فرد
ف - ر - د
جذر- الورود: ٥
- الآيات: ٥
- الصيغ: ٣
- المعاجم: ١٣
Ferd (dal) Düzlükte tek başına yükselen tepe demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Ferd (dal) Düzlükte tek başına yükselen tepe demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬١٤٧باب الدال والراء والفاء معهما
ر د ف، ف ر د، ر ف د، د ف ر، ف د ر مستعملات
ردف:
الرِّدْفُ: ما تَبِعَ شيئاً فهو رِدْفُه، إذا تتابع شيءٌ خَلْفُ شيءٍ فهو التّرادُف، والجميعُ: الرُّدافَى، قال:
عُذافِرةٌ تَقَمَّصُ بالرُّدافىَ تَخَوَّنَها نُزولي وارتِحالي
ويقال: جاءَ القومُ رُدافَى أي بعضهم يتبع بعضاً.
ورَديفُكَ: الذي تُردِفه خَلفَك، ويَرْتَدِفُكَ، ويُردِفُه غيرُك.
ونَزَلَ بالقوم أمرٌ قد رَدِفَ لهم
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٩٤الفَرْدُ: الوِتْرُ، والجمع أفْرادٌ وفُرادى على غير قياس، كأنَّه جمع فَردانَ. وثورٌ فَرْدٌ وفارِدٌ وفَرِدٌ وفَريدٌ كلُّه بمعنى مُنفرِدٍ. وظبيةٌ فارِدٌ: انقطعت عن القطيع؛ وكذلك السِدْرَةُ الفارِدَةُ التي انفردتْ عن سائر الِدْرِ. والفَرندُ: الدُرُّ إذا نُظِمَ وفُصِّل بغيره. ويقال: فَرائِدُ الدرِّ: كبارها. وأفرادُ النجوم: الدَراريُّ في آفاق السماء. ويقال: جاءوا فُراداً وفرادى منوَّناً وغير منوَّن، أي
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٬٣٠٩د ر ف
ردف ، رفد ، فدر ، فرد ، دفر : مستعملات .
ردف : قال الليث : الرِّدْفُ ما تَبع شيئاً فهو رِدْفُه ، وإذا تَتابَع شيءٌ خلْفَ شيء فهو التَّرادُف ، والجميع الرُّدافَى ، وقال لبيد :
عُذَافرةٌ تَقَمَّصُ بالرُّدافَى
تَخَوَّنها نُزولي وارْتِحَالي
ويقال : جاء القوم رُدَافَى ، أي بعضهم يَتْبعُ بعضاً .
ويقال : للْحُداةِ الرُّدافَى ، وأنشد أبو عبيد قول الراعي :
وَخُودٍ من اللائي يسمِّعنَ بالضُّحَى
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٩٬٢٢٧(باب الفاء والراء وما يثلثهما)
(فرز) الفاء والراء والزاء أُصَيْلٌ يدل على عَزْل الشيء عن غيره. يقال: فرَزْت الشيءَ فرْزاً، وهو مفروز، والقِطعة فَِرْزة([1]) .*فرس) الفاء والراء والسين أُصَيل يدلُّ على وطءِ الشَّيء ودقِّه. يقولون: فَرَسَ عنقَه، إذا دقَّّها. ويكون ذلك من دقِّ العُنق([2]) من الذَّبيحة. ثم صيِّر كلُّ قتلٍ فَرْسا، يقال: فرَسَ الأسدُ فريستَه. وأبو فِراسٍ: الأسد. وممكنٌ أن يكون الفَرَس
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٢٠- الفرد: الذي لا يختلط به غيره، فهو أعم من الوتر وأخص من الواحد، وجمعه: فرادى. قال تعالى: ﴿لا تذرني فردا﴾ [الأنبياء/89]، أي: وحيدا، ويقال في الله: فرد، تنبيها أنه بخلاف الأشياء كلها في الازدواج المنبه عليه بقوله: ﴿ومن كل شيء خلقنا زوجين﴾ [الذاريات/49]، وقيل: معناه المستغني عما عداه، كما نبه عليه بقوله: ﴿غني عن العالمين﴾ [آل عمران/97]، وإذا قيل: هو منفرد بوحدانيته، فمعناه: هو مستغن عن كل تركيب
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٩٩٦ف ر د
هذا شيء فرد وفارد وفريد.
وفي الحديث: " لا تمنع سارحتكم ولا تعد فاردتكم " وهي التي أفردتها عن الغنم تحتلبها في بيتك.
وظبية فارد: منقطعة عن القطيع.
وهو فارد بهذا الأمر أي منفرد به.
وفردته فروداً.
وبعثوا في حاجتهم راكباً مفرداً: لا ثاني معه.
وجاؤا فرادى.
وعددت الدراهم أفراداً أي واحداً واحداً.
وطلعت أفراد النجوم وهي الدراري.
وأفردت الحامل وأتأمت فهي مفرد
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٧٬٣٩٨الله تعالى وتقدس هو الفَرْدُ، وقد تَفَرَّدَ بالأَمر دون خلقه. الليث: والفَرْد في صفات الله تعالى هو الواحد الأَحد الذي لا نظير له ولا مثل ولا ثاني. قال الأَزهري: ولم أَجده في صفات الله تعالى التي وردت في السنَّة، قال: ولا يوصف الله تعالى إِلا بما وصف به نفسه أَو وصفه به النبي، صلى الله عليه وسلم، قال: ولا أَدري من أَين جاء به الليث. والفرد: الوتر، والجمع أَفراد وفُرادَى، على غير قياس، كأَنه جمع
الله تعالى وتقدس هو الفَرْدُ، وقد تَفَرَّدَ بالأَمر دون خلقه. الليث: والفَرْد في صفات الله تعالى هو الواحد الأَحد الذي لا نظير له ولا مثل ولا ثاني. قال الأَزهري: ولم أَجده في صفات الله تعالى التي وردت في السنَّة، قال: ولا يوصف الله تعالى إِلا بما وصف به نفسه أَو وصفه به النبي، صلى الله عليه وسلم، قال: ولا أَدري من أَين جاء به الليث. والفرد: الوتر، والجمع أَفراد وفُرادَى، على غير قياس، كأَنه جمع فَرْدانَ. ابن سيده: الفَرْدُ نصف الزَّوْج، والفرد: المَنْحَرُ (قوله «المنحر» كذا بالأصل وكتب بهامشه السيد مرتضى صوابه المتحد وفي القاموس الفرد المتحد.) والجمع فِرادٌ؛ أَنشد ابن الأَعرابي: تَخَطُّفَ الصَّقْرِ فِرادَ السِّرْبِ والفرد أَيضاً: الذي لا نظير له، والجمع أَفراد. يقال: شيء فَرْدٌ وفَرَدٌ وفَرِدٌ وفُرُدٌ وفارِدٌ. والمُفْرَدُ: ثورُ الوَحْشِ؛ وفي قصيدة كعب: تَرْمِي الغُيوبَ بَعَيْنَي مُفْرَدٍ لَهِقٍ المفرد: ثور الوحش شبَّه به الناقة. وثور فُرُدٌ وفارِدٌ وفَرَدٌ وفَرِدٌ وفَرِيد، كله بمعنى مُنْفَرِدٍ. وسِدْرَةٌ فارِدَةٌ: انفردت عن سائر السِّدْر. وفي الحديث: لا تُعَدُّ فارِدَتُكُم؛ يعني الزائدة على الفريضة أَي لا تضم إِلى غيرها فتعد معها وتُحْسَب. وفي حديث أَبي بكر: فمنكم المُزْدَلِفُ صاحِب العِمامة الفَرْدَة؛ إِنما قيل له ذلك لأَنه كان إِذا ركب لم يَعْتَمّ معه غيرُه إِجلالاً له. وفي الحديث: جاءه رجل يشكو رجلاً من الأَنصار شَجَّه فقال: يا خَيْرَ مَنْ يَمْشي بِنَعْلٍ فَرْدِ، أَوْهَبَه لِنَهْدَةٍ ونَهْدِ (* قوله «وأهبه» كذا بألف قبل الواو هنا وفي النهاية أيضاً في مادة ن هـ د وسيأتي للمؤلف فيها وهبه.) أَراد النعل التي هي طاق واحد ولم تُخْصَفْ طاقاً على طاق ولم تُطارَقْ، وهم يمدحون برقَّة النعال، وإِنما يلبسها ملوكهم وساداتهم؛ أَراد: يا خير الأَكابر من العرب لأَنَّ لبس النَّعال لهم دون العجم. وشجرة فارِدٌ وفَارِدَةٌ: متَنَحِّية؛ قال المسيب بن علس: في ظِلِّ فاردَةٍ منَ السِّدْرِ وظبية فاردٌ: منفردة انقطعت عن القطيع. قوله: لا بَغُلَّ فارِدَتكم؛ فسره ثعلب فقال: معناه من انفرد منكم مثل واحد أَو اثنين فأَصاب غنيمة فليردَّها على الجماعة ولا يَغُلَّها أَي لا يأْخذها وحده. وناقة فارِدَةٌ ومِفْرادٌ: تَنْفَرِدُ في المراعي، والذكر فاردٌ لا غير. وأَفرادُ النجوم: الدَّرارِيُّ التي تطلع في آفاق السماء، سميت بذلك لَتَنَحِّيها وانفرادها من سائر النجوم. والفَرُودُ من الإِبل: المتنحية في المرعى والمشرب؛ وفَرَدَ بالأَمر يَفْرُد وتَفَرَّدَ وانْفَرَدَ واسْتَفْرَدَ؛ قال ابن سيده: وأُرَى اللحياني حكى فَرِدَ وفَرُدَ واسْتَفْرَدَ فلاناً: انَفَردَ به. أَبو زيد: فَرَدْتُ بهذا الأَمرِ أَفْرُدُ به فُروُداً إِذا انفَرَدْتَ به. ويقال: اسْتَفْرَدْتُ الشيء إِذا أَخذته فَرْداً لا ثاني له ولا مِثْلَ؛ قال الطرماح يذكر قِدْحاً من قِداحِ الميسر: إِذا انْتَخَت بالشَّمال بارِحةً، حال بَريحاً واسْتَفْرَدَتْهُ يَدُه والفارِدُ والفَرَدُ: الثور؛ وقال ابن السكيت في قوله: طاوِي المَصِيرِ كَسَيْفِ الصَّيْقَلِ الفَرَدِ قال: الفَرَدُ والفُرُدُ، بالفتح والضم، أَي هو منقطع القَرِينِ لا مثل له في جَوْدَتِه. قال: ولم أَسمع بالفَرَدِ إِلا في هذا البيت. واسْتَفْرَدَ الشيءَ: أَخرجه من بين أَصحابه. وأَفرده: جعله فَرْداً. وجاؤوا فُرادَى وفِرادَى أَي واحداً بعد واحد. أَبو زيد عن الكلابيين: جئتمونا فرادى وهم فُرادٌ وأَزواجٌ نَوَّنُوا. قال: وأَما قوله تعالى: ولقد جئتمونا فُرادَى؛ فإِن الفراء قال: فرادى جمع. قال: والعرب تقول قومٌ فرادى، وفُرادَ يا هذا فلا يجرونها، شبهت بِثُلاثَ ورُباعَ. قال: وفُرادَى واحدها فَرَدٌ وفَرِيدٌ وفَرِدٌ وفَرْدانُ، ولا يجوز فرْد في هذا المعنى؛ قال وأَنشدني بعضهم: تَرَى النُّعَراتِ الزُّرْقَ تحتَ لَبانِه، فُرادَ ومَثْنى، أَضعَفَتْها صَواهِلُهْ وقال الليث: الفَرْدُ ما كان وحده. يقال: فَرَدَ يَفْرُدُ وأَفْرَدْتُه جعلته واحداً. ويقال: جاء القومُ فُراداً وفُرادَى، منوناً وغير منون، أَي واحداً واحداً. وعددت الجوز أَو الدارهم أَفراداً أَي واحداً واحداً. ويقال: قد استطرد فلان لهم فكلما استفرد رجلاً كرّ عليه فَجدَّله. والفَرْدُ: الجانِب الواحد من اللَّحْي كأَنه يتوهم مُفْرداً، والجمع أَفراد. قال ابن سيده: وهو الذي عناه سيبويه بقوله: نحو فَرْدٍ وأَفْراداٍ، ولم يعن الفرد الذي هو ضد الزوج لأَن ذلك لا يكاد يجمع. وفَرْدٌ: كَثِيبٌ منفرد عن الكثبانِ غَلب عليه ذلك، وفيه الأَلف واللام (* قوله: وفيه الألف واللام يخالف قوله فيما بعد: ولم نسمع فيه الفرد.) ، حتى جعل ذلك اسماً له كزيد، ولم نسمع فيه الفرد ؛ قال: لَعَمْري لأَعْرابيَّة في عَباءَةٍ تَحُلُّ الكَثِيبَ من سُوَيْقَةَ أَو فَرْداً وفَرْدَةُ أَيضاً: رملة معروفة؛ قال الراعي: إِلى ضَوءِ نارٍ بَيْنٍ فَرْدَةَ والرَّحَى وفَرْدَةُ: ماء من مياه جَرْم. والفَريدُ والفَرائِدُ: المَحالُ التي انفردت فوقعت بين آخر المَحالاتِ السِّتِّ التي تلي دَأْيَ العُنُق، وبين الست التي بيت العَجْبِ وبين هذه، سميت به لانفرادها، واحدتها فَريدَة؛ وقيل: الفَريدة المَحالةُ التي تَخْرُجُ من الصَّهْوَة التي تَلي المَعاقِمَ وقد تَنْتَأُ من بعض الخيل، وإِنما دُعِيت فَريدَة لأَنها وقَعَتْ بين فِقارِ الظهر وبين مَحال الظهر (* قوله «وبين محال الظهر» كذا في الأصل المعتمد وهي عين قوله بين فقار الظهر فالأَحسن حذف أحدهما كما صنع شارح القاموس حين نقل عبارته.) ومعَاقِمِ العَجُزِ؛ المَعاقِمُ: مُلْتَقى أَطراف العِظامِ ومعاقِمِ العجز. والفَريدُ والفَرائدُ: الشَّذْرُ الذي يَفْصِل بين اللُّؤْلؤ والذهب، واحدته فَريدَةٌ، ويقال له: الجاوَرْسَقُ بلسان العجم، وبَيَّاعُه الفَرَّادُ. والفَريدُ: الدُّرُّ إِذا نُظمَ وفُصِلَ بغيره، وقيل: الفَريدُ، بغير هاء، الجوهرة النفيسة كأَنها مفردة في نوعِها، والفَرَّادُ صانِعُها. وذَهَبٌ مُفَرَّدٌ: مَفَصَّلٌ بالفريد. وقال إِبراهيم الحربي: الفَريدُ جمع الفَريدَة وهي الشَّذْرُ من فضة كاللؤْلؤَة. وفَرائِدُ الدرِّ: كِبارُها.ابن الأَعرابي: وفَرَّدَ الرجلُ إِذا تَفَقَّه واعتزل الناس وخلا بمراعاة الأَمر والنهي. وقد جاء في الخبر: طوبى للمفرِّدين وقال القتيبي في هذا الحديث: المُفَرِّدون الذين قد هلَك لِداتُهُم من الناس وذهَب القَرْنُ الذي كانوا فيه وبَقُواهم يذكرون الله؛ قال أَبو منصور: وقول ابن الأَعرابي في التفريد عندي أَصوب من قول القتيبي. وفي الحديث عن أَبي هريرة: أَن رسول الله، صلى الله عليه وسلم، كان في طريق مكة على جبل يقال له بُجْدانُ فقال: سيروا هذا بُجْدانُ، سَبَقَ المُفَرِّدون، وفي رواية: طوبى للمُفَرِّدين، قالوا: يا رسول الله، ومن المُفَرِّدون؟ قال: الذاكرون الله كثيراً والذاكراتُ، وفي رواية قال: الذين اهتزوا في ذكر الله. ويقال: فَرَدَ (* قوله «ويقال فرد» هو مثلث الراء.) برأْيه وأَفْرَدَ وفَرَّد واستَفْرَدَ بمعنى انْفَرَد به. وفي حديث الحديبية: لأُقاتِلَنَّهم حتى تَنْفَرِدَ سالِفَتي أَي حتى أَموتَ؛ السالفة: صفحة العنق وكنى بانفرادها عن الموت لأَنها لا تنفرد عما يليها إِلا به. وأَفْرَدْتُه: عزلته، وأَفْرَدْتُ إِليه رسولاً. وأَفْرَدَتِ الأُنثى: وضعت واحداً فهي مُفْرِدٌ وموُحِدٌ ومُفِذٌّ؛ قال: ولا يقال ذلك في الناقة لأَنها لا تلد إِلاَّ واحداً؛ وفَرِدَ وانْفَرَدَ بمعنى؛ قال الصمة القشيري: ولم آتِ البُيوتَ مُطَنَّباتٍ، بأَكْثِبَةٍ فَرِدْنَ من الرَّغامِ وتقول: لِقيتُ زيداً فَرْدَيْنِ إِذا لم يكن معكما أَحد. وتَفَرَّدْتُ بكذا واستَفْرَدْتُه إِذا انفَرَدْتَ به. والفُرُودُ: كواكِبُ (* قوله «والفرود كواكب» كذا بالأَصل وفي القاموس والفردود، زاد شارحه كسرسور كما هو نص التكملة، وفي بعض النسخ الفرود.) زاهِرَةٌ حَولَ الثُّرَيَّا. والفُرودُ: نجوم حولَ حَضارِ، وحِضارِ هذا نَجم وهو أَحد المُحْلِفَيْنِ؛ أَنشد ثعلب: أَرى نارَ لَيْلى بالعَقِيقِ كأَنَّها حَضارِ، إِذا ما أَعرضَتْ، وفُرودُها وفَرُودٌ وفَرْدَة: اسما مَوْضِعَيْنِ؛ قال بعض الأَغفال: لَعَمْرِي لأَعْرابِيَّةٌ في عَباءَةٍ تَحُلُّ الكَثِيبَ مِنْ سوُيْقَةَ أَو فرْدا، أَحَبّ إِلى القَلْبِ الذي لَجَّ في الهَِوِى، من اللاَّبِساتِ الرَّيْطَ يُظْهِرْنَه كَيْدا أَرْدَفَ أَحَدَ البيتين ولم يُرْدِفِ الآخر. قال ابن سيده: وهذا نادر؛ ومثله قول أَبي فرعون: إِذا طَلَبْتُ الماءَ قالَتْ: لَيْكا، كأَنَّ شَفْرَيْها، إِذا ما احتَكَّا، حَرْفا بِرامٍ كُسِرا فاصْطَكَّا قال: ويجوز أَن يكون قوله أَو فَرْداً مُرَخَّماً من فَرْدَة، رخمه في غير النداءِ اضطراراً، كقول زهير: خُذوا حَظَّكُم، يا آلَ عِكْرِمَ، واذْكُروا أَواصِرنا، والرِّحْمُ بالغَيْبِ تُذْكَرُ أَراد عِكرمةَ: والفُرُداتُ: اسم موضع؛ قال عمرو بن قمِيئَة: نَوازِع للخالِ، إِنْ شِمْنَه على الفُرُداتِ يَسِحُّ السِّجالا
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٤٢* ف ر د * * الفَرْدُ * الوتر والجمع أفراد و * فُرادَى * بالضم على غير قياس كأنه جمع فردان و * الفَرِيدُ * الدر إذا نظم وفصل بغيره وقيل * فَرائدُ * الدر كبارها ويقال جاءوا * فُراداً * و * فُرادَى * منونا وغير منون أي واحدا واحدا و * فَرَد * بمعنى * انْفَرد * يَفْرُد * بالضم * فَرادةً * بالفتح و * تَفَرَّدَ * بكذا و * اسْتَفْرَدَهُ * انفرد به
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٨٬٧٣٧الفرد: نصف الزوج. والفرد: المتحد، ج: فراد، بالكسر، على القياس في جمع فعل بالفتح. وعن الليث: الفرد في فات الله تعالى: من لا نظير له ولا مثل ولا ثاني. قال الأزهري: ولم أجده في صفات الله تعالى التي وردت في السنة، قال: ولا يوصف الله تعالى إلا بما وصف به نفسه، أو وصفه به النبي صلى الله عليه وسلم، قال: ولا أدري من أين جاء به الليث. والفرد: الوتر، وج أفراد وفرادى، على غير قياس، كأنه جمع فردان كسكراى،
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٦٬٥٢٦فَرَدَ
1 فَرَدَ ذ , aor فَرُدَ , [inf. n. فُرُودٌ,] He, or it, was, or became, single; sole; or one, and no more. (Msb.) ― -b2- See also 7, (with which two other forms of the unaugmented verb, namely, فَرِدَ and فَرُدَ, are also mentioned,) in four places.
فرّد
2 فرّد ذ , inf. n. تَفْرِيدٌ, He applied himself to the study of practical religion, or the law, and withdrew from [the rest of]
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬٩٣٨فَرَدَ
فَرَدَ U ( n. ac. فُرُوْد 27 ),
a. Was single, alone; was unique; was simple ( substance ).
b. [ Bi ], Devoted himself to, occupied himself solely with.
c. [ 'An ], Withdrew, became separaed from.
فَرِدَ
فَرِدَ A فَرُدَ U ( n. ac. فُرُوْد 27 ),
a. see I (a) .
فَرَّدَ
فَرَّدَ II ,
a. Secluded himself, withdrew from mankind ( to study religion & c. ).
أَفْرَدَ
أَفْرَدَ IV ,
a.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢٤٬٢٠٦فرد
فَرَدَ - يَفْرُدُ (فَرِدَ - يَفْرُدُ) - فَرْد -أَفْرَاد - فُرَادى
فَرَدَ - يَفْرُدُ (فَرِدَ - يَفْرُدُ) + الكائنُ: يكون بمفرده ولوحده: ينفرد أو ينعزل أو يتميز عن مجموعة من الأشياء أو الكائنات لوحده
فَرْد: اسم فعل " فَرَدَ - يَفْرِدُ ": الانفراد: وهو كذلك بمعنى مفعول: كائن معزول ومفصول عن غيره، وحده دون آخر معه
أفراد: جمع " فَرْد "
الجذور المجاورةالمجاورة: ٣٧ (الإجمالي: ٥٣)
- ورث
الآيات المشتركة: ٢ · “İrs”, ateş söndükten sonra kalan kül ve kömür atıklarına…
- خول
الآيات المشتركة: ١ · Hal bir işte çalışanları gözetleyen kimsedir
- زكريا
الآيات المشتركة: ١ · Zekeriya
- زعم
الآيات المشتركة: ١ · Ganimetten ve kollektif olarak elde edilen maldan…
- فكر
الآيات المشتركة: ١ · Feker “Vekr” kuş yuvasının giriş kapısıdır
- ثني
الآيات المشتركة: ١ · Sena yaka demektir
- وعظ
الآيات المشتركة: ١ · “Vea’de” (dal) yağmur yüklü bulut anlamına gelir
- شفع
الآيات المشتركة: ١ · “Şefeve” dudak demektir
- وري
الآيات المشتركة: ١ · Arka
- مرر
الآيات المشتركة: ١ · Ağaç liflerinden bükülerek yapılmış iptir
- قطع
الآيات المشتركة: ١ · Kesinlikle keseceğim
- ترك
الآيات المشتركة: ١ · Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir
الآيات التي ورد فيها(٥)
وَنَرِثُهُ مَا يَقُولُ وَيَأْتِينَا فَرْدًا
Birey
وَكُلُّهُمْ آتِيهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَرْدًا
Birey
وَزَكَرِيَّا إِذْ نَادَى رَبَّهُ رَبِّ لَا تَذَرْنِي فَرْدًا وَأَنْتَ خَيْرُ الْوَارِثِينَ
Birey
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فرد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | وحد, عزل, نفر |
| Zıt Kök | زوج |
| Çekirdek Özet 1 | Bir bütünden veya sürüden koparak tek başına, bağımsız ve yalın kalma |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın varoluşsal yalnızlığı, yaratılış ve hesap gününde her türlü toplumsal ve nesnel bağdan soyutlanmış yalın birey hali |
| Çekirdek Özet 3 | Şahsiyetin ontolojik ve ahlaki sorumluluğunun kolektif yapılara devredilemezliği |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca sayısal bir teklik veya modern bireycilik gibi algılanıp varoluşsal yalınlık ve hesaba çekilme boyutunun göz ardı edilmesi |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فر | Yarmak, açmak, ayrışmak, kaçarak veya ayrılarak bütünden kopmak. Ortak çekirdeği taşıyan فرق, فرج, فرز, فرغ ve فرر köklerinde de bir bağın çözülmesi, ayrılma ve açığa çıkma esastır. | د | Kapı, sınır ve durma imgesini taşıyan harfin eklenmesiyle ayrışma hareketi sabit bir sınıra ulaşmış; ayrılan varlığın kendi sınırları içinde tekil, yalın ve bağımsız bir fert olarak kalması anlamı pekişmiştir. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız; dışa açılma, çıkış, ayrılma hamlesi | Bir bütünden, topluluktan veya başlangıç noktasından dışarıya doğru yönelen ayrılma ve çözülme hareketini temsil eder. |
| ر | İnsan başı; öncelik, belirginlik, yükseklik | Ayrılan şeyin kendi başına görünür hale gelmesini, başını öne çıkararak diğerlerinden ayırt edilmesini anlatır. |
| د | Kapı; giriş-çıkış sınırı, hareketin bitimi, sabitlik | Ayrılma hareketinin kesin bir sınıra kavuşmasını, tekil nesnenin kendi sınırlarına kapanarak bağımsızlaşmasını ifade eder. |
| فرد | Bütünden dışa doğru ayrılıp (ف), tekil ve belirgin olarak yükselen (ر), kendi sınırları içine kapanıp yalın bir varlık olarak duran (د) hareket bütünlüğü. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sürüden kopup tek başına otlayan yabani sığır veya ceylan; çölde diğer ağaçlardan uzakta tek başına duran ağaç; kolyede diğer incilerden aralıkla dizilmiş iri ve tek inci tanesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Kâ‘b b. Züheyr bâned su‘âd kasidesinde devesinin gözlerini sürüden ayrılmış tekil yabani sığırın gözlerine benzetirken kökü kullanır: تَرْمِي الغُيوبَ بَعَيْنَي مُفْرَدٍ لَهِقٍ |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Peygamber’in zikirde ve hayırda öne geçenleri nitelediği hadiste kök şu ibareyle yer alır: سَبَقَ الْمُفَرِّدُونَ |
المصدر Lisânü’l-Arab, Tâcü’l-Arûs, Mekâyîsü’l-Luğa ve Müfredât.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dillerinde فرد kökü, fiziksel ayrışma, tek kalma ve çiftin zıddı olarak yalınlaşma matrisiyle örtüşür. Kökün İbranice ve Aramice/Süryanice yansımalarında da ayrılma, dağılma ve dallara ayrılma (İbranice p-r-d פרד: ayrılmak, bölünmek, kendi yoluna gitmek; Akadca parādu: ürküp kaçmak, ayrışmak) temel anlam örgüsünü kurar. Bu katmanda ortak semantik çekirdek bir kümeden, ilişkiler ağından yahut çiftten fiziki olarak kopma hareketidir. Arapçada bu kök, salt bir parçalanma veya mekanik bölünme olmaktan ziyade, bütünden ayrılan şeyin kendine has bir yalınlık ve benzersizlik kazanması (fard, ferîd) yönünde anlam daralması ve semantik derinleşme yaşamıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çiftten ve sürüden ayrılma | Kök, çiftin (zevc) karşıtı olarak tek kalmayı ve sürüden ayrılarak bağımsızlaşan nesneyi adlandırır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice פרד ve Süryanice p-r-d | Batı Sami dillerinde ayrılmak, kopmak ve kendi başına kalmak anlamlarında ortak kök karakteri gösterir. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik p-r kökleri | Yarmak, dağıtmak ve ayırmak anlamındaki en eski iki ünsüzlü biçimlerle morfolojik yakınlık taşır. | Muhtemel |
المصدر Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Lane’s Lexicon, David Cohen.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فرد | Anlamlı | Tek kalmak, ayrılmak | Sürüden veya çiftten ayrılarak tek başına bağımsız kalma. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| فدر | Anlamlı | Semirip tembelleşmek, gevşemek | Bedenin veya devenin güçten düşüp gevşemesi; parçalanan kaya kütlesi. | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir. |
| رفد | Anlamlı | Desteklemek, bağışta bulunmak | Birine dayanak olmak, hediye vermek ve yardım etmek. | Kur'an'da geçer; tekliğe karşı dış destek ve ekleme ilişkisi taşır. |
| ردف | Anlamlı | Ardından gelmek, peşine takılmak | Bir şeyin hemen arkasından gelip ona eklemlenmek, terkisine binmek. | Kur'an'da geçer; ferdiyetin karşıtı olan peşpeşe dizilme ilişkisidir. |
| دفر | Anlamlı | İtmek, kokmak | Bir şeyi göğsünden şiddetle itip defetmek; pis koku. | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir. |
| درف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde (Ayn, Tehzîb) mühmel kabul edilmiştir. | Veri bulunamadı |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فرد | Merkez | Teklik, yalınlık, ayrışma | Bir bütünden ayrılarak bağımsız ve desteksiz kalmayı anlatır. | Hem fiziki tekliği hem ontolojik yalınlığı kapsar. |
| وحد | Komşu | Birlik, teklik, bölünmezlik | Kendi zatında bölünmez ve dengi bulunmaz olmayı ifade eder. | Varlığın içsel bütünlüğünü ve eşsizliğini belirtirken, فرد ilişkilerden soyutlanmış yalınlığı öne çıkarır. |
| عزل | Komşu | Ayrılmak, kenara çekilmek | Bir konumdan bilerek ve eylemli olarak uzaklaşmayı anlatır. | Toplumsal veya mekânsal bir uzaklaşmayı vurgular; فرد ise doğrudan tekil varoluşu kurar. |
| نفر | Komşu | Ayrılıp kaçmak, ürkmek | Topluluktan korku veya telaşla fırlayıp ayrılmayı belirtir. | Hareketteki ürkme ve kaçış psikolojisini taşır. |
| زوج | Zıt | Eşleşme, çift olma, birliktelik | İki şeyin birbirini tamamlayarak bir arada bulunması durumudur. | Bütün yaratılmışların çift oluşunu ve tekliğin karşıtı olan eşleşmeyi anlatır. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فرد | Tek, yalın, bütünden ayrılmış | Sürüden veya ilişkilerden kopup tek başına kalan varlığı eksiksiz niteler. | Kesin |
| Latince | Individuum, singularis | Bölünemez olan, tekil | Tekil varlığı ve bütünden ayrılmış birimi karşılar; ancak çöldeki fiziki yalınlık çağrışımı eksiktir. | Güçlü |
| İngilizce | Individual, solitary, single | Birey, tek başına, yalın | Bireysel bağımsızlığı ve yalnızlığı iyi karşılar; ilahi hesap bağlamındaki ontolojik çıplaklığı daraltabilir. | Güçlü |
| Almanca | Einzelne, Einzelwesen, isoliert | Tekil varlık, birey, yalıtılmış | Bireyin sistemden ayrık duruşunu verir; Kur'an'daki ahlaki ve varoluşsal çıplaklığı tam kapsamaz. | Güçlü |
| Fransızca | Individu, solitaire, unique | Birey, yalnız, benzersiz | Bireyin tekilliğini ve eşsizliğini karşılar; kabile bağlarından soyutlanma nüansı dışarıda kalır. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فَرْدًا | Mal ve evlattan soyutlanmış çıplak nefis | Ahirette kabile, servet ve taraftarlardan kopuk olarak tek başına hesaba geliş; Meryem 19:80, Meryem 19:95. |
| فَرْدًا | Varis ve yardımcıdan mahrum yalnızlık | Zekeriyya aleyhisselamın nesilsiz ve yapayalnız kalmaktan Allah'a sığınması; Enbiyâ 21:89. |
| فُرَادَى | İlk yaratılıştaki gibi tekil ve desteksiz oluş | Diriliş günü ilk yaratılış anındaki gibi yalın, mülksüz ve taraftarsız geliş; En‘âm 6:94. |
| وَفُرَادَى | Zihinsel tefekkürde bağımsızlaşma | Hakikati ararken kabile ve sürü psikolojisinden arınıp tek başına düşünme hali; Sebe’ 34:46. |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Sıfât-ı İlâhiyye ve vahdaniyet | Allah'ın "el-Ferd" olarak isimlendirilip isimlendirilemeyeceği; zâtında eşi, dengi ve terkibi bulunmaması. | Mutlak benzersizlik ve zâtî tenzih. |
| Fıkıh | Bireysel mükellefiyet ve miras | Bireyin kendi fiilinden tek başına sorumlu olması (şahsî mesuliyet) ve ferâiz hükümleri. | Hukuki ehliyet ve devredilemez sorumluluk. |
| Tefsir | Diriliş ve mahşer tasvirleri | İnsanın yaratılışta ve hesaba çekilişte dünyevi aracılardan, nesep bağlarından ve mallardan arınmış yalın hali. | Ontolojik yalnızlık ve çıplaklık. |
| Hadis | Zikir ve ahlaki yoğunlaşma | İbadet ve tefekkürde başkalarını geride bırakıp tek başına Allah'a yönelen "müferridûn" zümresi. | Kalbî ve amelî tecerrüd hali. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahiret ve hesap | Yalın kul | Sorumluluğu yüklenme | Mahşerde hiçbir kabile ve şefaat bağına sığınamayan mutlak muhatap. | Kesin |
| İlmi | Hakikati arama ve idrak | Bağımsız akıl | Sürü etkisinden arınma | Toplumsal önyargı ve kalabalıklardan bağımsızlaşarak tefekkür etme. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve otorite önündeki konum | Fert / Vatandaş | Şahsi mesuliyet | Suçun ve itaatin şahsiliği ilkesiyle kolektif baskıyı kırma. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve tasarruf | Tekil iktisadi aktör | Mülkiyetin bireyselleşmesi | Kazancın ve harcamanın nihai olarak bireyin kendi zimmetine bağlanması. | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Asal sayı / Bağımsız birim | Kendisinden başka böleni olmayan, diğer bileşenlere indirgenemeyen, sistem içinde tekil ve atomik kalan temel yapı taşı. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Özerk şahsiyet / Sosyolojik tekillik | Kolektif yapıların, aşiretin veya sınıf baskısının eritemediği, kendi karar ve eylemlerinin bilincinde olan ahlaki özne. | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü modern liberal bireyciliğin benmerkezci, toplum tanımaz ve bencil atom-insan kurgusuna indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da fert, toplumsal bağları hiçe sayan bir egoist değil; Allah karşısında her türlü dünyevi statü, servet ve soy bağından sıyrılmış, yalın ve devredilemez ahlaki mesuliyete sahip öznedir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kök modern anlamıyla okunduğunda, ahiretteki hesap sahnesi ferdî bir varoluş bilinci yerine bencillik gibi anlaşılır; Sebe’ 34:46'daki "furâdâ" tefekkürü ise kolektif sorumluluktan kaçış olarak yorumlanabilir. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın temel ahlaki ve ontolojik tezi olan "şahsi sorumluluk" ilkesini doğrudan kurar. İnsanın kabileye, ırka veya zümreye sığınarak kurtulamayacağını, yaratılışın başında ve hesabın sonunda tekil ve çıplak bir nefis olduğunu bildirir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Mahşer sahnelerini, dirilişi ve hesaba çekilmeyi anlatan eskatolojik ayetlerde (En‘âm 6:94, Meryem 19:80, 19:95) ve tefekkürün yöntemini belirleyen metodolojik ayette (Sebe’ 34:46) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kabilenin, cemaatin veya aracı güçlerin insanı hesaptan kurtarabileceği vehmini yıkar; ahlaki fiilin nihai öznesinin daima tekil nefis olduğunu ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamSürüden veya kümeden ayrılarak tek başına kalan, düzlükte tekil yükselen tepe ya da kolyede araları açılmış tek inci.
- Soyut anlamHer türlü aracıdan, toplumsal maskeden ve mülkiyet bağından soyutlanarak mutlak ahlaki sorumluluk alanıyla baş başa kalmış yalın insan şahsiyeti.
- Sistematik karşılıkKolektif veya ikili yapılardan bağımsızlaşarak ahlaki ve hukuki ehliyetin nihai taşıyıcısı haline gelen indirgenemez tekillik.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde insanın içinde bulunduğu dünyevi ilişkiler, mülkiyet ve kabile yapılarının bütününü temsil eder. unsurları, insanın sığındığı soy, taraftar, mal ve aracı bağları gösterir. Bu bağların tamamı dışlandığında geriye yalnızca yalın, tekil varlık olan kalır. Bu tekilleşme ise doğrudan ile ifade edilen şahsi ve devredilemez ahlaki sorumluluk fonksiyonunu netice verir.