فضض
ف - ض - ض
جذر- الورود: ٩
- الآيات: ٩
- الصيغ: ٦
- المعاجم: ٨
Fidde, (dat) Gümüş demektir. Mastar olarak yayılmak anlamındadır.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(٨)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Fidde, (dat) Gümüş demektir. Mastar olarak yayılmak anlamındadır.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬١١٥باب الضاد مع الفاء
ض ف، ف ض مستعملان
ضف:
الضَّفَةُ والضِّفَةُ، لغتانِ،: جانِبا النَّهر، تَقَعُ عليهما النَّبائِث، وتجمَع ضَفّاتٍ وضِفافاً.
والضَّفَفُ: العَجَلة في الأمر، وتقول: لقيته على ضَفَفٍ أي على عَجَلةٍ، قال: وليس في رَأْيِهِ وَهْنٌ ولا ضَفَفُ وماءٌ مَضْفُوفٌ أي مُزْدَحَمٌ عليه.
ورجلٌ مَضْفُوف في ماله بمعناه.
ودخَلْتُ في ضَفّةِ الناسِ أي جماعتهم.
ويقال: الضَّفَفُ كَثرةُ الأيدي على
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦١٩الفَضُّ: الكسرُ بالتفرقة. وقد فَضَّهُ يَفُضُّهُ، وفَضَضْتُ ختمَ الكتابِ. وفي الحديث: "لا يَفْضُضِ الله فاكَ"، ولا تقل بكسر: لا يُفْضِضْ. والمِفَضَّةُ: ما يُفَضُّ به المدرُ. وفُضاضُ الشيء: ما تفرَّق منه عند كسرك إيَّاه. وانْفَضَّ الشيءُ، أي انكسر. وفَضَضْتُ القومَ فانْفَضُّوا، أي فرَّقتهم فتفرَّقوا. وكلُّ شيءٍ تفرَّق فهو فَضَضٌ. وفي الحديث: "أنت فَضَضٌ من لعنة الله" يعني ما انْفَضَّ من نطفة الرجل
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٠١٠ف ض ض
فض ختم الكتاب وغيره.
قال الفرزدق: فبتن بجانبيّ مصرعات وبتّ أفضّ أغلاق الختام وقال رسول الله صلى الله عليه وسلم للعباس رضي الله تعالى عنه: " لا يفضض الله فاك " وفضضت حلقة القوم فانفضوا.
وفضّ الله جمعهم.
قال: إذا اجتمعوا فضضنا حجرتيهم ونجمعهم إذا كانوا بداد وخرز فض: منتشر.
قال ذو الرمة: كأن أدمانها والشمس جانحة ودعٌ بأرجائها فضّ ومنظوم وخرجنا من فضض الحصى وهو ما
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٨٬٠٠٨فَضَضْتُ الشيءَ أَفُضُّه فَضّاً، فهو مَفْضُوضٌ وفَضِيضٌ: كسرتُه وفَرَّقْتُه، وفُضاضُه وفِضاضُه وفُضاضَتُه: ما تكسَّر منه؛ قال النابغة:تَطيِرُ فُضاضاً بَيْنَها كلُّ قَوْنَسٍ،
ويَتْبَعُها مِنْهُم فَراشُ الحَواجِبِ
وفَضَضْت الخاتم عن الكتاب أَي كسرْتُه، وكل شيء كسرْتَه، فقد فضَضْتَه. وفي حديث ذي الكِفْلِ: إِنه لا يَحِلُّ لك أَن تَفُضَّ الخاتَم؛ هو كناية عن الوطْءِ. وفَضَّ الخاتَمَ والخَتْمَ إِذا
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٣٧* ف ض ض * * الفَضَّ * الكسر بالتفرقة وبابه رد و * فَضَّ * ختم الكتاب وفي الحديث ﴿لا يفضض الله فاك﴾ ولا تقل لا يفضض بضم الياء و * انْفَضَّ * الشيء انكسر و * فَضَّ * القوم * فانْفَضُّوا * أي فرقهم فتفرقوا وكل شيء تفرق فهو * فَضَضٌ * بفتحتين وأما * الفِضَضُ * بكسر الفاء فجمع * الفِضَّةِ * والفضة معروفة ولجام * مُفَضَّضٌ * أي مرصع بالفضة
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٢٠٧فَضَّ
فَضَّ U ( n. ac. فَضّ 1 ),
a. Broke; loosed; solved ( difficulty ).
b. Bored, perforated ( pearl ).
c. Broke up, separated, dispersed, scattered.
d. [ acc. & 'Ala ], Divided, distributed, parted amongst.
e. Poured out, shed ( tears ).
f. see VIII (a) .
فَضَّضَ
فَضَّضَ II ,
a. Silvered, plated.
تَفَضَّضَ
تَفَضَّضَ V ,
a. Was broken up, separated; dispersed, scattered.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٩٬٢٠٤فضض
فَضَّ - يَفُضُّ - فَضَّة - انْفَضَّ - يَنْفَضُّ
فَضَّ - يَفُضُّ + كائن + شيئاً: يكسره ويمزقه ويفرق جمعه ويشتته إلى مزقات وقطع ملتصقة أو متناثرة
فِضَّة - الفضة: على وزن " فـِعلة " اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " فَضَّ - يَفُضُّ ": الفض بطريقة معينة في شيء معين: وهو اصطلاحاً اسم المعدن المعروف، ويبدو أن هذا الاسم اشتق من " لفض" وهو التشظي
الجذور المجاورةالمجاورة: ٨١ (الإجمالي: ١٠٢)
- فظظ
الآيات المشتركة: ١ · Kaba
- قرر
الآيات المشتركة: ٢ · Küçük derelerin toplanıp durgunlaştığı göldür
- عند
الآيات المشتركة: ٣ · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
- ذهب
الآيات المشتركة: ٢ · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir
- سندس
الآيات المشتركة: ١ · İpek kumaş
- قنطر
الآيات المشتركة: ١ · Bir kantar malı
- سقف
الآيات المشتركة: ١ · Sekf tavan demektir
- شور
الآيات المشتركة: ١ · Danışmak
- كوب
الآيات المشتركة: ١ · Kap, kupa, bardak, küp anlamlarına gelir
- لين
الآيات المشتركة: ١ · “Line” değişik renkte hurmalıkları olan ağaçlıklardır
- حبب
الآيات المشتركة: ٢ · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
- نفق
الآيات المشتركة: ٢ · İki yüzlüler
الآيات التي ورد فيها(٩)
وَلَوْلَا أَنْ يَكُونَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً لَجَعَلْنَا لِمَنْ يَكْفُرُ بِالرَّحْمَنِ لِبُيُوتِهِمْ سُقُفًا مِنْ فِضَّةٍ وَمَعَارِجَ عَلَيْهَا يَظْهَرُونَ
Gümüş
وَيُطَافُ عَلَيْهِمْ بِآنِيَةٍ مِنْ فِضَّةٍ وَأَكْوَابٍ كَانَتْ قَوَارِيرَا
Gümüş
قَوَارِيرَا مِنْ فِضَّةٍ قَدَّرُوهَا تَقْدِيرًا
Gümüş
عَالِيَهُمْ ثِيَابُ سُنْدُسٍ خُضْرٌ وَإِسْتَبْرَقٌ وَحُلُّوا أَسَاوِرَ مِنْ فِضَّةٍ وَسَقَاهُمْ رَبُّهُمْ شَرَابًا طَهُورًا
Gümüş
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فضض |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer (muzaaf) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | فرق, نفر, بدد |
| Zıt Kök | جمع |
| Çekirdek Özet 1 | Bir bütünü kırıp açmak, mührü bozarak parçaları etrafa saçmak ve parıldayan beyaz maden (gümüş) |
| Çekirdek Özet 2 | Bir arada duran topluluğun merkezden koparak çevreye dağılması ve servet/maden olarak gümüş |
| Çekirdek Özet 3 | Merkezkaç çözülme, cemaat bütünlüğünün bozulması ve mübadeleye elverişli akışkan değer ölçüsü |
| Kritik Hata Riski | Gümüşü yalnızca estetik bir süs kabul edip iktisadi tedavül gücünü görmezden gelmek; infidâd eylemini ise cemaatin çözülüşü yerine sıradan bir mekân değişimi sanmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فض | İçten dışa taşma, kabı veya sınırı aşarak etrafa yayılma. Aynı çekirdeği paylaşan فضح kökünde gizli olanın açığa dökülerek yayılması, فضل kökünde kabından dışarı taşan artık ve fazlalık, فضو kökünde ise kapalı alandan geniş ve boş sahaya açılma semantiği ortaktır. | ض | Katmerlenen sert diş-yanak sürtünmesi sesiyle birlikte soyut yayılma; somut bir mührün kırılmasına, nesnenin unufak edilerek parçalarının saçılmasına, cemaatin aniden merkezkaç bir güçle dağılmasına ve kırık parçalar halinde ışıyan gümüşe özelleşmiştir. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız | Açıklık, çıkış noktası, söz ve nefesin dışarı fırlaması; bir sınırın yarılması. |
| ض | Olta, bitki; ezici baskı ve sıkıştırma | Erken alfabede ikizi olan ص imgesinden türetilmiştir; sesin yanak kenarından baskıyla fırlaması gibi sert bir ezilme, çatlama ve kırılma hareketini temsil eder. |
| ض | Olta, bitki; ezici baskı ve sıkıştırma | Erken alfabede ikizi olan ص imgesinden türetilmiştir; ezici baskının ve çatlamanın peş peşe tekrarlanarak bütünü unufak etmesini ifade eder. |
| فضض | Ağızdan çıkan baskılı patlama ile mührün kırılıp parçaların saçılması | Ağız biçimindeki açıklıktan dışarıya doğru yönelen çifte ezici baskı, bir kaba vurulan darbeyle mührün parçalanmasını, içindekilerin etrafa dağılmasını ve parçacıkların parıldamasını anlatır. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesneye sertçe vurup unufak etmek, mektubun veya kabın üzerindeki mührü kırarak açmak (فض الختم), taş veya çakılların kırılarak çevreye saçılması (فضض الحصى). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Nâbiğa ez-Zübyânî savaş meydanında parçalanan miğferleri tasvir ederken kökü şu şekilde kullanır: تَطِيرُ فُضَاضاً بَيْنَها كُلُّ قَوْنَسٍ / وَيَتْبَعُها مِنْهُم فَرَاشُ الحَوَاجِبِ |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Peygamber’in güzel ve etkili konuşan kimseye söylediği لَا يَفْضُضِ اللَّهُ فَاكَ (Allah senin dişlerini dökmesin / ağzını dağıtmasın) duası; ayrıca bir meclisi dağıtmak için kullanılan فَضَضْتُ القَوْمَ فَانْفَضُّوا ifadesi. |
المصدر Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça فضض kökü, Afro-Asyatik dil ailesinin Sami kolunda bir nesneyi kırmak, parçalamak ve çevreye saçmak eylemleriyle doğrudan bağlantılıdır. İbranicede / פ-צ-ץ / (p-ṣ-ṣ) kökü ezmek, parçalamak, unufak etmek ve infilak ettirmek anlamlarıyla fonetik ve semantik açıdan Arapça kökle tam bir örtüşme gösterir (Arapça ف harfine İbranice פ /pe/, Arapça ض harfine ise İbranice צ /tzadi/ düzenli ses denkliğiyle tekabül eder). Süryanicede / פ-צ / çekirdeği yarılma ve ayrışma nüanslarını muhafaza eder. Gümüş madeni Sami dillerinde genel olarak *kasp- (İbranice kesef, Akadca kaspu) kökünden türetilirken, Arapçada gümüşe فِضَّة adının verilmesi, bu madenin cevherinden dövülüp kırılarak ayrıştırılması, küçük pullar veya erimiş damlalar halinde dağıtılabilmesi ve parlak kırıklar gibi ışıldaması özelliğine dayanan özgün bir Arapça semantik özelleşmedir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Mührü bozup kırmak (فَضَّ); parçalanıp etrafa saçılan gümüş cevheri (فِضَّة); topluluğun dağılması (انْفِضَاض) | Kök içi türetimde dağıtma ve kırma eylemi, hem madenin parçalanabilir/dövülebilir yapısına hem de cemaatin çözülüşüne kaynaklık eder. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice פ-צ-ץ (p-ṣ-ṣ / kırmak, parçalamak); Süryanice p-ṣ (yarılmak, ayrılmak) | Proto-Sami p-ṣ çekirdeğinden türeyen ezme, kırma ve parçalara ayırma eylemi ses denkliğiyle korunmuştur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin ve güvenilir Afro-Asyatik dışı soydaş tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
المصدر David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Lane’s Lexicon.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فضض | Anlamlı | Kırmak, saçmak, dağıtmak; gümüş | Bütünü parçalara ayırarak dağıtmak; mührü açmak; gümüş madeni | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ضفض | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir |
| ضضف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فضض | Merkez | Dağılma, parçalanma | Bir mührün veya merkezi bağın kırılmasıyla unsurların çevreye kontrolsüzce saçılması | Dağılma eylemi ve gümüş madeni |
| فرق | Komşu | Ayrılma, bölme | Unsurların nitelik, hakikat veya hüküm bakımından birbirinden ayırt edilerek ayrılması | Zihinsel veya fiziki tefrik |
| نفر | Komşu | Ürkerek kaçışma | Bir tehlike, korku veya çağrı karşısında aniden fırlayıp topluca bir yöne seğirtme | Heyecan ve panikle ayrılma |
| بدد | Komşu | Darmadağın olma | Birbirinden büsbütün koparak bağsız ve düzensiz şekilde etrafa saçılma | Kalıcı ve sahipsiz dağılma |
| جمع | Zıt | Toplanma, birleşme | Dağınık unsurların tek bir merkezde veya bünyede bir araya getirilmesi | Bütünleşme ve merkezileşme |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فضض | Dağıtmak, kırmak; gümüş | Merkezkaç dağılma hareketi ile kıymetli beyaz madeni aynı kökte cem eder. | Kesin |
| Latince | diffundere / argentum | Saçmak, dağıtmak / gümüş | Dağılma eylemini diffundere karşılar; maden ise bağımsız bir kelimeyle (argentum) adlandırılır. | Güçlü |
| İngilizce | to disperse, scatter / silver | Dağılmak, saçılmak / gümüş | Eylem parçaların çözülüp ayrılmasını verir; silver ise madenin kendisini semantik bağ olmaksızın karşılar. | Güçlü |
| Almanca | zerstreuen, auseinandergehen / Silber | Dağılmak, çözülmek / gümüş | Topluluğun merkezden uzaklaşmasını ve çözülmesini ifade eder; maden ayrı bir köktendir. | Güçlü |
| Fransızca | disperser, dissoudre / argent | Dağıtmak, çözmek / gümüş, para | Eylem birliğin bozulup dağılmasını karşılar; argent kelimesi madenin yanında doğrudan parayı da kapsar. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Collins-Robert French Dictionary.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| انْفَضُّوا / لَانْفَضُّوا / يَنْفَضُّوا | Topluluğun merkezden kopup etrafa dağılması, cemaat disiplininin çözülmesi | Peygamber’in etrafından veya cuma namazından ticarete yönelerek ayrılma; münafıkların sahabeyi dağıtma tehdidi bağlamında (Âl-i İmrân 3:159, Cum'a 62:11, Münâfikûn 63:7) |
| فِضَّة / وَالْفِضَّةَ | Gümüş madeni; nakit, kenz ve cennet ziyneti | Dünyevi servet birikimi, kenz yasağı ve cennet ehlinin gümüş kadehleri ile bilezikleri bağlamında (Âl-i İmrân 3:14, Tevbe 9:34, Zuhruf 43:33, İnsân 76:15, 76:16, 76:21) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret halleri ve cennet nimetleri | Cennetteki gümüş kapların billur gibi şeffaf olması (kavârîra min fıdda) bahsinde araz-cevher tartışması | Maddi kesafetten arınmış nurani letafet |
| Fıkıh | Zekat, ribâ ve sarf akdi hükümleri | Gümüşün altınla birlikte nakit ve zekat matrahı kabul edilmesi; kap kacak olarak kullanımının tahrimi | Mübadele vasıtası ve mutlak değer ölçüsü |
| Tefsir | Nebevî ahlak ve münafıkların siyaseti | Liderin merhametinin cemaati tutması (Âl-i İmrân 3:159) ile münafıkların rızkı kısarak cemaati dağıtma planı | Cemaatin dağılmasını önleyen ahlaki merkez |
| Hadis | Meclis adabı ve lisan salahiyeti | Toplantı biterken meclisin dağılması (infidâd) ve güzel söz söyleyene dişlerin sağlam kalması için dua | Disiplin, vakar ve hitabet sıhhati |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Nebevî liderlik ve cemaat rabıtası | Birleştirici ahlak | Dağılmayı önleme | Katı kalplilik ve kabalık cemaatin merkezden kopup dağılmasına (infidâd) yol açar. | Kesin |
| İlmi | Talim ve irşad halkaları | İlmi cazibe merkezi | Halkanın dağılmaması | Muallimin üslup sertliği talebenin dağılmasına, merhameti ise halkanın korunmasına sebep olur. | Güçlü |
| Siyasi | Kriz ve boykot yönetimi | Sosyal kenetlenme | Dağıtma girişimini kırma | Muhaliflerin ekonomik abluka ile topluluğu dağıtma stratejisine karşı siyasi direnç üretilir. | Kesin |
| İktisadi | Para nazariyesi ve servet dolaşımı | Gümüş para (dirhem) | Tedavül ve mübadele aracı | Gümüşün hapsedilmeyip (kenz edilmeyip) piyasada akışkan bir değer ölçüsü olarak işletilmesi esastır. | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Entropi ve parçacık difüzyonu | Bir merkezkaç kuvvetin etkisiyle ya da merkezi çekim bağının kopmasıyla parçacıkların yüksek düzensizlik alanına doğru saçılması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal çözülme (disorganizasyon) | Toplumu bir arada tutan ortak mefkûre ve liderlik bağının zayıflaması sonucu fertlerin atomize olarak ayrışması. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün فِضَّة biçimini yalnızca kadınlara ait estetik bir ziynet eşyası saymak; انْفِضَاض fiilini ise duygusal ve geçici bir uzaklaşmadan ibaret görmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | فضض hem iktisadi sistemin tedavül aracı ve değer ölçüsü olan çift kutuplu para sistemini (altın-gümüş dengesini), hem de toplumsal birliğin merhamet ekseninde korunmasını ifade eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İktisadi alanda gümüşün para ve zekat fonksiyonunu dışlayarak kenz uyarısını kavrayamamak; idari alanda ise sertliğin disiplin getireceğini zannederek cemaati fiilen dağıtmak. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Toplumsal yapının ayakta kalması ile liderlik üslubu arasındaki doğrudan sebep-sonuç ilişkisini gösterir; ayrıca servetin yığılmayıp dolaşması gereken iktisadi karşılığını vazeder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Uhud savaşı sonrasındaki liderlik ahlakını bildiren ayette (Âl-i İmrân 3:159), münafıkların ekonomik abluka tehdidinde (Münâfikûn 63:7) ve cennet nimetlerinin tasvirinde (İnsân 76:15-21). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Otoritenin sertlikle tahkim edileceği yanılgısını çürütür; nezaket ve affedicilik olmazsa toplumsal yapının kaçınılmaz şekilde dağılacağını tescil eder. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir kabın mührünü veya bir nesneyi vurup kırarak parçalarını etrafa saçmak; dövülerek ayrıştırılan ve pulcuklar gibi ışıyan beyaz maden (gümüş).
- Soyut anlamMerkezi bağı oluşturan çekim gücünün yok olmasıyla unsurların dışa doğru savrulması, birliğin çözülerek atomize olması.
- Sistematik karşılıkİdari ve ahlaki sistemde cemaatin bütünlüğü; iktisadi sistemde ise akışkan, bölünebilir ve tedavüle elverişli değer birimi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde topluluğun merkezden çözülme ve dağılma derecesini (infidâd), merkezin birleştirici ahlaki çekim potansiyelini (rahmet ve hilm), topluluktaki fertlerin toplamını, her bir ferdin merkezkaç savrulma hız vektörünü, ise ferdin merkeze olan ahlaki ve kalbî mesafesini ifade eder. Merkezin merhamet potansiyeli tükendiğinde (), sistemdeki bağlar kopar ve fertlerin merkezkaç saçılması () kaçınılmaz bir sınıra ulaşır.