قدس

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ق-د-سالصيغ: ٦ · الجذور المجاورة: ٨٧ · الآيات: ١٠ · السور: ٧؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».خلعبرصمريمالْقُدُسِقدسالْقُدُّوسِأيدروحالْقُدُّوسُالْمُقَدَّسَةَسبحطويسفك

الجذرالصيغ ٦الآيات ١٠السور ٧المجاورة ٨٧

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

قدس

ق - د - س

جذر
  • الورود: ١٠
  • الآيات: ١٠
  • الصيغ: ٦
  • المعاجم: ١٣

Cemaatlerin toplandığı yerde önderin durduğu yerdir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Cemaatlerin toplandığı yerde önderin durduğu yerdir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٥٤٤
القاف والسين والدال معهما ق س د، ق د س، د س ق، د ق س مستعملات قسد: القِسْوَدُّ: الغليظ الرقبة القوي، قال: ضخمُ الذِّفارى قاسياً قِسْوَداً قدس: القُدسُ: تنزيه الله، وهو القُدّوس والمُقدَّس والمُتَقَّدِّس. والقُداسُ: الجمان من فضة. دسق: الدَّسقُ: امتلاء الحوض حتى يفيض على جوانبه، وأدْسَقْتُه فَدَسَقَ. والدَّيْسَقُ: الحوض الملآن، قال رؤبة: يردن تحت الأثل سياح الدِّسَقْ والدَّيْسَقُ: السراب إذا
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٩٧
القُدْسُ والقُدُسُ: الطُهْرُ، اسمٌ ومصدرٌ. ومنه قيل للجنَّة حظيرة القُدْسِ. وروح القُدُسِ: جبريل عليه السلام. والتَقْديسُ: التطهيرُ. وتَقَدَّسَ، أي تطهَّر. والأرضُ المُقَدَّسَةُ: المطَهَّرةُ. وبيت المُقَدَّسِ والمَقْدِسِ، يشدَّد ويخفَّف، والنسبة إليه مَقْدِسِيٌّ، مثال: مجلِسِيٍّ ومُقَدَّسِيّ. والقُدُّوسُ: اسمٌ من أسماء الله تعالى، وهو فُعُّولٌ من القُدْسِ، وهو الطهارة. وكان سيبويه يقول: قَدُّوسٌ
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٬٣٣١
ق س د قسد ، قدس ، سقد ، سدق ، دقس ، دسق . قسد : قال الليث : القِسْوَدُّ : الغليظُ الرَّقبةِ القويّ . وأنشد : ضَخْمَ الذَّفارَى قاسياً قِسْوِدّاً وقال غيره : الْقِسْوَدُّ : دُوَيْبَّةٌ . سقد : أهمله الليث . ورَوَى أبو العباس عن عمرٍ و عن أبيه قال : السُّقْدُدُ : الفرسُ المُضَمَّرُ ، وقد أَسْقدَ فرسهُ وسَقَّده إذا ضمَّرَه . وفي حديث أبي وَائلٍ عن ابن مُعَيْزٍ السَّعديِّ : ( خرجْتُ بالسحَر أُسَقِّدُ
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٬٧٤٣
(باب القاف والدال وما يثلثهما) (قدر) القاف والدال والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على مَبْلَغ الشَّيء وكُنهه ونهايته. فالقدر: مبلغُ كلِّ شيء. يقال: قَدْرُه كذا، أي مبلغُه. وكذلك القَدَر. وقَدَرتُ الشّيءَ أَقْدِرُه وأَقْدُرُه من التقدير، وقدَّرته أُقَدِّره. والقَدْر: قضاء الله تعالى الأشياءَ على مبالغها ونهاياتها التي أرادَها لها، وهو القَدَرُ أيضاً. قال في القَدَر: خَلِّ الطَّريقَ لمن يبنِي المَنَارَ به
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٦١١
- التقديس: التطهير الإلهي المذكور في قوله: ﴿ويطهركم تطهيرا﴾ [الأحزاب/ 33]، دون التطهير الذي هو إزالة النجاسة المحسوسة، وقوله: ﴿ونحن نسبح بحمدك ونقدس لك﴾ [البقرة/30]، أي: نطهر الأشياء ارتساما لك. وقيل: نقدسك، أي: نصفك بالتقديس. وقوله: ﴿قل نزله روح القدس﴾ [النحل/102]، يعني به جبريل من حيث إنه ينزل بالقدس من الله، أي: بما يطهر به نفوسنا من القرآن والحكمة والفيض الإلهي، والبيت المقدس هو المطهر من
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٦٥٨
ق د س سبّحوا الله وقدّسوه وهو القدّوس المقدّس المتقدّس ربّ لاقدس‏.‏ قال‏:‏ قد علم القدّوس رب القدس بمعدن الملك قديم الكرس وخرج إلى البيت المقدس وإلى القدس وإلى الأرض المقدسة‏.‏ قال الفرزدق‏:‏ ودع المدينة إنها مرهوبة واعمد لمكة أو لبيت المقدس وقدّس الرجل‏:‏ أتى بيت المقدس كما تقول‏:‏ كوّف وبصّر ومنه قولهم‏:‏ راهب مقدّس‏.‏ قال امرؤ القيس يصف الثور والكلاب‏:‏ فأدركنه يأخذن بالساق والنّسا كما
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٥٬١٠٦
التَّقْدِيسُ: تنزيه اللَّه عز وجل. وفي التهذيب: القُدْسُ تنزيه اللَّه تعالى، وهو المتَقَدَّس القُدُّوس المُقَدَّس. ويقال: القُدُّوس فَعُّول من القُدْس، وهو الطهارة، وكان سيبويه يقول: سَبُّوح وقَدُّوس، بفتح أََوائلهما؛ قال اللحياني: المجتمع عليه في شُبُّوح وقُدُّوس الضم، قال: وإِن فتحته جاز، قال: ولا أَدري كيف ذلك؛ قال ثعلب: كل اسم على فَعُّول، فهو مفتوح الأَول مثل سَفُّود وكَلُّوب وسَمُّور
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٦٧٩
* ق د س * * القُدُْسُ * بسكون الدال وضمها الطهر اسم ومصدر ومنه قيل للجنة حظيرة القدس وروح القدس جبراءيل عليه السلام و * التَّقْدِيسُ * التطهير و * تَقَدَّسً * تطهر والأرض * المُقَدّسةُ * المطهرة وبيت * المَقْدِس * يشدد ويخفف والنسبة اليه * مَقْدِسِيٌّ * بوزن مجلسي و * مُقَدَّسِيٌّ * بوزن محمدي ويقال إن * القَادِسَّةَ * دعا لها إبراهيم عليه السلام بالقدس وأن تكون محلة الحاج و * قُدُّوسٌ * بالضم
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٥٬٥٢٢
القدس بالضم وبضمتين: الطهر، اسم ومصدر، ومنه قيل للجنة: حظيرة القدس. وقدس، بالضم: جبل عظيم بنجد قال أبو ذؤيب: فإنك حقا أي نظرة عاشـق نظرت وقدس دونها ووقير ويروى وقف دونها، قاله السكري، وبه فسر حديث بلال بن الحارث: أنه أقطعه حيث يصلح للزرع من قدس، ولم يعطه حق مسلم. قلت: هكذا ذكروه، والذي في حديث بلال هذا: أنه أقطعه معادن القبلية غوريها وجلسيها وحيث يصلح للزرع من
رابط المدخل

القدس بالضم وبضمتين: الطهر، اسم ومصدر، ومنه قيل للجنة: حظيرة القدس. وقدس، بالضم: جبل عظيم بنجد قال أبو ذؤيب: فإنك حقا أي نظرة عاشـق نظرت وقدس دونها ووقير ويروى وقف دونها، قاله السكري، وبه فسر حديث بلال بن الحارث: أنه أقطعه حيث يصلح للزرع من قدس، ولم يعطه حق مسلم. قلت: هكذا ذكروه، والذي في حديث بلال هذا: أنه أقطعه معادن القبلية غوريها وجلسيها وحيث يصلح للزرع من قريس، بالراء، كما سيأتي. والقدس: البيت المقدس، لأنه يتطهر فيه من الذنوب، أو للبركة التي فيه، قال الشاعر: لا نوم حتى تهبطي أرض العدس وتشربي من خير ماء بقدس أراد الأرض المقدسة. والقدس: سيدنا جبريل عليه السلام، كروح القدس، وفي الحديث: إن روح القدس نفث في روعي، يعني جبريل عليه السلام، لأنه خلق من طهارة، وفي صفة عيسى عليه السلام: وأيدناه بروح القدس معناه: روح الطهارة، وهو جبريل عليه السلام. وقدس الأسود، وقدس الأبيض جبلان بالحجاز عند العرج البيضاء، في ديار مزينة، وقرب الأبيض ثنية ركوبة، ويقابل الأسود جبل آرة، ويعرفان أيضا بقدس آرة، وقال ابن دريد: قدس أوارة، بتقديم الهمزة على الواو. والقداس، كغراب: شيء يعمل كالجمان من الفضة، قال الشاعر يصف الدموع: تحدر دمع العين منها فخلته كنظم قداس سلكه متقطع شبه تحدر دمعه بنظم القداس إذا إنقطع سلكه. والقداس: الحجر ينصب على مصب الماء في الحوض وغيره، وقيل: ينصب في وسط الحوض، إذا غمره الماء رويت الإبل، وقد يفتح مشددا، أي ككتان، عن ابن دريد، ولو قال: كغراب وكتان، سلم من هذا التطويل، أنشد أبو عمرو: لاري حتى يتوارى قـداس ذاك الحجير بالإزاء الخناس أو حجر يطرح في حوض الإبل يقدر عليه الماء يقتسمونه بينهم وهذا قول ابن دريد. وقيل: هي حصاة توضع في الماء قدر الري للإبل، وهي نحو المقلة للإنسان. وقيل: هي حصاة يقسم بها الماء في ا لمفاوز، اسم كالحبان، والقداس: المنيع الضخم من الشرف، عن ابن عباد، يقال: شرف قداس، أي منيع ضخم. والقدس كصرد وكتب: قدح نحو الغمر. يتطهر بها. والقديس، كأمير: ا لدر، يمانية قديمة، زعموا، قاله ابن دريد. والقدس، كجبل: السطل، حجازية، لأنه يتطهر فيه وبه. وقدس: د، قرب حمص، من فتوح شرحبيل بن حسنة، وإليه تضاف جزيرة قدس، هكذا في النسخ، والصواب: بحيرة قدس كما في العباب. والقادس: السفينة العظيمة، قاله أبو عمرو، وقيل: هو صنف من أصناف المراكب، وقيل: لوح من ألواحها، وأنشد أبو عمرو لأمية بن أبي عائذ الهذلي، هكذا نقله الصاغاني، ولم أجده في شعره: وتهفو بهاد لـهـا مـيلـع كما اطرد القادس الأردمونا

الميلع: الذي يتحرك هكذا وهكذا. والأردم: الملاح الحاذق، وفي ا للسان: كما أقحم القادس، وفي المحكم: كما حرك القادس، والجمع: القوادس. وقادس: جزيرة بالأندلس غربيها قرب البر، على نصف يوم منها، منها كامل بن أحمد بن يوسف القادسي، مات بإشبيلية سنة 465 وقادس: قصبة بهراة خراسان، أعجمي. والقادسية: ة قرب الكوفة، على مرحلة منه، بينها وبين عذيب، يقال: مر بها إبراهيم عليه السلام فوجد بها عجوزا فغسلت رأسه، فقال: قدست من أرض، فسميت بالقادسية، وقيل: دعا لها وأن تكون محلة الحاج، وقيل: إنما سميت بذلك، لأنه نزل بها قوم من أهل قادس خراسان، نقله السهيلي في الروض. والقدوس، بالضم والتشديد: من أسماء الله تعالى الحسنى، ويفتح، عن سيبويه، وبه قرأ زيد بن علي: الملك القدوس وقال يعقوب: سمعت أعرابيا يقول عند الكسائي يكنى أبا الدنيا يقرأ القدوس بالفتح وحكى اللحياني الإجماع على ضم قدوس وسبوح، وجوز الفتح فيهما، أي الطاهر المنزه عن العيوب والنقائص أو المبارك، هكذا جاء في التفسير، عن ابن الكلبي. وقال ثعلب: كل اسم على فعول فهو مفتوح الأول غير قدوس وسبوح وذروح، هؤلاء الثلاثة هكذا إستثناها ثعلب. وزاد المصنف: فروج، وليس في نصه: فبالضم ويفتحن، وقد أنكر الأزهري ما حكاه اللحياني من الإجماع. ويقال: هو قدوس بالسيف، كصبور، أي قدوم به، نقله الصاغاني. وسموا قيداسا، والعامة تقلب الدال طاء، ومقداسا، بالكسر، ومن الأول: أبو طاهر محمد بن أحمد بن قيداس البوني، عن أبي علي بن شاذان. والتقديس: التطهير وتنزيه الله عز وجل، وقوله تعالى: ونحن نسبح بحمدك ونقدس لك قال الزجاج: أي نطهر أنفسنا لك، وكذلك نفعل بمن أطاعك، نقدسه: أي نطهره: ومنه الأرض المقدسة، أي المطهرة وهي أرض الشام، وقال الفراء: الأرض المقدسة: الطاهرة، وهي دمشق وفلسطين وبعض الأردن. ومنه أيضا: بيت المقدس، كمجلس، فإما أن تكون على حذف الزائد، وإما أن تكون اسما ليس على ا لفعل، كما ذهب إليه سيبويه في المنكب، وقد يثقل فيقال: بيت المقدس، كمعظم، أي المطهر، والنسبة إليه: مقدسي ومقدسي. والمقدس، كمحدث: الحبر، وقيل: ا لراهب، قال امرؤ القيس يصف الكلاب والثور: فأدركنه يأخذن بالساق والنساكما شبرق الولدان ثوب المقدس

هكذا بخط أبي سهل، والموجود في نسخ الصحاح كلها: ثوب المقدسي بالياء، أي الكلاب أدركت الثور فأخذت بساقه ونساه، وشبرقت جلده كما شبرقت ولدان النصارى ثوب الراهب المقدس، وهو الذي جاء من بيت المقدس، فقطعوا ثيابة تبركا بها. وتقدس: تطهر وتنزه. وقديسة، كجهينة: بنت الربيع، وهي أم عبد الرحمن بن إبراهيم بن الزبير بن سهيل بن عبد الرحمن بن عوف بن عبد عوف ابن الحارث بن زهرة بن كلاب القرشي الزهري، ولو إقتصر على قوله: أم عبد الرحمن بن إبراهيم العوفي القرشي، كان أخصر. والحسين بن قداس، كغراب: محدث، روى عنه عبد الله بن أبي سعد الوراق، وابنه محمد، روى عنه الباغندي. ومما يستدرك عليه: القدس: تنزيه الله تعالى. وهو المتقدس، نقله الازهري. والقدس، بالضم: الموضع المرتفع الذي يصلح للزراعة، وبه فسر بعض حديث بلال بن الحارث لمتقدم. والتقديس: التبريك، والقدس: البركة، وحكى ابن الأعرابي: لا قدسه الله: أي لا بارك عليه. قال: والمقدس: المبارك، وقال قتادة: أرض مقدسة: مباركة، وإليه ذهب ابن الأعرابي. والقادس: القداس. والقادوس: إناء من خزف أصغر من الجرة يخرج به الماء من السواقي، والجمع قواديس. والقادس: البيت الحرام، وقال يعقوب: من أسماء مكة: قادس، ولمقدسة لأنها تقدس من الذنوب، أي تطهر. ومنية قادوس: من قرى الجيزة بمصر. والقديس، كزبير: اسم للقادسية، أولضرورة الشعر، كما جاء في شعر بشر بن ربيعة الخثعمي: تذكر هداك الله وقع سيوفنا بباب قديس والمكر ضرير كما جعلها الكميت قادسا حيث يقول: كأني على حب البويب وأهله أرى بالقريين العذيب وقادسا والقادسية أيضا: قرية قرب سرمن رأى

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٬٠٦٣
قَدَسَ فِى الأَرْضِ 1 قَدَسَ فِى الأَرْضِ ذ He went far away into the land, or country. (Bd, ii. 28.) -A2- قَدُسَ, aor. قَدُسَ , (TK,) inf. n. قُدْسٌ and قُدُسٌ, (S, A, K,) said of a thing, (TK,) It was, or became, [holy, accord. to the most common usage, or] pure. (S, * A, * K, * TK.) [It may also be said of God, as meaning, emphatically, He is holy.] قدّسهُ 2 قدّسهُ ذ , (A,) inf. n.
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬٤٢٨
قَدُسَ قَدُسَ U ( n. ac. قُدْس 3 , قُدُس 10 ), a. Was pure, spotless, stainless; was holy. قَدَّسَ قَدَّسَ II , a. Purified, sanctified; hallowed; consecrated. b. Declared pure; praised the holiness of ( God ). c. Blessed. d. [ La ], Prayed for a blessing for. e. Went to Jerusalem. f. [ coll. ], Celebrated or heard mass. تَقَدَّسَ تَقَدَّسَ V , a. Was purified, sanctified; was
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢٠٬٥٥١
قدس قَدُسَ - يَقْدُسُ - قُدُسٌ - القُدُس - قَدَّسَ - يُقَدِّسُ - مُقَدَّس - مُقَدَّسة - قُدُّوس قَدُسَ - يَقْدُس + الكائن: يكون ذا منزلة وقدر عال وتعظيم ورفعة، وذلك لكماله وخلوه من النقص والعيب والدنس قُدُسٌ - القُدُسٌ: اسم فعل من " قَدُسَ - يَقْدُسُ ": القدسية قُدُّوس: اسم مفعول مبالغة من " قَدُسَ - يَقْدُسُ ": مُقَدَّس بأعلى درجة عما سواه
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٦)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٨٧ (الإجمالي: ١٠٨)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. أيد

    الآيات المشتركة: ٣ · Yed el veya kol demektir

  2. روح

    الآيات المشتركة: ٤ · Reyhan kokulu çiçeğin adıdır

  3. عيسى

    الآيات المشتركة: ٣ · İsa

  4. طوي

    الآيات المشتركة: ٢ · Buğday demeti demektir

  5. مريم

    الآيات المشتركة: ٣ · Meryem

  6. ودي

    الآيات المشتركة: ٢ · İki dağ arasındaki yamaçlardır

  7. سبح

    الآيات المشتركة: ٣ · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…

  8. خلع

    الآيات المشتركة: ١ · خيلعYensiz gömlek demektir

  9. نعل

    الآيات المشتركة: ١ · İki ayakkabın

  10. بنو

    الآيات المشتركة: ٣ · Oğullar

  11. برص

    الآيات المشتركة: ١ · Ebres alacadır, cüzzam hastalığı demektir

  12. سفك

    الآيات المشتركة: ١ · Dökersiniz

الآيات التي ورد فيها(١٠)

  1. … بِالرُّسُلِ وَآتَيْنَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّنَاتِ وَأَيَّدْنَاهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ أَفَكُلَّمَا جَاءَكُمْ رَسُولٌ بِمَا لَا تَهْوَى أَنْفُسُكُمُ اسْتَكْبَرْتُمْ …

    Kutsal

  2. … دَرَجَاتٍ وَآتَيْنَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّنَاتِ وَأَيَّدْنَاهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا اقْتَتَلَ الَّذِينَ مِنْ بَعْدِهِمْ …

    Kutsal

  3. … اذْكُرْ نِعْمَتِي عَلَيْكَ وَعَلَى وَالِدَتِكَ إِذْ أَيَّدْتُكَ بِرُوحِ الْقُدُسِ تُكَلِّمُ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ وَكَهْلًا وَإِذْ عَلَّمْتُكَ الْكِتَابَ …

    Kutsal

  4. قُلْ نَزَّلَهُ رُوحُ الْقُدُسِ مِنْ رَبِّكَ بِالْحَقِّ لِيُثَبِّتَ الَّذِينَ آمَنُوا وَهُدًى وَبُشْرَى لِلْمُسْلِمِينَ

    Kutsal

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökقدس
YapıÜçlü kök
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerطهر, سبح, برك
Zıt Kökنجس
Çekirdek Özet 1Maddi ve manevi her türlü kirden, kusurdan arınma; saflaşarak ayrışma ve yüksek mertebeye tahsis edilme
Çekirdek Özet 2Allah’ın noksanlıklardan mutlak tenzihi, vahyin arılığı ve ilahi huzur için seçilip arındırılmış mekan ve elçilik
Çekirdek Özet 3Bir varlığın dünyevi ve süfli kayıtlardan arındırılarak ilahi gayeye ve aşkın düzene bağlanması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca Hristiyan teolojisindeki mistik ruhbanlık veya metafizik dokunulmazlık kalıbıyla anlayıp amelî, ahlaki ve ontolojik arınma boyutunu dışarıda bırakmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
قدBir şeyi ölçmek, biçmek, öne geçirmek, sınır belirlemek veya kesip ayırmak (karşılaştırınız: قدح, قدد, قدر, قدم, قدو)سKesip ayırma ve sınır koyma hareketine tutunma, sabitleme ve dokunulmaz kılma boyutu eklenerek bir şeyin lekelerden bütünüyle soyutlanması, arı ve dokunulmaz bir sınırla korunması anlamı pekiştirilmiştir.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
قUfuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırYüksek bir merkezde odaklanma, aşkın bir sınıra toplanma ve belirleyici olma
دKapı; giriş, geçiş, hareketSıradan alandan ayrılarak belirli bir sınırın veya özel bir mertebenin içine dahil olma
سDiken, destek; tutunma, dayanma, korumaSağlam bir dayanak bulma, dış tesirlere ve lekelere karşı korunarak sabit kalma
قدسSınırlandırılıp içeri alınan ve dış tesirlerden korunarak arıtılan aşkın alanSıradanlıktan, noksanlıktan ve kirlilikten ayrıştırılarak koruma altına alınan, yüksek bir mertebeye bağlanan mutlak saflık hareketi

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamPürüzsüz, lekesiz beyaz gümüş inci veya habbe (el-kudâs); yüksek ve temiz, tarıma elverişli tepe veya arındırılmış kap/su
Cahiliye şiiri kullanımıİmruü’l-Kays divanında arınmış, kendini ibadete adamış din adamının dokunulmazlığını anlatmak üzere geçer: فأدركنه يأخذن بالساق والنسا / كما شبرق الولدان ثوب المقدس
Erken Arapça kullanımİbn Fâris’in tespitine göre İslamî ve şer‘î terminolojide taharet ve tenzih manasında genişletilmiş, erken rivayetlerde ise Cebel-i Kuds gibi yüksek ve temiz araziler için kullanılmıştır.

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Asāsü’l-Belâga, Lisânü’l-Arab.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dil ailesinde قدس kökü, en köklü ve ortak kutsallık, ayrılmışlık ve arılık tabakasını temsil eder. İbranicede k-d-ş (q-d-š / קָדַשׁ) biçimiyle profane olandan ayrılmayı, ritüel ve ahlaki saflığı, Tanrı’ya tahsis edilmeyi ifade eder. Fenike ve Ugarit kitabelerinde qdš tanrısal mekanları, arınmış tapınak görevlilerini ve aşkın saflığı gösterir. Süryanicede qaddīšā (ܩܕܝܫܐ) doğrudan arı, mukaddes ve tenzih edilmiş olanı bildirir. Akadcada qadāšu kökü parıldamak, temiz ve parlak olmak, ritüel olarak arınmak fiiliyle karşılanır. Bütün Sami dillerinde kökün ilksel somut çekirdeği, bir nesnenin veya mekanın sıradan kullanımdan çekilip arındırılması, kirlilikten soyutlanarak aşkın bir makama tahsis edilmesidir; Arapçada bu çekirdek, Allah’ın noksanlıklardan mutlak tenzihi ve batıl unsurlardan bütünüyle temizlenme yönünde kavramlaşmıştır.

درجة الثقة Kesin

المصدر Brown-Driver-Briggs, Hebrew and Aramaic Lexicon of the Old Testament (HALOT), Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönقد ikili kökünden türeyerek saflık, arılık ve sınır çekmeGümüş tanesinin pürüzsüzlüğü ve yüksek yerin arılığı üzerinden zihinsel ve ahlaki tenzihe geçişGüçlü
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice qādoš, Süryanice qaddīš, Ugaritçe qdš, Akadca qadāšuOrtak Sami mirası olarak sıradanlıktan ayrılma, arınma ve ilahi alana tahsis edilmeKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik katmanda arılık ve parıltı kökleriDoğu ve Batı Sami dillerindeki kök yapısıyla tam örtüşme gösterir; aile dışı doğrudan bağ sınırlıdırMuhtemel

المصدر Maqāyīs al-Lugha, HALOT, David Cohen.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
قدسAnlamlıArınmak, temiz ve dokunulmaz olmakNoksanlıklardan tenzih edilme ve ilahi alana tahsis edilmeHedef kök; Kur’an’da geçer
قسدAnlamlıGüçlü, sert ve kalın boyunlu olmakSertlik, bükülmezlik ve bedensel kuvvetHedef kökle sertlik ve direnç üzerinden uzaktan bağ; Kur’an’da geçmez
دقسAnlamlıKüçük canlıların kaynaşması veya özel şahıs adıÇeşitli böceklerin birikmesi; tarihi kişi adıHedef kökle anlam bağı zayıftır; Kur’an’da geçmez
دسقAnlamlıTaşmak, parıldamak, havuzun dolup taşmasıBerrak ve dolu suyun parıldaması, serap akışıHedef kökle parlaklık ve akıcı berraklık yönünden örtüşür; Kur’an’da geçmez
سقدKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapçada mühmel diziliş
سدقKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapçada mühmel diziliş

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
قدسMerkezMutlak arınma ve ilahi tahsisKusurlardan, noksanlıklardan arınarak aşkın bir makama ayrılmaHem zatî arılığı hem de aşkın konuma tahsis edilmeyi kapsar
طهرKomşuMaddi ve manevi temizlikKirin, pisliğin giderilmesi; arınmışlıkقدس köküne göre daha çok eylemsel ve maddî/hükmî temizliği vurgular
سبحKomşuAşkın tenzih ve yüzme/akmaAllah’ı şanına yakışmayan her şeyden uzak tutmaقدس arılığı ve bereketi, سبح ise aşkınlığı ve hızla uzaklaşmayı öne çıkarır
بركKomşuHayrın sürekliliği ve artışıBir şeyde ilahi hayrın yerleşmesi ve çoğalmasıقدس arılık ve dokunulmazlık, برك bereket ve kalıcı artış yönüdür
نجسZıtPislik, mundarlık, manevi kirlilikZihnen ve bedenen uzak durulması gereken kirقدس kavramının bütünüyle dışladığı ontolojik ve hükmî murdarlık

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaقدسArılık, tenzih, mukaddeslikNoksanlıktan arınma ve aşkın alana tahsis edilmeKesin
LatinceSanctus, sacerKutsal, adanmış, dokunulmazSacer tapınmaya tahsis edilmişliği, sanctus yasayla dokunulmaz kılınmışlığı verir; kökün tenzih yönü eksik kalırGüçlü
İngilizceHoly, sacred, sanctifiedKutsal, arınmış, tahsis edilmişHoly kelimesi tamlık ve ilahi arılığı karşılarken, sacred toplumsal veya dinsel dokunulmazlığı öne çıkarırGüçlü
AlmancaHeilig, geweihtKutsal, arı, adanmışHeilig ilahi arılığı ve aşkınlığı, geweiht ise ritüel olarak adanmışlığı karşılarGüçlü
FransızcaSaint, sacréKutsal, arı, dokunulmazSaint ahlaki ve ontolojik saflığı, sacré tabu ve adanmışlık alanını ifade ederGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Kluge Etymologisches Wörterbuch, Dictionnaire Étymologique de la Langue Française.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْقُدُّوسُAllah’ın her türlü eksiklik, ortak ve noksandan münezzeh zatıEsmâ-i hüsnâ bağlamında ilahi egemenlik ve tenzih; Haşr 59:23, Cum‘a 62:1
رُوحِ الْقُدُسِVahyin ve teyidin tertemiz kaynağı, CebrailElçilerin ilahi vahiyle desteklenmesi ve korunması; Bakara 2:87, Mâide 5:110, Nahl 16:102
الْمُقَدَّسِŞirk ve kirden arındırılmış, tecelliye mazhar vadiHz. Musa’nın ilahi hitaba muhatap olduğu Tuvâ vadisi; Tâhâ 20:12, Nâziât 79:16
الْمُقَدَّسَةَTevhid inancıyla bereketlendirilmiş, arındırılmış yurtİsrailoğullarına vadedilen ve putperestlikten temizlenmesi emredilen toprak; Mâide 5:21
نُقَدِّسُAllah’ı noksanlıklardan arındırarak anma ve O’nun rızası için nefsi temizlemeMeleklerin insanın hilafetine dair sorusu ve ibadet beyanı; Bakara 2:30

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamSıfâtullah ve tenzihAllah’ın cisimiyetten, mekandan, parçalardan ve noksanlıklardan mutlak tenzihiTeşbih ve tecsîmin reddedilerek tenzih sıfatlarının temellendirilmesi
FıkıhHükmî ve hakiki taharet, mukaddes mekanlarHarem bölgelerinin dokunulmazlığı, ibadet mekanlarının necasatten arındırılmasıBelli mekan ve zamanların ibadete tahsis edilerek korunması
TefsirMeleklerin takdisi ve mukaddes toprak/vadiMeleklerin hamd ile takdisi arasındaki fark; arz-ı mukaddesenin sınırları ve niteliğiManevi arınma, vahiy teyidi ve şirkten temizlenme
HadisNamaz tesbihatı ve rükû/secde dualarıHz. Peygamber’in rükû ve secdede zikrettiği tesbih ifadeleriZât-ı ilahiyyenin celal ve arılığına yönelik ubudiyet

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve ibadetTenzih ve arınmaİbadeti ve inancı şirk unsurlarından bütünüyle yalıtmakVarlık düzenini ilahi rızaya göre arı tutarak şirkten temizlemeKesin
İlmiHakikat ve bilgi nazariyesiMetodolojik saflıkBilgiyi vehim, hurafe ve önyargılardan arındırmakDoğru bilginin bozulmamış kaynaklardan ve vahiyle teyit edilmiş akıldan neşet etmesiGüçlü
SiyasiHukuk ve adalet alanıDokunulmazlık ve meşruiyetTemel hakları ve adaleti tiranlıktan korunan dokunulmaz alan kılmakKamusal mekanın ve adaletin kişisel çıkarların kirinden arındırılmasıGüçlü
İktisadiMülkiyet ve helal kazançŞaibeden ve haramdan arilikİktisadi dolaşımı faiz, haksız kazanç ve hileden temizlemekMalın ve servetin sömürü ve necasatten temizlenerek bereketlendirilmesiMuhtemel

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGürültüden arındırma ve mutlak referans noktasıBir sinyalin parazitlerden bütünüyle temizlenerek asıl dalga boyuna indirgenmesi veya sistemin sıfır hata idealine kalibre edilmesiGüçlü
Beşeri bilimlerKurumsal dokunulmazlık ve etik yalıtımHukuk normlarının veya kamusal alanın keyfilikten, rüşvetten ve çıkar çatışmasından arındırılarak tarafsız kılınmasıGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca dokunulmaz, tartışılamaz dogmalar veya ruhanî sınıfın imtiyazlı kutsiyeti şeklinde algılamak
Kur'an içi daha geniş anlamKirlilikten, şirkten ve noksanlıktan arınarak fıtrata ve tevhid dairesine dönmek; adaleti ve mekanı ıslah etmek
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKutsallığı insanları susturan otoriter bir araca dönüştürmek ve ayetlerdeki ahlaki/ameli arınma zorunluluğunu gözden kaçırmak

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur’an’ın ulûhiyet tasavvurunun temelini oluşturan tenzih fikrini inşa eder; Allah’ın hiçbir varlığa benzemediğini, vahyin korunduğunu ve müminin hayatını şirk ve kirden arındırması gerektiğini gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnsanın yaratılışı ve hilafetiyle ilgili ayetlerde (Bakara 2:30), Hz. İsa’nın ve peygamberlerin teyidinde (Bakara 2:87, Nahl 16:102), vahiy mekanlarının hürmetinde (Tâhâ 20:12) ve esmâ-i hüsnâ bağlamında (Haşr 59:23).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kutsallığın nesnelere veya kişilere yapışık metafizik bir büyü olduğu zannını yıkar; kutsiyetin ancak şirkten, günahtan ve zulümden arınma şartıyla ilahi nispetten kaynaklandığını ortaya koyar.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamLekesiz, pürüzsüz gümüş incisi, yüksek ve arı toprak parçası, tortusuz ve temiz su kabı.
  • Soyut anlamNoksanlıklardan mutlak tenzih edilme, kirlilikten bütünüyle arınarak ilahi ve aşkın gayeye tahsis edilme.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin veya alanın harici tüm kirleticilerden, yabancı unsurlardan ve bozulmalardan yalıtılarak saf ilahi iradeye ayarlanması.
  • LaTeX modeliQ=lim⁡ϵ→0(X∖Eϵ)∩T
  • LaTeX açıklamasıFormülde X varlık veya mekan kümesini, Eϵ varlığa arız olan her türlü maddi, manevi kusur, şirk ve noksanlık kümesini temsil eder. Limit süreci (ϵ→0), tüm kusur ve kirleticilerin bütünüyle sıfırlanarak tasfiye edilmesini simgeler. T ise aşkın ilahi tahsis ve tecelli alanıdır. Bu iki sürecin kesişimi olan Q, mutlak tenzih ve arınma neticesinde ulaşılan kudsi hali ifade eder.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ق