كسف
ك - س - ف
جذر- الورود: ٥
- الآيات: ٥
- الصيغ: ٢
- المعاجم: ١٣
“Kisfe” pamuk veya yün yığınına denir. Bulut, güneş ve ay gibi gökteki cisimlerin parçalarına denir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
“Kisfe” pamuk veya yün yığınına denir. Bulut, güneş ve ay gibi gökteki cisimlerin parçalarına denir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٥٠٣الكاف والسين والفاء معهما
ك س ف، س ك ف، س ف ك مستعملات كسفك الكَسْفُ: قطع العرقوب بالسيف. كَسَفَهُ يكْسِفُهُ.
وكَسَفَ القمر يَكْسِفُ كُسُوفاً، والشمس تَكْسِف كذلك، وانكسف خطأ.
ورجل كاسِفُ الوجه: عابس من سوء الحال. كَسَف في وجهي وعبس كُسُوفاً.
والكِسْفَةُ: قطعة سحاب، أو قطعة قطن أو صوف، فإذا كان واسعاً كبيراً فهو كِسْفٌ، ولو سقط من السماء جانب فهو كِسْفُ.
سكف: الأُسْكُفَّةُ: عتبة الباب.
والسِّكاف:
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٤٩الكِسْفَةُ: القطعة من الشيء. يقال: أعطني كِسْفَةً من ثوبك؛ والجمع كِسْفٌ وكِسَفٌ. ويقال: الكِسْفُ والكِسْفَةُ واحدٌ. وقال الأخفش: من قرأ: "كِسْفاً من السماء" جعله واحداً. ومن قرأ: "كِسَفاً" جعله جميعاً. والكَسْفُ بالفتح: مصدر كَسَفْتُ البعير، إذا قطعت عرقوبَه. وكذلك كَسَفْتُ الثوب، إذا قطعته. والتَكْسيفُ: التقطيعُ. وكَسَفَتِ الشمسُ تَكْسِفُ كُسوفاً. وكَسَفَها الله كَسْفاً، يتعدَّى ولا يتعدَّى.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٬٦١١ك س ف
كفس ، كسف ، سكف ، سفك : ( مستعملة ) .
كفس : ( ابن دُرَيد ) : الكَفَسُ : الحَنَفُ ، وقد كَفِسَ كفَساً .
قال الأزهري : ولم أسمعه لغيره .
كسف : قال الليث : الكَسْفُ : قطْع العُرقوب . يقال : استَدبر فرسَه فكسَف عُرْقوبيْه .
قال : وكَسَفَ القمرُ يَكسِف كُسوفاً ، وكذلك الشمس .
قال : وبعضٌ يقول : انكسفَ وهو خطأٌ .
( قلت ) : ورَوى يحيى القطَّان ، عن عبد الملك ابن أبي سليمان عن عطاءٍ ، عن جابر بن
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٬٨٧٣(باب الكاف والسين وما يثلثهما)
(كسع) الكاف والسين والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على نوع من الضَّرب. يقال: كسعه، إذا ضَربَ برِجله على مؤخَّرِه أو بيده. ويقال: اتَّبَعَ أدبارَهم يَكسَعُهم بسَيفه. وكَسَعْت الرّجُل بما سَاءه، إذا تكلَّمْت في أثره. وكَسعتُ النّاقةَ بغُبْرها، إذا تركتَ بقيَّةً من اللَّبن في خِلْفها تريد تعزيرها. ومعنى هذا أنَّه يخلِّيها بعد أن يُحلَب بعضُ لبنِها ويضربُ بيدِه على مؤخّرها
(باب الكاف والسين وما يثلثهما) (كسع) الكاف والسين والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على نوع من الضَّرب. يقال: كسعه، إذا ضَربَ برِجله على مؤخَّرِه أو بيده. ويقال: اتَّبَعَ أدبارَهم يَكسَعُهم بسَيفه. وكَسَعْت الرّجُل بما سَاءه، إذا تكلَّمْت في أثره. وكَسعتُ النّاقةَ بغُبْرها، إذا تركتَ بقيَّةً من اللَّبن في خِلْفها تريد تعزيرها. ومعنى هذا أنَّه يخلِّيها بعد أن يُحلَب بعضُ لبنِها ويضربُ بيدِه على مؤخّرها لتمضِيَ. قال: لا تَكْسَع الشَّولَ بأَغْبارِها *** إنك لا تَدرِي مَن النَّاتجُ([1])ومن الباب رجلٌ مكَسَّعٌ بغُبْرِه، إذا لم يتزوَّج، كأنَّ ماءه قد تبقَّى كما تَبقَّى لبنُ الشّاةِ المكَسَّعة. قال: والله لا يخرجُها من قَعرِه *** إلاّ فتىً مكسَّع بغُبْره([2])والكُسْعَة: الحمير، سمِّيت لأنَّها تُضرَب أبداً على مؤخّرها في السَّوْق. (كسف) الكاف والسين والفاء أصلٌ يدلُّ على تغيُّر في حالِ الشيء إلى ما لا يُحَبّ، وعلى قطع شيءٍ من شيء. من ذلك كُسُوف القَمر، وهو زوالُ ضوئه. ويقال: رجلٌ كاسِفُ الوجه، إذا كان عابساً. وهو كاسف البال، أي سيِّئُ الحال. وأمَّا القَطْع فيقال: كَسَفَ العُرقوبَ بالسّيف كَسْفاً يكسِفُهُ. والكِسْفة: الطَّائفة من الثَّوب، يقال: أعطِنِي كِسفةً من ثوبك. والكِسْفة: القِطعة من الغَيم. قال الله* تعالى: ﴿وإنْ يَرَوْا كِسْفاً مِن السَّماءِ ساقِطاً﴾ [الطور 44]. (كسل) الكاف والسين واللام أصلٌ صحيح، وهو التَّثاقُل عن الشَّيء والقُعود عن إتمامه أو عنه. من ذلك الكَسَل. والإكسال: أن يُخالِط الرّجلُ أهلَه ولا ينزِل. ويقال ذلك في فَحل الإبل أيضاً. وامرأةٌ مِكسالٌ: لا تكاد تَبرَحُ بيتها. (كسم) الكاف والسين والميم أصيلٌ يدلُّ على تلبُّدٍ في شيء وتجمّع. من ذلك الكَيْسُوم: الحَشِيش الكثير. ويقال إنَّ الأكاسم: الخَيل المجتمِعة يكاد يركبُ بعضُها بعضاً. قال: أبا مالكٍ لَطَّ الحُضَين وراءنا *** رجالاً عدَاناتٍ وخيلاً أكاسِما([3])(كسا) الكاف والسين والحرف المعتل……([4]) أما ما ليس بمهموزٍ فمنه الكُسْوة والكِساء معروف. قال الشَّاعر([5]): فباتَ لـه دون الصَّبَا وهي قَرَّةٌ *** لحافٌ ومصقولُ الكساءِ رقيقُ أراد في هذا الموضع بمصقول الكِساء لبَناً قد علته دُوَاية. ومثله: وهو إذا ما اهْتَافَ أو تَهيَّفا *** يَنفِي الدُّواياتِ إذا ترشَّفَا عن كلِّ مصقولِ الكِساء قد صَفَا([6]) اهتاف: عَطِش. وعنى بالكساء الدُّواية. (كسب) الكاف والسين والباء أصلٌ صحيحٌ، وهو يدلُّ على ابتغاء وطلبٍ وإصابة. فالكَسب من ذلك. ويقال كَسَب أهْلَه خيراً، وكسَبْت الرّجلَ مالاً فكَسَبه. وهذا مما جاء على فَعَلْته فَفَعل. وكَسَابِ: اسمُ كَلْبة. (كسح) الكاف والسين والحاء له معنيانِ صحيحان: أحدهما تنقيةُ الشيء، والمعنى الآخر عَيْب في الخِلْقة. فالأوَّل الكَسْح. يقال: كَسَحْتُ البيتَ، وكَسَحَتِ الرِّيحُ الأرضَ: قَشَرت عنها التّراب. والكُسَاحة: ما يُكسَح. ويقال: أغارُوا على بني فلانٍ فاكتَسَحوهم، أي أخَذوا مالَهم كلَّه. والثاني الكَسَح، وهو العَرَج. والأكْسَح: الأعرج. قال الأعشى: * وخَذُولِ الرِّجلِ من غير كَسَحْ([7]) * وجمع الأكسح كُسْحان. وفي الحديث: "الصَّدَقة مال الكُسْحانِ والعُوران([8])". (كسد) الكاف والسين والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على الشَّيء الدُّون لا يُرغَب فيه. من ذلك: كَسَد الشَّيءُ كَساداً فهو كاسد وكَسِيد. وكلُّ دونٍ كَسِيد. قال: * فماجدٌ وكسيدُ([9]) * (كسر) الكاف والسين والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على هَشْم الشيء وهَضْمه. من ذلك قولُك كَسَرْت الشيءَ أكْسِره كَسْراً. والكِسرة: القطعة من المكسور. ويقال: عُودٌ صُلْب المَكْسِر، إذا عُرِفت جوْدتُه بكسْرِه. وكَسَر الطائرُ جناحَيه كَسراً، إذا ضمَّهما وهو يريد الوُقوع، ومنه عُقاب كاسِر. والكِسْر: العظم ليس عليه كبيرُ لحم. قال الشَّاعر: * وفي يَدِها كِسرٌ أبَحُّ رَذومُ([10]) * ويقال لا يكون كذا إلا وهو مكسور. ويقال لعظم السّاعد الذي يلي المرفَق، وهو نصف العظم: كِسرُ قبيح. أنشدنا عليُّ بنُ إبراهيمَ، عن عليِّ بنِ عبد العزيز، عن أبي عُبيد: فلو كنتَ عَيراً كنتَ عيرَ مَذَلَّةٍ *** ولو كنت كِسراً كنتَ كِسرَ قبيح([11])ويقال: أرضٌ ذات كسور، أي ذات صَعُود وهَبُوط، وكأنَّها قد كسِرت كَسْراً. والكِسر: الشُّقة السُّفلى من الخِباء تُرفَع أحياناً وتُرخَى أحياناً. وهو جارِي مُكاسِرِي، أي كِسرُ بيتِه إلى كِسرِ بيتي. فأمَّا كِسْرى فاسمٌ عجميّ، وليس من هذا، وهو معرَّب. قال أبو عمرو: يُنسَب إلى كسرى- وكان يقولـه بكسر الكاف([12])- كِسْرِيّ وكِسرَوِيّ. وقال الأمويّ: كِسريّ بالكسر أيضاً. --------------ـــ ([1]) البيت للحارث بن حلزة في اللسان (كسع، غبر). ([2]) الرجز في المجمل واللسان (كسع). ([3]) أنشده في اللسان (عدن) برواية: "لد" بدل "لط". وفي الأصل: "الحصير" صوابه في اللسان. ([4]) بياض في الأصل. ([5]) هو عمرو بن الأهتم. اللسان (كسا). ومقطوعته في الحماسة (2: 300-301). وقصيدته في المفضليات (1: 123-125). ([6]) الرجز في اللسان (صقل). وأنشده في المجمل (كسو/ي). ([7]) ديوان الأعشى 163. وصدره في اللسان (كسح): * كل وضاح كريم جده * ([8]) في اللسان: "وفي حديث ابن عمر: سئل عن مال الصدقة فقال: إنها شر مال، إنما هي مال الكسحان والعوران". ([9]) في الأصل: "فمنهم ماجد"، والصواب ما أثبت من المجمل مطابقاً للسان (كسد). والبيت بتمامه: إذا كل حي نابت بأرومة *** نبت العضاه فماجد وكسيد ([10]) في الأصل: "وفي يديه"، صوابه في المجمل. وفي اللسان (كسر) والمقاييس (بح): "وفي كفها". وصدر البيت: * وعاذلة هبت بليل تلومني * ([11]) سبق البيت في (حسن، قبح). وأنشده في اللسان (قبح، كسر) وكذا ورد إنشاده "فلو كنت عيراً" في المجمل، وروي بالخرم فيما سبق. ([12]) في الأصل: "بكسر الراء"، صوابه في المجمل، وفي اللسان والقاموس أنه يقال بكسر الكاف وفتحها.
ـ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٠٥- كسوف الشمس والقمر: استتارهما بعارض مخصوص، وبه شبه كسوف الوجه والحال، فقيل: كاسف الوجه وكاسف الحال، والكسفة: قطعة من السحاب والقطن، ونحو ذلك من الأجسام المتخلخلة الحائلة، وجمعها كسف، قال: ﴿ويجعله كسفا﴾ [الروم/48]، ﴿فأسقط علينا كسفا من السماء﴾ [الشعراء/ 187]، ﴿أو تسقط السماء كما زعمت علينا كسفا﴾ [الإسراء/92]، و ﴿كسفا﴾ (وهي قراءة ابن كثير وأبي عمرو وحمزة والكسائي وخلف ويعقوب. انظر: الإتحاف ص 286)
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٢٣١ك س ف
كسفت الشمس والقمر وكسفهما الله وكسف البعير وكرسفه: عرقبه.
وهذه كسفةٌ وكسفٌ ومن المجاز: رجل كاسف الوجه: عابس وقد كسف وجهه.
وكاسف البال: سيء الحال وكسفت حاله.
وكسف بصره إذا لم ينفتح من رمد وكسف بصره: خفضه.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٤٬٢٤٨كسَف القمرُ يَكْسِفُ كُسوفاً، وكذلك الشمس كسَفَتْ تَكْسِف كسوفاً: ذهب ضوءُها واسْوَدَّت، وبعض يقول انكسف وهو خطأٌ، وكسفها اللّه وأَكسفها، والأَول أَعلى، والقمر في كل ذلك كالشمس. وكسف القمر: ذهب نوره وتغيَّر إلى السواد. وفي الحديث عن جابر، رضي اللّه عنه. قال: انكسفت الشمس على عهد رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، في حديث طويل؛ وكذلك رواه أَبو عبيد: انكسفت. وكسَف الرجلُ إذا نكَّس طَرْفه. وكسَفَت
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٦٣٧* ك س ف * * الكِسْفَةُ * القطعة من الشيء والجمع * كِسْفٌ * و * كِسَفٌ * وقيل * الكِسْفُ * و * الكِسْفَةُ * واحد قال الخفش من قرأ ﴿* كِسْفاً *﴾ جعله واحدا ومن قرأ ﴿* كِسَفاً *﴾ جعله جمعا و * كَسَفَتِ * الشمس من باب جلس و * كَسَفَها * الله يتعدى ويلزم قال الشاعر % الشمس طالعة ليست بكاسفة % تبكي عليك نجوم الليل والقمرا % أي ليست تكسف ضوء النجوم مع طلوعها لقلة ضوئها وبكائها عليك قلت أورد هذا
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬٣٤٢الكسفة، بالكسر: القطعة من الشيء قال الفراء: وسمعت أعرابيا يقول: أعطني كسفة من ثوبك: يريد قطعة، كقولك: خرقة، وسئل أبو الهيثم عن قولهم: كسفت الثوب أي: قطعته، فقال: كل شيء قطعته فقد كسفته، وقال أبو عمرو: يقال لخرقة القميص قبل أن تؤلف: الكسفة، والكيفة، والحذفة ج: كسف بالكسر، قال الفراء: وقد يكون الكسف جماعا للكسفة، مثل عبشة وعشب ويجمع أيضا على كسف بكسر ففتح، ومنه قوله تعالى: أو تسقط السماء كما زعمت
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٤٦كَاسِفُ البَالِ
كَاسِفُ البَالِ ذ : see بَالٌ.
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨٩٢كَسَفَ
كَسَفَ I ( n. ac. كَسْف 1 ),
a. Cut, cut up.
b. ( n. ac. كُسُوْف 27 ), Darkened, eclipsed ( the sun: God ).
c. Was darkened, eclipsed.
d. Frowned; grew dark ( face ).
كَسَّفَ
كَسَّفَ II ,
a. Cut up into pieces.
اِنْكَسَفَ
اِنْكَسَفَ VII
a. [ coll. ], see I (c) .
كِسْفَة
كِسْفَة 2t , ( pl. كِسْف 2 , كِسَف 7 , كُسُوْف 27 , أَكْسَاْف 38 ),
a. Piece, fragment.
كَاْسِف
كَاْسِف
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١٨٬٠٤١كسف
كَسَفَ - يَكْسِفُ - كِسْفَة - كِسَف
كَسَفَ - يَكْسِفُ + كائن + شيئاً: يقطعه على شكل قطع منبسطة سميكة متباعدة: يقطعه على شكل طبقات وشرائح وألواح طويلة سميكة متباعدة
كِسْفَة: مثل " قِطعة ": اسم فعل للمرة بمعنى مفعول من " كَسَفَ - يَكْسِفُ ": القطعة المنبسطة السميكة من الشيء
كِسَف: جمع " كِسْفَة ": كِسَف من السحاب - كِسَف من السماء
واللفظ
الجذور المجاورةالمجاورة: ٣١ (الإجمالي: ٤٩)
- سقط
الآيات المشتركة: ٤ · Sikat(sin,kaf,tı): olgunlaşmadan düşen ham meyvedir
- سمو
الآيات المشتركة: ٥ · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
- سحب
الآيات المشتركة: ٢ · Fışkıran sudur
- رأي
الآيات المشتركة: ٣ · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
- ودق
الآيات المشتركة: ١ · Sicim gibi yağmurdur
- ركم
الآيات المشتركة: ١ · “Rükbe” diz demektir
- ثور
الآيات المشتركة: ١ · Öküz demektir
- خسف
الآيات المشتركة: ١ · Hesf : Derin sulu çukurdur
- خلل
الآيات المشتركة: ١ · Hilale (Hı) diş aralarındaki kalıntıları çıkarmak için…
- زعم
الآيات المشتركة: ١ · Ganimetten ve kollektif olarak elde edilen maldan…
- نوب
الآيات المشتركة: ١ · Nöbet kelimesinden gelmiştir
- عبد
الآيات المشتركة: ٢ · Ana kapının önündeki bekçidir
الآيات التي ورد فيها(٥)
أَوْ تُسْقِطَ السَّمَاءَ كَمَا زَعَمْتَ عَلَيْنَا كِسَفًا أَوْ تَأْتِيَ بِاللَّهِ وَالْمَلَائِكَةِ قَبِيلًا
Parçalar
فَأَسْقِطْ عَلَيْنَا كِسَفًا مِنَ السَّمَاءِ إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ
Parçalar
… فَتُثِيرُ سَحَابًا فَيَبْسُطُهُ فِي السَّمَاءِ كَيْفَ يَشَاءُ وَيَجْعَلُهُ كِسَفًا فَتَرَى الْوَدْقَ يَخْرُجُ مِنْ خِلَالِهِ فَإِذَا أَصَابَ بِهِ …
Parçalar
… إِنْ نَشَأْ نَخْسِفْ بِهِمُ الْأَرْضَ أَوْ نُسْقِطْ عَلَيْهِمْ كِسَفًا مِنَ السَّمَاءِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِكُلِّ عَبْدٍ …
Parçalar
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | كسف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | قطع, خسف, شقق |
| Zıt Kök | وصل |
| Çekirdek Özet 1 | Bir bütünden bir parçayı kesip ayırma, koparma; ışığın ve canlılığın kesilip solması, kararma |
| Çekirdek Özet 2 | Gökten veya buluttan kopup düşen kütle, tabaka; azap veya işaret olarak inen göksel parça |
| Çekirdek Özet 3 | Bir bütünlüğün parçalanarak ışığını, dengesini ve işlevini yitirmesi; kopuk parçanın yıkıcı düşüşü |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca astronomik güneş/ay tutulmasına indirgeyerek Kur'an'daki somut parça ve kütle anlamını gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| كس | Bir şeyi örtme, bürüyerek kaplama, canlılığını ve hareketini kısma; كسو kökünde elbiseyle bürüme, كسل kökünde atalete bürünüp hareketsiz kalma, كسد kökünde pazarın durgunluğa bürünmesi | ف | Bürüme ve örtünme hareketini sert bir ayrılma, kesilip kopma ve parçalanma ile somut bir kütle formuna dönüştürür; bütünden bir katmanın dilimlenip ayrılmasını ifade eder. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ك | Avuç içi | Kavrama, tutma, bir alanı sınırlayıp kaplama |
| س | Diken, destek | Ayırma, tutunma, araya girerek bütünü bölme |
| ف | Ağız | Dışa açılma, püskürme, sınır noktasından ayrılma |
| كسف | Kavranmış bir bütünün arasına girip bir parçayı dışarı doğru ayırıp koparma | Bir nesnenin, bulutun veya ışık kaynağının bir cüzünün kesilerek ana gövdeden ayrılması, ışığın önünün kesilip perdelenmesi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kumaştan veya yün/pamuk yığınından koparılan parça; kılıçla devenin ayak sinirini/kirişini kesip ayırma (عرقوب kesme); gökteki bulut tabakasından ayrılan yoğun parça |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem bedevi şiirinde kılıcın hedef aldığı uzvu kökünden kesip düşürmesi veya devenin topuk kirişinin kesilmesi anlamında fiil olarak kullanılır; ayrıca gökyüzünü kaplayan ağır ve parçalı bulut kütlelerini tasvir etmek için kisfe formu kullanılmıştır. |
| Erken Arapça kullanım | Yüzün asılması, ferinin sönmesi ve insanın kederden renginin solması (كاسف الوجه); gök cisimlerinin ışığının kesilip perdelenmesi ve karararak sönmesi (كسوف الشمس) |
المصدر Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, el-Müfredât, Lisānü'l-Arab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dil ailesinde كسف kökü, fiziksel olarak bir bütünü kesip ayırma, parçalama ve bu parçalanma veya perdelenme sonucu nesnenin parlaklığını kaybetmesi matrisiyle bağlantılıdır. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede k-s-p kökü gümüş (kesef) ve solgunluk, beyazlaşma, parıltının matlaşması anlamlarını taşırken, Süryanicede k-s-p kökü kırpma, kesme, parçalama ve örtme bağlamlarında izlenir. Arapçada kök çift yönlü bir gelişim göstermiştir: Birincil somut hatta kumaş, yün veya buluttan bir parçanın koparılıp ayrılması (كِسْفَة); ikincil semantik hatta ise bu ayrılma ve perdelenmenin doğurduğu kararma, ışığın kesilmesi ve hüznün yüze çökmesi (كُسُوف) yerleşmiştir. Kökün Arapçadaki özgünlüğü, gök katmanından kopup düşen somut kütleleri doğrudan bütünden kesilen kumaş parçası metaforuyla karşılamasıdır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | كسف kökünün kesme ve kararma dalları | Bir şeyin kesilip ayrılması ile ışığının kesilip yüzünün kararması aynı kopma ve perdelenme çekirdeğinden türemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice כסף (kesef: gümüş, solgunluk); Süryanice ܟܣܦ (kesep: kesme, dökme) | Parlaklığın perdelenip matlaşması ve maddeden bir parçanın kesilip ayrılması ortak Sami mirasıyla örtüşür. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik kesme ve ayırma tabakaları | Biçme, kesme ve parçalama bildiren k-s formlarıyla morfolojik paralellik taşır. | Muhtemel |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Gesenius, David Cohen.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| كسف | Anlamlı | Kesmek, parçalamak, kararmak | Bütünden bir parça koparmak, ışığı kesilmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| كفس | Anlamlı | Eğmek, tersine çevirmek | Bir nesneyi baş aşağı etmek veya bükmek | Kur'an'da geçmez |
| سكف | Anlamlı | Yapmak, onarmak, eşik | Kapı eşiği (üsküffe) ve ayakkabı tamirciliği | Kur'an'da geçmez |
| سفك | Anlamlı | Akıtmak, dökmek | Kan veya gözyaşını hızla ve bolca dökmek | Kur'an'da geçer; sıvının ayrılıp akması |
| فكس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| فسك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| كسف | Merkez | Parçalama ve kararma | Bir bütünden ayrılan somut kütle veya ışığın kesilip sönmesi | Göksel kütlelerin tabaka halinde kopması |
| قطع | Komşu | Kesip ayırma | Genel anlamda iki ucu birbirinden tamamen ayırma | كسف özelde katman ve parça düşüşünü veya ışığın sönmesini içerir |
| خسف | Komşu | Batma, çökme, kararma | Yerin yarılarak içine çekmesi veya ayın ışığını yitirmesi | خسف yere batma ve çöküş iken, كسف gökten parça kopması veya örtülmedir |
| شقق | Komşu | Yarılma, çatlama | Bütünlüğün dikey veya yatay olarak ikiye bölünmesi | كسف yarılmaktan ziyade ayrılmış bağımsız parçaya odaklanır |
| وصل | Zıt | Birleştirme, bitiştirme | Parçaları birbirine ekleyerek tek bütün kılma | كسف bütünden koparıp ayırmayı ve parça parça etmeyi ifade eder |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | كسف | Parça, tutulma, kesme | Bütünden koparılan katman, ışığın ve ferin sönmesi | Kesin |
| Latince | Segmentum, eclipsis | Dilim, parça; tutulma | Segmentum kesilen parçayı, eclipsis ise ışığın kesilip kaybolmasını karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Fragment, chunk, eclipse | Parça, kütle; tutulma | Maddi parça yönünü fragment ve chunk, ışığın kararmasını eclipse karşılar | Kesin |
| Almanca | Bruchstück, Verfinsterung | Kırık parça; kararma | Bruchstück kopan katmanı, Verfinsterung ışığın kesilip karanlığa gömülmesini verir | Güçlü |
| Fransızca | Fragment, éclipse | Parça; tutulma | Kütlesel ayrılmayı fragment, gök cisminin örtülmesini éclipse karşılar | Kesin |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| كِسَفًا (tekil/çoğul kütle) | Gökten düşen azap parçası | Müşriklerin meydan okuyarak göğün parça parça üzerlerine düşürülmesini istemeleri (İsrâ 17:92, Şuarâ 26:187) |
| كِسَفًا (katmanlaşan bulut parçaları) | Yoğunlaşarak biriken bulut katmanları | Allah'ın rüzgârları gönderip bulutları göğe yayması ve onları parça parça kümelere dönüştürmesi (Rûm 30:48) |
| كِسَفًا (göksel kütle/yıkım) | Kozmik tehdit ve yer ile gök arasındaki ilahi kudret alanı (Sebe’ 34:9) | |
| كِسْفًا (düşen tek parça/katman) | Göğün düşen bir parçasını görseler bile kibirle üst üste yığılmış bulut sanacak inkârcı zihniyet (Tûr 52:44) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Mucize talebi ve ilahi kudret | Müşriklerin gökten somut parça (kisef) düşürme talebinin ilahi kudret ve hikmet açısından değeri | Kök, olağanüstü helak kütlesi bağlamında tartışılır |
| Fıkıh | Hüsûf ve küsûf namazı | Güneş ve ay tutulmalarında kılınan cemaat veya münferit namazın (صلاة الكسوف) hükümleri | Işığın perdelenmesi ve korku halinde ibadet |
| Tefsir | Kıraat ve lafız tahlili | كِسْف (tek parça) ve كِسَف (parçalar) kıraatlerinin anlam farkı ve bulut-gök ayrımı | Katı kütle ile gaz/bulut katmanı ayrımı |
| Hadis | Tabiat olaylarının tevhidle bağı | Güneş veya ay tutulmasının bir kimsenin doğumu veya ölümüyle bağlantılı olmadığının beyanı | Batıl inançların reddi ve ilahi işaret bilinci |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi kudret ve ayetler | Göksel işaret ve ikaz | İnsanın acziyetini kavratma | Gök cisimlerinin kararması veya gökten parça düşmesi insanın kırılganlığını hatırlatır. | Kesin |
| İlmi | Astronomi ve meteoroloji | Tutulma ve bulut kümelenmesi | Katmanlaşma ve perdelenme | Göksel ışıkların engellenmesi veya atmosferik kütlelerin tabaka tabaka birikmesi. | Güçlü |
| Siyasi | Meydan okuma ve meşruiyet | Yıkım tehdidine karşı kibir | İnkârın psikolojik savunması | Güç sahiplerinin yaklaşan somut çöküşü sıradan bir bulut yığını sayarak inkâr etmesi. | Güçlü |
| İktisadi | Verimlilik ve kaynaklar | Durgunlaşma ve kararma | Üretim akışının kesilmesi | Işığın ve ferahlığın kesilmesi gibi ekonomik canlılığın kesilip kaynakların kütleleşerek donması. | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Ayrıklaştırma ve tutulma (discretization and occlusion) | Sürekli bir alanın veya ışık huzmesinin bir engel tarafından kesintiye uğraması, parçalı kümelere (parçacık/katman) ayrılması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Algısal inkâr ve rasyonelleştirme (cognitive discounting) | Bireyin veya toplumun yaklaşan somut bir felaketi ya da tehdit parçasını zararsız bir bulut kümesi sayarak algısını perdelemesi | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü salt fıkıhtaki güneş tutulması (küsûf namazı) ibaresine sıkıştırmak veya gökten düşen kütleyi yalnızca soyut bir mecaz saymak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, hem atmosferik bulut katmanlarının oluşumunu (Rûm 30:48) hem de gökten inebilecek somut, fiziksel, yıkıcı parçaları ifade eden geniş bir fiziki-kozmik alana sahiptir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Müşriklerin taleplerini ve Tûr suresi 44. ayetteki psikolojik körlüğü kavrayamamak; gökten düşen parça ile bulut arasındaki zihinsel çarpıtmayı görememek |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Doğanın işleyişindeki katmanlaşma ile ilahi azabın fiziksel gerçekliği arasındaki bağı gösterir. İnkârcı aklın açık delil ve tehditler karşısındaki algı kaymasını gözler önüne serer. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Müşriklerin peygamberlerden somut kozmik mucize talep ettiği ayetlerde ve inkârcıların düşen helak kütlesini bile görmezden gelip üst üste yığılmış bulut saydığı psikolojik tasvirlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ayetlerde geçen kütlelerin rastgele bir hayal değil, bütünden kopup gelen somut katmanlar olduğunu gösterir; Kur'an'ın gök kubbe ve atmosfer tasvirlerindeki tutarlılığı ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir kumaş, yün veya gök tabakasından kesilip koparılan bağımsız parça; bir engelle perdelenerek ışığı ve canlılığı kesilip kararan nesne.
- Soyut anlamBir bütünlüğün parçalanmasıyla ortaya çıkan ayrışma, ışığın ve ferin sönmesi; yaklaşan açık bir yıkım parçasını bilinçli olarak sıradanlaştırma hali.
- Sistematik karşılıkGökyüzü veya atmosferik bütünlükten kopan ve düşüş kinetiği taşıyan kütle ile insanın bu kütleyi algılarken içine düştüğü bilişsel körleşme mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde başlangıçtaki yekpare göksel veya fiziksel bütünü temsil eder. kesme, ayırma ve koparma operatörüdür; bu operatör bütünü bağımsız parçalara böler. fonksiyonu nesnenin yaydığı ışık, aydınlık veya canlılık potansiyelini simgeler. perdelenme ve kararma katsayısı olup, kopma ve örtülme sonucunda parlaklığın ve algılanabilirliğin sıfıra yaklaşmasını ifade eder.