كنن
ك - ن - ن
جذر- الورود: ١٢
- الآيات: ١٢
- الصيغ: ٨
- المعاجم: ٩
Okların konduğu kap demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(٩)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Okların konduğu kap demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٠٣٦الكاف والنون
ك ن مستعمل فقط كن: الكِنُّ: كل شيء وقى شيئاً فهو كنه وكنانه. كننته أكنه كناً: جعلته في كِنٍّ.
والكِنانة كالجَعْبة غير أنها صغيرة تتخذ للنبل.
واسْتكَنَّ الرجل واكْتَنَّ: صار في كِنّ. واكْتَنَّت المرأة: سَتَرَتْ وَجْهَها حياء من الناس.
والكَنَّةُ: امرأة الابن، أو الأخ، والجمع: الكنائِنُ، والكَنّات. وكل فَعلَةٍ أو فِعلةٍ، أو فُعلَة من باب التضعيف يجمع على فعائل، لأن الفعلة إذا كانت
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٠٥٤الكِنُّ: السُترة؛ والجمع أكْنانٌ. قال الله تعالى: "وجَعَل لكم من الجبال أكْناناً". والأَكِنَّةُ: الأغطية. قال الله تعالى: "وجَعَلْنا على قُلوبِهِمْ أَكِنَّةً"، الواحد كِنانٌ. قال عمر بن أبي ربيعة:
تحت عَيْنٍ كِنانُـنـابُرْدُ عَصْبٍ مُرَحَّلُ
الكسائي:كَنَنْتُ الشيء: سترتُه وصنْته من الشمس. وأكْنَنْتُهُ في نفسي: أسررته. وقال أبو زيد: كَنَنْتُهُ وأكْنَنْتُهُ بمعنًى، في الكِنِّ وفي النفس
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٥٤٣ك ن ن
كنّه وأكنّه: ستره واكتنّ واستكنّ: استتر وأكننته في نفسي: أضمرته.
واجعله في كنّ وربّ البيت ذي الأكنان.
ونثر كنانته وكنائنه.
وبنى على باب داره كنّةً: سترة مثل الجناح.
وقعد على الكانون وهو المصطلى.
" وأثقل من الكانون " وهو كانون الشتاء الذي هو أشده برداً أو كانون القوم الذي يكنّون عنه الحديث.
قال أبو دهبل: فليت كوانيناً من أهلي وأهلها بأجمعهم في بحر دجلة لجّجوا
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬١٣٢الكِنُّ والكِنَّةُ والكِنَانُ: وِقاء كل شيءٍ وسِتْرُه. والكِنُّ: البيت أَيضاً، والجمع أَكْنانٌ وأَكِنةٌ، قال سيبويه: ولم يكسروه على فُعُلٍ كراهية التضعيف. وفي التنزيل العزيز: وجعَلَ لكم من الجبالِ أَكْناناً. وفي حديث الاستسقاء: فلما رأَى سُرْعَتَهم إِلى الكِنِّ ضَحِكَ؛ الكِنُّ: ما يَرُدُّ الحَرَّ والبرْدَ من الأَبنية والمساكن، وقد كَننْتُه أَكُنُّه كَنّاً. وفي الحديث: على ما اسْتَكَنَّ أَي
الكِنُّ والكِنَّةُ والكِنَانُ: وِقاء كل شيءٍ وسِتْرُه. والكِنُّ: البيت أَيضاً، والجمع أَكْنانٌ وأَكِنةٌ، قال سيبويه: ولم يكسروه على فُعُلٍ كراهية التضعيف. وفي التنزيل العزيز: وجعَلَ لكم من الجبالِ أَكْناناً. وفي حديث الاستسقاء: فلما رأَى سُرْعَتَهم إِلى الكِنِّ ضَحِكَ؛ الكِنُّ: ما يَرُدُّ الحَرَّ والبرْدَ من الأَبنية والمساكن، وقد كَننْتُه أَكُنُّه كَنّاً. وفي الحديث: على ما اسْتَكَنَّ أَي اسْتَتَر. والكِنُّ: كلُّ شيءٍ وَقَى شئاً فهو كِنُّه وكِنانُه، والفعل من ذلك كَنَنْتُ الشيء أَي جعلته في كِنٍّ. وكَنَّ الشيءَ يَكُنُّه كَنّاً وكُنوناً وأَكَنَّه وكَنَّنَه: ستره؛ قال الأَعلم: أَيَسْخَطُ غَزْوَنا رجلٌ سَمِينٌ تُكَنِّنُه السِّتارةُ والكنِيفُ؟ والاسم الكِنُّ، وكَنَّ الشيءَ في صدره يَكُنُّه كَنّاً وأَكَنَّه واكْتَنَّه كذلك؛ وقال رؤبة: إِذا البَخِيلُ أَمَرَ الخُنُوسا شَيْطانُه وأَكْثَر التَّهْوِيسا في صدره، واكتَنَّ أَن يَخِيسا وكَنَّ أَمْرَه عنه كَنّاً: أَخفاه. واسْتَكَنَّ الشيءُ: استَتَر؛ قالت الخنساء: ولم يتَنوَّرْ نارَه الضيفُ مَوْهِناً إِلى عَلَمٍ لا يستَكِنُّ من السَّفْرِ وقال بعضهم: أَكَنَّ الشيءَ: سَتَره. وفي التنزيل العزيز: أَو أَكنَنْتُم في أَنفُسِكم؛ أَي أَخفَيْتم. قال ابن بري: وقد جاءَ كنَنتُ في الأَمرين (* قوله «في الامرين» أي الستر والصيانة من الشمس والاسرار في النفس كما يعلم من الوقوف على عبارة الصحاح الآتية في قوله: وكننت الشيء سترته وصنته) . جميعاً؛ قال المُعَيْطِيُّ: قد يكْتُمُ الناسُ أَسراراً فأَعْلَمُها، وما يَنالُون حتى المَوْتِ مَكْنُوني قال الفراء: للعرب في أَكنَنْتُ الشيءَ إِذا ستَرْتَه لغتان: كنَنْتُه وأَكنَنْتُه بمعنى؛ وأَنشَدُوني: ثلاثٌ من ثَلاثِ قُدامَاتٍ، من اللاَّئي تَكُنُّ من الصَّقِيعِ وبعضهم يرويه: تُكِنُّ من أَكنَنْتُ. وكَنَنْتُ الشيءَ: سَتْرتُه وصُنْتُه من الشمس. وأَكنَنْتُه في نفسي: أَسْرَرْتُه. وقال أَبو زيد: كنَنْتُه وأَكنَنْتُه بمعنى في الكِنِّ وفي النَّفس جمعاً، تقول: كَنَنْتُ العلم وأَكنَنْتُه، فهو مَكْنونٌ ومُكَنٌّ. وكَنَنْتُ الجاريةَ وأَكنَنْتُها، فهي مَكْنونة ومُكَنَّة؛ قال الله تعالى: كأَنهنَّ بَيْضٌ مَكْنونٌ؛ أَي مستور من الشمس وغيرها. والأَكِنَّةُ: الأَغطِيَةُ؛ قال الله تعالى: وجعَلْنا على قلوبهم أَكِنَّة أَن يَفْقَهُوهُ، والواحد كِنانٌ؛ قال عُمَرُ بن أَبي ربيعة: هاجَ ذا القَلْبَ مَنْزِلُ دارِسُ العَهْدِ مُحْوِلُ أَيُّنا باتَ ليلةً بَيْنَ غُصْنَينِ يُوبَلُ تحتَ عَيْنٍ كِنَانُنا، ظِلُّ بُرْدٍ مُرَحَّلُ قال ابن بري: صواب إِنشاده: بُرْدُ عَصْبٍ مُرَحَّلُ قال: وأَنشده ابن دريد: تحتَ ظِلٍّ كِنانُنا، فَضْلُ بُرْدٍ يُهَلَّلُ (* قوله «يهلل» كذا بالأصل مضبوطاً ولم نعثر عليه في غير هذا المحل ولعله مهلهل). واكتَنَّ واسْتَكَنَّ: اسْتَتَر. والمُسْتَكِنَّةُ: الحِقْدُ؛ قال زهير: وكان طَوى كَشْحاً على مُستكِنَّةٍ، فلا هو أَبْداها ولم َتَجَمْجَمِ وكَنَّه يَكُنُّه: صانه. وفي التنزيل العزيز: كأَنهنَّ بَيْضٌ مكنون؛ وأَما قوله: لُؤْلؤٌ مَكْنون وبَيْضٌ مَكْنونٌ، فكأَنه مَذْهَبٌ للشيء يُصانُ، وإِحداهما قريبة من الأُخرى. ابن الأَعرابي: كَنَنْتُ الشيءَ أَكُنُّه وأَكنَنْتُه أُكِنُّه، وقال غيره: أَكْنَنْتُ الشيءَ إِذا سَتْرتَه، وكنَنْتُه إِذا صُنتَه. أَبو عبيد عن أَبي زيد: كنَنْتُ الشيءَ وأَكنَنْتُه في الكِنِّ وفي النَّفْسِ مثلُها. وتَكَنَّى: لزِمَ الكِنَّ. وقال رجل من المسلمين: رأَيت عِلْجاً يوم القادِسية قد تَكَنَّى وتحَجَّى فقَتلْتُه؛ تحجَّى أَي زَمزَمَ. والأَكنانُ: الغِيرانُ ونحوها يُسْتكَنُّ فيها، واحدها كِنٌّ وتجْمَعُ أَكِنَّة، وقيل: كِنانٌ وأَكِنَّة. واسْتكَنَّ الرجلُ واكْتَنَّ: صار في كِنٍّ. واكتَنَّتِ المرأَةُ: غطَّتْ وجْهَها وسَتَرَتْه حَياءً من الناس. أَبو عمرو: الكُنَّةُ والسُّدَّةُ كالصُّفَّةِ تكون بين يدي البيت، والظُّلَّة تكون بباب الدار. وقال الأَصمعي: الكُنَّة هي الشيءُ يُخْرِجُه الرجلُ من حائطه كالجَناحِ ونحوه. ابن سيده: والكُنَّة، بالضم، جناح تُخْرِجُه من الحائط، وقيل: هي السَّقِفة تُشْرَعُ فوقَ باب الدار، وقيل: الظُّلَّة تكون هنالك، وقيل: هو مُخْدَع أَو رَفٌّ يُشْرَعُ في البيت، والجمع كِنَانٌ وكُنّات. والكِنانة: جَعْبة السِّهام تُتَّخذُ من جُلود لا خَشب فيها أَو من خشب لا جلود فيها. الليث: الكِنَانة كالجَعْبة غير أَنها صغيرة تتخذ للنَّبْل. ابن دريد: كِنانة النَّبْل إِذا كانت من أَدم، فإِن كانت من خشب فهو جَفِير. الصحاح: الكِنانةُ التي تجعل فيها السهام.. والكَنَّةُ، بالفتح: امرأَة الابن أَو الأَخ، والجمع كَنائِنُ، نادر كأَنهم توهموا فيه فَعِيلة ونحوها مما يكسر على فعائل. التهذيب: كل فَعْلةٍ أَو فِعْلة أَو فُعْلة من باب التضعيف فإِنها تجمع على فَعائل، لأَن الفعلة إِذا كانت نعتاً صارت بين الفاعلة والفَعيل والتصريف يَضُمُّ فَعْلاً إِلى فعيل، كقولك جَلْدٌ وجَلِيد وصُلْبٌ وصَليب، فردُّوا المؤنث من هذا النعت إِلى ذلك الأَصل؛ وأَنشد: يَقُلْنَ كُنَّا مرَّةً شَبائِبا قَصَرَ شابَّةَ فجعلها شَبَّةً ثم جمعها على الشَّبائب، وقال: هي حَنَّتُه وكَنَّتُه وفِراشه وإِزاره ونهْضَتُه ولِحافه كله واحد. وقال الزِّبرقان بن بدْر: أَبغَضُ كَنائني إِليَّ الطُّلَعةُ الخُبَأَة، ويروى: الطُّلَعةُ القُبَعة، يعني التي تَطَلَّعُ ثم تُدْخِلُ رأْسَها في الكِنَّة. وفي حديث أُبََيٍّ أَنه قال لعُمَر والعباس وقد استأْذنا عليه: إِن كَنَّتكُما كانت تُرَجِّلُني؛ الكَنَّةُ: امرأَة الابن وامرأَة الأَخ، أَراد امرأَته فسماها كَنَّتَهُما لأَنه أَخوهما في الإِسلام؛ ومنه حديث ابن العاص: فجاءَ يتَعاهدُ كَنَّتَه أَي امرأَة ابنه. والكِنَّةُ والاكْتِنانُ: البَياضُ. والكانونُ: الثَّقيلُ الوَخِم ابن الأَعرابي: الكانون الثقيل من الناس؛ وأَنشد للحطيئة: أَغِرْبالاً إِذا اسْتُودِعْت سِرّاً، وكانوناً على المُتَحدِّثِينا؟ أَبو عمرو: الكَوانينُ الثُّقلاء من الناس. قال ابن بري: وقيل الكانون الذي يجلس حتى يََتحَََّى الأَخبارَ والأََحاديث ليَنقُلها؛ قال أَبو دَهْبل: وقد قَطَعَ الواشون بيني وبينها، ونحنُ إِلى أَن يُوصَل الحبْلُ أَحوَجُ فَليْتَ كوانِينا من اهْلي وأَهلها، بأَجْمَعِهم في لُجَّة البحرِ، لَجَّجوا الجوهري: والكانونُ والكانونةُ المَوْقِدُ، والكانونُ المُصْطَلى. والكانونان: شهران في قلب الشتاء، رُوميَّة: كانون الأَوَّل، وكانونُ الآخر؛ هكذا يسميهما أَهل الروم. قال أَبو منصور: وهذان الشهران عند العرب هما الهَرَّاران والهَبَّاران، وهما شهرا قُماحٍٍ وقِماحٍ. وبنو كُنَّة: بطنٌ من العرب نسبوا إِلى أُمِّهم، وقاله الجوهري بفتح الكاف. قال ابن بري: قال ابن دريد بنو كُنَّة، بضم الكاف، قال: وكذا قال أَبو زكريا؛ وأَنشد: غَزالٌ ما رأَيتُ الْيَوْ مَ في دارِ بَني كُنَّهْ رَخِيمٌ يَصْرَعُ الأُسْدَ على ضَعْفٍ من المُنَّهْ ابن الأَعرابي: كَنْكَنَ إِذا هرَِب. وكِنانة: قبيلة من مُضَر، وهو كِنانة بن خُزَيمة بن مُدْرِكة بن الياسِِ بن مُضَر. وبنو كِنانة أَيضاً: من تَغْلِبَ بن وائلٍ وهم بنو عِكَبٍّ يقال لهم قُرَيْشُ تَغْلِبَ (* زاد المجد كالصاغاني: كنكن إذا كسل وقعد في البيت. ومن أسماء زمزم المكنونة، وقال الفراء: النسبة إلى بني كنة بالضم كني وكني بالضم والكسر).
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥٨٣* ك ن ن * * الكِنُّ * السُترة والجمع * أكْنَانٌ * قال الله تعالى ﴿وجعل لكم من الجبال أكنانا﴾ و * الأكِنَةُ * الأَغطية قال الله تعالى ﴿وجعلنا على قلوبهم أَكِنة﴾ والواحد * كِنَانٌ * الكسائي * كَنَّ * الشيء ستره وصانه من الشمس وبابه ردّ و * أكَنَّهُ * في نفسه أسَرَّه وقال أبو زيد * كَنَّهُ * و * أكَنَّهُ * بمعنى واحد في الكِنِّ وفي النفس جميعا و * الكَنَّةُ * بالفتح امرأة الابن وجمعها * كنائِنُ
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬٥٢٣: ( *!الكِنُّ ، بالكسْرِ : وقاءُ كلِّ شيءٍ وسِتْرُهُ *!كالكِنَّةِ *!والكِنَانِ ، بكسْرِهما .
( وأَنْشَدَ ابنُ دُرَيْدٍ لعُمَر بنِ أَبي ربيعة :
( تحتَ ظِلَ *!كِنانُنا فَضْلُ بُرْدٍ يُهَلِّلُ ( و الكِنُّ : ( البَيْتُ يردُّ البَرْدَ والحَرَّ ؛ ومنه حدِيثُ الاسْتِسْقاء : ( فلمَّا رأَى سُرْعَتَهم إلى لكِنِّ ضَحِكَ ) ، ( ج *!أَكْنانٌ *!وأَكِنَّةٌ .
قالَ : سِيْبَوَيْهِ : ولم يُكَسِّرُوه على فُعُلٍ
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٥٥٣كَنَّ
كَنَّ U ( n. ac. كَنّ 1 , كُنُوْن 27 ),
a. Covered; concealed.
b. [ acc. & Fī ], Kept secret.
c. [ coll. ], Calmed down; subsided.
كَنَّنَ
كَنَّنَ II ,
a. see I (a) .
b. [ coll. ], Pacified, appeased.
أَكْنَنَ
أَكْنَنَ IV ,
a. see I (a) , ( b ).
اِكْتَنَنَ
اِكْتَنَنَ VIII ,
a. see I (a) .
b. Was covered & c.
c. Became white.
اِسْتَكْنَنَ
اِسْتَكْنَنَ X ,
a. see I (a) &
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١٧٬٨٦٢كنن
كَنَّ - يَكُنُّ - كَنَن - أَكْنَان - كِنَان- أَكِنَّة - مَكْنُوْن - أَكَنَّ - يُكِنَّ
كَنَّ - يَكُنُّ + كائن + في مكان: يختبئ ويختفي في حفرة أو ثلم، طلباً للهروب والوقاية من أذى شيء (كبرد أو شمس أو هواء)، ثم يسكن ويهدأ فيها فلا يظهر منه شيء للناظر
كَنَن: اسم فعل " كَنَّ - يَكُنُّ ": اسم مكان منه: المكان الذي يكون على شكل حفرة أو ثلم
الجذور المجاورةالمجاورة: ٦٦ (الإجمالي: ٩٠)
- وقر
الآيات المشتركة: ٤ · Kayadaki çukur demektir
- فقه
الآيات المشتركة: ٣ · Kavrarlar
- أذن
الآيات المشتركة: ٤ · Kulak demektir
- لؤلؤ
الآيات المشتركة: ٢ · İnci
- قلب
الآيات المشتركة: ٤ · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
- علن
الآيات المشتركة: ٢ · “A’ren” mahallenin orta yeri, evler arası avlu demektir
- سربل
الآيات المشتركة: ١ · Koruyucu giysiler
- جعل
الآيات المشتركة: ٤ · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
- صدر
الآيات المشتركة: ٢ · Okun ön yarısına denir
- عرض
الآيات المشتركة: ٢ · Ön dişler demektir
- عقد
الآيات المشتركة: ١ · Düğüm demektir
- حجب
الآيات المشتركة: ١ · Kaş demektir
الآيات التي ورد فيها(١٢)
وَمِنْهُمْ مَنْ يَسْتَمِعُ إِلَيْكَ وَجَعَلْنَا عَلَى قُلُوبِهِمْ أَكِنَّةً أَنْ يَفْقَهُوهُ وَفِي آذَانِهِمْ وَقْرًا وَإِنْ يَرَوْا كُلَّ …
Kınlar
وَجَعَلْنَا عَلَى قُلُوبِهِمْ أَكِنَّةً أَنْ يَفْقَهُوهُ وَفِي آذَانِهِمْ وَقْرًا وَإِذَا ذَكَرْتَ رَبَّكَ فِي الْقُرْآنِ وَحْدَهُ وَلَّوْا عَلَى أَدْبَارِهِمْ نُفُورًا
Kınlar
… وَنَسِيَ مَا قَدَّمَتْ يَدَاهُ إِنَّا جَعَلْنَا عَلَى قُلُوبِهِمْ أَكِنَّةً أَنْ يَفْقَهُوهُ وَفِي آذَانِهِمْ وَقْرًا وَإِنْ تَدْعُهُمْ إِلَى …
Kınlar
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | كنن |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ستر, حجب, غشي, خفي |
| Zıt Kök | علن |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi dış etkenlerden korumak amacıyla bir kılıf, örtü veya sığınak içine yerleştirme |
| Çekirdek Özet 2 | Değerli olanı bozulmaktan koruma ve algıyı hakikate karşı kılıflayarak yalıtma |
| Çekirdek Özet 3 | Koruma ve muhafaza refleksinin ya kıymeti saklamaya ya da idraki kapatmaya dönüşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalın bir gizleme sayıp koruyucu kılıf, mahfaza ve sığınak niteliğini göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| كن | Bir şeyi sınırlandırıp bir araya getirme, dış tesirlerden saklama ve biriktirme tutumu (كنز malı toplayıp yığma, كنس gizlenip sığınağına çekilme, كند nimeti örtüp nankörlük etme) | ن | İkinci nun harfinin eklenmesiyle örtü ve kılıf niteliği pekişmiş; koruma işlevi nesneyi bütünüyle çevreleyen müstakil bir mahfazaya, dağ sığınağına veya kalbi dışarıya yalıtan kılıfa dönüşmüştür. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ك | avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Korunacak nesneyi çepeçevre sarıp dışarıdan ayıran kavrayıcı bir hat oluşturur. |
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | İçeride tutulan canlılığın, kıymetin ve özün varlığını sürdürmesini sağlar. |
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | İlk nun ile birleşerek korumanın süreklilik kazandığı, katmerli bir zırh veya kılıf boyutu katar. |
| كنن | Avuç içi gibi saran bir kabın canlı veya değerli olanı dış etkilere karşı kesintisiz bir muhafaza altına alması | Nesnenin bir kılıf, sığınak veya kabuk içine alınarak dış etkenlerden korunması hareketidir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sıcak, soğuk, rüzgâr ve yağmur gibi tabiat şartlarından koruyan dağ kovuğu, ev veya okları muhafaza eden deri torba (kinâne). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair el-A'lem eş-Şentemerî'nin naklettiği beyitte korunaklı konutunda oturup savaşa katılmayan kişiyi nitelemek için kullanılır: أَيَسْخَطُ غَزْوَنا رجلٌ سَمِينٌ / تُكَنِّنُه السِّتارةُ والكنِيفُ |
| Erken Arapça kullanım | Ru'be b. el-Accâc'ın recezinde cimrinin malını veya niyetini iç dünyasında saklayıp koruması bağlamında yer alır: إِذا البَخِيلُ أَمَرَ الخُنُوسا / شَيْطانُه وأَكْثَر التَّهْوِيسا / في صدره، واكتَنَّ أَن يَخِيسا |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça كنن kökü, Sami dillerinde toplanma, içeri çekilme, bir sınır veya örtü ile korunma kavram alanıyla doğrudan bağlantılıdır. İbranicede toplamak, içeri çekilmek ve sığınmak manasındaki כנס ve bir örtüyle örtünmeyi çağrıştıran türevler bu hatla fonetik ve anlamsal örtüşme gösterir. Süryanicede כנא kökü etrafında toplanma, derlenme ve bir arada tutulma anlamları belirgindir. Akkadcada kıvrılmak, büzülmek ve korunmak üzere toplanmak anlamına gelen kanānu fiili, kökün bedensel ve nesnel ilk hareketinin dış tehlikelerden sakınmak için kabuğuna veya korunağına çekilme olduğunu doğrular. Arapçada bu kök özellikle harici etkenleri savuşturan koruyucu kap, kılıf ve mesken anlamında özelleşmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir nesneyi dış tesirlerden muhafaza eden kılıfa, kaba veya sığınağa koyma | Ok kabı, dağ barınağı ve örtü gibi somut koruyuculardan zihinde tutulan sırlara ve kalbi yalıtan kılıflara genişlemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice, Süryanice ve Akkadcadaki toplanma, büzülme ve sığınma kökleri | Varlığın dağılmasını önlemek ve zarardan kaçınmak için içeri çekilme matrisi ortaktır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami dilleri ailesi dışındaki bağlantılar spekülatif niteliktedir. | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| كنن | Anlamlı | Bir şeyi koruyucu örtü veya sığınak içine alma | Dış şartların yıpratıcı etkisini kesmek için kılıf veya korunak oluşturma | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| نكن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır |
| ننك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| كنن | Merkez | Kılıflama ve koruma | Bir nesneyi dış etkilerden sakınmak amacıyla özel bir kılıf veya sığınak içine yerleştirmek | Koruyucu bir kap, kın veya barınak oluşturarak muhafaza etme |
| ستر | Komşu | Örtme | Nesneyi gözden veya ışıktan saklayan bir perde çekmek | كنن koruyucu bir kılıf iken ستر doğrudan görüşü kesen ince veya kalın perdedir |
| حجب | Komşu | Engelleme | Nesne ile diğeri arasına aşılmaz bir engel veya kapı koymak | حجب geçişi ve erişimi fiziken keser; كنن nesneyi kendi içinde muhafaza eder |
| غشي | Komşu | Kaplama | Bir şeyin üzerini bütünüyle bürüyüp istila etmek | غشي dışarıdan gelen ani ve kuşatıcı bir örtüdür; كنن içe yerleştirilen koruyucu kaptır |
| خفي | Komşu | Gizlilik | Varlığın idrakten uzak, belirsiz ve görünmez olması | خفي algılanamama durumudur; كنن ise kılıflayarak korumaya alma eylemidir |
| علن | Zıt | Açığa vurma | Gizli olanı meydana çıkarma ve görünür kılma | Korunaklı alandan dışarı çıkarma ve herkesin algısına açık hale getirme |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | كنن | Kılıfa koyma, koruma | Bir şeyi dış etkilerden korumak üzere kılıf, sığınak veya kabuk içine alma | Kesin |
| Latince | tegere, involucrum | Örtmek, koruyucu kılıf | Dış etkenlere karşı koruma fikrini karşılar; ancak kinâne gibi özel mahfaza nüansı zayıftır. | Güçlü |
| İngilizce | to shelter, to enshrine, sheath | Barındırmak, kılıfa sokmak, korumak | Koruma ve muhafaza anlamını verir; kalbin hakikate karşı kılıflanmasındaki negatif tonu tam yansıtmaz. | Güçlü |
| Almanca | bergen, abschirmen, Hülle | Korumak, siper etmek, kılıf | Dış tehlikelere karşı kalkan olma boyutunu karşılar; zihinsel saklama boyutunu eksik bırakır. | Güçlü |
| Fransızca | abriter, étui, envelopper | Barındırmak, kılıf, sarmak | Nesneyi içine alan mahfaza anlamını verir; teolojik kılıflanma derinliğini tam taşımaz. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَكِنَّةً | Kalbi hakikati kavramaya karşı kapatan kılıflar | İnkârcıların Kur'an dinlerken kalplerine inen algı bariyeri bağlamı; En'âm 6:25, İsrâ 17:46, Kehf 18:57, Fussilet 41:5 |
| مَكْنُونٌ / الْمَكْنُونِ | Dış etkenlerden özenle saklanmış, dokunulmamış ve korunmuş varlık | Cennet nimetleri, sedefteki inciler ve korunmuş kitap bağlamı; Sâffât 37:49, Tûr 52:24, Vâkıa 56:23, Vâkıa 56:78 |
| أَكْنَانًا | Sıcaktan, soğuktan ve tehlikelerden koruyan doğal dağ sığınakları | İnsana bağışlanan ilahi nimetler ve mesken imkânları bağlamı; Nahl 16:81 |
| تُكِنُّ / أَكْنَنْتُمْ | İnsanın iç dünyasında, zihninde veya göğsünde sakladığı niyet ve sırlar | Kalplerde gizlenen düşünceler ve mehir/evlilik niyetinin içte tutulması bağlamı; Bakara 2:235, Neml 27:74, Kasas 28:69 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kalplerin üzerindeki kılıflar | Kılıfların insanın kendi tercihi mi yoksa cebrî bir kader mührü mü olduğu meselesi | İdrakin hakikate kasten veya cezaen kapatılması |
| Fıkıh | Evlilik teklifini içte saklama veya çıtlatma | İddet bekleyen kadına doğrudan teklif yerine niyetin kalpte tutulması veya ima edilmesi | Hukuki bağlayıcılığı olmayan içsel niyetin muhafazası |
| Tefsir | Korunmuş kitap ve örtülü kalpler | Kökün hem ilahi korumayı hem de kognitif engeli nasıl ifade ettiği | Değerli olanı muhafaza ile hakikati reddetme zıtlığı |
| Hadis | Sığınak arayışı ve fitneden korunma | Yağmurda veya toplumsal fitnelerde kişinin korunaklı mekâna çekilmesi hali | Dış zararlardan korunmak için kabuğuna veya meskenine sığınma |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kutsalın muhafazası ve algı engeli | Korunmuş kitap ve kılıflı kalp | Liyakati olmayana hakikati kapama, layık olanı koruma | Vahiy tahriften korunurken inatçı zihinler kendi kılıflarında kalır. | Kesin |
| İlmi | Bilişsel epistemoloji ve zihinsel süzgeç | Zihinsel kılıf ve kavramsal kalkan | Verinin dış etkenlerden yalıtımı veya önyargı kalkanı | Zihnin hakikati reddeden önyargı kılıflarıyla gerçeği süzmesi. | Güçlü |
| Siyasi | Stratejik güvenlik ve savunma kalkanı | Sığınak, askeri kın ve korunaklı mevki | Toplumu ve gücü dış saldırılara karşı emniyete alma | Devletin dağ sığınakları veya gizli kalkanlarla caydırıcılık üretmesi. | Güçlü |
| İktisadi | Değerli emtianın ve sermayenin korunması | Kasa, mahfaza ve rezerv muhafazası | Kıymetin aşınmasını ve gasp edilmesini önleme | Yüksek değer taşıyan varlıkların yıpranmayacak kapalı haznelerde tutulması. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kapsülleme ve elektromanyetik yalıtım | Nesne yönelimli programlamada verinin dış müdahalelerden kalkan içine alınması ve fiziksel sistemlerde dış parazitleri kesen yalıtım katmanı. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Psikolojik savunma kalkanı ve zırhlanma | Bireyin benliğini travmatik dış uyarılara karşı korumak için geliştirdiği, ancak iletişimi de koparan içe kapanma zırhı. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir "gizleme" veya "saklama" fiili olarak görüp koruyucu mahfaza, kılıf ve sığınak boyutunu ıskalamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, hem yıpranmaması gereken yüce değerlerin özenle korunmasını hem de idrakini kapatan insanın kendini hakikate karşı zırhlamasını kuşatır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cennetteki nimetlerin "saklı" oluşunu erişilmezlik sanmak veya inkârcıların kalplerindeki kılıfları çaresiz bir biyolojik engel zannedip sorumluluğu yok saymak. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem bilginin safiyetini koruma mantığını hem de insanın hakikati reddederken kurduğu bilişsel savunma zırhlarını anlamanın anahtarını sunar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnkârcıların Kur'an dinleme sırasındaki psikolojik dirençlerini anlatan ayetlerde ve ahiretteki arı duru nimet tasvirlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Gizliliğin sadece saklanmaktan ibaret olmadığını, asıl gayenin dış tesirlerden korunmak veya iletişimi tek taraflı kesmek olduğunu gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir nesneyi sıcak, soğuk, darbe gibi dış etkenlerden korumak üzere bir kılıf, sığınak veya deri kap içine koymak.
- Soyut anlamKıymetli bir manayı veya algı merkezini dış dünyaya karşı yalıtarak etkileşime kapatmak veya bozulmaktan korumak.
- Sistematik karşılıkBir sistemin kendi çekirdeğini dış parazitlerden korumak için çevreye ördüğü filtreleyici ya da bütünüyle engelleyici yalıtım zırhı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde muhafaza edilmek veya yalıtılmak istenen varlığı ya da idrak merkezini, kıymetli ve dokunulmaz kabul edilen liyakat alanını, dış etkenleri engelleyen koruyucu mahfazayı temsil eder. İkinci bağıntıda dışarıdan gelen hakikat akışının algılanma düzeyini, ise kalbin üzerine çekilen kılıfın geçirimsizlik katsayısını () gösterir; kılıf tam kapandığında () dış uyarıcı bütünüyle sıfırlanır.