ليس
ل - ي - س
جذر- الورود: ٨٩
- الآيات: ٨٥
- الصيغ: ١٤
- المعاجم: ١٠
Bu kelime “late”den dönüşmüştür. “La” “beyn”den dönüşmüştür. Olmadı veya değildir anlamındadır. Fiildir ama muzarisi yoktur.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٠)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Bu kelime “late”den dönüşmüştür. “La” “beyn”den dönüşmüştür. Olmadı veya değildir anlamındadır. Fiildir ama muzarisi yoktur.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٧٠٧باب السين واللام و و ا ي ء معهما
س ل و، س و ل، و س ل، و ل س، ل و س، س ل ي، س ي ل، ل ي س، س ل أ، س أ ل، أ س ل، أ ل س مستعملات
سلو:
سلا فلانٌ عن فلان يسلو سُلُوّاً، وفلان في سَلْوةٍ من عَيشه، أي: في رغد يسلّيه الهمّ.
والسُّلوان: ماءٌ من شَرِبه ذهب همُه، فيما يقال، قال:
لو أَشْربُ السُّلوانَ ما سَلِيتُ
ما بي غِنىً عنك وإنْ غنيتُ
ويُقالُ: السُّلوان: تُرابُ القَبر يُنقَع في ماءٍ يَشْرَبُهُ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٠٣٧لَيْسَ: كلمةُ نفي، وهو فعل ماضٍ. والذي يدلُّ على أنها فعلٌ وإن لم تتصرف تصرف الأفعال، قولهم لَسْتَ ولَسْتُما ولَسْتُمْ، كقولهم ضربت وضربتما وضربتم. وجُعلت من عوامل الأفعال نحو كان وأخواتها التي ترفع الأسماء وتنصب الأخبار، إلا أن الباء تدخل في خبرها نحو ما، دون أخواتها. تقول: ليس زيدٌ بمنطلق. فالباء لتعدية الفعل وتأكيد النفي. ولك أن لا تدخلها، لأن المؤكَّد يستغنى عنه، ولأن من الأفعال ما يتعدَّى
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٢٬٥١٨س ل ( و ا ي ء )
سيل ، سول ، سلأ ، وسل ، ولس ، ألس ، لوس ، سلا ، لسا ، ليس ، أسل .
سول : أبو العبّاس عن ابن الأعرابي : رجل أسْوَل ، وامرأةٌ سَوْلاء : إذا كان فيهما استرخاء . قال : واللَّخَا مِثْلُه ، وقد يسول سَوَلاً ، وقال المتنخِّل :
كالسُّحُلِ البِيضِ جَلاَ لَوْنَها
هَطْلُ نِجَاءِ الحَمَلِ الأَسْوَلِ
أراد بالحَمل : السَّحابَ الأسوَد ، والأسول من السحاب : الّذي في أسفله استرخاء ولهَدبه إِسْبال ،
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٤٣٢ل ي س
في حديث النبيّ صلى الله عليه وسلم: " ما من نبيّ إلا وقد أخطأ أو همّ بخطيئة ليس يحيى بن زكريا " وقال لزيد الخيل.
" ما وصف لي أحد في الجاهلية فرأيته في الإسلام إلا رأيته دون الصفة ليسك ".
قال: عهدي بقومي كعديد الطيس قد ذهب القوم الكرام ليسي ورُوي عليه رجلاً ليسني وروى: الكوفيون إئت به من حيث أيس وليس.
ورجل أليس من رجال ليس وهو الذي لا يبالي هولاً ولا يردعه شيء.
وقال
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬٣٦٠اللَّيَسُ: اللُّزُوم، والأَلْيَسُ: الذي لا يَبْرَح بيتَه واللَّيَسُ أَيضاً: الشدة، وقد تَلَيَّس. وإِبِلٌ لِيسٌ على الحَوْض إِذا أَقامت عليه فلم تبرحه. وإِبِلٌ لِيسٌ: ثِقال لا تبرَح؛ قال عَبْدة بن الطَّبِيب:
إِذا ما حامَ راعِيها اسْتَحَنَّتْ
لِعَبْدَة، مُنْتَهى الأَهْواء لِيسُ
لِيسٌ لا تفارقه مُنْتَهى أَهوائها، وأَراد لِعَطَنِ عَبدَة أَي أَنها تَنْزع إِليه إِذا حام راعيها. ورجل أَلْيَس أَي شجاع
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٣٬٦١٨ليس: كلمة نفي، وهي فعل ماض، أصله - وفي بعض الأصول: أصلها، ومثله في المحكم: ليس، كفرح، فسكنت تخفيفا، وفي المحكم: إستثقالا، قال: ولم تقلب ألفا، لأنها لا تتصرف، من حيث إستعملت بلفظ الماضي للحال، والذي يدل على أنها فعل وإن لم تتصرف تصرف الأفعال قولهم: لست ولستما ولستم، كقولهم: ضربت وضربتما وضربتم، وجعلت من عوامل الأفعال، نحو كان وأخواتها التي ترفع الأسماء وتنصب الأخبار، إلا أن الباء تدخل في خبرها
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٬٦١٩لَيْسَ
1 لَيْسَ ذ a word denoting negation: (S, A, K:) it is a verb in the pret. tense, (S, A, K, Mughnee,) having no other tense, (Sb, S, M, Msb, Mughnee,) nor a part. n. nor an inf. n.; (Sb, M, Msb; *) of the measure فَعِلَ; (Mughnee;) originally لَيِسَ, from which it is contracted by the suppression of a vowel, (Sb, * S, M, * K, Mughnee, *) being found difficult of pronunciation, (S,) [i. e.,]
لَيْسَ 1 لَيْسَ ذ a word denoting negation: (S, A, K:) it is a verb in the pret. tense, (S, A, K, Mughnee,) having no other tense, (Sb, S, M, Msb, Mughnee,) nor a part. n. nor an inf. n.; (Sb, M, Msb; *) of the measure فَعِلَ; (Mughnee;) originally لَيِسَ, from which it is contracted by the suppression of a vowel, (Sb, * S, M, * K, Mughnee, *) being found difficult of pronunciation, (S,) [i. e.,] to render it easy to pronounce, (K,) like عَلْمَ for عَلِمَ, (Sb, M,) the ى not being changed into ا (Sb, S, M) because it is imperfectly inflected, being used in the pret. form for the present, (S,) [i. e.,] because it has no future, nor part. n., nor inf. n., nor derivation, wherefore, not being perfectly inflected like its coordinates, it is made like that which is not a verb, as لَيْتَ: (Sb, M:) what shows it to be a verb, (S, Mughnee,) not a particle occupying the place of مَا, as Ibn-Es-Sarrلj and some others after him have asserted, (Mughnee,) though not perfectly inflected like [other] verbs, (S,) is their saying لَسْتَ and لَسْتُمَا (S, Mughnee) and لَسْتُمْ (S) and لَيْسَا and لَيْسُوا and لَيْسَتْ [&c.], (Mughnee,) like as they say ضَرَبْتَ and ضَرَبْتُمَا and ضَرَبْتُمْ [&c.]: (S:) we have not determined its measure to be فَعَلَ, because this is not contracted; nor فَعُلَ, because there is no verb of this measure with ى for its medial radical letter, except هَيُؤَ; but لُسْتَ has been heard; so, accord. to this form, it may be like هَيُؤَ: (Mughnee:) the Benoo-Dabbeh say لُسْتُ and لُسْنَا in the sense of لَسْتُ and لَسْنَا; and some of them say لِسْتُ: (TA, art. لوس:) but Sb says, that the Arabs did not say لِسْتَ, like as they said خِفْتَ, because ليس is not perfectly inflected like [other] verbs. (M.) [There is also another opinion respecting its origin, which will be mentioned in the course of this article.] It [is generally a particular (not a universal) negative, and] denotes the negation of a thing at the present time; (M, Mughnee;) [i. e.] it denotes [thus] the negation of its predicate: (Msb:) and has the same government as the verbكَانَ and its coordinates; (S;) governing the subject in the nom., and the predicate in the accus.: (S, Mughnee:) as when you say, لَيْسَ زَيْدٌ قَائِمًا [Zeyd is not a person standing]: (Msb:) and by means of the context, it denotes the negation of a thing at a time not the present; as in the saying of El-Aashà [respecting Mohammad], لَهُ نَافِلَاتٌ مَا يُغِبُّ نَوَالُهَا وَلَيْسَ عَطَآءُ اليَوْمِ مَانِعَهُ غَدَا [He has bounties the bestowing of which is not on alternate days; and the giving of to-day will not be a preventer of it to-morrow]; and [sometimes when it is followed by a verb, as] in the saying, لَيْسَ خَلَقَ اللّٰهُ مِثْلَهُ [God has not created the like of him, or it.] (Mughnee.) But it differs from its coordinates in that the prep. بِ may be prefixed to its predicate: as in the saying, لَيْسَ زَيْدٌ بِمُنْطَلِقٍ [Zeyd is not going away]; the ب being a means of the verb's being trans., and also corroborative of the negation: and one may optionally not introduce it, because one may do without the corroborative, and because some verbs are trans. sometimes by means of a prep. and sometimes without a prep., as اِشْتَقْتُكَ and اِشْتَقْتُ اِلَيْكَ. (S.) It also differs from its coordinates in that its predicate may not be put before it: for you may say مُحْسِنًا كَانَ زَيْدٌ, but not مُحْسِنًا لَيْسَ زَيْدٌ: (S:) or some allow this latter; but others disallow it. (Ibn- 'Akeel on the Alfeeyeh, section on كان and its coordinates.) It is also used as an exceptive particle, (S, M, Mughnee,) in the place of اِلَّا; (S, Mughnee;) in which case [also] its subject [which is understood] is in the nom. case, and its predicate in the accus.: (S:) you say, جَآءَنِى القَوْمُ لَيْسَ زَيْدًا [The company of men came to me, except Zeyd]; as though you said, لَيْسَ الجَائِى زَيْدًا. (S, M: but in the latter, instead of جاءنى, we find أَتَى; and instead of الجائى, we find الآتِى.) You may also say, جَآءَنِى القَوْمُ لَيْسَكَ [The company of men came to me, excepting thee]; but the separate pronoun, اِيَّاكَ, is here better. (S.) When the predicate after it is connected with اِلَّا, as in the ex. here next following, Benoo-Temeem make it in the nom. case: thus they say, لَيْسَ الطِّيبُ اِلَّا المِسْكُ [It is not perfume, except musk; meaning, nothing is perfume except musk]: which has been resolved is several ways; some holding الطيب to be the subject of ليس: but its being peculiar to the dial. of Temeem refutes the explanations here referred to: some, again, hold ليس to be here used as a particle; and so in the saying لَيْسَ خَلَقَ اللّٰهُ مِثْلَهُ, mentioned above. (Mughnee.) Sometimes it is used in the sense of لَا التَّبْرِئَةِ [the لا which denies in a general manner to the uttermost, i. e., universally, or totally]; as is said in the K, except that in all the copies thereof we find وَاِنَّمَا put by mistake for وَرُبَّمَا: (TA:) [so in the saying in the Kur, ii. 194, لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ, which is the same as لَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ in verse 235 of the same chapter, meaning, There shall be no crime, or sin, chargeable upon you]. Sometimes, also, it is used as a connective particle, (Mughnee,) in the sense of لا so used: (TA:) as in the saying [of a poet], أَيْنَ المَفَرُّ وَالاِلٰهُ الغَالِبُ وَالأَشْرَمُ المَغْلُوبُ لَيْسَ الغَالِبُ [Where is the place of flight when God is the pursuer, and El-Ashram (meaning Abrahah) is the overcome, not the overcomer?]: which has been resolved by supposing الغالب to be the subject of ليس, and the predicate to be suppressed; the latter being said by Ibn-Mلlik to be an annexed pronoun referring to El-Ashram; so that the meaning is لَيْسَهُ الغَالِبُ [the overcomer is not he]. (Mughnee.) It is said (M, K) by Fr, (M,) and also by Kh, (TA,) that the original of لَيْسَ is لَا أَيْسَ; (M, K [in the latter of which I read أَوْ أَصْلُهُ, as in several copies of the K, or rather أَوْ أَصْلُهَا, as corrected in the TA, instead of أَوْ مَعْنَاهُ, the reading in the CK];) and this, says Fr, is shown by the saying, جِئْ بِهِ مِنْ أَيْسَ وَلَيْسَ, i. e., [Bring thou him, or it,] from where he, or it, is, and is not: (M:) or اِيتِنِى مِنْ حَيْثُ أَيْسَ وَلَيْسَ i. e., [Come thou to me, or probably, the right reading is اِيتِنِى بِهِ bring thou to me him, or it, (as I find in a copy of the K, in which به has been added in red ink, and in the A I find اِيتِ بِهِ,)] from where he, or it, is, and he, or it, is not: (K:) or the meaning is, مِنع حَيْثُ لَا وُجْدَ [from where there is no finding; or no being found, or no existence; or no power, or ability]: (K, * TA:) or أَيْسَ means مَوْجُودٌ [found, or existing], and لَا أَيْسَ [means] لَا مَوْجُودٌ [not found, or not existing], and is contracted [into لَيْسَ]: (K:) [but the last rendering of ايس and لا ايس seems to be taken from an explanation, not literal, of another saying; مَا يَعْرِفُ أَيْسَ مِنْ لَيْسَ he knows not a thing existing from a thing not existing.] Aboo-'Alee relates, that Sb said, جِئْ بِهِ مِنْ حَيْثُ وَلَيْسَا [Bring thou him, or it, from where he, or it, is and is not]; meaning, وَلَيْسَ, the fet-hah of the س being made full in sound, on account of the pause. (M.) In the saying of a certain poet, قَدْ رُسَّتِ الحَاجَاتُ عِنْدَ قَيْسِ اِذْ لَا يَزَالُ مُولَعًا بِلَيْسِ [Wants have been forgotten as old things (so رُسَّت is explained in the M, as used here, in art. رس,) with Keys, since he ceases not to be addicted to the use of the word leysa], it is made by him a noun, and declined. (M.)
أَلَيْسَ أَلَيْسَ ذ : see the latter part of art. أَلَا.
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٧٩لَيِسَ
لَيِسَ A ( n. ac. ),
a. Was dauntless.
b. [ 'An ], Overlooked. II [ coll. ], Plastered, coated, cemented. ( b ) [ coll. ], Stuck to, fastened on to.
أَلْيَسُ
أَلْيَسُ 14 ,
a. Dauntless.
لَيْسَ
لَيْسَ
a. Not, is not.
b. Except, save.
أَلَسْتُ بِرَبِّكُم
أَلَسْتُ بِرَبِّكُم
a. Am I not your Lord ?
لَيْش
لَيْش (
a. for لِأَيْ شَىْء ) [ coll. ], Why? Wherefore?
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٩٬٧٣٥ليس
ليَسَ - يَلْيِسُ - أَلْيَسَ - يُأَلْيِسُ - إلْْيَاس - إل ياسين
ليَسَ - يَلْيِسُ + الكائن أو الشيء: يكون نافعاً صالحاً مؤدباً دمث الأخلاق
أَلْيَس: على وزن " أفعل " ( مثل " أعرج") : النافع الصالح الحسن الخلق والمؤدب والدمث الأحلاق
أَلْيَسَ - يُأَلْيِسُ : مثل " أصلحَ - يُصِلحُ "
إلْياس: على وزن " إفعال " مثل " إصلاح ": اسم فعل " أَلْيَسَ -
الصيغ(١٤)
- لَيْسَDeğil(فَعَلَ)×٤٧
- أَلَيْسَDeğil mi?(أَفَعَلَ)×١٣
- فَلَيْسَÖyleyse değilمعانٍ أخرى: ١(فَفَعَلَ)×٧
- وَلَيْسَDeğilمعانٍ أخرى: ١(وَفَعَلَ)×٥
- لَسْتَDeğilsin(فَعَلْتَ)×٤
- أَوَلَيْسَDeğil mi?(أَوَفَعَلَ)×٢
- لَسْتُمْDeğilsiniz(فَعَلْتُمْ)×٢
- لَيْسَتِDeğil(فَعَلَتْ)×٢
- لَيْسُواDeğiller(فَعَلُوا)×٢
- أَلَسْتُDeğil miyim?(أَفَعَلْتُ)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٥١ (الإجمالي: ٣٩٠)
- جنح
الآيات المشتركة: ٩ · Kanat demektir
- أله
الآيات المشتركة: ٤٩ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- علم
الآيات المشتركة: ٢٧ · Dağın sivri noktası demektir
- دون
الآيات المشتركة: ٩ · Dane, inek yavrusuna denir
- مرض
الآيات المشتركة: ٤ · “Bürde” gocuk demektir
- حرج
الآيات المشتركة: ٣ · Haric içiden geçilmesi zor ağaçlık yer demektir
- ثوي
الآيات المشتركة: ٣ · Saye develerin ahırı demektir
- بلو
الآيات المشتركة: ٥ · Biley taşı
- أهل
الآيات المشتركة: ٧ · Hilal yeni ay demektir
- وكل
الآيات المشتركة: ٥ · Kuşların yumurta bıraktığı yerdir
- كفر
الآيات المشتركة: ١٥ · Hufre, çukur demektir
- سلط
الآيات المشتركة: ٤ · Salata, doğranmış sebze demektir
الآيات التي ورد فيها(٨٥)
لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَلَكِنَّ …
Değil
لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلًا مِنْ رَبِّكُمْ فَإِذَا …
Değil
لَيْسَ عَلَيْكَ هُدَاهُمْ وَلَكِنَّ اللَّهَ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ وَمَا …
Değil
هَأَنْتُمْ هَؤُلَاءِ حَاجَجْتُمْ فِيمَا لَكُمْ بِهِ عِلْمٌ فَلِمَ تُحَاجُّونَ فِيمَا لَيْسَ لَكُمْ بِهِ عِلْمٌ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ
Değil
… إِلَّا مَا دُمْتَ عَلَيْهِ قَائِمًا ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا لَيْسَ عَلَيْنَا فِي الْأُمِّيِّينَ سَبِيلٌ وَيَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ …
Değil
لَيْسَ لَكَ مِنَ الْأَمْرِ شَيْءٌ أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ أَوْ يُعَذِّبَهُمْ فَإِنَّهُمْ ظَالِمُونَ
Değil
… لِلْكُفْرِ يَوْمَئِذٍ أَقْرَبُ مِنْهُمْ لِلْإِيمَانِ يَقُولُونَ بِأَفْوَاهِهِمْ مَا لَيْسَ فِي قُلُوبِهِمْ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا يَكْتُمُونَ
Değil
ذَلِكَ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيكُمْ وَأَنَّ اللَّهَ لَيْسَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ
Değil
لَيْسَ بِأَمَانِيِّكُمْ وَلَا أَمَانِيِّ أَهْلِ الْكِتَابِ مَنْ يَعْمَلْ سُوءًا يُجْزَ بِهِ وَلَا يَجِدْ لَهُ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا
Değil
… قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلَالَةِ إِنِ امْرُؤٌ هَلَكَ لَيْسَ لَهُ وَلَدٌ وَلَهُ أُخْتٌ فَلَهَا نِصْفُ مَا تَرَكَ …
Değil
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ليس |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef, camid fiil |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ما, لا, لات, لم |
| Zıt Kök | كون |
| Çekirdek Özet 1 | Bir yerde sabit kalıp ayrılmama, varlığın mevcudiyet veya nitelik zemininden çekilmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Hükmün, vasfın veya varoluşsal aidiyetin mevcut durumdan mutlak biçimde nefyedilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Şimdiki zamanda veya mutlak düzeyde özne ile yüklem arasındaki bağın koparılması |
| Kritik Hata Riski | Zaman kipli geçmiş zaman olumsuzluğu sanılarak şimdiki hal ve mahiyet nefyinin gözden kaçırılması |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire | Bir yöne çevirme, sevk etme, tahdit koyma ve sınır çizme hareketi |
| ي | El ve kol | Fiili uzanım, müdahale, mevcut haldeki etkinlik ve tasarruf |
| س | Diken, destek | Tutunma, dayanma, sertleşme ve mevcut durumu sabitleme |
| ليس | Sınır koyan müdahalenin sabitlenmesi | Mevcut halin veya vasfın üzerine sınır çekilerek etkinliğin ve mevcudiyet bağının kesin olarak dondurulup düşürülmesi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir canlının veya nesnenin bulunduğu yerden kımıldamaması, ağırlık çökmesi, cesaret sebebiyle savaş meydanından geri adım atmaması ve ayrılmaması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair Abde b. et-Tabîb şiirinde develerin su havuzundan ayrılmayıp sabit kalmasını bu kökten türeyen kelimeyle vasfeder: إِذَا مَا حَامَ رَاعِيهَا اسْتَحَنَّتْ / لِعَبْدَةَ مُنْتَهَى الأَهْوَاءِ لِيسُ |
| Erken Arapça kullanım | Erken Arap kelamında varlık ve yokluk karşıtlığını ifade eden kalıpta var olmama halini bildirmek üzere اِئْتِ بِهِ مِنْ حَيْثُ أَيْسَ وَلَيْسَ şeklinde kullanılmıştır. |
المصدر Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça ليس kelimesi Sami dillerinde varlık, mevcudiyet ve olumsuzluk bildiren temel unsurların kesişim noktasında yer alır. Filolojik gelenekte iki ana izah öne çıkmaktadır: Birincisi kökün doğrudan yerinde sayma, ağırlık ve sebat bildiren özgün bir kökten neşet ettiği yönündedir. İkincisi ve Sami dilleri karşılaştırmasında daha güçlü olan izah ise, olumsuzluk edatı ile varlık bildiren cevher isminin kaynaşmasıdır. İbranicede varlık bildiren יֵשׁ kelimesinin olumsuzluk edatıyla birleşerek אֵין şeklini alması veya doğrudan varlığın bulunmayışını ifade eden yapılarla paralellik arz eder. Arapçada varlık anlamına gelen أَيْس kelimesinin başına olumsuzluk bildiren لَا edatının gelmesiyle oluşan لَا أَيْس terkibindeki hemzenin düşürülmesi sonucu ليس biçiminin teşekkül ettiği tespiti, kökün erken Sami katmanındaki varlık-yokluk ontolojisine dayandığını gösterir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Olumsuzluk edatı ile varlık isminin terkibi | لَا ve أَيْس unsurlarının kaynaşmasıyla camid bir nefy fiili teşekkül etmiştir. | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice יֵשׁ ve olumsuzluk bağlamı | Varlık bildiren kök ile olumsuzluk edatının birleşik bir nefy formu üretmesi ortak Sami mekanizmasıdır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dışı güvenilir bir kök akrabalığı tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Lisān al-ʿArab, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ليس | Anlamlı | Sebat, ayrılmama, nefy | Varlığın veya niteliğin halihazırdaki durumdan düşürülmesi | Hedef kök |
| لسي | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur’an’da geçmez |
| يلس | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur’an’da geçmez |
| يسل | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur’an’da geçmez |
| سلي | Anlamlı | Avunma, unutma | Bir nesneden veya kederden zihnen ve kalben sıyrılıp ferahlama | Kur’an’da geçer |
| سيل | Anlamlı | Akma, taşma | Sıvı maddelerin bir yataktan kuvvetle akıp gitmesi | Kur’an’da geçer |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ليس | Merkez | Durumsal nefy | İsim cümlesine dahil olup vasfı ve hali doğrudan nefyeder, fiil çekimi taşır. | Bir şeyin öyle olmadığını bildirir |
| ما | Komşu | Genel nefy | Hem fiil hem isim cümlelerini olumsuzlar, nesne veya bağlam kapsamı daha geniştir. | Genel durum ve geçmiş zaman nefyinde yoğunlaşır |
| لا | Komşu | Gelecek ve mutlak nefy | Geniş zaman, gelecek veya cinsin mutlak olumsuzlanmasında asıl unsurdur. | Hükmün süreklilik nefyini kurar |
| لات | Komşu | Zaman kısıtlı nefy | Yalnızca zaman bildiren isimlerin başında olumsuzluk icra eder. | Dar bir zaman aralığında nefy bildirir |
| لم | Komşu | Fiili geçmiş nefy | Muzari fiili cezm ederek anlamını geçmişe çevirir, olayın vukuunu nefyeder. | Eylemin gerçekleşmediğini bildirir |
| كون | Zıt | Varlık ve oluş | Bir şeyin sabit, mevcut ve gerçekleşmiş olduğunu ifade eder. | Varlık ve sıfatın tahakkukudur |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ليس | Değildir, yokluk bildirir | İsim cümlesinde vasfın ve mevcudiyetin nefyidir | Kesin |
| Latince | non est, deest | Değildir, eksiktir | Varlık ve bağ fiilinin olumsuzlanmasını karşılar ancak camid fiil yapısını birebir vermez | Güçlü |
| İngilizce | is not, there is not | Değildir, yoktur | Özne ile yüklem arasındaki rabıtanın olumsuzlanmasını tam karşılar | Kesin |
| Almanca | ist nicht, nicht sein | Değildir | Durum ve nitelik nefyini karşılar | Kesin |
| Fransızca | n'est pas, il n'y a pas | Değildir, mevcut değildir | Bağ fiilin olumsuzlanmasını ifade eder | Kesin |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| لَيْسَ | Nitelik ve hüküm nefyi | İyiliğin veya bir durumun sanılan şekilden ibaret olmadığını bildiren bağlamlar (Bakara 2:177, Nûr 24:15) |
| أَلَيْسَ | İkrar ve takrir istifhamı | Muhatabın inkâr edemeyeceği ilahi adaleti veya yaratılış gerçeğini teyit ettirme bağlamı (En‘âm 6:30, Tîn 95:8) |
| لَسْتَ | Yetki ve sorumluluk nefyi | Peygamberin insanlar üzerinde zorba veya koruyucu olmadığını bildiren bağlamlar (En‘âm 6:66, Gāşiye 88:22) |
| لَسْتُمْ | İnanç ve temel zemin nefyi | Muhatapların sağlam bir hakikat zemini üzerinde bulunmadıklarını bildiren bağlamlar (Mâide 5:68) |
| أَلَسْتُ | Ezeli ahit ve rububiyet ikrarı | İnsan fıtratının yaratılış başlangıcında ilahi rabliği ikrar ettiği bağlam (A‘râf 7:172) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Sıfatlar ve tenzih | İlahi zatın yaratılmışlara benzemediğini bildiren ayette selbi sıfatların temeli sayılmıştır. | Mutlak tenzih ve benzerliğin nefyi |
| Fıkıh | Ehliyet ve istisna | Sorumluluğun veya mükellefiyetin belirli kişilerden kaldırılması ve istisna hükümleri | Mükellefiyet bağının düşürülmesi |
| Tefsir | İsim cümlesi tahlili | Mazi lafzıyla gelmesine rağmen şimdiki zamanı ve süreklilik bildiren hali nefyetmesi | Hükmün mevcut andaki geçerliliğinin iptali |
| Hadis | İstisna ve tahsis | Genel hükümlerden belirli şahısların veya durumların hariç tutulması bağlamındaki rivayetler | Genelden istisna etme |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve tenzih | Benzerliğin reddi | Ayrıştırma | Yaratıcı ile yaratılmış arasındaki her türlü mahiyet benzerliğini kökten iptal eder. | Kesin |
| İlmi | Mantıksal önerme | Nefy rabıtası | Geçersiz kılma | Bir önermede özneye yüklenen yanlış vasfın bağını kopararak hakikati tespit eder. | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve velayet | Tahakkümün nefyi | Sınırlandırma | Yöneticinin veya tebliğcinin toplum üzerinde zorba ve mutlak tasarruf sahibi olmadığını bildirir. | Güçlü |
| İktisadi | Hak sahipliği | Mülkiyetin düşmesi | Dışlama | Gayrimeşru kazancın ve hak edilmeyen değerin meşruiyet dairesinde bulunmadığını ilan eder. | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Mantıksal Değilleme (NOT kapısı) | Giriş değerinin doğruluk durumunu tersine çevirerek sistemde geçerlilik bağını kesen operatör yapısıyla örtüşür. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Hukuki butlan ve fesih | Bir iddia veya hukuki bağın kuruluş anındaki sakatlık sebebiyle hükümsüz ve gayrimevcut sayılması süreciyle örtüşür. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin mazi fiil kalıbına bakılarak yalnızca geçmişe ait bir olumsuzluk sanılması veya salt edat düzeyine indirilerek zamansızlaştırılması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Hükmün, vasfın ve varoluşsal rabıtanın şimdiki halde ve mutlak zeminde nefyedilmesini sağlayan bir nakıs fiil olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Âlemlerin rabbi için kullanılan benzerlik nefyinin veya tebliğ vazifesindeki zorbalık yasağının geçici bir duruma irca edilmesi |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ontolojik, itikadi ve ahlaki sınırları çizerken sahte iddiaları tek bir hükümle iptal etmesinde temel nefy vasıtasıdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Şûrâ 42:11 gibi tenzih ayetlerinde, Bakara 2:177 gibi takva ve iyilik tanımlarında ve elest ahdini kuran A‘râf 7:172 ayetinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dindarlığın şekilcilikten ibaret olduğu sanısını düzeltir ve peygamberlerin mutlak bir zorlayıcı güç değil yalnızca tebliğci olduğunu gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir mekândan kımıldamama, ağırlık sebebiyle yerinde çakılı kalma veya temas edilen yerden ayrılma.
- Soyut anlamBir özne ile ona atfedilen yüklem veya varoluşsal durum arasındaki bağın halihazırda mutlak surette koparılması.
- Sistematik karşılıkMantıksal ve ontolojik önermelerde doğruluk değerinin veya yüklemsel ilişkinin nefyedilerek hükümsüz kılınması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde özneyi veya konuyu, özneye yüklenmek istenen vasfı, durumu veya mevcudiyeti, ise bu ikisi arasındaki gerçekleşmiş bağıntıyı temsil eder. Kökün müdahalesiyle bu bağıntı doğrudan değilleyicilik işlemine maruz kalmakta ve haline gelerek bağın halihazırda mevcut olmadığı kesinleştirilmektedir.