ليس
ل - ي - س
جذر- الورود: ٨٩
- الآيات: ٨٥
- الصيغ: ١٤
- المعاجم: ١٠
Bu kelime “late”den dönüşmüştür. “La” “beyn”den dönüşmüştür. Olmadı veya değildir anlamındadır. Fiildir ama muzarisi yoktur.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٠)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Bu kelime “late”den dönüşmüştür. “La” “beyn”den dönüşmüştür. Olmadı veya değildir anlamındadır. Fiildir ama muzarisi yoktur.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٧٠٧باب السين واللام و و ا ي ء معهما
س ل و، س و ل، و س ل، و ل س، ل و س، س ل ي، س ي ل، ل ي س، س ل أ، س أ ل، أ س ل، أ ل س مستعملات
سلو:
سلا فلانٌ عن فلان يسلو سُلُوّاً، وفلان في سَلْوةٍ من عَيشه، أي: في رغد يسلّيه الهمّ.
والسُّلوان: ماءٌ من شَرِبه ذهب همُه، فيما يقال، قال:
لو أَشْربُ السُّلوانَ ما سَلِيتُ
ما بي غِنىً عنك وإنْ غنيتُ
ويُقالُ: السُّلوان: تُرابُ القَبر يُنقَع في ماءٍ يَشْرَبُهُ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٠٣٧لَيْسَ: كلمةُ نفي، وهو فعل ماضٍ. والذي يدلُّ على أنها فعلٌ وإن لم تتصرف تصرف الأفعال، قولهم لَسْتَ ولَسْتُما ولَسْتُمْ، كقولهم ضربت وضربتما وضربتم. وجُعلت من عوامل الأفعال نحو كان وأخواتها التي ترفع الأسماء وتنصب الأخبار، إلا أن الباء تدخل في خبرها نحو ما، دون أخواتها. تقول: ليس زيدٌ بمنطلق. فالباء لتعدية الفعل وتأكيد النفي. ولك أن لا تدخلها، لأن المؤكَّد يستغنى عنه، ولأن من الأفعال ما يتعدَّى
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٢٬٥١٨س ل ( و ا ي ء )
سيل ، سول ، سلأ ، وسل ، ولس ، ألس ، لوس ، سلا ، لسا ، ليس ، أسل .
سول : أبو العبّاس عن ابن الأعرابي : رجل أسْوَل ، وامرأةٌ سَوْلاء : إذا كان فيهما استرخاء . قال : واللَّخَا مِثْلُه ، وقد يسول سَوَلاً ، وقال المتنخِّل :
كالسُّحُلِ البِيضِ جَلاَ لَوْنَها
هَطْلُ نِجَاءِ الحَمَلِ الأَسْوَلِ
أراد بالحَمل : السَّحابَ الأسوَد ، والأسول من السحاب : الّذي في أسفله استرخاء ولهَدبه إِسْبال ،
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٤٣٢ل ي س
في حديث النبيّ صلى الله عليه وسلم: " ما من نبيّ إلا وقد أخطأ أو همّ بخطيئة ليس يحيى بن زكريا " وقال لزيد الخيل.
" ما وصف لي أحد في الجاهلية فرأيته في الإسلام إلا رأيته دون الصفة ليسك ".
قال: عهدي بقومي كعديد الطيس قد ذهب القوم الكرام ليسي ورُوي عليه رجلاً ليسني وروى: الكوفيون إئت به من حيث أيس وليس.
ورجل أليس من رجال ليس وهو الذي لا يبالي هولاً ولا يردعه شيء.
وقال
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬٣٦٠اللَّيَسُ: اللُّزُوم، والأَلْيَسُ: الذي لا يَبْرَح بيتَه واللَّيَسُ أَيضاً: الشدة، وقد تَلَيَّس. وإِبِلٌ لِيسٌ على الحَوْض إِذا أَقامت عليه فلم تبرحه. وإِبِلٌ لِيسٌ: ثِقال لا تبرَح؛ قال عَبْدة بن الطَّبِيب:
إِذا ما حامَ راعِيها اسْتَحَنَّتْ
لِعَبْدَة، مُنْتَهى الأَهْواء لِيسُ
لِيسٌ لا تفارقه مُنْتَهى أَهوائها، وأَراد لِعَطَنِ عَبدَة أَي أَنها تَنْزع إِليه إِذا حام راعيها. ورجل أَلْيَس أَي شجاع
اللَّيَسُ: اللُّزُوم، والأَلْيَسُ: الذي لا يَبْرَح بيتَه واللَّيَسُ أَيضاً: الشدة، وقد تَلَيَّس. وإِبِلٌ لِيسٌ على الحَوْض إِذا أَقامت عليه فلم تبرحه. وإِبِلٌ لِيسٌ: ثِقال لا تبرَح؛ قال عَبْدة بن الطَّبِيب: إِذا ما حامَ راعِيها اسْتَحَنَّتْ لِعَبْدَة، مُنْتَهى الأَهْواء لِيسُ لِيسٌ لا تفارقه مُنْتَهى أَهوائها، وأَراد لِعَطَنِ عَبدَة أَي أَنها تَنْزع إِليه إِذا حام راعيها. ورجل أَلْيَس أَي شجاع بَيِّنُ اللَّيَس من قوم لِيسٍ. ويقال للشجاع: هو أَهْيَسُ أَلْيَسُ، وكان في الأَصل أَهْوَسَ أَلْيَس، فلما ازدوج الكلام قَلَبوا الواو ياء فقالوا: أَهْيَس. والأَهْوَس: الذي يَدُقُّ كل شيء ويأْكله، والأَلْيَسُ: الذي يُبازجُ قِرْنَهُ وربما ذَمُّوه بقولهم أَهْيَس أَلْيَس، فإِذا أَرادوا الذَّمَّ عُني بالأَهْيَس الأَهْوَس، وهو الكثير الأَكل، وبالأَلْيَس الذي لا يَبْرَح بَيْتَه، وهذا ذمٌّ. وفي الحديث عن أَبي الأَسْوَد الدُّؤَلي: فإِنه أَهْيَسُ أَلْيَس؛ الأَلْيَسُ: الذي لا يبرح مكانه. والأَلْيَسُ: البعير يَحْمِلُ كلَّ ما حُمِّلَ. بعضُ الأَعراب: الأَلْيَسُ: الدَّيُّوث الذي لا يَغار ويُتَهَزَّأُ به، فيقال: هو أَلْيَسُ بُورك فيه فاللَّيَسُ يدخل في المَعْنَيَينِ في المدْح والذم، وكلٌّ لا يخفى على المُتَفَوِّه به. ويقال: تَلايَسَ الرجلُ إِذا كان حَمُولاً حسن الخلُق. وتَلايَسْتُ عن كذا وكذا أَي غَمَّضْتُ عنه. وفلان أَلْيَس: دَهْثَم حسَن الخلُق. الليث: اللَّيَس مصدر الأَلْيَس، وهو الشجاع الذي لا يُبالي الحرْبَ ولا يَرُوعُه؛ وأَنشد: أَلْيَسُ عن حَوْبائِه سخِيّ يقوله العجاج وجمعه ليس؛ قال الشاعر: تَخال نَدِيَّهُمْ مَرْضى حَياءً، وتَلْقاهمْ غَداةَ الرَّوْعِ لِيسا وفي الحديث: كلُّ ما أَنْهَرَ الدَّمَ فَكُلْ لَيْسَ السِّنََّ والظُّفْرَ؛ معناه إِلا السِّنَّ والظُّفْر. وليس: من حروف الاستثناء كإِلاَّ، والعرب تستثني بليس فتقول: قام القوم ليس أَخاك وليس أَخَوَيْك، وقام النِّسْوَة ليس هنداً، وقام القوم لَيْسي ولَيْسَني وليس إِيَّاي؛ وأَنشد:قد ذَهَبَ القوْمُ الكِرام لَيْسِي وقال آخر: وأَصْبح ما في الأَرض مِني تَقِيَّةً لِناظِرِه، لَيْسَ العِظامَ العَوالِيا قال ابن سيده: ولَيْس من حروف الاستثناء؛ تقول: أَتى القوم ليس زيداً أَي ليس الآتي، لا يكون إِلا مضمراً فيها. قال الليث: لَيْس كلمة جُحُود. قال الخليل: وأَصله لا أَيْسَ فطُرِحَتِ الهمزة وأُلْزِقَت اللام بالياء، وقال الكسائي: لَيس يكون جَحْداً ويكون استثناء ينصَب به كقولك ذهب القوم لَيْس زيداً يعني ما عَدا زيداً، ولا يكون أَبداً (* قوله: ولا يكون أَبداً هكذا في الأصل، ولم يذكر خبراً لكان يدرك معه المعنى المُراد.) ويكون بمعنى إِلا زيداً؛ وربما جاءت ليس بمعنى لا التي يُنسَقُ بها كقول لبيد: إِنما يَجْزي الفَتى لَيْس الجَمَلْ إِذا أُعرِب لَيْس الجَمَلُ لأَن ليْس ههنا بمعنى لا النَّسَقِيَّة. وقال سيبويه: أَراد ليس يَجْزي الجَمَل وليس الجَمَل يَجْزي، قال: وربما جاءت ليس بمعنى لا التَّبْرِئَة. قال ابن كيسان: ليْس من حروف جَحْدٍ وتقع في ثلاثة مواضع: تكون بمنزلة كأن ترفع الاسم وتنصب الخبر، تقول ليس زيد قائماً وليس قائماً زيد، ولا يجوز أَن يقدَّم خبرها عليها لأَنها لا تُصرف، وتكون ليس استثناء فتنصب الاسم بعدها كما تنصبه بعد إِلا، تقول جاءني القوم ليس زيداً وفيها مُضْمَر لا يظهر، وتكون نسقاً بمنزلة لا، تقول جاءني عمرو لَيْس زيد؛ قال لبيد: إِنما يَجْزي الفتى ليس الجَمَل قال الأَزهري: وقد صَرَّفوا لَيْس تصريف الفعل الماضي فَثَنَّوْا وجمعوا وأَنَّثُوا فقالوا لَيْس ولَيْسا ولَيْسُوا ولَيْسَتِ المرأَة ولَيْسَتا ولَسْنَ ولم يُصرِّفُوها في المستقبَل. وقالوا: لَسْت أَفعل ولَسْنا نَفْعَل. وقال أَبو حاتم: من اسمح أَنا ليس مثلك والصواب لَسْتُ مِثْلك لأَنَّ ليس فعل واجبٌ فإِنما يجاء به للغائب المتراخي، تقول: عبد اللَّه (* قوله «وقال أَبو حاتم إلى قوله تقول عبد اللَّه» هكذا بالأصل.) ليس مثلك، وتقول: جاءني القوم ليس أَباك وليسك أَي غيرَ أَبيك وغيرك، وجاءَك القوم ليس أَباك ولَيْسَني، بالنون، بمعنى واحد. التهذيب: وبعضهم يقول لَيْسَني بمعنى غيري. ابن سيده: ولَيْسَ كلمة نفي وهي فعل ماض، قال: وأَصلها ليس بكسر الياء فسكنت استثقالاً، ولم تقلب أَلفاً لأَنها لا تتصرَّف من حيث استعملت بلفظ الماضي للحال، والذي يدلُّ على أَنها فعل وإِن لم تتصرَّف تصرُّف الأَفعال قولهم لَسْت ولَسْتما ولَسْتُم كقولهم ضربت وضربتما وضربتم، وجُعِلت من عَوامِل الأَفعال نحو كان وأَخواتها التي ترفع الأَسماء وتنصب الأَخبار، إلا أَن الباء في خبرها وحدها دون أَخواتها، تقول ليس زيد بمنطلقٍ، فالباء لِتعدِيَة الفعل وتأْكيد النفي، ولك أَن لا تدخلها لأَن المؤكِّد يستغنى عنه، ولأَن من الأَفعال ما يتعدّى مرّة بحرف جرّ ومرّة بغير حرف نحو اشْتَقْتُك واشتقت إِليك، ولا يجوز تقديم خبرها عليها كما جاز في أَخواتها، لا تقول محسِناً ليس زيد، قال: وقد يُستثنى بها، تقول: جاءَني القوم ليس زيداً كما تقول إِلا زيداً، تضمِر اسمَها فيها وتنصب خبرها بها كأَنك قلت ليس الجائي زيداً، وتقديره جاءني القوم ليس بعضهم زيداً؛ ولك أَن تقول جاءني القوم لَيْسك إِلا أَن المضمر المنفصل ههنا أَحسن كما قال الشاعر: لَيْتَ هذا الليلَ شَهْرٌ، لا نَرى فيه غَريبا، ليس إِيّايَ وإِيّا كَ، ولا نَخْشى رَقِيبا ولم يقل: لَيْسَني ولَيْسَك، وهو جائز إِلا أَن المنفصل أَجْوَد. وفي الحديث أَنه قال لزيد الخَيل: ما وُصِف لي أَحد في الجاهلية فرأَيته في الإِسلام إِلا رأَيته دون الصِّفة لَيْسَك أَي إِلا أَنت؛ قال ابن الأَثير: وفي لَيْسَك غَرابة فإِن أَخبار كان وأَخواتها إِذا كانت ضمائر فإِنما يستعمل فيها كثيراً المنفصل دون المتصل، تقول ليس إِياي وإِياك؛ قال سيبويه: وليس كلمة ينفى بها ما في الحال فكأَنها مسكنة من نحو قوله صدَّ (* قوله «فكأَنها مسكنة من نحو قوله صدّ» هكذا في الأصل ولعلها محرفة عن صيد بسكون الياء لغة في صيد كفرح.) كما قالوا عَلْم ذلك في عَلِمَ ذلك، قال: فلم يجعلوا اعتلالَها إلا لزُوم الإِسكان إِذ كَثُرَت في كلامهم ولم يغيِّروا حركة الفاء، وإِنما ذلك لأَنه لا مستقبل منها ولا اسم فاعل ولا مصدر ولا اشتقاق، فلما لم تُصَرَّف تصرُّف أَخواتها جُعِلَتْ بمنزلة ما لَيْس من الفعل نحو لَيْتَ؛ وأَما قول بعض الشعراء: يا خَيْرَ مَنْ زانَ سُرُوجَ المَيْسِ، قد رُسَّتِ الحاجاتُ عند قَيْسِ، إِذ لا يَزالُ مُولَعاً بِلَيْسِ فإِنه جعلها اسماً وأَعْرَبها. وقال الفراء: أَصل ليس لا أَيْسَ، ودليل ذلك قول العرب ائتِنِي به من حيث أَيْسَ ولَيْس، وجِئْ به من أَيْسَ ولَيْسَ أَي من حيث هُوَ ولَيْسَ هُوَ؛ قال سيبويه: وقالوا لَسْتُ كما قالوا مَسْتُ ولم يقولوا لِسْتُ كما قالوا خِفْتُ لأَنه لم يتمكَّن تمكن الأَفعال، وحكى أَبو علي أَنهم يقولون: جِئْ به من حَيْثُ ولَيْسا (* قوله «من حيث وليسا» كذا بالأَصل وشرح القاموس.)؛ يريدون ولَيْسَ فيشيعون فتحة السين، إِما لبيان الحركة في الوقف، وإِما كما لحقت بَيْنا في الوصل. وإِلْياسُ وأَلْياس: اسم؛ قال ابن سيده: أَراه عبرانيّاً جاء في التفسير أَنه إِدريس، وروي عن ابن مسعود: وإِن إِدريسَ، مكانَ: وإِن إِلْياسَ لَمِنَ المُرْسَلِينَ، ومن قرأَ: على إِلْياسِين، فعلى أَنه جعل كل واحد من أَولاده أَو أَعمامه إِلْياساً فكان يجب على هذا أَن يقرأَ على الإِلْياسِين، ورويت: سلام على إِدْراسِين، وهذه المادة أَولى به من باب أَلس؛ قال ابن سيده: وكذلك نقلته عنه اطراداً لمذهب سيبويه أَن الهمزة إِذا كانت أُولى أَربعة حكم بزيادتها حتى يثبت كونها أَصلاً.
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٣٬٦١٨ليس: كلمة نفي، وهي فعل ماض، أصله - وفي بعض الأصول: أصلها، ومثله في المحكم: ليس، كفرح، فسكنت تخفيفا، وفي المحكم: إستثقالا، قال: ولم تقلب ألفا، لأنها لا تتصرف، من حيث إستعملت بلفظ الماضي للحال، والذي يدل على أنها فعل وإن لم تتصرف تصرف الأفعال قولهم: لست ولستما ولستم، كقولهم: ضربت وضربتما وضربتم، وجعلت من عوامل الأفعال، نحو كان وأخواتها التي ترفع الأسماء وتنصب الأخبار، إلا أن الباء تدخل في خبرها
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٬٦١٩لَيْسَ
1 لَيْسَ ذ a word denoting negation: (S, A, K:) it is a verb in the pret. tense, (S, A, K, Mughnee,) having no other tense, (Sb, S, M, Msb, Mughnee,) nor a part. n. nor an inf. n.; (Sb, M, Msb; *) of the measure فَعِلَ; (Mughnee;) originally لَيِسَ, from which it is contracted by the suppression of a vowel, (Sb, * S, M, * K, Mughnee, *) being found difficult of pronunciation, (S,) [i. e.,]
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٧٩لَيِسَ
لَيِسَ A ( n. ac. ),
a. Was dauntless.
b. [ 'An ], Overlooked. II [ coll. ], Plastered, coated, cemented. ( b ) [ coll. ], Stuck to, fastened on to.
أَلْيَسُ
أَلْيَسُ 14 ,
a. Dauntless.
لَيْسَ
لَيْسَ
a. Not, is not.
b. Except, save.
أَلَسْتُ بِرَبِّكُم
أَلَسْتُ بِرَبِّكُم
a. Am I not your Lord ?
لَيْش
لَيْش (
a. for لِأَيْ شَىْء ) [ coll. ], Why? Wherefore?
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٩٬٧٣٥ليس
ليَسَ - يَلْيِسُ - أَلْيَسَ - يُأَلْيِسُ - إلْْيَاس - إل ياسين
ليَسَ - يَلْيِسُ + الكائن أو الشيء: يكون نافعاً صالحاً مؤدباً دمث الأخلاق
أَلْيَس: على وزن " أفعل " ( مثل " أعرج") : النافع الصالح الحسن الخلق والمؤدب والدمث الأحلاق
أَلْيَسَ - يُأَلْيِسُ : مثل " أصلحَ - يُصِلحُ "
إلْياس: على وزن " إفعال " مثل " إصلاح ": اسم فعل " أَلْيَسَ -
الصيغ(١٤)
- لَيْسَDeğil(فَعَلَ)×٤٧
- أَلَيْسَDeğil mi?(أَفَعَلَ)×١٣
- فَلَيْسَÖyleyse değilمعانٍ أخرى: ١(فَفَعَلَ)×٧
- وَلَيْسَDeğilمعانٍ أخرى: ١(وَفَعَلَ)×٥
- لَسْتَDeğilsin(فَعَلْتَ)×٤
- أَوَلَيْسَDeğil mi?(أَوَفَعَلَ)×٢
- لَسْتُمْDeğilsiniz(فَعَلْتُمْ)×٢
- لَيْسَتِDeğil(فَعَلَتْ)×٢
- لَيْسُواDeğiller(فَعَلُوا)×٢
- أَلَسْتُDeğil miyim?(أَفَعَلْتُ)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٥١ (الإجمالي: ٣٩٠)
- جنح
الآيات المشتركة: ٩ · Kanat demektir
- أله
الآيات المشتركة: ٤٩ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- علم
الآيات المشتركة: ٢٧ · Dağın sivri noktası demektir
- دون
الآيات المشتركة: ٩ · Dane, inek yavrusuna denir
- مرض
الآيات المشتركة: ٤ · “Bürde” gocuk demektir
- حرج
الآيات المشتركة: ٣ · Haric içiden geçilmesi zor ağaçlık yer demektir
- ثوي
الآيات المشتركة: ٣ · Saye develerin ahırı demektir
- بلو
الآيات المشتركة: ٥ · Biley taşı
- أهل
الآيات المشتركة: ٧ · Hilal yeni ay demektir
- وكل
الآيات المشتركة: ٥ · Kuşların yumurta bıraktığı yerdir
- كفر
الآيات المشتركة: ١٥ · Hufre, çukur demektir
- سلط
الآيات المشتركة: ٤ · Salata, doğranmış sebze demektir
الآيات التي ورد فيها(٨٥)
لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَلَكِنَّ …
Değil
لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلًا مِنْ رَبِّكُمْ فَإِذَا …
Değil
لَيْسَ عَلَيْكَ هُدَاهُمْ وَلَكِنَّ اللَّهَ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ وَمَا …
Değil
هَأَنْتُمْ هَؤُلَاءِ حَاجَجْتُمْ فِيمَا لَكُمْ بِهِ عِلْمٌ فَلِمَ تُحَاجُّونَ فِيمَا لَيْسَ لَكُمْ بِهِ عِلْمٌ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ
Değil
… إِلَّا مَا دُمْتَ عَلَيْهِ قَائِمًا ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا لَيْسَ عَلَيْنَا فِي الْأُمِّيِّينَ سَبِيلٌ وَيَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ …
Değil
لَيْسَ لَكَ مِنَ الْأَمْرِ شَيْءٌ أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ أَوْ يُعَذِّبَهُمْ فَإِنَّهُمْ ظَالِمُونَ
Değil
… لِلْكُفْرِ يَوْمَئِذٍ أَقْرَبُ مِنْهُمْ لِلْإِيمَانِ يَقُولُونَ بِأَفْوَاهِهِمْ مَا لَيْسَ فِي قُلُوبِهِمْ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا يَكْتُمُونَ
Değil
ذَلِكَ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيكُمْ وَأَنَّ اللَّهَ لَيْسَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ
Değil
لَيْسَ بِأَمَانِيِّكُمْ وَلَا أَمَانِيِّ أَهْلِ الْكِتَابِ مَنْ يَعْمَلْ سُوءًا يُجْزَ بِهِ وَلَا يَجِدْ لَهُ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا
Değil
… قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلَالَةِ إِنِ امْرُؤٌ هَلَكَ لَيْسَ لَهُ وَلَدٌ وَلَهُ أُخْتٌ فَلَهَا نِصْفُ مَا تَرَكَ …
Değil
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ليس |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef, camid fiil |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ما, لا, لات, لم |
| Zıt Kök | كون |
| Çekirdek Özet 1 | Bir yerde sabit kalıp ayrılmama, varlığın mevcudiyet veya nitelik zemininden çekilmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Hükmün, vasfın veya varoluşsal aidiyetin mevcut durumdan mutlak biçimde nefyedilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Şimdiki zamanda veya mutlak düzeyde özne ile yüklem arasındaki bağın koparılması |
| Kritik Hata Riski | Zaman kipli geçmiş zaman olumsuzluğu sanılarak şimdiki hal ve mahiyet nefyinin gözden kaçırılması |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire | Bir yöne çevirme, sevk etme, tahdit koyma ve sınır çizme hareketi |
| ي | El ve kol | Fiili uzanım, müdahale, mevcut haldeki etkinlik ve tasarruf |
| س | Diken, destek | Tutunma, dayanma, sertleşme ve mevcut durumu sabitleme |
| ليس | Sınır koyan müdahalenin sabitlenmesi | Mevcut halin veya vasfın üzerine sınır çekilerek etkinliğin ve mevcudiyet bağının kesin olarak dondurulup düşürülmesi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir canlının veya nesnenin bulunduğu yerden kımıldamaması, ağırlık çökmesi, cesaret sebebiyle savaş meydanından geri adım atmaması ve ayrılmaması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair Abde b. et-Tabîb şiirinde develerin su havuzundan ayrılmayıp sabit kalmasını bu kökten türeyen kelimeyle vasfeder: إِذَا مَا حَامَ رَاعِيهَا اسْتَحَنَّتْ / لِعَبْدَةَ مُنْتَهَى الأَهْوَاءِ لِيسُ |
| Erken Arapça kullanım | Erken Arap kelamında varlık ve yokluk karşıtlığını ifade eden kalıpta var olmama halini bildirmek üzere اِئْتِ بِهِ مِنْ حَيْثُ أَيْسَ وَلَيْسَ şeklinde kullanılmıştır. |
المصدر Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça ليس kelimesi Sami dillerinde varlık, mevcudiyet ve olumsuzluk bildiren temel unsurların kesişim noktasında yer alır. Filolojik gelenekte iki ana izah öne çıkmaktadır: Birincisi kökün doğrudan yerinde sayma, ağırlık ve sebat bildiren özgün bir kökten neşet ettiği yönündedir. İkincisi ve Sami dilleri karşılaştırmasında daha güçlü olan izah ise, olumsuzluk edatı ile varlık bildiren cevher isminin kaynaşmasıdır. İbranicede varlık bildiren יֵשׁ kelimesinin olumsuzluk edatıyla birleşerek אֵין şeklini alması veya doğrudan varlığın bulunmayışını ifade eden yapılarla paralellik arz eder. Arapçada varlık anlamına gelen أَيْس kelimesinin başına olumsuzluk bildiren لَا edatının gelmesiyle oluşan لَا أَيْس terkibindeki hemzenin düşürülmesi sonucu ليس biçiminin teşekkül ettiği tespiti, kökün erken Sami katmanındaki varlık-yokluk ontolojisine dayandığını gösterir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Olumsuzluk edatı ile varlık isminin terkibi | لَا ve أَيْس unsurlarının kaynaşmasıyla camid bir nefy fiili teşekkül etmiştir. | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice יֵשׁ ve olumsuzluk bağlamı | Varlık bildiren kök ile olumsuzluk edatının birleşik bir nefy formu üretmesi ortak Sami mekanizmasıdır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dışı güvenilir bir kök akrabalığı tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Lisān al-ʿArab, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ليس | Anlamlı | Sebat, ayrılmama, nefy | Varlığın veya niteliğin halihazırdaki durumdan düşürülmesi | Hedef kök |
| لسي | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur’an’da geçmez |
| يلس | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur’an’da geçmez |
| يسل | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur’an’da geçmez |
| سلي | Anlamlı | Avunma, unutma | Bir nesneden veya kederden zihnen ve kalben sıyrılıp ferahlama | Kur’an’da geçer |
| سيل | Anlamlı | Akma, taşma | Sıvı maddelerin bir yataktan kuvvetle akıp gitmesi | Kur’an’da geçer |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ليس | Merkez | Durumsal nefy | İsim cümlesine dahil olup vasfı ve hali doğrudan nefyeder, fiil çekimi taşır. | Bir şeyin öyle olmadığını bildirir |
| ما | Komşu | Genel nefy | Hem fiil hem isim cümlelerini olumsuzlar, nesne veya bağlam kapsamı daha geniştir. | Genel durum ve geçmiş zaman nefyinde yoğunlaşır |
| لا | Komşu | Gelecek ve mutlak nefy | Geniş zaman, gelecek veya cinsin mutlak olumsuzlanmasında asıl unsurdur. | Hükmün süreklilik nefyini kurar |
| لات | Komşu | Zaman kısıtlı nefy | Yalnızca zaman bildiren isimlerin başında olumsuzluk icra eder. | Dar bir zaman aralığında nefy bildirir |
| لم | Komşu | Fiili geçmiş nefy | Muzari fiili cezm ederek anlamını geçmişe çevirir, olayın vukuunu nefyeder. | Eylemin gerçekleşmediğini bildirir |
| كون | Zıt | Varlık ve oluş | Bir şeyin sabit, mevcut ve gerçekleşmiş olduğunu ifade eder. | Varlık ve sıfatın tahakkukudur |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ليس | Değildir, yokluk bildirir | İsim cümlesinde vasfın ve mevcudiyetin nefyidir | Kesin |
| Latince | non est, deest | Değildir, eksiktir | Varlık ve bağ fiilinin olumsuzlanmasını karşılar ancak camid fiil yapısını birebir vermez | Güçlü |
| İngilizce | is not, there is not | Değildir, yoktur | Özne ile yüklem arasındaki rabıtanın olumsuzlanmasını tam karşılar | Kesin |
| Almanca | ist nicht, nicht sein | Değildir | Durum ve nitelik nefyini karşılar | Kesin |
| Fransızca | n'est pas, il n'y a pas | Değildir, mevcut değildir | Bağ fiilin olumsuzlanmasını ifade eder | Kesin |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| لَيْسَ | Nitelik ve hüküm nefyi | İyiliğin veya bir durumun sanılan şekilden ibaret olmadığını bildiren bağlamlar (Bakara 2:177, Nûr 24:15) |
| أَلَيْسَ | İkrar ve takrir istifhamı | Muhatabın inkâr edemeyeceği ilahi adaleti veya yaratılış gerçeğini teyit ettirme bağlamı (En‘âm 6:30, Tîn 95:8) |
| لَسْتَ | Yetki ve sorumluluk nefyi | Peygamberin insanlar üzerinde zorba veya koruyucu olmadığını bildiren bağlamlar (En‘âm 6:66, Gāşiye 88:22) |
| لَسْتُمْ | İnanç ve temel zemin nefyi | Muhatapların sağlam bir hakikat zemini üzerinde bulunmadıklarını bildiren bağlamlar (Mâide 5:68) |
| أَلَسْتُ | Ezeli ahit ve rububiyet ikrarı | İnsan fıtratının yaratılış başlangıcında ilahi rabliği ikrar ettiği bağlam (A‘râf 7:172) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Sıfatlar ve tenzih | İlahi zatın yaratılmışlara benzemediğini bildiren ayette selbi sıfatların temeli sayılmıştır. | Mutlak tenzih ve benzerliğin nefyi |
| Fıkıh | Ehliyet ve istisna | Sorumluluğun veya mükellefiyetin belirli kişilerden kaldırılması ve istisna hükümleri | Mükellefiyet bağının düşürülmesi |
| Tefsir | İsim cümlesi tahlili | Mazi lafzıyla gelmesine rağmen şimdiki zamanı ve süreklilik bildiren hali nefyetmesi | Hükmün mevcut andaki geçerliliğinin iptali |
| Hadis | İstisna ve tahsis | Genel hükümlerden belirli şahısların veya durumların hariç tutulması bağlamındaki rivayetler | Genelden istisna etme |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve tenzih | Benzerliğin reddi | Ayrıştırma | Yaratıcı ile yaratılmış arasındaki her türlü mahiyet benzerliğini kökten iptal eder. | Kesin |
| İlmi | Mantıksal önerme | Nefy rabıtası | Geçersiz kılma | Bir önermede özneye yüklenen yanlış vasfın bağını kopararak hakikati tespit eder. | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve velayet | Tahakkümün nefyi | Sınırlandırma | Yöneticinin veya tebliğcinin toplum üzerinde zorba ve mutlak tasarruf sahibi olmadığını bildirir. | Güçlü |
| İktisadi | Hak sahipliği | Mülkiyetin düşmesi | Dışlama | Gayrimeşru kazancın ve hak edilmeyen değerin meşruiyet dairesinde bulunmadığını ilan eder. | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Mantıksal Değilleme (NOT kapısı) | Giriş değerinin doğruluk durumunu tersine çevirerek sistemde geçerlilik bağını kesen operatör yapısıyla örtüşür. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Hukuki butlan ve fesih | Bir iddia veya hukuki bağın kuruluş anındaki sakatlık sebebiyle hükümsüz ve gayrimevcut sayılması süreciyle örtüşür. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin mazi fiil kalıbına bakılarak yalnızca geçmişe ait bir olumsuzluk sanılması veya salt edat düzeyine indirilerek zamansızlaştırılması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Hükmün, vasfın ve varoluşsal rabıtanın şimdiki halde ve mutlak zeminde nefyedilmesini sağlayan bir nakıs fiil olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Âlemlerin rabbi için kullanılan benzerlik nefyinin veya tebliğ vazifesindeki zorbalık yasağının geçici bir duruma irca edilmesi |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ontolojik, itikadi ve ahlaki sınırları çizerken sahte iddiaları tek bir hükümle iptal etmesinde temel nefy vasıtasıdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Şûrâ 42:11 gibi tenzih ayetlerinde, Bakara 2:177 gibi takva ve iyilik tanımlarında ve elest ahdini kuran A‘râf 7:172 ayetinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dindarlığın şekilcilikten ibaret olduğu sanısını düzeltir ve peygamberlerin mutlak bir zorlayıcı güç değil yalnızca tebliğci olduğunu gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir mekândan kımıldamama, ağırlık sebebiyle yerinde çakılı kalma veya temas edilen yerden ayrılma.
- Soyut anlamBir özne ile ona atfedilen yüklem veya varoluşsal durum arasındaki bağın halihazırda mutlak surette koparılması.
- Sistematik karşılıkMantıksal ve ontolojik önermelerde doğruluk değerinin veya yüklemsel ilişkinin nefyedilerek hükümsüz kılınması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde özneyi veya konuyu, özneye yüklenmek istenen vasfı, durumu veya mevcudiyeti, ise bu ikisi arasındaki gerçekleşmiş bağıntıyı temsil eder. Kökün müdahalesiyle bu bağıntı doğrudan değilleyicilik işlemine maruz kalmakta ve haline gelerek bağın halihazırda mevcut olmadığı kesinleştirilmektedir.