نفق
ن - ف - ق
جذر- الورود: ١١١
- الآيات: ٨٦
- الصيغ: ٣٤
- المعاجم: ١٢
معناه في القرآن: İki yüzlüler
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٦٨٦القاف والنون والفاء معهما
ق ف ن، ق ن ف، ن ق ف، ف ن ق، ن ف ق مستعملات قفن: قَفّان كل شيء جماعته واستقصاء عمله.
والقَفينةُ: الشاة التي تذبح من القَفَا، ويقال: هي التي يبان رأسها بالذبح، وإن كان من الحلق، والمعنى يرجع إلى القَفَا، إلا أنه إذا أبان لم يكن له بد من أن يقطع القَفَا.
وقد قالوا: القَفَنّ في موضع القَفا، قال:
وموضع الأزرار والقَفَنِّ
فزادوا النون.
قنف: الأذن القَنْفاءُ إذن المعزى إذا
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩١١نَفَقَتِ الدابَّة تَنْفُقُ نُفوقاً، أي ماتت. ونفقَ البيعُ نَفاقاً بالفتح، أي راج. والنِفاقُ بالكسر: فِعل المُنافِقُ. والنِفاقُ أيضاً: جمع النَفَقَةِ من الدراهم. يقال: نَفِقَتْ نِفاقُ القومِ، أي فنيت. ونَفِقَ الزادُ يَنْفَقُ نَفَقاً، أي نَفِدَ. وفرسٌ نَفِقُ الجري، إذا كان سريعَ انقطاعِ الجري. وأَنْفَقَ القومُ، أي نَفَقَتْ سوقُهُم. وأَنفَقَ الرجل، أي افتقر وذهب ماله، ومنه قوله تعالى: "إذاً
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٬٨٠٢ق ن ف
قنف ، قفن ، نقف ، نفق ، فنق : مستعملة .
قنف : قال الليث : الأُذن القَنفاء : أذن المِعزَى إذا كانت غليظةً كأنها نَعْلٌ مخصوفة ، ومن الإنسان إذا كانت لا أطَر لها .
قال : وكمَرة قَنْفاء ، وذكر قصةً لهمام بن مرَّة وبناتِه يَفْحُش ذِكرها فلم أكتُبها .
وقال أبو عبيدة : فَرش أقنف ، وهو الأبيض القفا وَلونُ سائره ما كان ، والمصدَر القَنف .
ثعلب عن ابن الأعرابي : أقْنفَ الرجُل : إذا استرخت أذُنُه .
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٠٬٧٤٠(باب النون والفاء وما يثلثهما)
(نفق) النون والفاء والقاف أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدُهما على انقطاعِ شيءٍ وذَهابه، والآخر على إخفاءِ شيءٍ وإغماضِه. ومَتَى حُصِّل الكلامُ فيهما تقارَبا.
فالأوَّل: نَفَقَت الدّابةُ نُفوقاً: ماتت، ونَفَق السِّعر نَفَاقاً، وذلك أنَّه يمضي فلا يَكْسُد ولا يَقِف. وأنْفَقوا: نَفَقت سُوقُهم. والنَّفَقة لأنَّها تمضي لوجهها. ونفَق الشيءُ: فني يقال قد نَفِقَتْ نفقةُ القوم.
(باب النون والفاء وما يثلثهما) (نفق) النون والفاء والقاف أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدُهما على انقطاعِ شيءٍ وذَهابه، والآخر على إخفاءِ شيءٍ وإغماضِه. ومَتَى حُصِّل الكلامُ فيهما تقارَبا. فالأوَّل: نَفَقَت الدّابةُ نُفوقاً: ماتت، ونَفَق السِّعر نَفَاقاً، وذلك أنَّه يمضي فلا يَكْسُد ولا يَقِف. وأنْفَقوا: نَفَقت سُوقُهم. والنَّفَقة لأنَّها تمضي لوجهها. ونفَق الشيءُ: فني يقال قد نَفِقَتْ نفقةُ القوم. وأنْفَق الرّجُل: افتَقَر، أي ذهب ما عِندَه. قال ابنُ الأعرابي: ومنه قوله تعالى: ﴿إذاً لأَمْسَكْتُمْ خَشْيَةَ الإنْفَاقِ﴾ [الإسراء 100].وفرسٌ نَفِقُ الجرْيِ، أي سريعُ انقطاع الجري. والأصل الآخر النَّفَق: سَرَبٌ في الأرض لـه مَخْلَصٌ إلى مكان. والنَّافقاء: موضِعٌ يرقِّقه اليَربوعُ من جُحْرِه فإذا أُتِيَ من قِبَل القاصعاء ضَرَب النَّافقاءَ برأسه فانتفَقَ، أي خرج. ومنه اشتقاق النِّفاق، لأن صاحبَه يكتُم خلافَ ما يُظهِر، فكأن الإيمان يَخرُج منه، أو يخرج هو من الإيمانِ في خفاء. ويمكن أنَّ الأصلَ في الباب واحد، وهو الخُرُوجُ. والنَّفَق: المَسلك النَّافذ الذي يُمكن الخروجُ منه. أمَّا نَيْفَق السَّراويل فقد قال أبو بكر([1]): هو فارسيٌّ معرَّب. (نفل) النون والفاء واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على عَطاء وإعطاء. منه النَّافلة: عَطِيَّة الطَّوْعِ من حيثُ لا تَجِب. ومنه نافلة الصَّلاة. والنَّوْفل: الرّجُل الكثيرُ العطاء. قال: * يأبَى الظُّلامةَ منه النَّوفلُ الزُّفَر([2]) * ومن الباب النفَل: الغُنْم. والجمع أنفال، وذلك أن الإمام ينفِّل المحارِبينَ، أي يُعطِيهم ماغَنِموه. يقال: نفَّلتُك: أعطيتُك نَفَلا. وقولهم: انتَفَلَ من الشَّيء انتفى منه، فمن الإبدال، واللام بدل من الياء. قال المتلمِّس: أَمنْتفِلاً من نَصْر بُهْثة خِلْتَني *** ألاَ إنَّني منهم وإن كنتُ أيْنَما([3]) (نفه) النون والفاء والهاء أصلٌ واحد يدلُّ على إعياءٍ وضعف. منه نَفِهت النَّفسُ: أعْيَتْ وكَلَّت. وهو نافِهٌ ونُفَّهٌ. قال: * بنا حَرَاجِيجُ المَهَارِي النُّفَّهِ([4]) * وهو مُنَفَّهٌ ومَنْفُوهٌ: ضعيفٌ جَبان. (نفي) النون والفاء والحرف المعتلّ أُصَيلٌ يدلُّ على تعْرِية([5]) شيء من شيءٍ وإبعاده منه. ونَفَيتُ الشّيءَ أنفيه نفياً، وانتفى هو انتفاء. والنُّفَاية: الرَّدِيُّ يُنفَى. ونَفِيُّ الرِّيحِ: ما تَنفيه من التُّرابِ حتى يصيرَ في أصولِ الحِيطان. ونَفِيُّ المطر: ما تنفيه الرِّيحُ أو ترُشُّه. ونَفِيُّ الماء: ما تطاير من الرِّشاءِ على ظهر المائح. قال: * على تِلك الجِفَارِ من النّفيِّ * والمهموز منه كلمةٌ واحدة، هي النُّفأُ: قطعٌ من الكلأ متفرّقة من([6]) عُظْم الكلأ، الواحدة نُفَأة. قال: جَادَتْ سوارِيه وآزَرَ نَبتَهُ *** نُفَأٌ من الصَّفراءِِ والزُّبَّادِ([7])(نفت) النون والفاء والتاء. يقولون: نَفَتَت القِدرُ: غَلَتْ ويَبِسَ مَرَقُها عليها. قال: وصاحبٍ لِصدرِهِ كَتِيتُ *** عليَّ مثلَ المِرْجَلِ النَّفُوتِ ونفت صَدْرُه بالعَداوة: غَلاَ. (نفث) النون والفاء والثاء أصلٌ صحيح يدلُّ على خروج شيء من فمٍ أو غيره بأدنَى جَرْس. منه نَفَثَ الرّاقِي رِيقَه، وهو أقلُّ من التَّفْل. والساحرة* تَنْفُِثُ السمّ. و "لابدَّ للمصدور أن يَنْفُث([8])" مثَل. و "لو سألني نُفَاثَةَ سِوَاكٍ ما أعطيته"، وهو ما بقي في أسنانه فنفَثَه. ودمٌ نفيثٌ: نَفَثَهُ الجُرحُ، أي أظهَرَه. (نفج) النون والفاء والجيم: أصلٌ يدلُّ على ثُؤُورِ شيءٍ وارتفاعِه. ونفجَ اليَربوعُ: ثار. وأنْفَجَه صائدُه. ونَفَجَت الفَرُّوجة من بَيضها: خرجَتْ. وانتَفَجَ جَنْبَا البعيرِ: ارتفعا. والنَّوَافج: مؤخَّرات الضُّلوع، واحدتها نافجة([9]). والنَّفّاج: المفتخر بما ليس عنده. ونَفَجَتِ الرِّيح: جاءت بقُوَّة. والنَّفِيجة: الشّطبية من النَّبْع تُتَّخذ قوساً، كأنَّها تنتفج على الشّجرة. (نفح) النون والفاء والحاء: أصلٌ يدلُّ على اندفاعِ الشَّيء أو رَفْعِه. ونَفَحتْ رائحةُ الطِّيب نَفحاً: انتشرَتْ واندفعت. ولهذا الطِّيب نَفحةٌ طيِّبة. ثم قيس عليه فقيل: نَفَح بالمال نَفحاً، كأنَّه أرسله من يده إرسالاً. ولا تزالُ لفلانٍ نَفَحاتٌ من معروف. ونَفَحت الرِّيح. هبَّت. وقوسٌ نَفُوحٌ: بعيدة الدَّفع للسَّهم. ونَفَحت الدّابّةُ: رمَتْ بحافرها فضربَتْ به. وكذلك نَفَحَه بالسَّيف: تناوَله به. والنَّفوح من ا لنُّوق: ما يخرُج لبنُها من أحاليلها من غير حَلْب. (نفخ) النون والفاء والخاء: أصلٌ صحيح يدلُّ على انتفاخٍ وعلوّ. منه انتفَخَ الشّيءُ انتفاخاً. ويقال انتَفَخَ النَّهار: علا. ونَفْخَة الرَّبيع: إعْشابه([10])؛ لأنَّ الأرضَ تربو فيه وتنتفِخ. والمْنفُوخُ: الرَّجل السَّمين. والنَّفْخاء من الأرض مثلُ النَّبْخاء؛ وقد مَضَى. (نفد) النون والفاء والدال: أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على انقطاعِ شيء وفَنائِه. ونفِدَ الشّيءُ يَنفَد نَفاداً. وأنفَدُوا: فَنِيَ زادُهم. ويقال للخَصْم مُنافِدٌ، وذلك أن يَتخاصمَ الرَّجُلانِ يريد كلٌّ منهما إنفادَ حجَّةِ صاحِبه. وفي الحديث: "إنْ نافَدْتَهم نافَدُوك"، أي إنْ قلتَ لهم قالوا لك. (نفذ) النون والفاء والذال: أصلٌ صحيح يدلُّ على مَضاءٍ في أمْرٍ وغيرِه. ونَفذ السَّهمُ الرمية نَفاذاً([11]). وأنْفذْتُه أنا. وهو نافذٌ: ماضٍ في أمره. (نفر) النون والفاء والراء: أصلٌ صحيح يدلُّ على تجافٍ وتباعد. منه نَفَر الدّابّةُ وغيرُه نِفاراً، وذلك تَجافِيهِ وتباعُدُه عن مكانِه ومَقرِّه. ونَفَر جلدُه: وَرِمَ. وفي الحديث: "أنَّ رجلاً تخلَّلَ بالقَصَب فنَفَرَ فَمُه"، أي وَرِم. قال أبو عبيد: وإنَّما هو من نِفَار الشَّيءِ عن الشَّيءِ وتَجافِيهِ عنه؛ لأنَّ الجلد يَنفِر عن اللَّحم للدَّاء الحادثِ بينهما. ويوم النَّفْر: يومَ يَنفِر النّاسُ عن مِنىً. ويقولون: لقيته قبل صَيحٍ ونَفْر، أي قبلَ كلِّ صائح ونافر. والمنافرة: المحاكمة إلى القاضي بين اثنَين، قالوا: معناه أنَّ المُبتغَى تفضيلُ نَفَر على نفر([12]). وأنفرت أحدَهما على الآخر. والنَّفَر أيضاً من قياس الباب لأنَّهم يَنفِرون للنُّصْرة. والنَّفير: النَّفَر، وكذا النَّفْر والنَّفْرة: كلُّ ذلك قياسُه واحد. وأنشَدَ الفرّاء في النَّفْرة: حَيَّتْكَ ثُمَّتَ قالتْ إنَّ نَفْرَتَنا *** اليومَ كلّهُمُ يا عُرْوَ مشتَغِلُ([13])وتقول العرب: نَفَّرْتُ عن الصَّبيِّ، أي لقَّبتُه لَقَباً، كأنَّه عِندهم تنفيرٌ للجِنّ عنه وللعَيْن. قال أعرابيّ: قيل لأبي لما وُلِدْت: نَفِّرْ عن ابنك! فسمَّاني قُنفُذاً، وكَنَّاني أبا العَدّاء. (نفز) النون والفاء والزاء أُصَيْلٌ يدلُّ على الوُثوب وشِبْه الوُثوب. ونَفَزَ الظَّبي: وَثَبَ في عَدْوِه. والمرأة تنفِّز ولدها: ترقِّصه. وأنْفَزتُ السَّهمَ على ظهر يدي: أدَرْتُه. قال: يَخُرْنَ إذا أُنْفزْن في ساقِط النَّدَى *** وإن كانَ يوماً ذا أهاضيبَ مُخْضِلا([14])(نفس) النون والفاء والسين أصلٌ واحد يدلُّ على خُروج النَّسيم كيف كان، من ريح أو غيرها، وإليه يرجعُ فروعه. منه التَّنَفُّس: خُروج النَّسِيم من الجوف. ونَفَّسَ الله كُربَته، وذلك أنَّ في خُروج النَّسيم رَوْحاً وراحةً*. والنَّفَس: كلُّ شيءٍ يفرَّجُ به عن مكروب. وفي الحديث: "لا تَسُبُّوا الرِّيح فإنَّها من نَفَس الرَّحمن" يعني أنَّها رَوحٌ يتنفَّس به عن المكروبين. وجاء في ذكر الأنصار: "أجِدُ نَفَس رَبِّكم من قِبَلِ اليَمَن"، يراد أن بالأنصار نُفِّسَ عن الذين كانوا يؤذَوْن من المؤمنين بمكَّة([15]). ويقال للعَيْن نَفَسٌ. وأصابت فلاناً نَفْسٌ. والنَّفْس: الدَّم، وهو صحيح، وذلك أنَّه إذا فُقِد الدّمُ من بَدَنِ الإنسان فَقَدَ نَفْسَه. والحائض تسمَّى النُّفَساءَ([16]) لخرُوج دَمِها. والنِّفاس: وِلادُ المرأة، فإذا وَضَعت فهي نُفَساء. ويقال: ورِثْتُ هذا قبل أن يُنْفَسَ فلانٌ، أي يولَد. والولدُ منفوس. والنِّفاس أيضاً: جمع نُفَساء. ويقال: كرَعَ في الإناء نَفَساً أو نَفَسَيْن. ويقال: للماء نَفَسٌ، وهذا على تسميته الشَّيء باسم غيرِه، ولأنَّ قِوام النَّفس به. والنَّفسُ قِوامُها بالنَّفَس. قال: تَبِيت الثَّلاثُ السُّودُ وهي مناخةٌ ***على نَفَسٍ من [ماءِ] ماوِيّةَ العَذْبِ([17])ومن الاستعارة: تَنفّسَت القَوسُ: انشقَّت. وشيءٌ نفيس، أي ذو نفس وخَطَر يُتنافَسُ به. والتّنافُس: أن يُبرِزَ كلُّ واحد من المتبارزَين قوَّةَ نَفْسه. وقولُهم في الدِّباغ نَفس([18])، هذا هو القياس، أي يَسير منه، قَدرُ ما يُدبَغ به الإهاب مَرَّة، شبّهه في قلَّته بنَفَسٍ يُتَنفَّس. وقياس الباب في هذا وفيما معناه واحد([19]). (نفش) النون والفاء والشين أصلٌ صحيح يدلُّ على انتشار. من ذلك نَفْش الصُّوف، وهو أن يُطْرَق حَتَّى يتنفّش. ونَفَش الطّائرُ جناحَيه. ونَفَشَت الإبلُ: تردَّدَتْ وانتشرَتْ بلا راع. وفِعلُها النَّفْش؛ وإبلٌ نُفّاشٌ ونَوافش. (نفص) النون والفاء والصاد كلماتٌ يتقارب قِياسُها، وهي تدلُّ على إخْراج شيءٍ من البدن أو إلقائِهِ بقُوّة. منه أنفَصَ فلانٌ في ضَحِكه: استغْربَ. وأنفصَ ببَولِه مثل أوْزَعَ. ويقال إنَّ النُّفَص: أنضاحُ الدّم، الواحدة نُفْصَة. قال: * تَرَى الدِّماءَ على أكتافها نُفَصا([20]) * قال ابن دريد([21]): والنُّفَاص: داءٌ يصيب الغَنَم فيبول حتى يموت. (نفض) النون والفاء والضاد أصلٌ صحيح يدلُ على تحريكِ شيءٍ لتنظيفه من غبارٍ أو نحوه، ثم يُستَعار. ونَفَضت الثّوبَ وغيرَه نَفْضاً. والنَّفَض: ما نفضَتْه الشَّجرةُ من ثَمَرِها. وامرأةٌ نَفوضٌ: نَفَضَتْ بطنَها عن وَلدها. والنَّافض: الحُمَّى ذات الرِّعْدة، لأنَّها تَنفُض البَدن نَفْضاً. وأنْفَضوا: فَنِيَ زادُهم، أي لمَّا نفِدَ زادُهم وَفَنِيَ نَفَضُوا أوعيتَهم. وتقول العربُ مثلاً: "النُّفاض([22]) يُقطِّرُ الجَلَب"، إذا أنْفَضُوا وقلَّ ما عِندهم جَلَبوا إبلَهم للبيْع. ويُستعار من الباب قولهم: نَفَضْتُ الأرضَ، إذا بَعَثْتَ مَن ينظر أبِها عدوٌّ أم لا. ونَفَضْتُ اللَّيلَ، إذا عَسَسْتَ لتنفُض عن أهل الرِّيبة. والنَّفِيضة والنَّفَضَة: القومُ يفعلون ذلك. قال: يَرِدُ المياهَ حضيرَةً ونَفِيضةً *** وِرْدَ القطاةِ إذا اسْمَألَّ التُّبَّعُ([23])وتقول العرب: "إذا تكلَّمتَ ليلاً فاخفِضْ، وإذا تكلَّمت النّهارَ فانْفُض". تقول: انظر حَوالَيْك، فلعلَّ ثَمَّ مَنْ لا يَصلُح أن يَسمَع كلامَك. والنِّفاض: إزار الصِّبْيان. ويمكن أن يكون من الباب. قال: * جارية بيضاء في نِفَاضِ([24]) * (نفط) النون والفاء والطاء: ثلاثُ كلماتٍ: النِّفط معروف، مكسور النون. والنَّفَط: قَرْحٌ يخرج في اليَدِ من العمل. ونَفَطَ الصَّبِيُّ نَفِيطاً: صَوّت. وماله عافطَةٌ ولا نافطة. فالنَّافطة: الشاة تَنْفِط من أنْفها. (نفع) النون والفاء والعين: كلمة تدلُّ على خلاف الضَّرّ. ونَفَعَه ينفَعُه نَفْعاً ومَنفَعة. وانتفَعَ بكذا. والله أعلَمُ بالصَّواب. --------------ـــ ([1]) الجمهرة (3، 155)، ونصها: "ونئفق القميص مهموز مكسور الفاء فارسي معرب". ([2]) لأعشى باهلة في اللسان (زفر) من قصيدة يرثي بها المنتشر بن وهب الباهلي. انظر الأصمعيات 89 طبع المعارف وجمهرة أشعار العرب 135 ومختارات ابن الشجري 10 وأمالي المرتضى (3: 105-113) والخزانة (1: 79-97). وقد سبق في (زفر). وصدره: * أخو رغائب يعطيها ويسألها * ([3]) ديوان المتلمس الورقة 1 ومخطوطة الشنقيطي، واللسان (نفل). ([4]) لرؤبة في ديوانه 167 واللسان (نفه). وقبله: * به تمطت غول كل ميله * ([5]) في الأصل: "تغرية". ([6]) في الأصل: "عن"، صوابه في المجمل واللسان. ([7]) للأسود بن يعفر في المفضليات (2: 19) واللسان (نفأ). ([8]) انظر البيان (2: 97/ 4: 46). وأنشد في المختار من شعر بشار وحواشيه 146: لا بد للمصدور أن ينفثا *** وللذي في الصدر أن يبعثا ([9]) ونافج أيضاً. ([10]) بدله في المجمل واللسان: "حين أعشب". ([11]) يقال: نفذ السهم الرمية، ونفذ فيها أيضاً. ([12]) في الأصل: "عن نفر". وفي المجمل: "كأن معناها تفضيل أحد الرجلين على الآخر". ([13]) في الأصل: "ياعز"، صوابه في اللسان (نفر). ([14]) لأوس بن حجر في ديوانه 22 والمجمل (نفز) واللسان (نفز، خور). وفي الأصل: "وإن كان ما بوذا أهاديب"، صوابه في المراجع السابقة. وبعده: خوار المطافيل الملمعة الشوى *** وأطلائها صادفن عرنان مبقلا ([15]) والأنصار يمانون، لأنهم من الأزد. اللسان (نفس). ([16]) في اللسان: "ثعلب: النفساء: الوالدة، والحامل، والحائض". ([17]) أنشده في المجمل، وكذا أنشده ياقوت في معجم البلدان (رسم ماوية). ([18]) كذا ضبط في الأصل والمجمل، وهو ما يقتضيه التعليل بعده. لكن ضبط في اللسان والقاموس بسكون الفاء. وأنشد في اللسان: أتجعل النفس التي تدير *** في جلد شاة ثم لا تسير ([19]) كذا وردت هذه العبارة. ([20]) أنشده في المجمل واللسان (نفص). ([21]) في الجمهرة (3: 83). ([22]) يقال بضم النون وفتحها. ([23]) لسعدى بنت الشمردل الجهنية، من قصيدة في الأصمعيات 41-43. وسبق إنشاده في (تبع). ([24]) بعده في اللسان (نفض): * تنهض فيه أيما انتهاض *
ـ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٣٢٧- نفق الشيء: مضى ونفد، ينفق؛ إما بالبيع نحو: نفق البيع نفاقا، ومنه: نفاق الأيم، ونفق القوم: إذا نفق سوقهم؛ وإما بالموت نحو: نفقت الدابة نفوقا؛ وإما بالفناء نحو: نفقت الدراهم تنفق وأنفقتها. والإنفاق قد يكون في المال، وفي غيره، وقد يكون واجبا وتطوعا، قال تعالى: ﴿وأنفقوا في سبيل الله﴾ [البقرة/195]، و ﴿أنفقوا مما رزقناكم﴾ [البقرة/254] وقال: {لن تنالوا البر حتى تنفقوا مما تحبون وما تنفقوا من شيء فإن
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬١١٩ن ف ق
نفقت الدّراهم وأنفقتها كقولك: نفدت وأنفدتها وأنفق الرجل على عياله واستنفق وخذ هذه الدّراهم فاستنفقها.
ونفقت نفقة القوم ونفقاتهم ونفاقهم.
وهو يبتغي نفقاً في الأرض.
وأخذوا عليه الأنفاق.
ونفق اليربوع وانتفق: خرج من نافقائه ونفّق ونافق: دخل فيها وتنفّقته: أخرجته منها.
ونفقت سلعته نفاقاً ونفّقتها.
قال سدوس بن ضباب: عبد ينفق نفسه ويسومها ويقول إني آبرٌ زرّاع وأنفق
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬٨٢٥نَفَقَ الفرسُ والدابةُ وسائر البهائم يَنْفُقُ نُفُوقاً: مات؛ قال ابن بري أَنشد ثعلب:
فما أَشْياءُ نَشْرِيها بمالٍ،
فإن نَفَقَتْ فأَكْسَد ما تكونُ
وفي حديث ابن عباس: والجَزور نافقة أَي ميتة من نَفَقت الدابة إذا ماتت؛ وقال الشاعر:
نَفَقَ البغلُ وأَوْدَى سَرْجه،
في سبيل الله سَرْجي وبَغَلْ
وأورده ابن بري: سرجي والبَغَلْ.
ونَفَقَ البيع نَفَاقاً: راج. ونَفَقت السِّلْعة تَنْفُق نَفاقاً، بالفتح: غَلَتْ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٦٢* ن ف ق * * نَفَقَتِ * الدابة ماتت وبابه دخل و * نَفَقَ * البيع ينفُقُ بالضم * نَفَاقا * راج و * النِّفَاقُ * بالكسر فعل * المُنَافِقِ * و * أَنْفَقَ * الرجل افتقر وذهب ماله ومنه قوله تعالى ﴿إذاً لأمسكتم خشية الإنفاق﴾ وأنفق الدراهم من النَّفقة و * النَّفَقُ * بفتحتين سرب في الأرض له مخلص إلى مكان و * نَيْفَقُ * السراويل الموضع المتسع والعامة تقوله بكسر النون
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬٧٠١نفق البيع ينفق نفاقا، كسحاب: راج، وكذلك السلعة تنفق: إذا غلت ورغب فيها، ونفق الدرهم نفاقا كذلك، وهذه عن اللحياني، كأنه قل فرغب فيه. ومن المجاز: نفقت السوق أي: قامت وراجت. ومن المجاز: نفق الرجل، وكذا الدابة كالفرس والبغل، وسائر البهائم، ينفق نفوقا بالضم: ماتا، قال ابن بري وأنشد ثعلب:
فما أشياء نشريها بـمـال فإن نفقت فأكسد ما تكون وفي حديث ابن عباس: والجزور نافقة
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٩٤٩نَفَقَتِ السُّوقُ
1 نَفَقَتِ السُّوقُ ذ The marked became brisk, its goods selling much; syn. قَامَت. (K.) ― -b2- نَفَقَ It was, or became, saleable; easy, or ready, of sale; or in much demand: see its syn. رَاجَ. ― -b3- نَفَقَتْ It (a commodity, سِلْعَة,) was in much demand: and she (a woman) was demanded in marriage by many. (Msb.) ― -b4- نَفِقَتِ الدَّراَهِمُ, inf. n. نَفَقٌ, The dirhems
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٦٦٦نَفَقَ
نَفَقَ U ( n. ac. نَفَاْق 22 ),
a. Sold well ( merchandise ); was brisk ( market ).
b. Was consumed; failed ( provisions & c. ).
c. ( n. ac. نُفُوْق 27 ), Perished, died.
d. Became excoriated.
e. I , U ( n. ac. نَفْق 1 ), Crept out of its hole ( mouse ).
نَفِقَ
نَفِقَ A ( n. ac. نَفَق 4 ),
a. see supra (b) , ( e ).
نَفَّقَ
نَفَّقَ II ,
a. Disposed of readily; made to sell.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٣٨٬٩٣٠نفق
نَفَقَ - يَنْفُقُ - نَفَقَة - أَنْفَقَ - يُنْفِقُ - إِنْفَاق
نَفَقَ - يَنْفُقُ + الشيء أو المال: ينقص ويضيع تدريجياً متجها نحو الذهاب والنفاد
نَفَقَة: على وزن " فَعَلَة" اسم فعل بمعنى مفعول متكرر من " نَفَقَ - يَنْفُقُ ": ما يُنْفَق بشكل دوري ومتكرر: المصاريف الثابتة المتكررة
أَنْفَقَ - يُنْفِقُ + كائن + شيئاً: على وزن " أفعـَلَ من "
الصيغ(٣٤)
- يُنْفِقُونَHarcarlar(يُفْعِلُونَ)×٢٠
- الْمُنَافِقِينَİki yüzlüler(الْمُفَاعِلِينَ)×١٥
- تُنْفِقُواHarcarsınızمعانٍ أخرى: ١(تُفْعِلُوا)×٨
- أَنْفَقُواHarcadılar(أَفْعَلُوا)×٧
- الْمُنَافِقُونَİki yüzlüler(الْمُفَاعِلُونَ)×٧
- يُنْفِقُHarcar(يُفْعِلُ)×٥
- أَنْفَقْتُمْHarcadınız(أَفْعَلْتُمْ)×٤
- أَنْفِقُواHarcayın(أَفْعِلُوا)×٤
- وَأَنْفَقُواVe harcadılar(وَأَفْعَلُوا)×٤
- وَأَنْفِقُواVe harcayınمعانٍ أخرى: ١(وَأَفْعِلُوا)×٤
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٤٣ (الإجمالي: ٣٧٢)
- أله
الآيات المشتركة: ٦١ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- رزق
الآيات المشتركة: ١٦ · Üzüm demektir
- سبل
الآيات المشتركة: ١٤ · Biribirini kesen yoldur
- صلو
الآيات المشتركة: ١٠ · Namaz
- مول
الآيات المشتركة: ٩ · Onların malları
- سرر
الآيات المشتركة: ٦ · Serer üstüne oturulan kanepe türü divandır
- طوع
الآيات المشتركة: ٩ · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…
- كسل
الآيات المشتركة: ٢ · Tembeller
- علن
الآيات المشتركة: ٤ · “A’ren” mahallenin orta yeri, evler arası avlu demektir
- عرب
الآيات المشتركة: ٤ · “A’rafe” üstü düz dağ demektir
- كفر
الآيات المشتركة: ١٧ · Hufre, çukur demektir
- مرض
الآيات المشتركة: ٤ · “Bürde” gocuk demektir
الآيات التي ورد فيها(٨٦)
الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَيُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ
Harcarlar
يَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنْفِقُونَ قُلْ مَا أَنْفَقْتُمْ مِنْ خَيْرٍ فَلِلْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ وَالْيَتَامَى …
Harcarlar
… وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَإِثْمُهُمَا أَكْبَرُ مِنْ نَفْعِهِمَا وَيَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ …
Harcarlar
مَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ …
Harcarlar
الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ لَا يُتْبِعُونَ مَا أَنْفَقُوا مَنًّا وَلَا أَذًى لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
Harcarlar
وَمَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاةِ اللَّهِ وَتَثْبِيتًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ كَمَثَلِ …
Harcarlar
الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ سِرًّا وَعَلَانِيَةً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
Harcarlar
مَثَلُ مَا يُنْفِقُونَ فِي هَذِهِ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا كَمَثَلِ رِيحٍ فِيهَا صِرٌّ …
Harcarlar
الَّذِينَ يُنْفِقُونَ فِي السَّرَّاءِ وَالضَّرَّاءِ وَالْكَاظِمِينَ الْغَيْظَ وَالْعَافِينَ عَنِ النَّاسِ وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ
Harcarlar
وَالَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ رِئَاءَ النَّاسِ وَلَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَمَنْ يَكُنِ الشَّيْطَانُ لَهُ قَرِينًا فَسَاءَ قَرِينًا
Harcarlar
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نفق |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | بذل, خرج, سرب, ستر |
| Zıt Kök | مسك |
| Çekirdek Özet 1 | Bir kanaldan, delikten veya menfezden geçip tükenmek, çıkıp gitmek, dolaşıma girerek elden çıkmak |
| Çekirdek Özet 2 | Malın meşru kanallara akıtılarak toplumsal dolaşıma sokulması (infak) ile inancın gizli bir arka kapıdan terk edilip çift yönlü tünel davranışı sergilenmesi (nifak) |
| Çekirdek Özet 3 | Dolaşım ve akışkanlık ilkesi; tutulanın kokuşması, akıtılanın hayat vermesi; kapalılık ile aldatıcı geçirgenlik arasındaki yapısal gerilim |
| Kritik Hata Riski | İnfakı sadece zenginlerin gönüllü sadakası veya para yardımı, nifakı ise yalnızca ahlaki ikiyüzlülük sanarak kökün yapısal «akışkanlık, tükenme, kanaldan çıkış ve gizli menfez» dinamiğini gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نف | Gaz, hava veya maddenin bir basınç, açıklık veya delikten dışarıya doğru hızla fırlaması, yayılması, çıkması ve ayrılması; نفث, نفح, نفخ, نفد, نفذ, نفر köklerinde olduğu gibi içten dışa yönelen tahliye ve yayılma hareketi | ق | Dışarı fırlama hareketine belirli bir menfez, iki ucu açık yol veya tünel doğrultusu eklenerek maddenin bir kanaldan bütünüyle çıkıp gitmesi, dolaşım yoluyla tükenmesi veya gizli bir yarıktan sıvışması anlamı kazandırılmıştır |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Yaşamın, akışkanlığın, canlı bir devinimin veya hareket halindeki bir hattın sürekliliğini temsil eder |
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | Bir eşiği, boşluğu, çıkış menfezini veya dış dünyaya açılan açık kenarı gösterir |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | İçinden geçilen dar bir kanalı, sınır çizgisini, kuşatılmış boğazı veya toplanıp sevk edilme noktasını simgeler |
| نفق | Canlı akışın dar bir açıklıktan veya kanaldan geçerek dışarı süzülmesi | Bir varlığın, metaın veya insanın kapalı bir menfezden (delik, tünel, kanal) geçerek diğer uca çıkması, kaybolması veya dolaşıma katılması hareketidir |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çöl sıçanının (yerbû) tehlike anında başıyla vurup kaçabilmek için toprağın altına kazdığı ve üstünü ince bir kabukla örttüğü gizli çıkış deliği (en-nâfikâ); binek veya davarın ölerek elden çıkması (nufûk); pazarın açılarak malın akıp gitmesi ve tükenmesi (nefâk) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairlerinin şiirlerinde binek hayvanının ölümü ve pazarın canlanması anlamında geçmektedir; nitekim Kitâbü’l-ʿAyn ve Lisânü’l-Arab'da şahit gösterilen şu beyit bineğin tükenişini belgeler: نَفَقَ البَغْلُ وَأَوْدَى سَرْجُهُ / فِي سَبِيلِ اللهِ سَرْجِي وَبَغَلْ |
| Erken Arapça kullanım | İbnü'l-A'râbî ve diğer erken dönem lügatçileri tarafından bildirildiğine göre, kişinin elindeki malın tamamen tükenip fakir düşmesi durumuna أنفق الرجل denilmiştir; ayrıca yerbûun gizli deliğinden başını vurup sıvışması فانتفق مِن نافقائه ifadesiyle kaydedilmiştir |
المصدر Kitâbü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dil ailesi genelinde نفق kökü, özellikle Batı ve Güney Sami kollarında yer altı geçidi, kanal açma, sızma, boşalma ve iktisadi harcama/tükenme anlam alanlarıyla temsil edilir. İbranicede doğrudan üçlü kök olarak n-p-q biçimi bulunmamakla birlikte, kökün Aramice ve Süryanicedeki karşılığı olan npq (ܢܦܩ) kökü son derece yaygındır ve «dışarı çıkmak, ayrılmak, gitmek, sarf edilmek, masraf olmak» anlamlarını taşır; nitekim Süryanicede nefaq (çıkmak) ve nefqāthā (masraflar, giderler, harcamalar) Arapçadaki infak ve nafaka kavramlarının doğrudan fonetik ve anlamsal ikizidir. Arapça bu kökü çift yönlü genişletmiştir: Bir yandan yerbûun yer altı kaçış menfezi (nâfikâ) üzerinden «tünel» (nefak) ve oradan da İslamî terminolojideki «münafık» (inanç tünelinin bir ucundan girip gizli diğer ucundan çıkan) kavramına ulaşılmış; diğer yandan malın bir kanaldan akıtılması, sarf edilmesi ve tükenmesi üzerinden «nafaka» ve «infak» kurumsallaşmıştır.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | نفق fiilinin nufûk (ölüm/tükenme), nefâk (pazarın revaç bulması), nefak (yer altı tüneli) ve nâfikâ (gizli kaçış deliği) türevleri | Bütün iç türevler tek bir somut hareket tipinde birleşir: Bir nesnenin bulunduğu kapalı veya dar ortamdan bir kanal vasıtasıyla çıkıp ayrılması, böylece mekânı veya sahibi terk etmesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice nefaq (çıkmak, gitmek, sarf edilmek), Aramice nefaq (çıkmak, masraf olmak) | Arapçadaki malı harcama ve dışarı çıkarma anlamı, Kuzeybatı Sami dil sahasındaki «dışarı çıkma ve harcama» köküyle doğrudan ortak morfo-semantik mirastır | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dil ailesinin diğer kollarında bu kökle düzenli ses denkliği kuran spekülasyondan uzak doğrudan bir veri tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |
المصدر David Cohen, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نفق | Anlamlı | Kanaldan geçmek, çıkmak, tükenmek, elden çıkmak | Malın harcanması, pazarın revaç bulması, yer altı tüneli, çöl sıçanının kaçış menfezi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| نقف | Anlamlı | Bir şeyi delmek, başı yarıp beyni çıkarmak, kabuğu kırmak | Kuşun yumurtayı gagasıyla delip kırması veya kafatasının yarılıp içinin boşaltılması | Ters yüz edilerek delme ve boşaltma anlamı taşır; Kur'an'da geçmez |
| فنق | Anlamlı | Birini naz ve bolluk içinde yetiştirmek, şımartmak | Rahatlık, konfor ve aşırı besleme sebebiyle bedenin gevşemesi ve et bağlaması | Kapalı tutma ve büyütme ilişkisi; Kur'an'da geçmez |
| فقن | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş için müstakil bir anlam kökü kaydedilmemiştir | Klasik lügatlerde ihmal edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| قنف | Anlamlı | Bir şeyi bir araya getirip sıkıştırmak, kısaltmak, kırbaçla vurmak | Kırbaçla dövme, kulağın veya bedenin büzüşüp toplanması | Baskı ve daraltma vurgusu; Kur'an'da geçmez |
| قفن | Anlamlı | İncelemek, tartmak, takip etmek, bütünü kavramak | Bir şeyin bütününü araştırıp saymak, tartı aleti (kabban/kaffan) | Kökün arkasını izleme ve denetleme türevidir; Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نفق | Merkez | Kanaldan akıtma, sarf etme, tünelden gizlice sıvışma | Malın bir dolaşım kanalından akarak elden çıkması; inançta ise gizli bir delikten dışarı kaçılması | Hem maddi dolaşımı (infak) hem itikadi kaçışı (nifak) kapsayan dinamik akış |
| بذل | Komşu | Cömertlik, sakınmadan verme | Bir direnç ve hesap gütmeden elindekini feda etmeyi ifade eder; kanal veya tükenme fikri içermez | Karşılıksız ve esirgemeden sunma eylemidir |
| خرج | Komşu | Bir yerden dışarı çıkma, tahliye olma | Genel bir mekânsal ayrılışı anlatır; mali bir dolaşım sistemi veya tünel kurgusu şart değildir | Her türlü çıkış hareketinin en yalın adıdır |
| سرب | Komşu | Yer altında yol alma, gizli geçit | Zeminde açılan akış yolu veya oyuktur; ancak pazarın canlanması veya harcama anlamlarını taşımaz | Sadece fiziki veya suyun yer altı akış menfezidir |
| ستر | Komşu | Örtme, gizleme | Bir şeyi bir perde arkasında görünmez kılmaktır; iki kapılı tünel veya arkadan kaçış düzeneği yoktur | Pasif bir gizleme ve kapatma fiilidir |
| مسك | Zıt | Tutma, akışı engelleme, cimrilik | Kanaldan akması gereken varlığı hapsetmek, dolaşımı durdurmak ve elde bloke etmektir | İnfakın ve akışkanlığın doğrudan zıddı olan tutma ve kitleme eylemidir |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نفق | Kanaldan geçmek, sarf etmek, gizli yoldan çıkmak | Hem mali bir kanaldan malın akıtılmasını hem de inançtan gizlice sıvışmayı tek çekirdekte birleştirir | Kesin |
| Latince | Expendere, Subterfugere, Meatus | Tartarak harcamak, gizlice kaçmak, geçit/kanal | Expendere harcama yönünü, subterfugere ise kaçış ve nifak yönünü karşılar; tek bir Latince kelime iki anlamı birleştirmez | Güçlü |
| İngilizce | Spend/Expend, Burrow/Tunnel, Dissimulate | Sarf etmek, tünel/oyuk açmak, gizlenip iki yüzlü davranmak | Maddi dolaşım 'expenditure' ile, tünel boyutu 'tunnel' ile, ahlaki yarılma ise 'hypocrisy' ile karşılanır; organik bağ İngilizcede kopuktur | Güçlü |
| Almanca | Ausgeben, Durchstich/Tunnel, Heucheln | Dışarı vermek (harcamak), geçit/kanal, riyakarlık yapmak | Ausgeben kelimesi dışarı verme hareketini iyi verir; ancak nifak ve tünel türevleri Almancada tamamen ayrı köklerle ifade edilir | Güçlü |
| Fransızca | Dépenser, Conduit/Souterrain, Dissimuler | Harcamak, yer altı kanalı, gizlemek | Harcama (dépense) ve yer altı geçidi kavramsal olarak birbirinden bağımsızdır | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يُنْفِقُونَ / أَنْفَقُوا (İnfak) | Malı Allah yolunda, toplumsal dayanışma ve hak uğruna meşru kanallardan dolaşıma sokmak | Müminlerin temel niteliği, imanın pratik ispatı ve arınma yolu; Bakara 2:3, Bakara 2:274, Enfâl 8:60 |
| الْمُنَافِقِينَ / الْمُنَافِقُونَ (Nifak) | İmanın açık kapısından girmiş görünüp gizli bir arka delikten küfre kaçmak; çift kimliklilik | İtikadi çözülme, toplumsal fitne, ikiyüzlü siyasal hizip; Nisâ 4:61, Tevbe 9:67, Münâfikûn 63:1 |
| نَفَقًا (Fiziki tünel) | Yerin altında açılan iki ucu açık oyuk, menfez, kaçış dehlizi | Peygamberin çaresizlik içinde yerin dibine bir menfez aramasını tasvir eden bağlam; En'âm 6:35 |
| خَشْيَةَ الإنْفَاقِ (Tükenme/Yoksullaşma) | Eldeki kaynağın bitmesi, servetin erimesi, iflas ve fakirlik korkusu | İnsanoğlunun cimrilik ve kaynak tükenme psikolojisinin anlatıldığı bağlam; İsrâ 17:100 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nifak ve Münafık tanımı | İtikadi nifak ile ameli nifak arasındaki ayrım; münafığın imanı, ahiretteki yeri ve küfrün en alt tabakası (ed-derkü'l-esfel) olması | Kalpte küfrü saklayıp dilde iman izhar etme; inanç kanalının dışına gizlice sızma sapması |
| Fıkıh | Nafaka ve Zekat/Sadaka hükümleri | Aile bireylerine, hısımlara ve kölelere yapılması zorunlu harcamalar (nafaka); infakın farz, vacip ve mendup kısımları | Malın zimmetten çıkarılıp hak sahibine veya kamu menfaatine aktarılması zorunluluğu |
| Tefsir | İnfak-Nifak karşıtlığı ve ayet analizi | Medine döneminde nifakın sosyolojik bir güç olarak belirmesi; infakın biriktirme (kenz) karşıtı bir dolaşım yasası olarak ele alınışı | Müminin malını dışarı akıtarak sistemi beslemesi, münafığın ise kendini gizlice dışarı tahliye etmesi |
| Hadis | Nifak alametleri ve pazar ahlakı | Münafığın alametleri (yalan, sözden dönme, emanete hıyanet); pazarın canlanması (menfekatün li's-sil'a) ve yalancı yeminle mal satma yasağı | Ticari dolaşımın ahlaki zeminine ve kişiliğin arka kapılardan kaçış emarelerine odaklanma |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İman ve teslimiyet | Kalp ile eylem arasındaki kanalların şeffaf ve açık olması | İçsel niyetin dışa vurumu ve sahte gizlenmelerin tasfiyesi | İman bir iddia değil, varlığın hak yoluna akıtılmasıdır; nifak ise bu akışın gizli bir delikten lağvedilmesidir | Kesin |
| İlmi | Bilgi dolaşımı ve epistemoloji | Bilginin saklanmayıp topluma aktarılması, metodolojik şeffaflık | Cehalet kanallarının tıkanmasını önleme ve hakikatin dolaşımını sağlama | Bilgiyi tekelde tutmak zihni kokuşmaya yol açar; ilmin infakı bilginin toplumsal akışa girmesidir | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal sadakat ve kamu düzeni | Gizli ajandalara sahip hiziplerin teşhisi ve kamusal dürüstlük | Yıkıcı iç sızıntıların engellenmesi ve kamusal güven inşası | Bir toplumu yıkan dış düşman değil, aynı tünelde çift yönlü hareket eden ve içeriden çökerten nifak mekanizmasıdır | Kesin |
| İktisadi | Servet dağılımı ve piyasa dinamiği | Likidite akışkanlığı, servetin tabana yayılması ve kenz yasağı | Tekelleşmenin kırılması, piyasanın canlanması ve yoksulluğun önlenmesi | Servet durağanlaştığında sistem kokuşur; infak, sermayenin toplum damarlarında sürekli akmasını sağlayan ana pompadır | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Akışkanlar mekaniğinde debi ve tüp içi viskoz akış; termodinamikte açık sistem kütle transferi | Bir akışkanın kapalı bir borudan (kanal/nefak) basınca bağlı olarak sürekli boşalması veya bir rezervuarın dışarıya debi vererek transfer üretmesi prensibiyle birebir örtüşür | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Makroekonomide paranın dolaşım hızı (velocity of money); sosyolojide kamusal rol ile gizli niyet arasındaki sapma (rol çatışması) | Paranın dolaşım hızı düştüğünde kriz çıkar; infak dolaşımı hızlandırır. Sosyolojik düzlemde ise bireyin kamusal sahnede benimsediği rol ile gizli alanda inşa ettiği sapkın tünel nifakı üretir | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | İnfak kelimesini zenginlerin yoksullara verdiği birkaç kuruşluk gönüllü sadakaya indirgemek; nifakı ise günlük dildeki basit ve hafif bir «ikiyüzlülük/riyâkarlık» olarak algılamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İnfak, varlığın (can, mal, zaman, akıl) bütünüyle adalet ve tevhid yolundaki kanallara pompalanması, durağanlığın ve kenzin parçalanmasıdır; nifak ise hakikat safından gizli arka dehlizler açarak kaçış hattı kuran organize bir çözülme sistemidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnfak daraltıldığında İslam iktisadı sadece bireysel sadaka ahlakına indirgenir ve sistemik dolaşım devrimi ıskalanır; nifak daraltıldığında ise siyasal ve toplumsal yapıları içeriden oyan kurumsal fitne odakları teşhis edilemez |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem iktisadi ahlakını (infak) hem de siyasal-toplumsal tehdit haritasını (nifak) kuran ana eksendir; varlığın kapalı tutulmayıp akıtılması gerektiğini ve kapalılığın doğurduğu çürümenin kaçınılmaz olduğunu öğretir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Medine döneminde nazil olan ve toplumsal yapıyı, orduyu ve mali düzeni kuran ayetlerde (Bakara, Âl-i İmrân, Tevbe, Münâfikûn sureleri) omurga kavramdır |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dindarlığı sadece içe kapanık ritüellere hapseden anlayışı yıkar; imanın ancak elindekini sistemik kanallara akıtmakla (infak) geçerli olacağını ve içte gizli çıkış kanalları (nifak) tutulduğu sürece amellerin sıfırlanacağını gösterir |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir delikten, menfezden veya tünelden geçerek dışarı çıkmak, boşalmak, tükenmek; pazarın mal çekmesi ve hayvanın ölerek elden çıkması.
- Soyut anlamVarlığın kapalı havuzda bloke edilmeyip hayat kanallarına sevk edilmesi yoluyla arınması; inancın ise ikili bir menfez hilesiyle arkadan kaçırılarak sahteleştirilmesi.
- Sistematik karşılıkSermayenin donmasını (kenz) engelleyen dolaşım emri ve kamusal bağlılığı içeriden dinamitleyen gizli çıkış kapılarının deşifresi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormüldeki varlık veya inanç rezervini, ve sırasıyla kanala giriş ve çıkış akılarını (infak debisini) temsil eder. İkinci diferansiyel formda akı yoğunluğunu, akışkanlık/geçirgenlik katsayısını, ise servetin veya iddianın yoğunluk gradyanını gösterir. Akış durup olduğunda kokuşma ve kenz başlar; gizli bir ters gradyana bağlandığında ise sistem nifak kaçağı üretir.