نكد
ن - ك - د
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٢
معناه في القرآن: Huysuz
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٢٢٥الكاف والدال والنون معهما
ك د ن، ك ن د، د ك ن، ن ك د مستعملات كدن: الكَوْدَنُ والكَوْدَنيّ أيضاً: البغل والفيل، قال:
خليلي عوجا من صدور الكوادِن إلى قصعة فيها عيون الضياون
شبه الثريدة الزريقاء بعيون السنانير لما فيها من الزيت.
والكِدْيَوْنُ: دقاق التراب على وجه الأرض ودقاق السرجين يجلى به الدروع ونحوها. ويقال: يخلط به الزيت فيسمى كديون. قال الضرير: الكديون: دردي الزيت.
وكَدِنَت مشافر الإبل
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٧٨نَكِدَ عيشُهم بالكسر يَنْكَدُ نَكَداً: اشتدَّ. ونَكِدَتِ الرَكِيَّةُ: قلَّ ماؤها. ورجلُ نَكِدٌ، أي عَسِرٌ. وقومٌ أنْكادٌ ومَناكيدٌ. وناكَدَهُ فلانٌ، وهما يتَناكَدانِ، إذا تعاسَرا. والأنْكَدُ: المَشْؤومُ. وناقةٌ نَكْداءُ: مِقلاةٌ لا يعيش لها ولدٌ فتكثر ألبانها، لأنَّها لا تُرضع.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٬١٣١ك د ن
كدن ، كند ، نكد ، دكن ، دنك : مستعملة :
دنك : أما دنك فلم أجد فيه غير الدَّوْنَك ، وهو موضع ذكره ابن مقبل :
يَكادَانِ بين الدَّوْنَكَيْنِ وأَلْوَةٍ
وذاتِ القَتَادِ السُّمْرِ ينسلخان
وقال الحطيئة :
أَدَارَ سُلَيْمَى بالدَّوَانِكِ فالعُرف
كدن : ( أبو عبيد عن أبي عمرو ) : الكُدُونُ : التي تُوَطِّىُء به المرأَةُ لِنفسها في الهوْدَجِ .
قال الأحمر : هي الثيابُ التي تكونُ على الخُدورِ ، وَاحِدها :
ك د ن كدن ، كند ، نكد ، دكن ، دنك : مستعملة : دنك : أما دنك فلم أجد فيه غير الدَّوْنَك ، وهو موضع ذكره ابن مقبل : يَكادَانِ بين الدَّوْنَكَيْنِ وأَلْوَةٍ وذاتِ القَتَادِ السُّمْرِ ينسلخان وقال الحطيئة : أَدَارَ سُلَيْمَى بالدَّوَانِكِ فالعُرف كدن : ( أبو عبيد عن أبي عمرو ) : الكُدُونُ : التي تُوَطِّىُء به المرأَةُ لِنفسها في الهوْدَجِ . قال الأحمر : هي الثيابُ التي تكونُ على الخُدورِ ، وَاحِدها : كِدْنٌ . وقال غيرهما : الكُدُونُ واحدُها : كِدْنٌ ، وهيَ عَباءَةٌ أَو قَطِيفَةٌ تُلْقيهِ المرأةُ على ظَهْرِ بَعيرها ثم تَشُدُّ هَودَجَها عليه ، وَتَثني طَرَفَيِ العباءَةِ من الشِّقيْنِ وتَخُلُّ مُؤخَّرَ الكدِنِ ومُقدَّمهُ ، فيصيرُ مثلَ الخُرْجينِ ، فتلقى فيه بُرْمتها وأَداتها مِمَّا تحتاج إلى حَمْلهِ . وقال الليث : امْرأَةٌ ذاتُ كِدْنةٍ أَي ذَاتُ لحمٍ . ( قلت ) : ورجلٌ ذُو كِدْنةٍ إذا كان عَبْلاً سَميناً . وقال الليث : الكَوْدَنُ والكَوْدَنِيُّ : البَغْلُ . قال ويقال لِلفيلِ أيضاً : كَودَنٌ : وأنشد : خَلِيليَّ عُوجَا من صُدورِ الكَوَادِنِ إلى قَصْعةٍ فيها عُيونُ الضَّيَاونِ قال : شَبَّهَ الثَّرِيدةَ الزُّرَيقَاء بِعيونِ السَّنانيرِ لما فيها من الزّيْتِ . ( أبو عبيد ) الكِدْيَوْنُ : دُرْدِيُّ الزّيْتِ . وقال النَّابغَةُ يصفُ الدُّرُوعَ : عُلِينَ بِكدْيوْنٍ وأُبْطِنَّ كُرَّةً فَهُنّ وِضَاءٌ صافِياتُ الغلائلِ وصَفَ دُروعاً جُلِيَتْ بالكديَونِ والبعرِ . وقال الليث : الكِدْيَوْنُ : دُقاقُ التُّرَابِ ، ودقاقُ السِّرْقينِ يجلى به الدُّروعُ . ويقال : يُخلطُ به الزّيْتُ فَيسَمَّى كِدْيوناً ، وقال الطرماح : تَيَمَّمْتُ بالكِدْيَونِ كَيْلاَ يفوتَني من المقْلةِ البَيضاء تَقْريظُ باعِقِ ويقال لِلبِرْذَوُن الثَّقيلِ : كَوْدَنٌ ، شُبِّهَ بالبَغْلِ . ( الحرّاني عن ابن السكيت ) : كَدِنَتْ مَشافِرُ الإبلِ ، وكَتِنَتْ إِذا رعَتِ العُشبَ فاسودّتْ مشافرُهَا من مائهِ وغَلُظَتْ . ( أبو عبيد عن أبي عمرو ) : إذا كثر شَحم الناقةِ ولحمها فهي المكدَنَة ، والكدنة : الشحمُ . وقال أَبو تراب قال أَبو عمرو : الكَدَنُ أنْ تُنْزَحَ البئرُ فَيْبقى الكَدَرُ فذلك الكَدَنُ . يقال : أَدْرِكُوا كَدَنَ مائكم أَي كَدَرَهُ . ويقال : كَدِنَ الصِّلِّيَانُ إِذا رُعِيَ فُرُوعُهُ وبَقيَتْ أصولُه . ( قلت ) : الكَدَنُ ، والكَدَرُ ، والكَدَلُ : وَاحِدٌ . كند : قال الله جل وعز : ( جَمْعاً إِنَّ الإِنسَانَ لِرَبِّهِ ) ( العاديات : 6 ) . قال الفراءُ قال الكلبيُّ : لكَنُودٌ : لكَفُورٌ بالنعمةِ . وقال الحَسنُ : ( جَمْعاً إِنَّ الإِنسَانَ لِرَبِّهِ ) ( العاديات : 6 ) قال : لوَّامٌ لِرَبِّهِ يَعُدُّ المصائبَ ويَنسى النِّعَمَ . وقال الزجاج : لكنودٌ معناه : لكفُورٌ يعني بذلك الكافِرَ . ( أبو عبيد عن الأصمعي ) : امرأَةٌ كُنُدٌ وكَنُودٌ أَي كَفُورٌ للمواصَلةِ . وقال الليث : كَنَدَ يَكْنُدُ كُنوداً . وقال النّمِرُ بن تَولَبٍ يَصِفُ امرأَةً كَفَرت مودّتَه إِيّاها : كَنُودٌ لا تمنُّ ولا تُفادِي إِذا عَلِقَتْ حَبائلُها بِرَهْنِ قال أبو عمرو : كَنُودٌ : كَفورٌ لِلموَدّةِ . نكد : قال الليث : النَّكَدُ : الشُّؤمُ واللؤمُ ، وكلُّ شيءٍ جَرَّ على صاحبه شرّاً فهو نَكَدٌ ، وصاحبه : أَنكد نكِدٌ ، والنكدُ : قِلّةُ العطاء وألا يهنأَه من يعطاه وأنشد : وأعْطِ ما أعطيتَه طيِّباً لا خَيرَ في الْمَنْكُودِ والناكدِ وقال جلّ وعزّ : ( وَالَّذِى خَبُثَ لاَ يَخْرُجُ إِلاَّ نَكِدًا ) ( الأعراف : 58 ) قرأَ أهلُ المدينة ( نَكَداً ) بفتْح الكاف . وقرأَتِ العامةُ ( نَكِداً ) ، قال ذلك الفرّاءُ . وقال الزَّجاجُ : وفيه وجهانِ آخران لم يُقرأْ بهما : نَكْداً ، ونُكْداً . وقال الفرّاء : معناه : لا يخرج إلاّ في نَكَدٍ وَشِدَّةٍ . ويقال : عطَاءٌ مَنْكُودٌ أي نَزْرٌ قليلٌ . ( أبو عبيد عن أبي عمرو ) : النُّكْدُ : النوقُ : الغزيراتُ اللبنِ . وقال في موضع آخر : النُّكْدُ : التي لا يبقى لها ولد . وقال الكميت : وَوَحْوَحَ في حِضْنِ الفَتَاةِ ضَجِيعُهَا وَلَمَ يَكُ في النُّكْد المَقَالِيتِ مَشْخَبُ وقال بعضهم : النكْدُ : النُّوقُ التي ماتت أولادُها فَغَزُرَتْ . وقال الكميت : وَلَمْ تَبْضِضِ النُّكْدُ لِلْجَاشِرِينَ وَأَنْفَدَتِ النملُ ما تَنْقُلُ وأنشد : ولم أرَأم الضيمَ اختتَاءً وَذلة كما شمت النَّكداء بوًّا مُجلدا النكداء : تأنيث أنكد ، ونكِد ، والأنثى : نكداء ويقال للناقة التي مات ولدها : نكداء ، وإياها عنى الشاعر . ويقال : نُكِدَ الرجلُ فهو منكودٌ إِذا كثر سؤالُه وقلَّ خيره . دكن : قال الليث : الدُّكْنَةُ : لون الأدْكن كلون الخزِّ الذي يضربُ إلى الغُبْرة بين الحمرة والسواد . والنعتُ : أدكَنُ ، والفعل دَكِن يدكَنُ دَكَناً . قال : والدُّكّانُ : فُعَّالٌ ، والفعلُ التَّدكينُ . وقال غيره : ثَرِيدَةٌ دَكْناءُ ، وهي التي عليها من الأبزارِ ما دَكَّنها من الفُلفُل وغيره .
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٬٥٠٥(باب النون والكاف وما يثلثهما)
(نكل) النون والكاف واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على مَنعٍ وامتناع، وإليه يرجع فروعه. ونَكَل عنه نُكولاً يَنكِل. وأصل ذلك النِّكْل: القَيْد، وجمعه أنكال، لأنَّه يَنْكُل: أي يَمنَع. والنِّكْل: حديدة اللِّجام. وهو ناكلٌ عن الأمور: ضعيفٌ عنها. وقال ابن دُريد: رماه [اللهُ بنُكْلِهِ وبِنُكلَةٍ، أي رماه بما([1])] ينكِّله.
ومن الباب نَكَّلت به تنكيلاً، ونَكَّلت به نَكالاً، وهو
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٤٦- النكد: كل شيء خرج إلى طالبه بتعسر، يقال: رجل نكد ونكد، وناقة نكداء: طفيفة الدر صعبة الحلب. قال تعالى: ﴿والذي خبث لا يخرج إلا نكدا﴾ [الأعراف/58].
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٥٥٦ن ك د
فيه نكادة ونَكَدٌ ونُكْدٌ وهو نَكِد وأنكد وقوم أنكاد ونُكدٌ وقد نَكِد وتنكّد.
وسألته فأنكدته: وجدته نكداً.
وطلب فلان حاجة فأنكد أي أكدى.
وعطاء منكود ومنكّد: قليل غير مهنّأٍ.
قال: وأعط ما أعطيته طيّباً لا خير في المنكود والنّاك ونكّد عطاءه بالمنّ.
وتنكّد عيشه.
ونكد فلان وشفه: استنفد ما عنده بكثرة السؤال.
وقد نكدوه.
ونكد الماء: نزف.
ونكد الغراب وتنكد:
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٤٬٠٨٣النَّكَدُ: الشؤْمُ واللؤْمُ، نَكِدَ نَكَداً، فهو نَكِدٌ ونِكَدٌ ونَكْدٌ وأَنَكَدُ. وكل شيء جرّ على صاحبه شَرّاً، فهو نَكَدٌ، وصاحبه أَنكَدُ نَكِدٌ. ونَكِدَ عيشُهم، بالكسر، يَنْكَدُ نَكَداً: اشتدّ. ونَكِدِ الرجلُ نَكَداً: قَلَّلَ العَطاء أَو لم يُعْط البَتَّة؛ أَنشد ثعلب: نَكِدْتَ، أَبا زُبَيْبةَ، إِذْ سأَلْنا
ولم يَنْكَدْ بِحاجَتِنا ضَبابُ
عدّاه بالباء لأَنه في معنى بَخِلَ حتى كأَنه قال بخلت
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٧٨* ن ك د * * نَكِدَ * عيشه اشتد وبابه طرِب ورجل * نَكِدٌ * أي عسر وجمعه * أَنْكَادٌ * و * مَنَاكِيدٌ * و * نَاكَدَهُ * وهما * يَتَنَاكَدَانِ * أي يتعاسران و * الأَنْكَدُ * المشئوم
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٬٣٧٥نكد عيشه، كفرح: اشتد وعسر ينكد نكدا، ورجل نكد، عسر وفيه نكادة نكدت البئر: قل ماؤها كنكزت وماء نكد أي قليل. ونكد الغراب، كنصر: استقصى في شحيجه كأنه يقيء، كتنكد، كما في الأساس نكد زيد حاجة عمرو: منعه إياها، وعبارة اللسان ونكده حاجته: منعه إياها، نكد فلانا: منعه ما سأله، أو نكده ما سأله ينكده نكدا: لم يعطه منه إلا أقله أنشد ابن الأعرابي:
من البيض ترغينا سقاط حديثها
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٤٬٦٨٣نَكِدَ
1 نَكِدَ ذ , aor. نَكَدَ , (S, K, &c.,) inf. n. نَكَدٌ, (S, L, Msb,) It (a man's life) was, or became, hard, or strait, and difficult. (S, L, Msb, K.) ― -b2- نَكِدَ It (a she-camel's milk) became deficient. (R.) ― -b3- نَكِدَ It (water) became exhausted. (A.) ― -b4- نَكِدَتِ الرَّكِيَّةُ The well came to have little water. (S, L, K.) ― -b5- نَكِدَ, aor. نَكَدَ , inf. n. نَكَدٌ, He was, or
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٣٥٦نَكَدَ
نَكَدَ U ( n. ac. نَكْد 1 ),
a. Prevented.
b. Refused; stinted.
c. Croaked.
نَكِدَ
نَكِدَ A ( n. ac. نَكَد 4 ),
a. Was hard ( life ).
b. Had little water ( well ).
c. Was mean.
نَكَّدَ
نَكَّدَ II ,
a. Rendered hard ( life ).
b. Distressed.
c. Spent, exhausted.
نَاْكَدَ
نَاْكَدَ III ,
a. Vexed, harassed.
أَنْكَدَ
أَنْكَدَ IV ,
a. Found hard, mean.
b. see ( نَكِدَ ) (
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٢٬٨٧٣نكد
نَكِدَ - يَنْكَدُ - نَكِد - نَكِدًا
نَكِدَ - يَنْكَدُ + الأمر أو الفعل: يصعب ويعسر: يقل ويبطؤ و يعسر ويفشل ولا يصير إلى ما كان يرجى منه
نَكِد: اسم فاعل مبالغة على وزن " فـَعـِل " من " نَكِدَ - يَنْكَدُ ": ناكِد بشدة: بطيء وعسير وقليل الخير والثمر
نَكِدًا: حال من " نَكِد "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الصعوبة والبطء والثقل في سير
الصيغ(١)
الجذور المجاورةالمجاورة: ١١ (الإجمالي: ١٥)
- خبث
الآيات المشتركة: ١ · Habes bozuk yemek demektir
- بلد
الآيات المشتركة: ١ · Beled mezarlık demektir
- نبت
الآيات المشتركة: ١ · Bitki
- صرف
الآيات المشتركة: ١ · (sad) “Sarim” toplanıp yığılmış meyve, “serm” meyve veya…
- طيب
الآيات المشتركة: ١ · İyi
- شكر
الآيات المشتركة: ١ · Sütle dolu memedir
- أذن
الآيات المشتركة: ١ · Kulak demektir
- خرج
الآيات المشتركة: ١ · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
- أيي
الآيات المشتركة: ١ · Evye kuş yuvası demektir
- قوم
الآيات المشتركة: ١ · Hayvanların ön ayaklarına denir
- ربب
الآيات المشتركة: ١ · Ribve, tümsek demektir
الآيات التي ورد فيها(١)
وَالْبَلَدُ الطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَبَاتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَالَّذِي خَبُثَ لَا يَخْرُجُ إِلَّا نَكِدًا كَذَلِكَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَشْكُرُونَ
Huysuz
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نكد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عسر, شأم, بخل, خبث |
| Zıt Kök | طيب |
| Çekirdek Özet 1 | İstenen veya beklenen verimin büyük bir güçlükle, son derece kıt, bereketsiz ve zahmetle çıkması |
| Çekirdek Özet 2 | Kötü, verimsiz ve bozuk tabiatın hayra direnmesi; ilahi feyiz ve bereketi emmeyip ancak faydasız ve güdük bir ürün vermesi |
| Çekirdek Özet 3 | Verim vermeyen veya verimi eziyete dönüştüren altyapının ıslah edilmedikçe bereket üretemeyeceği ilkesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca ahlaki bir huysuzluk veya geçimsizlik sayarak, ontolojik ve verimsel kısırlık ile bereketsizlik boyutunu gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نك | Bir şeyin yönünü tersine çevirme, bükme, geri itme, sarsma veya akışı zorlayarak engelleme; nitekim نكث bağı geri çözmeyi, نكس baş aşağı çevirmeyi, نكص geri adım atmayı, نكب yoldan sapmayı, نكر tanımayıp reddetmeyi ifade eder | د | Kapı, itme, engelleme ve katılık bildiren د harfinin eklenmesiyle çekirdekteki direnç ve geri tepme hareketi; istenen nesnenin, sütün veya ürünün dışarı çıkışının katı bir darlık, cimrilik ve zorlukla gerçekleşmesi anlamında yoğunlaşmıştır |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Dışarıya doğru fışkırma, sürme veya hayat verme eğilimindeki potansiyel akış |
| ك | avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Ortaya çıkmaya çalışan gücü avuç içine alarak tutma, baskılama ve sıkıştırma |
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | Çıkış yolunu daraltan, geçişi engelleyen veya eşiği zorlaştıran sert direnç noktası |
| نكد | filizin veya akışın sıkıştırılarak kapı eşiğinde engellenmesi ve ancak zorlukla sızabilmesi | İçerideki verim potansiyelinin baskılanıp kapalı tutulması; dışarıya ancak eziyetle, damla damla ve bereketsizce çıkabilmesi hareketi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sütü son derece az olup ancak büyük bir zorluk ve zahmetle sağılabilen deve veya memenin kuruması؛ ناقة نكداء: طفيفة الدر صعبة الحلب |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye ve erken dönem kullanımında cimrilik, verimsizlik ve başa kakılan kıt ikramı yeren beyitte kök isim ve fail sîgasıyla geçmektedir: وأعط ما أعطيته طيباً / لا خير في المنكود والناكد |
| Erken Arapça kullanım | İstenen yardımın geri çevrilmesi veya pek az verilerek muhatabın yüzüstü bırakılması anlamında Sa‘lebe’nin naklettiği şahid: نكدت أبا زبيبة إذ سألنا / ولم ينكد بحاجتنا ضباب |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça نكد kökü, Sami dillerinde genel olarak sertleşme, kuruluk, darlık, sıkıntı ve hoşnutsuzluk doğuran eksiklik ekseninde anlam alanları sergiler. İbranicede doğrudan üçlü ses denkliğiyle birebir örtüşen yaygın bir kök formu bulunmamakla birlikte, kökün semantik matrisi, kuruluk ve bereketsizlik bildiren köklerle ve Süryanicedeki sertleşme, katılaşma ve huysuzluk bildiren fonetik varyantlarla paralellik taşır. Arapçada kök, somut bedevi tecrübesinde memeden sütün çıkmaması, kuyunun suyunun çekilip ancak çamurlu ve az bir su sızdırması ve toprağın tohumu kurutması gibi doğrudan geçim kaynaklarının tıkanması tecrübesiyle özelleşmiştir. Bu doğrultuda kök, Sami dil ailesi içinde verimsizliğin getirdiği darlık ve hoşnutsuzluğun Arap dilindeki en karakteristik ifadesi haline gelmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir şeyin talep edene güçlükle, az ve bereketsiz çıkması | Memenin süt vermemesi, kuyunun kuruması ve toprağın mahsulü tutması gibi somut kısırlık olgularından türemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Sertleşme, katılaşma ve darlık semantik alanı | Bölgesel Sami lehçelerinde zorluk, sertlik ve geçimsizlik bildiren biçimlerle anlam bağı kurar | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik katmanda spekülasyondan uzak, doğrulanmış doğrudan kökteş tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, HALOT.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نكد | Anlamlı | Güçlükle çıkma, kısırlık, bereketsizlik | İstenen şeyin ancak zahmetle ve kıt verilmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ندك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiş, müstakil kullanım alanı bildirilmemiştir | Kur'an'da geçmez |
| كند | Anlamlı | Nimete nankörlük etme, nimeti kesme | İhsanı inkâr etme, hakkı teslim etmeme ve cimrilik yapma | Kardeş kök; Kur'an'da geçer |
| كدن | Anlamlı | Yük hayvanı olma, ağır hareket etme | Ağırlaşma, yavaşlık ve binek hayvanlarında hantallık | Kur'an'da geçmez |
| دنك | Anlamlı | Zayıflık, ahmaklık, düşkünlük | Kişinin görüşünde veya bedeninde oluşan gevşeklik ve güçsüzlük | Kur'an'da geçmez |
| دكن | Anlamlı | Siyaha çalan koyu renk, toz rengi | Renkteki koyulaşma, duman ve toprak rengi yoğunluğu | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نكد | Merkez | Güçlük, kısırlık, bereketsiz ürün | Ürünün veya bağışın içsel bir direnç ve darlıkla, ancak eziyetle ve kıt çıkması | Potansiyelin boşa gitmesi ve verimsizlik |
| عسر | Komşu | Zorluk ve meşakkat | عسر işin yapılmasındaki genel zorluğu bildirirken, نكد elde edilen çıktının bereketsiz ve faydasız oluşuna odaklanır | Dışsal şartların çetinliği |
| شأم | Komşu | Uğursuzluk ve talihsizlik | شأم bereketin kesilip şerrin gelmesi yönünü vurgularken, نكد bizzat gayretin boşa gitmesi ve verimsizlik durumudur | Bereket yoksunluğu ve felaket |
| بخل | Komşu | Cimrilik ve tutumluluk | بخل elde olan imkânı iradi olarak vermemeyi ifade ederken, نكد hem iradi hem de tabiat gereği olan kısırlığı ve zorla çıkanı içerir | Varlığı paylaşmaya direnç |
| خبث | Komşu | Kötülük, murdarlık, niteliksizlik | خبث mayadaki ve özdeli bozukluğu anlatır; nitekim نكد bu bozuk mayanın dışa vuran bereketsiz sonucudur | Niteliksel fesat ve kirlilik |
| طيب | Zıt | Temizlik, lezzet, bereket, cömert verim | طيب kolaylıkla, bolca, hoş ve bereketli ürün vermeyi anlatırken, نكد eziyetle çıkan güdük ve faydasız üründür | Özün temizliği ve bol verimlilik |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نكد | İstenenin güçlükle, az ve bereketsiz çıkması | Darlık, cimrilik, verimsiz toprak ve eziyetli maişet anlamlarını kuşatır | Kesin |
| Latince | infecundus, sterilis, aerumnosus | Kısır, verimsiz, zahmetli | Toprağın ve kaynağın kısırlığını karşılar; ancak Arapçadaki ahlaki başa kakma nüansını tam içermez | Güçlü |
| İngilizce | barren, meager, troublesome, reluctant | Kısır, kıt, eziyetli, gönülsüz çıkan | Verimin azlığını ve zor çıkışını verir; kökün nesneye dönük içsel direncini kısmen taşır | Güçlü |
| Almanca | unfruchtbar, karg, mühselig | Kısır, kıt, meşakkatli | Maddi ve manevi yetersizliği ve güçlükle elde edilen kıtlığı ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | stérile, parcimonieux, pénible | Kısır, cimrice, zahmetli | Verimin düşüklüğünü ve meşakkatli oluşunu karşılar | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Arabic-English Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| نَكِدًا (Hâl olarak) | Kıt, faydasız, güdük, eziyetle ve bereketsiz çıkan ürün | Temiz toprak ile çorak/kötü toprağın yağmur karşısındaki tepkisinin ve vahiy karşısında mümin ile kâfirin kalbi arasındaki farkın beyanı (A'râf 7:58) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hidayet ve fıtrat meselesi | İlahi vahyin (yağmur) her yere inmesine rağmen bazı kalplerin (kötü toprak) inkârda direnerek hidayet ürünü vermemesi tartışması | Kötü istidat ve kabiliyetsizliğin ilahi feyze direnmesi |
| Fıkıh | Nafaka, akit ve zekât hükümleri | Bereketsiz ve zoraki infakın makbuliyeti ile toprağın öşre tabi verim potansiyelinin niteliği | Zorla, gönülsüzce ve faydasız biçimde verilen şeyin değersizliği |
| Tefsir | Temsilî anlatım ve meseller | A'râf suresi 58. ayetteki temiz belde ile habis belde kıyası üzerinden kalplerin ilahi kelamı karşılama kapasitesi | Kötü ve habis tabiatın ancak eziyet ve darlık doğurması |
| Hadis | Ahlaki tutum ve maişet tasviri | Maişetin daralması, geçimsiz insan tipleri ve başa kakılarak verilen sadakanın yerilmesi | Hayırsızlık, geçimsizlik ve bereketsiz darlık |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kalp ve niyet zemini | Fıtri direnç ve kısırlık | Vahyin hidayet verimini engelleme | Kalp arındırılmadıkça gelen ilahi mesaj hayat verici meyveye dönüşemez | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve zihniyet | Verimsiz ve kısıtlayıcı zemin | Bilginin üretime ve hikmete dönüşmesini tıkama | Ön yargılı ve bozuk zihni zemin, yüksek verileri ancak faydasız polemiklere dönüştürür | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve kurum kültürü | Bereketsiz ve hantal bürokrasi | Toplumsal taleplere karşı direnç üretme | Kamusal taleplere ancak eziyetle, kerhen ve yetersiz karşılık veren idari tıkanıklık | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve sermaye verimliliği | Çorak yatırım ve verimsiz sermaye | Katma değer üretmeme ve kaynak israfı | Büyük girdi verilmesine rağmen marjinal çıktının sıfıra yakın ve zahmetli kalması | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yüksek iç direnç (empedans) ve verimsiz termodinamik sistem | Sisteme verilen enerjinin büyük kısmının sürtünme veya dirençle kaybolması ve faydalı iş çıktısının asgari düzeyde kalması | Kesin |
| Beşeri bilimler | Marjinal faydasızlık ve örgütsel atalet | Bireyin veya kurumun dış uyarıcılara karşı direnç göstererek değişimi ve üretimi engelleyen tutucu huysuzluğu | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bireysel bir ahlak kusuru, huysuzluk veya geçimsizlik düzeyine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, sadece ahlaki bir tavır değil; ontolojik bir altyapı bozukluğunun, fıtri kirliliğin ve girdi-çıktı dengesindeki bereketsiz kısırlığın temsilidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | A'râf 7:58'deki meselin ontolojik derinliğini ıskalayarak, meselenin sadece toprağın sertliği veya insanın can sıkıcılığı olduğunu sanmak; hidayet-kabiliyet ilişkisini kuramamak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin evrensel ve mutlak rahmet niteliğine rağmen insanlardaki farklı hidayet ve amel çıktılarının kaynağını 'zemin/kabiliyet' farkıyla açıkladığı için anahtar kavramdır |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İlahi vahyin indirilişini yağmura, kalpleri ise vadilere ve topraklara benzeten mesel ve temsil ayetlerinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Sonucun verimsizliğini ilahi mesajın yetersizliğine bağlayan yanılgıyı düzeltir; verimsizliğin ve kısırlığın alıcının kötü tabiatından kaynaklandığını gösterir |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamSuyun, sütün veya bitkinin son derece zor, kıt, eziyetli ve bereketsiz bir biçimde dışarı çıkması.
- Soyut anlamBozuk ve habis bir zeminin yüksek potansiyelli feyiz ve girdileri soğurarak onları faydasız, güdük ve zahmetli bir sonuca dönüştürmesi.
- Sistematik karşılıkSistemin iç direncinden ötürü yüksek girdi potansiyelinin faydalı işe dönüşemeyip kısırlık ve bereketsizlik üretmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde sisteme giren yüksek potansiyeli ve feyzi (vahiy veya yağmur girdisi), zeminin içsel direncini, kabiliyetsizliğini ve mayasındaki bozukluğu (habis zemin), ise nihai çıktıyı temsil eder. Zemin direnci () sonsuza yaklaştıkça, girdinin büyüklüğüne bakılmaksızın ortaya çıkan ürün () sıfıra yakın, son derece kıt ve güdük bir değer olan düzeyine (neked) indirgenir.