هيت

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ه-ي-تالصيغ: ٢ · الجذور المجاورة: ٤١ · الآيات: ٥ · السور: ٥؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».حققغلقهَيْتَمععودهيتنزعبرهنقولصدقثويبوب

الجذرالصيغ ٢الآيات ٥السور ٥المجاورة ٤١

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

هيت

ه - ي - ت

جذر
  • الورود: ٥
  • الآيات: ٥
  • الصيغ: ٢
  • المعاجم: ١١

معناه في القرآن: Getirin

ملاحظاتي

المعاجم(١١)

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٠٠٧
باب الهاء والتاء و و ا ي ء معهما ه و ت، ت و ه، ت ي ه، ه ت ي، ه ي ت مستعملات هوت: يقال في الشَّتْم: صبَّ اللهُ عليه هَوْتَةً وموتةً. توه: تيه: التَّيْهُ والتَّوْهُ، لغتان. يقال: تاه يَتِيهُ تَيْهاً، وتاه يتوه توهاً، والتِّيهُ أعم من التّوه. ويقال: تَوَّهْتُه وتَيَّهتُه والواو أعم. وأرض تِيهً وتَيْهاء، وفلاة أتاوِيهُ، كأنها جماعة الجماعة. قال: تيهٍ أتاويهَ على السقاطِ وأرض مَتيهةٌ ومُتيهةٌ كأنها
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٧٠
هَيَّتَ به وهَوَّتَ به، أي صاح به ودعاه. وقولهم: هَيْتَ لك، أي هلمَّ لك. قال الشاعر في علي بن أبي طالب رضي الله عنه: أبْلِغْ أميرَ المؤمِـنـينَ أخا العراقِ إذا أتيْنا إنَّ العراقَ وأهـلـهُ سلمٌ إليك فَهَيْتَ هَيْتـا أي هلمَّ وتعال. يستوي فيه الواحد والجمع والمؤنث إلا أن العدد فيما بعده. تقول: هَيْتَ لكما، وهَيْتَ لكُنَّ. والهَوْتَةُ بالفتح: المنخفضُ في الأرض. وكذلك الهُوتَة بالضم. وتقول:
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٬٨١٥
باب الهاء والتاء هيت ، هوت ، وهْت ، هتى ، تاه . وهت : الوَهْتة : الهبْطة من الأرض ، وجمعُها وَهْت . وقد وهتَه يَهته وَهْتاً ، إذا ضَغَطه فهو مَوْهوتٌ . أبو عبيد عن الأموي : المُوهِت : اللّحم المُنْتِن ، وقد أَيهت إيهاتاً . هيت : قال الله جلّ وعزّ مخبراً عن زَليخا صاحبة يوسف أنها لمّا راودَت يوسف عن نفسه : قالت له : ( هَيْتَ لَكَ ) ( يُوسُف : 23 ) . قال الفراء بإسنادٍ له عن ابن مسعود أنه قال :
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٦٢٨
(باب الهاء والياء وما يثلثهما) (هيأ) الهاء والياء والألف كلمةٌ تأتي وهاؤها زائدة. يقال: هَيَا، والمرادُ: يا. قال الشاعر: فَيُصِيخُ يرجُو أنْ يكونَ حَياً *** ويقولُ مِن طربٍ هَيَا ربَّا([1]) (هيب) الهاء والياء والباء كلمةُ إجلالٍ ومخافة. من ذلك هابَه يَهابُه هَيْبةً. ورجلٌ هَيُوبٌ: يَهاب كلَّ شيء. وهَيُوبٌ: مَهِيبٌ([2]). وقولهم: "الإيمانُ هَيوبٌ"، قال قوم: مَهيبٌ، وقال قوم: إنَّ المؤمنَ يَهاب
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٦٦
- هيت: قريب من هلم، وقرئ: ﴿هيت لك﴾ (وبها قرأ ابن كثير. الإتحاف ص 263) : أي: تهيأت لك، ويقال: هيت به وتهيت: إذا قالت: هيت لك. قال الله تعالى: ﴿وقالت هيت لك﴾ [يوسف/23].
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٠١
ه ي ت هيت لك بمعنى هلمّ لك‏.‏ وهيّت به‏:‏ صاح به‏.‏ ورجل هيّاتٌ‏.‏ قال‏:‏ يحدو بها كلّ فتًى هيّات
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٤٬٤٤٦
هَيْتَ: تَعَجُّبٌ؛ تقول العرب: هَيْتَ للحِلْم وهَيْتَ لك وهِيتَ لكَ أَي أَقْبِلْ. وقال الله، عز وجل، حكاية عن زَلِيخا أَنها قالت، لما راوَدَت يوسفَ،عليه السلام، عن نَفْسه: وقالت هِيتَ لكَ أَي هَلُمَّ وقد قيل: هَيْتُ لَكَ، وهَيْتِ، بضم التاء وكسرها؛ قال الزجاج: وأَكثرها هَيْتَ لك، بفتح الهاء والتاء؛ قال: ورُوِيَتْ عن عليّ، عليه السلام: هِيتُ لكَ، قال: ورُوِيَتْ عن ابن عباس، رضي الله عنهما: هِئْتُ
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٨٠
* ه ي ت * * هَيْتَ * لك أي هلم و * هَاتِ * يا رجل بكسر التاء أي أعطني وللاثنين هاتيا بوزن آتيا وللجمع هاتوا وللمرأة هاتِي بالياء وللمرأتين هاتِيا وللنساء هاتين مثل عاطين والله أعلم
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٬٦٨٩
هيت به تهييتا، وهوت: صوت به، و صاح، ودعاه فقال له: هيت هيت، قال: قد رابني أن الكرى أسكتا لو كان معنيا بها لهيتـا والتهييت: الصوت بالناس، وهو- فيما قال أبو زيد-: أن يقول: يا هياه. ويقال: هيت بالقوم تهييتا، وهوت بهم تهويتا إذا ناداهم وهيت النذير. والأصل فيه حكاية الصوت، كأنهم حكوا في هوت هوت هوت وفي هيت هيت هيت، يقال هوت بهم، وهيت بهم إذا ناداهم، والأصل فيه
رابط المدخل

هيت به تهييتا، وهوت: صوت به، و صاح، ودعاه فقال له: هيت هيت، قال: قد رابني أن الكرى أسكتا لو كان معنيا بها لهيتـا والتهييت: الصوت بالناس، وهو- فيما قال أبو زيد-: أن يقول: يا هياه. ويقال: هيت بالقوم تهييتا، وهوت بهم تهويتا إذا ناداهم وهيت النذير. والأصل فيه حكاية الصوت، كأنهم حكوا في هوت هوت هوت وفي هيت هيت هيت، يقال هوت بهم، وهيت بهم إذا ناداهم، والأصل فيه حكاية الصوت، وقيل: هو أن يقول: ياه ياه، وهو نداء الراعي لصاحبه من بعيد. هيت: تعجب، تقول العرب: هيت للحلم: وهيت لك وهيت لك أي أقبل، وقال الله عز وجل- حكاية عن زليخا، أنها قالت لما راودت يوسف عليه السلام عن نفسه: وقالت هيت لك مثلثة الآخر ، قال الزجاج: وأكثرها هيت لك، بفتح الهاء والتاء وقد يكسر أوله روى ذلك عن علي رضي الله عنه ،أي هلم ، ورويت عن ابن عباس- رضي الله عنهما- هئت لك بالهمز وكسر الهاء من الهيئة، كأنها قالت: تهيأت لك، قال: فأما الفتح من هيت؛ فلأنها بمنزلة الأصوات، ليس لها فعل يتصرف منها، وفتحت التاء لسكونها وسكون الياء، واختير الفتح لأن قبلها ياء، كما فعلوا في أين، ومن كسر التاء فلأن أصل التقاء الساكنين حركة الكسر، ومن قال: هيت، ضمها؛ لأنها في معنى الغايات، كأنها قالت: دعائي لك، فلما حذفت الإضافة، وتضمنت هيت معناها بنيت على الضم، كما بنيت حيث، وقراءة علي رضي الله عنه هيت لك بمنزلة هيت لك، والحجة فيهما واحدة. وقال الفراء- في هيت لك- يقال إنها لغة حوران، سقطت إلى مكة، فتكلموا بها، قال: وأهل المدينة يقرؤون: هيت لك، يكسرون الهاء ولا يهمزون قال: وذكر عن علي وابن عباس أنهما قرآ: هئت لك، يراد به في المعنى تهيأت لك، وأنشد الفراء في القراءة الأولى لشاعر في علي رضي الله عنه: أبلغ أمير المؤمـنـي ن أخا العراق إذا أتيتا إن العراق وأهـلـه سلم إليك فهيت هيتـا

ومعناه هلم هلم، أو هلم وتعال، يستوى فيه الواحد والجمع، والمؤنث والمذكر، إلا أن العدد فيما بعده، تقول: هيت لكما، وهيت لكن. قال ابن برى: وذكر ابن جنى أن هيت في البيت بمعنى أسرع، وقال: وفيه أربع لغات: هيت بفتح الهاء والتاء، وهيت بكسر الهاء وفتح التاء، وهيت بفتح الهاء وضم التاء، وهيت بكسر الهاء وضم التاء. قال الفراء- في المصادر-: من قرأ هيت لك: هلم لك، قال: ولا مصدر لهيت، ولا يصرف، وعن الأخفش: هيت لك، مفتوحة، معناها: هلم لك، قال: وكسر بعضهم التاء، وهي لغة، فقال: هيت لك، ورفع بعض التاء، فقال: هيت لك، وكسر بعضهم الهاء وفتح التاء، فقال: هيت لك، كل ذلك بمعنى واحد. وروى الأزهري- عن أبي زيد- قال: هيت لك بالعبرانية هيتا لج، أي تعال، أعربه القرآن، كل ذلك في لسان العرب، والذي نقله عن ابن جني فعن كتابه المحتسب. ويفهم منه أيضا أن قول المصنف: ويكسر أوله، أي مع تثليث الآخر، كما قاله شيخنا. وقد أوضح البيضاوي قراءات الكلمة ومن قرأ بها، وحقق ذلك العلامة ابن الجزري في نشره، وأشار إلى بعضها أبو علي الفارسي في الحجة، وغلط بعضها، وأول البعض، وأوصلوا القراءات إلى سبع، وصرحوا بأنها كلها لغات. واختلف أهل الغريب في هذه الكلمة: هي هي عربية أو معربة? وهل معناها تعال، كما جزم به الفراء والكسائي، وغيرهما، وقالوا: هي لغة الحجاز، ولذلك قال مجاهد: هي كلمة حث وإقبال، أو غير ذلك? وهل هي اسم أو فعل? أو هي على أنحاء كثيرة: منها ما هو في السبعة، ومنها مالا، وأشار أبو حيان- في بحره- إلى أنه لا يبعد أن تكون مشتقة من اسم، كل ذلك عن شرح شيخنا. وهيت بالكسر مع ضم التاء د، بالعراق على شاطىء الفرات، بها توفي عبد الله بن المبارك، رحمه الله تعالى، وهي فوق الأنبار، ذات نخل كثير وخيرات واسعة، على جهة البرية من غربي الفرات، سميت باسم بانيها، وهو هيت بن البلندي، كذا في المراصد، وأصلها من الهوة، قاله الأصمعي، قال: طر بجناحيك فقد دهيتا حران حران فهيتا هيتا وقيل: معناه اذهب في الأرض. وقال أبو علي: ياء هيت التي هي أرض واو. وفي التهذيب: وقال بعض الناس: سميت هيت؛ لأنها في هوة من الأرض انقلبت الواو إلى الياء لكسرة الهاء، فقول بعضهم: فيه نظر، وتوجيه شيخنا إياه بمخالفة الاشتقاق، منظور فيه. تقول: هات يا رجل بكسر التاء معناه: أعطني ، هكذا في سائر النسخ التي رأيناها، وقد تصحف على شيخنا، فأجال فيه فكرته، فتارة قال: أعطي على صيغة الماضي، وتارة جعله صيغة أمر، وغيرؤ ذلك من الاحتمالات، والذي هنا هو بعينه نص لسان العرب والتهذيب، والمحكم مضبوطا. وزاد في الصحاح: وللاثنين: هاتيا، مثل آتيا، وللجمع: هاتوا، وللمرأة: هاتى بالياء، وللمرأتين: هاتيا، وللنساء: هاتين، مثل عاطين. وتقول: هات لا هاتيت، ولا ينهى بها. وقال الخليل: أصل هات من آتى يؤتى إيتاء، فقلبت الألف هاء. قلت: فإذن محله المعتل لاهنا، وقد أشار إلى ذلك شيخنا أيضا. والهيت بالكسر :الغامض القعر من الأرض ، عن ابن دريد، قال رؤبة: والحوت في هيت إذاها هيت قال الأزهري: وإنما قال رؤبة: وصاحب الحوت وأين الحوت في ظلمات تحتهـن هـيت

قال ابن الأعرابي: هيت، أي هوة من الأرض، قال: ويقال لها: الهوتة، ومنه سميت هيت. بلا لام :مخنث نفاه النبي، صلى الله عليه وسلم، من المدينة المشرفة، وهما اثنان، أحدهما هيت، والآخر ماتع، وقد جاء ذكرهما في الحديث. أو هو بالنون والموحدة هنب، فصحفه أرباب الحديث. قال الأزهري: رواه الشافعي وغيره هيت، قال: وأظنه صوابا وقد تقدم طرف من الكلام في ه ن ب. ومما يستدرك عليه: هيت، بالفتح: قرية بمصر من أعمال المنوفية، وقد دخلتها.

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٬٢٤٨
هيّت بِهِ 2 هيّت بِهِ ذ , (S, K,) inf. n. تَهْيِيتٌ, (TA,) as also هوّت, (S,) He cried out to him, and called him, (S, K,) saying, هَيْتَ هَيْتَ; or saying يَاهْ يَاهْ, which is a cry by which a pastor calls his companion from afar; or, accord. to AZ, saying يَا هَيَا [or rather يَاهَيَاهْ: see art. يه]. (TA.) هَات 3 هَات ذ Give me: (K:) هَاتِ يَا رَجُلُ Give me, O man: (T, S, M:) i. q.
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٩٣
هَات هَات ( y ) a. II [ Bi ], Shouted to. هِيْت هِيْت 2 , a. Low ground. هَيَّاْت هَيَّاْت 28 , a. Noisy, clamorous. هَاتِ هَاتِ a. Give! Bring! هَاتِي هَاتِي a. fem. of هَاتِ هَاتُوا هَاتُوا , هَاتِيْنَ pl. a. of هَاتِ . هَِيْتَِ لَكَِ هَِيْتَِ لَكَِ a. Come here! Come forward!
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٢)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٤١ (الإجمالي: ٦٠)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. برهن

    الآيات المشتركة: ٤ · Sizin burhanınız

  2. قول

    الآيات المشتركة: ٥ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  3. غلق

    الآيات المشتركة: ١ · Ve kapattı

  4. صدق

    الآيات المشتركة: ٢ · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir

  5. مع

    الآيات المشتركة: ٢ · Beraber

  6. بدأ

    الآيات المشتركة: ١ · Badiye çöl demektir

  7. ثوي

    الآيات المشتركة: ١ · Saye develerin ahırı demektir

  8. عوذ

    الآيات المشتركة: ١ · Uvvez, hayvanın yetişemeyeceği yerdeki otluk yerin ve…

  9. مني

    الآيات المشتركة: ١ · Sıvı meni demektir

  10. نزع

    الآيات المشتركة: ١ · Gerilmiş yay demektir

  11. حقق

    الآيات المشتركة: ٢ · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır

  12. بوب

    الآيات المشتركة: ١ · Bab kapı demektir

الآيات التي ورد فيها(٥)

  1. وَقَالُوا لَنْ يَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلَّا مَنْ كَانَ هُودًا أَوْ نَصَارَى تِلْكَ أَمَانِيُّهُمْ قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

    Getirin

  2. أَمِ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ آلِهَةً قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ هَذَا ذِكْرُ مَنْ مَعِيَ وَذِكْرُ مَنْ قَبْلِي بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ الْحَقَّ فَهُمْ مُعْرِضُونَ

    Getirin

  3. أَمَّنْ يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ وَمَنْ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ أَئِلَهٌ مَعَ اللَّهِ قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

    Getirin

  4. وَنَزَعْنَا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيدًا فَقُلْنَا هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ فَعَلِمُوا أَنَّ الْحَقَّ لِلَّهِ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ

    Getirin

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökهيت
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef (orta harfi ya)
Bağlamsal Yakın Köklerدعو, أتي, حضر, قبل
Zıt Kökدبر
Çekirdek Özet 1Birini yüksek sesle çağırma, dikkatini çekerek hemen yaklaşmasını ve gelmesini isteme
Çekirdek Özet 2Muhatabı doğrudan ve gecikmeksizin eyleme, davete veya delil ortaya koymaya çağırma
Çekirdek Özet 3Çağrının nesnesiyle kurulan doğrudan talep ve yüzleşme iradesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca Yusuf kıssasındaki gayrimeşru cinsel davete hasrederek Kur'an'daki açık delil getirme ve yüzleşme çağrısı boyutunu gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
هيHareketlenme, uyarılma, sarsılma ve yönelme hâli; nitekim هيأ hazırlanma ve biçim alma, هيج kabarma ve heyecanla harekete geçme, هيم kontrolsüzce çekilme ve sürüklenme, هيمن ise bütünüyle kuşatıp gözetme anlamı taşırتÇekirdekteki uyarılma ve yönelme hareketini sesli bir nida, kesin bir sınır ve doğrudan muhataba dönük bir çağrı eylemiyle sonlandırıp somutlaştırır

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
هKollarını kaldırmış insanDikkat çekme, haykırma, uyarılma ve anî ortaya çıkış hareketini temsil eder
يEl ve kolBir iş yapma, uzanma, birine doğru el uzatarak yönelme ve çekme hareketini kurar
تİşaret, çarpıHareketi muhatabın şahsında kesinleştiren, sınır koyan ve neticeye bağlayan son imi oluşturur
هيتKollarını kaldırarak el uzatıp muhatabı kesin bir sınıra çağırmaDikkat çeken bir nida ile el uzatıp muhatabı hemen yanına ve eyleme çağırma hareketinin bütünüdür

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir kimseye uzaktan veya yakından yüksek sesle bağırıp dikkatini çekmek, deve sürüsünü nidayla sürmek ve birini yanına çağırmak
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairlerinin nida ve sevk tasvirlerinde geçen kullanım; nitekim kervanı veya hayvanları sesle sevk eden sürücü için kullanılan beyitte geçer: يحدو بها كل فتى هيات
Erken Arapça kullanımİbn Fâris tarafından aktarılan ve bir işe ilgi gösterilip seslenildiğini bildiren erken kullanım: لو كان معنيا بها لهيتا

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dilleri ailesinde هيت kökü, nida ve ünlem çekirdekleriyle doğrudan bağlantılıdır. Kökün ilk iki unsuru olan he ve ya sesleri, genel Sami zemininde dikkat çekme, işaret etme ve yönlendirme edatlarının (İbranice ve Aramice işaret ve nida kökleri gibi) kuruluşunda yer alır. Arapçada bu nida kökü, sonuna eklenen te harfiyle hem bir isim-fiil biçimine (هَيْتَ / هَلُمَّ) hem de bağırma, haykırma ve çağırma bildiren düzenli bir fiil köküne dönüşmüştür. Dilbilimciler tarafından lehçeler arası geçişlilik gösteren bir haykırış kalıbı olarak da kaydedilen bu yapı, muhatabı eylemin merkezine çeken arkaik bir celp ve davet nidasıdır.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönهيت ve هوت biçimleriYüksek ses çıkarma, seslenerek yöneltme ve çağırma anlamı taşır; isim-fiil olarak kalıplaşmıştırKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİşaret ve nida ünlemleriİbranice ve Aramice gibi dillerdeki nida ve işaret morfemleriyle semantik akrabalık gösterirGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıBelirgin bir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilmediVeri bulunamadı

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
هيتAnlamlıSeslenmek, çağırmakMuhataba yüksek sesle nida edip yanına gelmesini istemekHedef kök; Kur'an'da geçer
هتيAnlamlıSevk etmek, ses çıkarmakDavarları sürerken seslenmek ve yönlendirmekKur'an'da geçmez
يهتKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde kayıtlı kullanım alanı yokturKur'an'da geçmez
يتهKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde kayıtlı kullanım alanı yokturKur'an'da geçmez
تهيKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde kayıtlı kullanım alanı yokturKur'an'da geçmez
تيهAnlamlıŞaşırmak, kaybolmakÇölde yolunu kaybetmek, kibirlenmek, yönsüz kalmakKalb ve karşıt yöneliş; Kur'an'da geçer

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
هيتMerkezÇağırma, yöneltmeMuhatabı ani, doğrudan ve ısrarlı bir nidayla hemen yanına celbetmeSes ve talep birlikteliğiyle yapılan doğrudan davet
دعوKomşuÇağırma, duaGenel yönelişle çağırmak; fiziki yakınlık şartı olmaksızın talep etmekهيت kökündeki ani nida ve bedensel celp vurgusu دعو kökünde daha geniş bir alanı kapsar
أتيKomşuGelme, getirmeBir hedefe doğru ilerlemek veya bir şeyi getirmekهيت çağırma emriyken أتي bizzat intikal ve gelişi ifade eder
حضرKomşuHazır bulunmaBir mekânda fiilen mevcut olmakهيت hazır bulunmayı emreder ve celbeder
قبلKomşuYönelme, yaklaşmaYüzünü bir şeye dönerek yaklaşmakهيت yönelmenin doğrudan talebidir
دبرZıtArkasını dönme, kaçmaYüz çevirip arkasını dönerek uzaklaşmakÇağrıya icabet etmenin ve yaklaşmanın tam zıddı

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaهيتهَلُمَّ، أَقْبِلْ، هَاتِDoğrudan eyleme ve yanına gelmeye çağırma nidasıKesin
Latinceveni, proferGel, ortaya koyÇağırma ve öne sürme fiillerini karşılar; arkaik nida tonunu tam vermezGüçlü
İngilizcecome on, produce, bring forthHaydi gel, ortaya koyMuhatabı eyleme geçmeye ve delil getirmeye sevk eden iki yönü de karşılarGüçlü
Almancaherbei, herbeibringenBuraya gel, getirMekânsal çekim ve nesneyi sunma anlamını taşırGüçlü
Fransızcaviens, apportezGel, getirinDoğrudan çağrı ve delil talebi durumlarını ifade ederGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
هَيْتَ لَكَDoğrudan bedensel ve mekânsal davetMuhatabın nefsine ve bedenine dönük doğrudan çağrı; Yûsuf 12:23
هَاتُوا بُرْهَانَكُمْDelil ve hüccet getirme talebiHakikat iddiasında bulunan muhatapları ispata çağırma bağlamı; Bakara 2:111, Enbiyâ 21:24, Neml 27:64, Kasas 28:75

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİstidlâl ve meydan okuma bağlamıMüşriklerin ve ehl-i kitabın iddialarına karşı bürhan talebi; aklî delil getirme zorunluluğuİddia sahibinin delil getirmekle yükümlü kılınması
Fıkıhİkrar ve davanın ispatıİddia sahibinin delil ortaya koyma borcuHukukî delil ve beyyine getirme talebi
TefsirKıraat ve iştikak tartışmalarıKelimenin isim-fiil mi, nida mı yoksa türemiş bir fiil mi olduğu ve edatın harekesiÇağrı ifadesinin edebi ve lügavî tahlili
HadisMeydan okuma ve nida rivayetleriSahih rivayetlerde muhatabı konuşmaya ve delile çağırma üslubuDoğrudan ve gecikmesiz hesaplaşma daveti

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid mücadelesiBürhan davetiMeydan okumaBatıl inanç sahiplerini tutarlı bir delil sunmaya zorlarKesin
İlmiEpistemolojik doğrulamaİspat yükümlülüğüTest etmeBilgi iddiasında bulunanın nesnel kanıt sunmasını şart koşarGüçlü
SiyasiHükümranlık ve meşruiyetYetki ve hak iddiasıMeşruiyeti sınamaOtorite iddiasında bulunanları dayanaklarını açıklamaya çağırırGüçlü
İktisadiAkit ve borç ilişkisiTeminat ve kayıtGüven sağlamaİddia edilen hakkın veya bedelin maddi delilini istemeMuhtemel

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFonksiyonel argüman çağrısı (fonksiyonun girdi talep etmesi)Bir bağıntının sonuç üretebilmesi için zorunlu ve tanımlı girdiyi doğrudan talep etme işlemiGüçlü
Beşeri bilimlerİspat külfeti (onus probandi)Bir iddia ortaya atan tarafın iddiasını somut veri ve delillerle kanıtlama yükümlülüğüKesin

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün Kur'an'daki yerini sadece kadın-erkek arasındaki ayartıcı bir çağrıya indirgeyerek algılamak
Kur'an içi daha geniş anlamKök, hem somut mekânda bir eyleme sevk etme hem de zihinsel alanda hakikati ispatlayacak kesin kanıtı ortaya koyma celbidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKur'an'ın akıl ve delil merkezli meydan okuma üslubunu kavrayamamak; ayetlerdeki zihinsel netliği gözden kaçırmak

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Çünkü Kur'an, hem ahlaki imtihan anındaki doğrudan yönelişleri hem de inanç iddialarındaki ispat yükümlülüğünü bu kökün çağrı niteliğiyle dile getirir.
Hangi ayet groupslarında belirleyicidir?Ehl-i kitabın ve müşriklerin iddialarını çürüten meydan okuma ayetlerinde ve Yusuf kıssasının kırılma anında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hakikatin kuru temennilerle değil, ancak ortaya konacak açık bir bürhan ile ayakta durabileceğini gösterir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamYüksek sesle haykırıp muhatabın dikkatini çekerek doğrudan yanına gelmesini istemek.
  • Soyut anlamBir iddiayı veya yönelişi ispatlamak üzere muhatabı derhal açık bir delil veya eylem ortaya koymaya zorlamak.
  • Sistematik karşılıkİspat külfetini ve eylem çağrısını muhatabın iradesine bağlayan davet mekanizması.
  • LaTeX modeliC:X→Yo¨yle kiY≠∅  ⟹  δ(X,Y)→0
  • LaTeX açıklamasıC çağrı veya talep operatörünü, X çağrıda bulunan özneyi, Y ortaya konması istenen eylem veya delil kümesini, δ ise muhatap ile talep edilen nesne arasındaki mesafeyi temsil eder. Model, çağrının gerçekleşmesi durumunda mesafenin sıfıra indirilerek gecikmesiz bir hazır bulunuşun talep edildiğini gösterir.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ه