أمل
أ - م - ل
KÖK- 2 geçiş
- 2 ayet
- 2 sîga
- 12 sözlük
Mülle üstü dikilmiş dolu çuval, melle doldurmak demek, sonuna kadar doldurmak demektir. Sonra yorulmak anlamındadır. Emelle yorulmadan bıkmadan bir şeyin peşine koşmak anlamındadır. Emel peşine koşulan şey manasındadır.devamı ›
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءمل · امل
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Mülle üstü dikilmiş dolu çuval, melle doldurmak demek, sonuna kadar doldurmak demektir. Sonra yorulmak anlamındadır. Emelle yorulmadan bıkmadan bir şeyin peşine koşmak anlamındadır. Emel peşine koşulan şey manasındadır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.714 harfباب الّلام والميم و و ا ي ء معهما
ل و م، م ل و، م و ل، و ل م، ل م ي، م ل ي، م ي ل، ل م أ، ل أ م، م ل أ، أ ل م، أ م ل مستعملات
لوم:
اللَّوْم: المَلامةُ، والفعْلُ: لامَ يَلومُ. ورَجُلٌ مَلُومٌ ومَليم: قد استحقّ اللَّوْم. واللَّوْماءُ: المَلامةُ، قال:
ألا يا جارتي غُضِّي عن اللَّوْماءِ والعَذْلِ
واللَّوْمةُ: الشَّهْدةُ.
واللاّمة، بلا همزٍ، واللاّم: الهَوْلُ، قال:
ويَكادُ من لامٍ يَطـيرُ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR217 harfالأَمَلُ: الرجاءُ. يقال: أَمَلَ خَيْرَهُ يَأْمُلُه أَمْلاً، وكذلك التَأْميلُ. قولهم: ما أَطْوَلَ إمْلَتَهُ، أي أَمَلَهُ. وتَأَمَّلْتُ الشيء، أي نظرت إليه مستبيناً له. والأَميلُ: حبْلٌ من الرمل يكون عرضُه نحواً من ميل.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR13.705 harfل م ( وايء )
مال ، أمل ، ألم ، لأم ، لوم ، ملا ، أملى ، لما ، ولم .
أمل : الليث : الأَمَل : الرَّجاء .
ويقال : أَمَلْته آمُله ، وأَمَله يأْمُله .
والتّأمُّل : التَّثبُّت .
والأَمِيل : حَبل من الرَّمْل مُعْتَزل عن مُعْظَمه ؛ على تقدير مِيل ؛ وأَنْشد :
كالبَرْق يَجْتَاز أَمِيلاً أَعْرَفَا
وجمعه : أُمُل .
أبو عُبيد ، عن الأصمعي : الأَمِيل : حَبْل من الرَّمْل يكون عَرْضه نحواً من مِيل .
قلت : وليس
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR19.210 harf(باب الهمزة والميم وما بعدهما في الثلاثي)
(أمن) الهمزة والميم والنون أصلان متقاربان: أحدهما الأمانة التي هي ضدّ الخيانة، ومعناها سُكون القلب، والآخر التصديق. والمعنيان كما قلنا متدانيان. قال الخليل: الأَمَنَةُ مِن الأمْن. والأمان إعطاء الأَمَنَة. والأمانة ضدُّ الخيانة.
يقال أمِنْتُ الرّجُلَ أَمْناً وأَمَنَةً وأَماناً، وآمنني يُؤْمنني إيماناً. والعرب تقول: رجل أُمَّانٌ، إذا كان أميناً. قال
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR37 harfأ م ل
فلان بحر المؤمل بدر المتأمل.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR1.281 harfالأَمَل والأَمْل والإِمْل: الرَّجاء؛ الأَخيرة عن ابن جني، والجمع آمال. وأَمَلْتُه آمُله وقد أَمَلَه يأْمُله أَمْلاً؛ المصدر عن ابن جني، وأَمَّله تَأْميلاً، ويقال أَمَل خَيْرَه يأْمُله أَمْلاً، وما أَطول إِمْلته، من الأَمَل أَي أَمَله، وإِنه لَطويلُ الإِمْلة أَي التأْميل؛ عن اللحياني، مثل الجِلسة والرِّكبة.
والتَّأَمُّلُ: التَّثَبُّت. وتأَمَّلت الشيءَ أَي نظرت إِليه مُستثْبِتاً له. وتَأَمّل
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR145 harf* أ م ل * * الأَمَلُ * الرجاء يقال * أمَل * خيره يأمل بالضم أملا بفتحتين و * أَمَّله * أيضا * ـَأْمِيلا * و * تأمَّلَ * الشيء نظر إليه مستبينا له
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.542 harfالأمل، كجبل ونجم وشبر الأخيرة عن ابن جني: الرجاء والأولى من اللغات هي المعروفة. ثم ظاهر كلامه كغيره، أن الأمل والرجاء شيء واحد، وقد فرق بينهما فقهاء اللغة، قال المناوي: الأمل: توقع حصول الشيء، وأكثر ما يستعمل فيما يستبعد حصوله، فمن عزم على سفر إلى بلد بعيد يقول: أملت، ولا يقول: طمعت، إلا إن قرب منها، فإن الطمع ليس إلا في القريب. والرجاء بين الأمل والطمع، فإن الراجي قد يخاف أن لا يحصل مأموله، فليس
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR5.037 harfMadde başı: املأَمَلَهُ
1 أَمَلَهُ ذ , (T, S, M, &c.,) aor. اَمُلَ , (T, S, M, Msb,) and اَمِلَ , (so in the M accord. to the TT,) inf. n. أَمَلٌ, (T, S, M, &c.,) this being the inf. n. accord. to IJ, [as distinguished from أَمْلٌ and اِمْلٌ,] (M,) He hoped it; or hoped for it; syn. رَجَاهُ; (S, * M, * [see أَمَلٌ below,] K;) meaning, what was good for him; (S;) as also ↓ أمَلهُ, (T, * M, K,) inf. n. تَأميلٌ:
أَمَلَهُ 1 أَمَلَهُ ذ , (T, S, M, &c.,) aor. اَمُلَ , (T, S, M, Msb,) and اَمِلَ , (so in the M accord. to the TT,) inf. n. أَمَلٌ, (T, S, M, &c.,) this being the inf. n. accord. to IJ, [as distinguished from أَمْلٌ and اِمْلٌ,] (M,) He hoped it; or hoped for it; syn. رَجَاهُ; (S, * M, * [see أَمَلٌ below,] K;) meaning, what was good for him; (S;) as also ↓ أمَلهُ, (T, * M, K,) inf. n. تَأميلٌ: (S, T:) or he expected it; [or had a distant, or remote, expectation of it; for] it is mostly used in relation to that of which the occurrence, or coming to pass, is deemed remote; as in the saying of Zuheyr, أَرْجُو وَآمُلُ أَنْ تَدْنُو مَوَدَّتُهَا [I hope, and have a distant expectation, that her love may approach]: he who has determined upon a journey to a distant town or country says, أَمَلْتُ الوُصُولَ [I have formed an expectation, or a distant expectation, of arriving]; but he does not say, طَمِعْتُ until he has become near thereto; for طَمَعٌ relates only to that of which the occurrence, or coming to pass, is [deemed] near: and الرَّجَآءُ is between الأَمَلُ and الطَّمَعُ; for it is sometimes attended with fear that the thing expected may not come to pass, wherefore it is used in the sense of fear; and when the fear is strong, [lest the thing expected should not come to pass, it denotes distant expectation, and thus] it is used in the sense of الأَمَلُ; whence the usage in the verse of Zuheyr; but otherwise it is used in the sense of الطَّمَعُ: (Msb:) or الرجاء signifies the expectation of benefit, or advantage, from some preceding cause or means: so says El-Harلllee: or it is properly syn. with الأَمَلُ; and in common conventional language, means the clinging of the heart to the coming to pass of a future desired event: so says Ibn-El-Kemلl: or, accord. to Er-Rلghib, an opinion requiring the coming to pass of an event in which will be a cause of happiness: (TA:) and ↓ أمّلهُ, inf. n. تَأْمِيلٌ, signifies he expected it much; and is more commonly used than the form without teshdeed. (Msb.)
2 اَمَّلَ see 1, in two places. -A2- تَأْمِيلٌ also signifies The inducing [one] to hope or expect. (KL.)
تأملالشَّىءِ 5 تأملالشَّىءِ ذ [He considered the thing, or studied it, or contemplated it, carefully, or attentively, with investigation;] he looked at the thing endeavouring to obtain a clear knowledge of it: (S:) or i. q. تَدَبَّرَهُ; (Msb, TA;) i. e., (Msb,) he looked into the thing, considered it, examined it, or studied it, repeatedly, (Msb, TA,) in order to know it, or until he knew it, (Msb,) or in order to ascertain its real case: (TA:) or he looked intently, or hardly, at, or towards, the thing: (TA:) or تأمّل signifies he acted, or proceeded, deliberately, not hastily, syn. تَثَبَّتَ, (T, M,) or he paused, or waited, syn. تَلَبِّثَ, (K,) in an affair, and in consideration; (M, K, TA;) he paused, and acted with deliberation. (TA.) فِيهِ تَأَمُّلٌ [meaning It requires careful, or attentive, consideration, or simply it requires consideration,] is a phrase [of frequent occurrence in the larger lexicons &c., used to imply doubt, and also to insinuate politely that the words to which it relates are false, or wrong,] like فِيهِ نَظَرٌ [q. v.]. (MF in art. صفح.)
أَمْلٌ أَمْلٌ ذ : see أَمَلٌ.
اِمْلٌ اِمْلٌ أمال أمل أملى امل مال مل ملا ملى آمل : see أَمَلٌ.
أَمَلٌ أَمَلٌ ذ (T, S, M, Msb, K) and ↓ اـٍِمْلٌ (IJ, M, K) and ↓ أَمْلٌ, (K,) the first of which is an inf. n., accord. to IJ, (M,) and is the form commonly known, (TA,) Hope; syn. رَجَآءٌ: (S, M, K:) or expectation; [or distant, or remote, expectation; being] mostly used in relation to that of which the occurrence, or coming to pass, is deemed remote: applied also to an affection of the heart from some good to be attained: (Msb, TA: [in both of which are further explanations, for which see 1:]) ↓ اِمْلَةٌ, also, signifies the same as أَمَلٌ, (S, M, K,) or تَاـْمِيلٌ; (Lh, M, K;) [or a manner of hoping or expecting; for J adds,] and it is like جِلْسَةٌ and رِكْبَةٌ: (S:) and ↓ مُؤَمَّلٌ, likewise, signifies the same as اـَمَلٌ: (TA:) the pl. of أمَلٌ and اـَمْلٌ and أَمْلٌ is آمَلٌ. (M, * K, TA.) You say, خَابَ سَعْيُهُ وَأَمَلُهُ [His labour, and his hope, or expectation, were disappointed, frustrated, or balked]. (A and TA in art. خيب.) And ↓ مَا أَطْوَلَ اـَمْلَتَهُ How far-reaching is his hope, or expectation! (T, * S, M, K:) [or his manner of hoping or expecting!] from الأَمَلُ. (T.) ― -b2- Also, the first, An object of hope. (Jel in xviii. 44.)
اِمْلَةٌ اِمْلَةٌ أمل أملى أمله امله املة ملا ملى آمل آمله آملة : see أَمَلٌ, in two places.
آمِلٌ آمِلٌ آمل act. part. n. of 1; [Hoping: or] expecting. (Msb.) [See 1.]
مُؤَمَّلٌ مُؤَمَّلٌ ذ One whose beneficence may be hoped for. (Har p. 183.) ― -b2- المُؤَمَّلُ The eighth of the horses that are started together in a race; (K;) these being ten: (TA:) or the ninth thereof: (TA in explanation of السُّكَيْتُ:) or the seventh thereof. (Ham p. 46.) -A2- See also أَمَلٌ.
مَأْمُولٌ مَأْمُولٌ ذ pass. part. n. of 1; [Hoped: or] expected. (Msb.)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR485 harfMadde başı: ءملأَمَلَ
أَمَلَ U ( n. ac. أَمَل 4 ),
a. Hoped for, expected; hoped in.
أَمَّلَ
أَمَّلَ II ,
a. see I .
b. Gave hope.
تَأَمَّلَ
تَأَمَّلَ V
a. [ Fī ], Meditated, reflected upon, over. ( b ), see I .
أَمْل
أَمْل 1 , اِمْل 2 , اِمْلَة 2t ,
a. see 4 .
أَمَل
أَمَل 4 , ( pl. آمَاْل 38 ),
a. Hope, expectation.
أَمَلَة
أَمَلَة 4t ,
a. Reinforcement; support, help; auxiliary.
آمِلَة
آمِلَة
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR9.891 harfMadde başı: ءملءمل
أَمَلَ - يَأْمُلُ
أَمَلَ - يَأْمُلُ - أَمَل
أَمَلَ - يَأْمُلُ + كائن + شيئاً أو أمراً: يتمنى ويرجو أن يقع أمرفي المستقبل يكون فيه خير له
أَمَل: على وزن " فـَعـَل" اسم فعل بمعنى مفعول من " أَمَلَ - يَأْمُلُ ": الخير المرجو حصوله في ما يستقبل من الزمن
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التمني والشعور بالرجاء والأمل في حصول أمر"، وهي
طَمِعَ -
Mücavir kökler16 mücavir (17 toplam)
- لهو
1 ortak ayet · Boğazdaki küçük dil demektir
- بقي
1 ortak ayet · Bakiyye bir kaptan bir şey boşaltıldıktan sonra dökülmeden…
- ثوب
1 ortak ayet · Sevb dış elbise demektir
- زين
1 ortak ayet · Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen…
- وذر
1 ortak ayet · “Bezr” tohum, “tebzil” etmek tohumu saçmak demektir
- متع
1 ortak ayet · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…
- مول
1 ortak ayet · Onların malları
- أكل
1 ortak ayet · Ekel pas demektir
- دنو
1 ortak ayet · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
- بنو
1 ortak ayet · Oğullar
- حيي
1 ortak ayet · Uyanık yılan demektir
- صلح
1 ortak ayet · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
Geçtiği ayetler(2)
الْمَالُ وَالْبَنُونَ زِينَةُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَالْبَاقِيَاتُ الصَّالِحَاتُ خَيْرٌ عِنْدَ رَبِّكَ ثَوَابًا وَخَيْرٌ أَمَلًا
EmelMal ve oğullar dünya hayatının zinetidir. Ama baki kalacak salih ameller, sevab olarak da, amel olarak da Rabbının katında daha hayırlıdır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | أمل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Hemzeli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | رجو, طمع, منى |
| Zıt Kök | يئس |
| Çekirdek Özet 1 | Uzak bir mesafeye veya zamana yayılan beklenti, dikkatle bakma ve uzun kum sırtı |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanı eyleme sevk eden veya hakikatten alıkoyacak denli ileriye ertelenen uzun erimli arzu |
| Çekirdek Özet 3 | Ufkun sonuna yönelen zihinsel tasavvurun somut amellerle kalıcı bir istikamete bağlanması |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca olumsuz bir oyalanma (tûl-i emel) sayılarak meşru umut ve yapıcı vizyon boyutunun yok sayılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| أم | Bir yöne yönelme, hedef gözetme, asıl ve merkez olma; nitekim أمم kastetmek ve öne geçmek, أمد belirli bir menzile ve sona uzanmak, أمن hedefe güvenle varmak anlamındadır. | ل | Çekirdeğin taşıdığı yönelme ve kastetme hareketine değnek ve sınır çekme işlevine bağlı olarak uzama, mesafeyi sabırla gözetleme ve son noktayı zihinde sabitleme nüansı katarak anlamı uzun süreli beklentiye dönüştürmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Hareketi başlatan içsel iradeyi, zihnin öncelikli kastını ve yönlendirici enerjiyi kurar. |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Arzunun ve tasavvurun sürekliliğini, iç dünyadaki dalgalanmayı ve zamana yayılan akışı ifade eder. |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Zihindeki akışı belirli bir menzile sevk eder, beklentiyi bir hedefe bağlar ve mesafeyi tayin eder. |
| أمل | Gücün ve yönelişin bir hedefe doğru kesintisiz akarak uzanması | Zihnin belirli bir gayeye odaklanarak gözünü ufka dikmesi, mesafeyi ve zamanı aşarak bir gayeye tutunması hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çölde ana kum kütlesinden ayrılıp bir mil veya günlerce uzayıp giden yüksek kum sırtı (el-amîl); ayrıca bir noktaya gözü dikip dikkati ayırmadan uzun süre bakmak (et-te'emmul). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü’l-Kays Muallaka’sında kökü dikkatle bakma ve gözü dikip gözetleme anlamında kullanır: تَأَمَّلْ خَليلي هَلْ تَرَى مِن ظعائنٍ / تحمّلْنَ بالعَلْياءِ من فَوْق جُرْثُـمِ |
| Erken Arapça kullanım | Çöl Araplarının geniş arazideki mesafeyi tarif ederken kullandığı darbımesel: قد كان بينَ الأَميلَين مَحَلٌّ |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinde أمل kökü, zihinsel bir niyetin ve uzun vadeli yönelişin uzamsal genişlemeyle örtüştüğü bir semantik alana oturur. Kökün İbranicedeki muhtemel akrabaları doğrudan umut anlamından ziyade emek sarf etme, çaba gösterme ve bir yükü taşıyarak yorulma (‘-m-l) çizgisiyle kesişir; Arapçada ise hemzeli biçim içselleştirilmiş bir zihinsel bekleyişe, dikkat kesilmeye ve geniş bir zamansal ufka odaklanmıştır. Çöl coğrafyasının getirdiği uzamsal genişlik (kum tepesinin göz erimince uzanması), zaman boyutuyla birleşerek gerçekleşmesi uzun süreye bağlı arzuların taşınmasını doğurmuştur. Fonetik açıdan genizsi ve akıcı seslerin birleşimi, içten dışa doğru uzanan ve kolayca tükenmeyen zihinsel bir gerilimi temsil eder.
Güven Güçlü
Kaynak HALOT, Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Uzun kum hattı ve dikkatle gözetleme | Fiziksel uzama (el-amîl) ve görmede sebat etme (te'emmul), zaman içinde zihinsel bir umuda ve beklentiye (emel) dönüşmüştür. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Kuzeybatı Sami dillerindeki yönelme ve emek kökleri | İbranicedeki emek ve zahmet anlamı ile Arapçadaki uzun süreli beklenti arasında zihinsel meşguliyet ve çaba bağı bulunmaktadır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik katmanda bu üçlü kök için doğrulanmış ortak bir dış kök tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Gesenius, David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| أمل | Anlamlı | Uzun süreli beklenti, umut | Bir şeyin olmasını zaman içinde sabırla veya arzuyla beklemek. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| الم | Anlamlı | Acı, sızı | Bedenin veya ruhun duyduğu şiddetli elem ve keder. | Kur'an'da geçer; zihinsel gerilim ve meşakkat boyutuyla temas eder. |
| مأل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim için bağımsız bir kök kaydı yoktur. | Kur'an'da geçmez; mühmeldir. |
| ملأ | Anlamlı | Dolmak, doldurmak | Bir kabın veya mekanın hacmini tamamen kaplamak; ileri gelen topluluk. | Kur'an'da geçer; hacimce son sınıra ulaşmayı ifade eder. |
| لأم | Anlamlı | Birleştirmek, onarmak, uzlaştırmak | Yarayı kapatmak, arayı düzeltmek; zırh giymek. | Kur'an'da geçmez; parçaları birbirine bitiştirme hareketidir. |
| لمأ | Anlamlı | İşaret etmek, almak | Bir şeyi az miktarda almak veya elle işaret etmek. | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde nadir kullanımlı müsta'mel köktür. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| أمل | Merkez | Geleceğe dair zihinsel beklenti | Geniş bir zamansal ufka yayılan, dikkat ve tasavvur içeren uzun vadeli arzu. | Vadenin uzunluğu ve zihnin o hedefe odaklanıp derinleşmesi esastır. |
| رجو | Komşu | Umut ve korku arası beklenti | Çoğunlukla gerçekleşmesi kuvvetle muhtemel olan ve içinde saygı/kaygı barındıran umut. | أمل köküne göre daha yakın ve eyleme bitişik bir beklentidir; zıttı havftır. |
| طمع | Komşu | İştahlı ve acil arzu | Bir menfaate anında veya güçlü bir açgözlülükle yönelen şiddetli istek. | أمل gibi uzun vadeye değil, nesnenin kendisine duyulan doğrudan çekime dayanır. |
| منى | Komşu | Ham hayal, kuruntu | Gerçekleşme ihtimali zayıf veya temelsiz olan soyut arzu ve tasavvurlar. | أمل hakiki bir hedefe veya derin tefekküre dayanabilirken منى temelsiz kuruntudur. |
| يئس | Zıt | Umutsuzluk, beklentinin kesilmesi | Bir şeyin gerçekleşme ihtimaline dair zihinsel bağın ve arayışın tamamen kopması. | Beklenti ufkunun sıfırlanması ve zihnin yönelişinin sona ermesidir. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | أمل | Geniş ufuklu beklenti, uzun vadeli umut | Ufka yayılan zihinsel tasavvuru ve tefekkürle bakmayı içerir. | Kesin |
| Latince | Spes, Exspectatio | Umut, bekleyiş | Geleceğe dair iyimser bekleyişi karşılar ancak uzun kum sırtı gibi uzamsal derinliği taşımaz. | Güçlü |
| İngilizce | Long-term hope, expectation, aspiration | Uzun vadeli umut, beklenti, gaye | Geleceğe dönük hedefi verir; kökteki teemmül (dikkatle tefekkür etme) boyutunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Almanca | Hoffnung, Erwartung, Fernziel | Umut, beklenti, uzak hedef | Uzak bir gayeye yönelişi iyi ifade eder; zihinsel oyalanma nüansını bağlama göre kazanır. | Güçlü |
| Fransızca | Espoir, espérance, attente | Umut, bekleyiş | Arzu edilen bir gayeye yönelmeyi karşılar, Arapçadaki uzayıp giden kum şeridi somutluğunu vermez. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| el-Emel (الْأَمَلُ) | İnsanı hakikatten alıkoyan, dünyevi oyalanmaya sevk eden uzun vadeli arzu | İnkarcıların dünyevi ihtiraslara dalarak uyarıları ertelemeleri bağlamı (Hicr 15:3). |
| Emel (أَمَلًا) | Ahirete dönük, salih amellerin neticesine bağlanan meşru ve kalıcı umut | Dünya hayatının geçici süslerine karşı kalıcı değerlerin ve nihai gayenin üstünlüğü bağlamı (Kehf 18:46). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret inancı ve ecel telakkisi | İnsanın ecelini unutarak bitimsiz bir gelecek kurgulaması ve bunun tevbeyi geciktirmedeki etkisi. | Ecelin kesinliği karşısında zihnin sonsuzluk vehmine kapılması. |
| Fıkıh | Vasiyet, vakıf ve borçlar hukuku | Kişinin geleceğe matuf tasarruflarında ömrün muhtemel sınırları ile hukuki sorumluluk dengesi. | Hakların ertelenmeksizin ifası ve geleceğe yönelik belirsizliklerin sınırlandırılması. |
| Tefsir | Ahlaki ve varoluşsal yöneliş | Ayetlerde geçen emel lafzının yerilen oyalanma ile övülen uhrevi gaye arasındaki ayrımı. | Dünyaya hasredildiğinde aldatıcı, salih amele bağlandığında yapıcı vizyon. |
| Hadis | Zühd ve nefis terbiyesi | Peygamberimizin yere çizdiği dörtgen, ortadaki insan ve dışarı taşan emel çizgisi tasviri. | İnsanın fıtri zaafı olan tûl-i emel (bitimsiz arzu) hastalığının tespiti. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahiret merkezli varoluş vizyonu | Baki olan değerlere bağlanan nihai gaye | İnsanı anlık hazlardan kurtarıp kalıcı mükâfata sevk etme | Emel fani dünyaya yönelirse gaflet, ebedi hayata yönelirse istikamet üretir. | Kesin |
| İlmi | Metodolojik düşünme ve araştırma | Teemmül (dikkatli tefekkür ve gözlem) | Hadiseleri yüzeysel değil, derinlemesine ve sonunu görerek inceleme | İlim adamının acelecilikten kurtularak verileri uzun vadeli tahlil etmesi. | Güçlü |
| Siyasi | Devlet yönetimi ve stratejik planlama | Uzun erimli vizyon ve jeopolitik ufuk | Toplumu anlık krizlerden koruyup geleceğe hazırlama | Yöneticinin günübirlik kaygıları aşıp nesiller boyu sürecek istikrarı hedeflemesi. | Güçlü |
| İktisadi | Yatırım, tasarruf ve kaynak yönetimi | Uzun vadeli sermaye birikimi ve kalkınma gayesi | Tüketim çılgınlığını dizginleyip kalıcı değer üretimine yönelme | Kaynakların anlık tüketime değil, geleceği inşa edecek alanlara tahsisi. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Asimptot ve sonsuza ıraksama (matematiksel limit) | Bir fonksiyonun eğrisinin belirli bir eksene doğru sonsuza kadar yaklaşması fakat sonlu bir noktada onu kesemeyip ufka doğru uzayıp gitmesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Teleolojik motivasyon ve geleceğe dönük tasavvur (psikoloji/sosyoloji) | Bireyin veya toplumun eylemlerini mevcut durumdan ziyade zihinde kurgulanan uzak geleceğe göre organize etmesi. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca pasif bir hayalperestlik veya sadece kınanmış bir oyalanma (tûl-i emel) olarak görülüp pozitif vizyon boyutunun dışlanması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, hem inkarcıyı alıkoyan dünyevi kuruntuyu hem de müminin salih amellerini üzerine bina ettiği en hayırlı nihai gayeyi ifade eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnsanın geleceğe yönelik tüm hedeflerinin dinen yerildiği zannına kapılarak miskinliğe düşülmesi veya hedefsiz bir dindarlık kurgulanması. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın eylemlerinin motor gücü olan gelecek tasavvurunun istikametini belirler; hayatın geçici süsleriyle ebedi hakikatler arasındaki tercihi temellendirir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Dünya-ahiret karşılaştırması yapan, insanın yaratılışındaki zaafları ve inkarcıların gaflet psikolojisini tahlil eden ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Müminin hedefsiz ve vizyonsuz yaşamasını meşrulaştıran kaderci yaklaşımları düzeltir; umudun nesnesinin fani dünya değil salih amel olması gerektiğini gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamGöz erimince uzayıp giden yüksek kum sırtı ve bir nesneye gözü dikip uzun süre dikkatle bakmak.
- Soyut anlamZaman ve mekan sınırlarını aşarak zihnin uzak bir gayeye kilitlenmesi, varoluşsal beklenti ve uzun erimli umut.
- Sistematik karşılıkBireyin ve toplumun eylemlerini yönlendiren nihai teleolojik ufuk; salih amelin yöneldiği kalıcı menzil.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde zaman parametresini, insanın varoluşsal süreç boyunca ortaya koyduğu iradi amelleri ve eylemleri temsil eder. Zamana yayılan bu amellerin toplamı ve yönelişi, zaman sonsuza doğru genişledikçe () nihai ufuk noktası olan ve zihinde tasavvur edilen aşkın gayeye (, yani emele) doğru yakınsar. İnsanın emeli fani olana bağlandığında model ıraksayarak gayesizleşir; kalıcı olana bağlandığında ise ameller anlamlı bir limit değerde toplanır.