أنف

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: أ-ن-ف3 sîga, 23 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.خرجهويحكمأنفجرحقلبآنِفًاطبعألهوَالْأَنْفَقصصعندأذنتبع

KökSîga 3Ayet 2Sure 2Mücavir 23

▶ Ağı aç (3B)

أنف

أ - ن - ف

KÖK
  • 3 geçiş
  • 2 ayet
  • 3 sîga
  • 13 sözlük

Burun, biraz önce anlamında da kullanılmaya başlanmıştır. Enf- Burun demektir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءنف · إنف · انف

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Burun, biraz önce anlamında da kullanılmaya başlanmıştır. Enf- Burun demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.671 harf
باب النون والفاء و و ا ي ء معهما ن ف ي، ن ي ف، ف ن ي، ي ف ن، ن أ ف، أ ن ف، أ ف ن مستعملات نفي: نفيت الرّجلّ وغَيرَه نَفْياً إذا طردتَه، فهو منفيّ، قال الله تعالى: "أو يُنْفَوْا من الأرض". ويقال: معناه: السّجْنُ. والانتفاء من الولد: أن يتبرّأ منه. والنُّفاية من الدّراهم وغيرها: المنفيّ القليل مثل البُراية والنُّحاتة. ونَفِيُّ الرّيح: ما نَفَى من التّراب في أُصُول الحِيطان ونحوِه، وكذلك نَفِيُّ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.119 harf
الأنف للإنسان وغيره. والجمع آنُفٌ وأُنوفٌ وآنافٌ. وأَنْفُ كلِّ شيءٍ: أوّله. وأَنفُ النابِ: طَرَفُه حين يطلُع. وأَنفُ الجبل: نادرٌ يشخصُ منه. وأَنفُ البرد: أَشَدُّه. ويقال: جاء يعدو أَنفَ الشَدِّ، أي أشدّ العَدْوِ. قال: والأُنافيُّ: العظيمُ الأَنفِ. والأنوف: المرأة الطيبة ريح الأنف وأَنَفْتُ الرجلَ: ضربتُ أَنْفَهُ. ويقال: آنَفَهُ الماءُ بلغ أَنْفَهُ، وذلك إذا نزلَ في النهر. وروضة أُنُفٌ بالضم، أي
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR11.611 harf
Madde başı: إنفن ف ( و ا ي ء ) نفى ، ناف ، فنا ، فان ، إنف ، ينف ، أفن ، وفن ، فون ، فنو ، نفو ، إفن . ينف : يَنُوف : اسمُ جَبلٍ في البادية . نفى : اللّيث : نَفَيْت الرَّجُلَ وغيرَه نَفْياً ، إذا طَرَدْته ، فهو مَنْفِيّ : قال الله تعالى : ( أَوْ يُنفَوْاْ مِنَ الاَرْضِ ) ( المائدة : 33 ) . قال بعضهم : معناه : مَن قَتله فَدَمُه هَدَرٌ ، أي لا يُطالب قاتلُه بدَمِه . وقيل : أو يُنْفوا من الأرض : يُقاتلون حينما
Maddenin bağlantısı

ن ف ( و ا ي ء ) نفى ، ناف ، فنا ، فان ، إنف ، ينف ، أفن ، وفن ، فون ، فنو ، نفو ، إفن . ينف : يَنُوف : اسمُ جَبلٍ في البادية . نفى : اللّيث : نَفَيْت الرَّجُلَ وغيرَه نَفْياً ، إذا طَرَدْته ، فهو مَنْفِيّ : قال الله تعالى : ( أَوْ يُنفَوْاْ مِنَ الاَرْضِ ) ( المائدة : 33 ) . قال بعضهم : معناه : مَن قَتله فَدَمُه هَدَرٌ ، أي لا يُطالب قاتلُه بدَمِه . وقيل : أو يُنْفوا من الأرض : يُقاتلون حينما تَوجَّهوا منها لا يُتْركون فارِّين . وقيل : نَفْيهم ، إذا لم يقْتلوا ولم يأخُذوا مالاً ، أو يُخلَّدوا في السِّجن ، إلا أن يَتُوبوا قبل أن يُقْدَر عليهم . ونَفْي الزَّاني الذي لم يُحْصِن : أن يُنْفَى من بلده الذي هو به إلى بلد آخَر سنةً . وهو التَّغْرِيب الذي جاء في الحَديث . ونَفْي المُخنَّث : أن يُطرد من مُدن المُسلمين ، كما أَمر النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) بِنَفْي هِيتٍ وماتع ، وهما مُخَنّثان كانا بالمَدينة . ويُقال : نفيت الشيء أَنْفِيه نَفْياً ونُفَاية ، إذا رَدَدْته . والنُّفاية : المَنْفِيّ القَلِيل ، مثل : البُراية والنُّحاتة . ونَفِيُّ الماء ، ما انْتَضح منه إذا نُزع من البئر بالدَّلو والقِرَب ؛ ومنه قولُ الراجز : كأنّ مَتْنَيْه من النَّفِيّ من طُول إشْرافِي على الطَّوِيّ مواقعُ الطّيْر على الصفيّ وهذا ساقٍ كان أسود الجِلدة يَسْتَقِي من بئر مِلْح ، فكان يَبْيَضّ نَفِيّ الماء على ظَهِره إذا تَرَشَّش ، لملُوحته . أبو زيد : النِّفْية ، والنِّفْوة ، هما اسم ما نُفي من شيء لِردَاءته . ابن شُميل : يقال للدائرة التي في قُصاص الشَّعر : النَّافِية ؛ وقُصاص الشَّعر : مُقَدَّمه . ابن الأعرابي : النَّفِيّة ، والنُّفْيَة : سُفرة مُدوَّرة تُتخذ من خُوص النَّخْل . وعوام الناس بالحجازِ يسمّونها : النَّبِيّة ، وهي النَّفيّة . اللحياني : النَّفِيّ والنَّثِيّ ، هو ما نَفاه الرِّشاءُ مِن الماء . قال : والفَنَا والثَّنا : فِناء الدار . الليث : نَفِيّ الرِّيح : ما نَفى من التراب في أُصول الحِيطان ونحوه . وكذلك : نفيّ المَطر ؛ ونَفِيّ القِدْر . أبو عُبيد : نَفَى الرجلُ عَن الأَرض . ونَفَيْته أنا ؛ وقال القُطاميّ : فأصْبح جاراكُم قَتِيلاً ونافِياً أَصَمّ فَزَادوا في مَسامعه وَقْرَا وقال الليث نَحْوَه . يُقال : نَفَى الشيءُ يَنْفى نَفْياً ، أي تَنَحّى . ومن هذا يُقال : نَفَى شَعَرُ فلان يَنْفِي ، إذا ثار واشْعانّ ؛ ومنه قول محمد بن كعب القُرظيّ لعمر بن عبد العزيز حين استُخْلف فرآه شَعِثاً ، فأدام النظر إليه ؛ فقال له عمر : ما لك تديم النظر إليّ ؟ فقال : أنظر إلى ما نَفَى من شَعرك ، أي ثار وشَعِث . ويقال : انتفى فلانٌ من ولده ، إذا نَفاه عن أن يكون له ولداً . وانْتفى فلانٌ من فلانٍ ، وانْتَفل منه ، إذا رَغِب عنه أَنَفاً . وانْتفى شَعرُ الإِنسان ، ونفَى ، إذا تساقط . وانتفى ورقُ الشجر ، إذا تساقط . ونَفَيان السَّحاب : ما نَفَى من مائه فأَسَاله ؛ وقال ساعدة الهُذليّ : يَقْرُو به نَفيانُ كُلِّ عشيّة فالماءُ فَوق مُتونه يَتصبَّبُ وأما نَفيان السَّيْل ، فهو ما فاض من مُجتمعه كأنه يجتمع في الأنهار والإخاذات ، ثم يَفيض إذا مَلأها ، فذلك نَفَيانهُ . الأصمعي : النَّفأ من النَّبت : القِطَع المتفرِّقة . واحدتها : نُفْأة . ناف : ناف ، وأناف ، إذا أَشْرَف . ومن ( ناف ) يقال : هذه مِئة ونَيِّف ، بتَشديد الياء ، أي زيادة . وعوامّ الناس يخفّفون ويقولون : ونَيْف ، وهو لَحن عند الفُصحاء . وقال أبو العبّاس : الذي حَصَّلناه من أقاويل حُذّاق البَصرِّيين والكوفيين أن ( النَّيِّف ) من واحدة إلى ثلاث . قال : والبِضْع ، من أَربع إلى تِسْع . ويقال : نَيَّف فلانٌ على السِّتِّين ونحوها ، إذا زاد عليها . الليث : يقال : أنافت هذه الدراهم على مئة ، وأناف الجبل ؛ وأناف البِناء . فهو جَبَلٌ مُنِيف . وبناء مُنِيف ، أي طويل . وناقة نِياف ، وجَمل نِيَافٌ ، أي طويل في ارتفاع . قال : وبعضهم يقول : جمل نَيَّاف ، على ( فَيْعال ) إذا ارتفع في سَيْره ؛ وأَنْشد : يَتْبعن نيّاف الضّحى عَزاهِلاَ ويُروي : زيّاف الضُّحى ، وهو عندي أصَحّ . ابن الأعرابي : النَّوْف : السَّنام العالي . وبه سُمِّي نَوْفٌ البِكَالِيّ . قال : والنَّوْف : بُظارة المرأة . ويُقال لكل شيء مشرف على غيره : إنه لمُنِيف ؛ قال طرفة يصف الخيل : وأنافتْ بهَوَادٍ تُلُعٍ كَجذوعٍ شُذِّبت عنها القُشُرْ ومنه يُقال : عشرون ونَيِّف ، لأنه زائد على العَقْد . وكذلك : ألْف ونَيِّف . ولا يُقال : نَيِّف ، إلا بَعد كُل عَقْد . قال : وقال الأصمعي : النَّيِّف ، الفَضْل . يُقال : ضَع النَّيِّفَ في مَوْضعه . وقد نَيَّف العددُ على ما تَقُول . المؤرّج : النَّوْف : المَصّ من الثَّدْي . والنَّوْف : الصَّوْت . يقال : نافت الضَّبُعة تَنُوف نَوْفاً . قلت : وهذان الحرفان لا أَحفظهما ، ولا أدري من رواهما عنه . أبو عُبيد ، عن الفراء : نَئِف يَنْأَف ، إذا أَكل . ويَصْلُح في الشُّرب . قال : وقال أبو عمرو : نَئِف في الشَّراب إذا ارْتوى . فين : الكسائي وغيره : الفَيْنة ، الوقت من الزَّمان . قال : وإن أخذت قولهم ، شَعَر فَيْنان ، من ( الفَنَن ) ، وهو الغُصن ، صَرَفته في حالي المَعرفة والنكرة ، وإن أخذته من ( الفَيْنة ) ، وهو الوقت من الزمان ، ألحقته بباب : فَعْلان وفَعْلانة ، فصرفْته في النكرة ، ولم تَصْرفه في المعرفة . أبو زَيد : يَقال : إني لآتي فلاناً الفينةَ بعد الفَيْنة ، أي آتِيه : الحِين بعد الحين ، والوقت بعد الوقت ، ولا أَريم الاختلاف إليه . فنا : الليث : الفَنَاء : نقيض البَقَاء ، والفِعْل : فَنَى يَفْنَى فَنَاءً ، فهو فانٍ . غيره : فَنِي الرَّجُلُ يَفْنَى ، إذا هَرم وأَشْرف على المَوْت ؛ وقال لَبيد يَصف الإنسانَ وفَنَاءه : حبائِلُه مَبْثوثةٌ بِسَبِيله ويَفْنَى إذا ما أَخْطأته الحَبائِلُ أي : يَهْرم فيموت ، لا بُد منه ، إذا أخطأته أسبابُ المَنايا في شبِيبته وقبل هَرَمه . الفِناء : سَعةٌ أمَام الدَّار . وجمعه : الأَفْنِية . ابن الأعرابي : بها أفْناء من الناس وأَعْناء ، أي أَخْلاط . الواحد : عِنْوٌ ، وفِنْوٌ . وقال أبو حاتم وأبو الهَيْثم : يُقال : هؤلاء من أفْناء الناس . ولا يُقال في الواحد : رجُلٌ من أَفناء الناس . وتفسيره : قوم من هاهنا وهاهنا نُزَّاعٌ . ولم نَعْرف لها واحداً . أبو عمرو : شجرة فَنْواء : ذات أَفَنانٍ . أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ : الفَنَاء ، مَقْصور : عِنَبُ الثَّعْلَب . ويُقال : نَبْت آخر ؛ وقال زُهَيْر : كأنّ فُتات العِهْنِ في كُلِّ مَنْزِلٍ نَزَلْن به حَبُّ الفَنا لم يُحَطَّم ابن الأعرابي : أَنْشد قول الراجز في صِفة راعي غَنَم : صُلْب العَصَا بالضَّرْبِ قد دَمَّاها يَقُول لَيْت اللَّه قد أَفْنَاهَا فيه مَعْنيان : أحدهما : أنّه جَعل عَصاه صُلْبة ، لأنه يحتاج إلى تَقْويمها ، ودَعا عليها فقال : ليت ربِّي قد أَهْلكها ودمّاها ، أي سَيّل دَمَها بالضَّرب لخِلافها عليه . والوجه الثاني في قوله ( صُلب العصا ) أي لا تُحوجه إلى ضربها ، فعصاه باقية . قوله ( بالضرب قد دَمّاها ) ، أي : كساها السِّمَن ، كأنه دَمَّمَها بالشَّحْم ، لأنه يُرَعِّيها كُلّ ضَرب من النَّبات . وأما قوله ( ليت الله قد أفناها ) ، أي : أَنْبت لها الفَنَا ، وهو عِنَب الثَّعلب حتى تَغْزُر وتَسْمَن . قال : والأفاني : نَبْت أصْفر وأحمر . واحدته : أفَانِية . أبو عبيد ، عن أبي عمرو : وإذا يَبس الأفاني ، فهو الحَمَاط . قلت : هذا غَلط ، لأن ( الأفاني ) : نَبْت من ذُكور البَقْل ، وإذا يَبِس تناثر وَرَقُه . وأما الحَماط ، فهو الحَلَمة ولا هَيْج لها ، لأنها من الْجَنْبة . أبو عُبيد ، عن أبي عمرو : الفَنَاة : البَقَرة . وجمعها : فَنَوات . قال : وقال الأمويّ : فانَيْتُه ، أي سَكَّنْتُه . غيره : المُفاناة : المُداراة ؛ وأَنْشد : كما يُفَانِي الشُّمُوسَ رائِدُها أبو تراب ، عن أبي السَّمَيْدع : بنو فلان ما يُعانُونُ مالَهم ولا يُفَانُونه ، أي ما يقومون عليه ولا يُصْلِحونه . أفن : أبو عُبيد ، عن أبي زيد : المَأفون ، والمأفوك ، جميعاً ، من الرِّجال : الذي لا زَوْرَ له ولا صَيُّور ، أي : لا رأيَ له يُرْجَع إليه . وأخبرني أبو الحسن المَزنيّ ، عن أحمد ابن يحيى ، أنه قال : وُجْدان الرَّقِين تُعَفِّي عن أَفْن الأَفِين . معناه : أن الرَّقين يَسْتر حُمْق الأحْمق . أبو عبيد ، عن الأصمعي : أفَنْتُ الإبلَ أفْنَاً ، إذا حَلَبْت كُلّ ما في ضَرْعها ؛ وأَنْشَد للمُخبَّل : إذا أُفِنَت أَرْوى عِيالَك أَفْنُها وإن حُيِّنتْ أَرْبى على الوَطْب حِينُها والتَّحْيين : أن تُحْلب في كل يوم وليلة مرةً واحدة . قلت : ومن هذا قيل للأحمق : مأفون ، كأنه نُزع عنه عَقْلُه كُلّه . ثعلب ، عن ابن الأعرابي : الأفْن : نَقْص اللَّبَن . ويُقال : ما في فلانٍ آفِنةٌ ، أي خَصْلة تَأْفِن عَقْله ؛ وقال الكُمَيْت يمدح زياد بن مَعْقِل الأسَدِيّ : ما حَوَّلَتْك عن اسم الصِّدْق آفِنَةٌ من العُيُوب وما نَبّرْت بالسَّبَبِ يقول : ما حوَّلتك عن الزيادة خصلة تنْقُصك ، وكان اسمه زياداً . أبو زيد : أُفِن الرجلُ يُؤْفَن أفْناً ، فهو مَأفون ، وهو الذي لا خَيْر فيه . أنف : الليث : الأَنْف ، معروف . وجمعه : أُنوف . ورَجلَ حَمِيّ الأنْف ، إذا كان أنِفاً يَأَنَف أن يُضَام . وقد أَنِف يَأْنَف أَنَفاً وأَنَفَةً . وفي الحديث : كالجَمل الأنِف . قال أبو عُبيد : هو الذي عَقر أنْفَه الخِطَامُ . وإن كان من خِشَاش أو بُرَة أو خِزَامة في أنفه ، فهو لا يَمْتنع على قائده في شيء ، للوَجع الذي به . قال : وكان الأصل في هذا أن يُقال له : مأنُوف ، لأنه مَفْعول به . كما يقال : مَصْدور ومَبْطون ، للذي يَشتكي صَدْره أوْ بَطْنه . قال : وقال بعضهم : الأنِفُ : الذَّلُول . ولا أرى أصْله إلا من هذا . الفَرّاء : أنَفْت الرَّجُلَ : ضربتُ أنْفَه . وأَنَفه الماءُ ، إذا بَلَغ أنْفَه . وقال بعض الكِلابيّين : أنِفَت الإبلُ ، إذا وقع الذُّبَابُ على أُنوفها وطَلَبت أماكِنَ لم تكن تَطْلُبها قبل ذلك . وهو الأنَفُ ، والأنفُ يُؤْذيها بالنَّهار ؛ وقال مَعْقِل بن رَيْحان : وقَرِّبُوا كُلّ مَهْري ودَوسَرَةٍ كالفَحْلِ يَقْدَعُها التَّفْقِيرُ والأنَفُ وقد أنِف البَعِيرُ الكَلأ ، إذا أجَمَه . وكذلك المرأة ، والناقة والفرس ، تَأَنَف فَحْلَها ، إذا تبيّن حَمْلُها فكرهَتْه ؛ وقال رُؤْبة : حتى إذا ما أنِفَ التّنُّومَا وخَبَطَ العِهْنَةَ والقَيْصُومَا ابن الأعرابي : أنِفَ : أجَم ؛ ونَئِف : كَرِه ؛ قال ذو الرُّمّة : رَعَتْ بارِضَ البُهْمَى جَمِيماً وبُسْرَةً وصَمْعَاء حتى آنَفَتْها نِصَالُها أي : صيّرت النِّصالُ هذه الإبلَ إلى هذه الحالةَ تَأْنف رَعي ما رَعَتْه ، أي تَأْجِمه . وسمعتُ أعرابيًّا يقول : أنِفَتْ فرسي هذه البلدة ، أي اجْتَوت كَلأها فهُزِلَت . ابن السِّكيت : رَجُلٌ أُنَافِيٌّ : عَظِيم الأنْف . وقال : أنَفَت الإبلُ ، إذا وَطِئت كلأً أُنُفاً ، وهو الذي لم يُرْعَ . يقال : رَوْضَةٌ أُنُف . وكأس أُنُف : لم يُشْرب بها قبل ذلك ؛ كأنّه استُؤْنِف الشُّرْبُ بها . وأَنَفْتُه ، إذا ضربتَ أنْفَه . ويقال : هاج البُهْمَى حتى آنَفَتِ الرَّاعيةَ نِصَالُها ، وذلك أن يَيْبَس سَفَاها فلا تَرْعاها الإبلُ ولا غيرُها ، وذلك في آخر الحَرّ ، فكأنها جعَلتْها تأنف رَعْيها ، أي تَكْرهه . ويقال : ائْتَنفتُ الأمْرَ ، واستأنفته ، إذا اسْتَقْبَلته . وهو من : أنْف الشيء . وأَنْف كُلّ شيء : أوَّلُه . يُقال : هذا أَنْف الشدّ ، أي أوّله . وأنف البرد : أوّلُه . وأنف المطرِ : أول ما أَنْبت ؛ وقال امرؤ القَيس : قد غَدا يَحْملني في أَنْفِه لاحِقُ الأيْطل مَحْبُوكٌ مُمَرّ وأَنّف خُفّ البَعير : طَرف مَنْسمه . ابن السّكيت : أَنْف الجَبل : نادِرٌ يَشْخَص منه . وأنْف الناب : طرفُه حين يَطْلُع . وأنْف البرد : أشدّه . وأنْف الشّد : أَشَدّه . والعرب تُسمِّي ( الأنف ) : أنفان ؛ وقال ابنُ أحمر : يَسُوف بأَنْفَيْه النِّقاع كأنَّه عن الرَّوْض من فَرْط النَّشَاط كَعِيمُ أبو زيد : أَنِفْت من قولك أشَدَّ الأنَف ، أي كَرِهتُ ما قُلْت لي . ابن الأعرابي : الأَنْف : السيّد . وقال في قول الله جَلّ وعزّ : ( الْعِلْمَ مَاذَا قَالَ ) ( محمد : 16 ) ، أي : مُذْ سَاعة . وقال الزجّاج : أي : ماذا قال الساعة . قال : ومعنى ( آنفاً ) ، من قولك : استأنفتُ الشيء ، إذا ابْتدأتَه . فالمعنى : ماذا قال في أوّل وَقْتٍ يَقْرُب منَّا . الليث : أتيت فلاناً آنفاً ، كما تقول : من ذي قُبُل . وقال غيرُه : أَنَّف فلانٌ مالَه تأنيفاً ، وآنَفها إينافاً ، إذا رَعاها أُنُف الكَلأ ؛ وأَنشد : لستُ بذي ثَلَّة مُؤَنَّفةٍ آقِط ألبانَها وأَسْلَؤُها وقال حُميد الأرْقط : ضَرائِرٌ ليس لهنّ مَهْرُ تَأَنِيفهنّ نَفَلٌ وأَفْرُ أي : رَعْيُهنّ الكَلأ الأنف ، هذان الضربان من العدو والسَّير . ويُقال : أرض أَنِيفة ، إذا بَكَّر نباتُها . وهذه آنَفُ بلاد الله ، أي : أَسْرعها نَبَاتاً . الأصمعي : رَجُلٌ مِئْنَافٌ : يُرَعِّي مالَه أُنُفَ الكَلأَ . ويُقال للمرأة إذا حمَلت فاشتد وَحَمُها وتَشَهّت على أهلها الشيءَ بعد الشيء : إنها لتتأنَّف الشّهواتِ تأنُّفاً . ويقال للحديد الليِّن : أَنِيفُ وأَنِيث . ويقال : فلانٌ يَتَّبع أَنْفَه ، إذا كان يَتشمَّم الرائحة فَيَتْبعها . وإذا نَسبوا إلى بني أنف الناقة ، وهم بَطْن من بني سَعْد بن زَيد مناة ، قالوا : فلانٌ الأنْفيّ ، سُمُّوا : أَنْفِيّين ، لقول الحُطيئة لهم : قومٌ همُ الأنفُ والأذنابُ غَيْرُهُم ومن يُسوِّى بأنْف الناقة الذَّنَبَا وفن : ثعلب ، عن ابن الأعرابي : الوَفْنَة : القِلّة في كُل شيء . والتّوفُّن : النَّقْص في كُل شيء . فون : وقال : التّفَوُّن : البَركة وحُسْن النَّمَاء . فنو : والفَنْوة : المرأة العربيّة . وأَفْنى الرَّجُلُ ، إذا صَحِب أَفْناء النَّاس . نفو : النّفْوة : الخَرْجَة من بَلد إلى بَلد . افن : وقال أبو عمرو : أتَيْتُه على إفّان ذلك ، وقِفّان ذلك ، وغِفّان ذلك ، أي على حين ذلك . قال : والغَين ، في بَني كِلاب .

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR11.419 harf
(باب الهمزة والنون وما بعدهما في الثلاثي) (أني) الهمزة والنون وما بعدهما من المعتل، لـه أصول أربعة: البُطء وما أشبهه مِن الحِلم وغيره([1])، وساعةٌ من الزمان، وإدراك الشيء، وظَرف من الظروف. فأ[مّا ا]لأوّل فقال الخليل: الأناةُ([2]) الحِلم، والفعل منه تأنَّى وتأَيَّا. وينشد قول الكُمَيت: قِفْ بالدِّيارِ وُقُوفَ زَائِرْ *** وتَأَنَّ إنّك غَيرُ صَاغِرْ([3])ويروى: "وتأَيَّ" ويقال للتمكُّث في الأمور
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR573 harf
- أصل الأنف: الجارحة، ثم يسمى به طرف الشيء وأشرفه، فيقال: أنف الجبل وأنف اللحية (راجع: أساس البلاغة ص 11؛ والمجمل 1/104؛ والعباب (أنف) ص 33)، ونسب الحمية والغضب والعزة والذلة إلى الأنف حتى قال الشاعر: - 31 - إذا غضبت تلك الأنوف لم أرضها *** ولم أطلب العتبى ولكن أزيدها (البيت في محاضرات الراغب 1/315 دون نسبة، وسيكرر ثانية، وهو في مجمع البلاغة للمؤلف 1/524) وقيل: شمخ فلان بأنفه: للمتكبر، وترب أنفه
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR805 harf
أ ن ف أرغم أنوفهم وآنفهم‏.‏ ونفست عن أنفيه أي منخريه‏.‏ قال مزاحم‏:‏ يسوف بأنفيه النقـاع كأنـه عن البقل من فرط النشاط كعيم وامرأة أنوف‏:‏ طيبة الأنف‏.‏ وتزوج أعرابي فقال‏:‏ وجدتها رصوفاً رشوفاً أنوفاً‏.‏ ومن المشتق منه‏:‏ فيهم أنفة وأنف وقد أنف من كذا‏.‏ ألا ترى أنهم قالوا الأنف في الأنف‏.‏ والمؤمن كالجمل الأنف وهو الذي أوجعت أنفه الخزامة‏.‏ ومن المجاز‏:‏ هو أنف قومه وهم أنف الناس‏.‏ قال
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR10.545 harf
الأَنْفُ: الـمَنْخَرُ معروف، والجمع آنُفُ وآنافٌ وأُنُوفٌ؛ أَنشد ابن الأَعرابي: بِيضُ الوُجُوهِ كَريمةٌ أَحْسابُهُمْ، في كلِّ نائِبَةٍ، عِزازُ الآنُفِ وقال الأَعشى: إذا رَوَّحَ الرَاعي اللِّقاحَ مُعَزِّباً، وأَمْسَتْ على آنافِها غَبَراتُها وقال حسان بن ثابت: بِيضُ الوُجُوهِ، كَرِيمةٌ أَحْسابُهُم، شُمُّ الأَنُوفِ من الطِّرازِ الأَوَّلِ والعرب تسمي الأَنْفَ أَنْفين؛ قال ابن أَحمر: يَسُوفُ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR471 harf
* أ ن ف * * الأَنْفُ * جمعه * آنُفُ * و * آنَافٌ * و * أُنُوفٌ * و * أنْفُ * كل شيء أوله وروضة * أُنَفٌ * بضمتين أي لم يرعها أحد كأنه * استُؤْنِفَ * رعيها و * أنِفَ * من الشيء من باب طرب و * أنَفَةً * أيضا بفتحتين أي استنكف و * أنِفَ * البعير اشتكى أنفه من البرة فهو * أنِفٌ * مثل تعب فهو تعب وفي الحديث ﴿المؤمن كالجمل الأنف إن قيد انقاد وإن أنيخ على صخرة استناخ﴾ وذلك للوجع الذي به فهو ذلول منقاد
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR11.523 harf
الأنف للإنسان وغيره: أي: معروف، قال شيخنا، هو اسم لمجموع المنخرين، والحاجز، والقصبة، وهي ما صلب من الأنف، فعد المنخرين من المزدوج لا ينافي عد الأنف من غير المزدوج، كما توهمه الغنيمي في شرح الشعراوية، فتأمل، ج: أنوف، وآناف، وآنف، لأخير كأفلس، وفي حديث الساعة: )حتى تقاتلوا قوما صغار الأعين، ذلف الآنف(، وفي حديث عائشة: )يا عمر، ما وضعت الخطم على آنفنا وأنشد ابن الأعرابي: بيض الوجوه كريمة
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok18.735 harf
Madde başı: انفأَنَفَهُ 1 أَنَفَهُ ذ , (T, S, M, K,) aor. اَنِفَ (M, K) and اَنُفَ , (K,) inf. n. أَنْفٌ, (M,) He struck, (T, S, K,) or hit, or hurt, (M,) his nose; (T, S, M, K;) namely, a man's. (S.) ― -b2- It (the water) reached his nose, (T, S, K,) on the occasion of his descending into a river; (S;) as also ↓ آنفهُ, (K, [but in some copies written again أَنَفَهُ,]) inf. n. اـِينَافٌ. (TK.) -A2- أَنَفَتِ
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.021 harf
Madde başı: ءنفأَنَفَ أَنَفَ I , U ( n. ac. أَنْف 1 ), a. Struck on the nose. أَنِفَ أَنِفَ A ( n. ac. أَنَف 4 , أَنَفَة 4t ) a. [ Min ], Abstained, shrank from, disdained. تَأَنَّفَ تَأَنَّفَ V , a. Abstained. b. Longed for. اـَئْتَنَفَ اـَئْتَنَفَ VIII , a. Began afresh, recommenced. اِسْتَأْنَفَ اِسْتَأْنَفَ X , a. see VIII . b. Appealed ( legal ). أَنْف أَنْف 1 , ( pl. آنُف 16 , أُنُوْف 27
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR38.335 harf
Madde başı: ءنفءنف أَنِفَ - يَأْنَفُ أَنِفَ - يَأْنَفُ - أَنـْف - آنِف - آنِفاً أَنِفَ - يَأنـَفُ + كائن + شيئاً أو أمراً أو من شيء أوأمر: يرفضه تكبراً وعلواً وكراهة: يكرهه وينفر منه ويتكبر عليه برفع أنفه وصرفه عنه أنـْف: على وزن " فـَعـْل": اسم فعل " أَنِفَ - يَأنـَفُ ": وهوكذلك اسم آلة منه: وهو اصطلاحاً العضو من البشر الذي يعبر به عن الرفض والتعالي
Tamamını oku

Sîgalar(3)

Mücavir kökler23 mücavir (40 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. جرح

    1 ortak ayet · Curha yara demektir

  2. طبع

    1 ortak ayet · Ağaç, taş gibi şeylerin üzrini çentmek için kullanılan taş…

  3. سنن

    1 ortak ayet · “Sin” dişler demektir

  4. قصص

    1 ortak ayet · Anlatırız

  5. هوي

    1 ortak ayet · Onların hevesleri

  6. عين

    1 ortak ayet · Ayn göz, “evya” göze demektir

  7. أذن

    1 ortak ayet · Kulak demektir

  8. صدق

    1 ortak ayet · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir

  9. أله

    2 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  10. قلب

    1 ortak ayet · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır

  11. خرج

    1 ortak ayet · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır

  12. تبع

    1 ortak ayet · İnek yavrusu, dana demektir

Geçtiği ayetler(2)

  1. … مِنْ عِنْدِكَ قَالُوا لِلَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ مَاذَا قَالَ آنِفًا أُولَئِكَ الَّذِينَ طَبَعَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ وَاتَّبَعُوا أَهْوَاءَهُمْ

    Biraz önceOnların arasında seni dinleyenler vardır. Nihayet senin yanından çıkınca, kendilerine ilim verilmiş olanlara: Az önce ne demişti? diye sorarlar. İşte bunlar, Allah’ın kalblerini mühürlemiş olduğu ve kendi heveslerine uyan kimselerdir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökأنف
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerخرط, شمخ, قدم, سبق
Zıt Kökدبر
Çekirdek Özet 1Canlıda koku ve solunum organı olan burun; bir nesnenin en önde, en uçta ve en sivri duran başlangıç noktası
Çekirdek Özet 2Kısas hukukunda şerefi ve duyuyu temsil eden bedensel uzuv ile zamansal süreçte hemen başlangıçta/az önce cereyan eden durum
Çekirdek Özet 3Öncelik, öncülük, izzet, yönlendirilebilirlik ve bir eylemin zamansal yahut yapısal en uç başlangıç sınırı
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca anatomik burun uzvuna indirgeyerek onun öncelik, başlangıç, izzet, onur ve yön tayini boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
أنVarlık kazanma, beliriş, zamansal yaklaşma ve sınır belirleme; أنى (vaktin gelmesi), أنس (belirme, görünme, alışma), أنم (canlı varlıklar) köklerinde olduğu gibi bir sınırın ve varoluş anının hissedilmesiفAğız, açılma, dışa taşma ve kenar oluşturan ف harfiyle çekirdek somutlaşmış; varlığın dışa doğru en sivri uzantısı, en öndeki sınırı ve başlangıç noktası haline gelmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
أÖküz başı; güç, öncülük, başlangıçBir hareketin başı çekmesini, öne fırlamasını ve birincil yönlendirici gücü temsil eder.
نFiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkYaşamsal nefesi, duyarlılığı, hareketin akışını ve canlılığın devamını simgeler.
فAğız; söz, açıklık, kenarBedensel açıklığı, dışa taşan kenarı ve havayla temas kurulan giriş sınırını yansıtır.
أنفÖncü gücün dışa uzanan canlı sınırıCanlının en önünde yer alan, nefesi karşılayan, yönü ve izzeti temsil eden en uç çıkıntı ve eylemin ilk başlangıç noktası hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamCanlının yüzünde en önde bulunan koku ve nefes alma organı (burun); bir dağın, bitkinin veya nesnenin en ileri uzanan uç ve başlangıç noktası.
Cahiliye şiiri kullanımıA‘şâ bir beytinde develerin akşam dönüşünü ve burunlarındaki tozlanmayı şöyle tasvir eder: إذا رَوَّحَ الرَاعي اللِّقاحَ مُعَزِّباً / وأَمْسَتْ على آنافِها غَبَراتُها
Erken Arapça kullanımErken dönemde henüz dokunulmamış, otlatılmamış bakir otlak için كلاٌ أُنُفٌ ve ilk defa içilen taze kadeh için كَأْسٌ أُنُفٌ tabirleri kullanılmıştır.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça أنف kökü, Sami dil ailesinin en temel anatomik ve kavramsal ortak miraslarından birini temsil eder. Kuzeybatı Sami dillerinde nûn sesinin asimilasyonu sonucunda kelime biçimsel olarak kısalmış; İbranicede אַף (ʾap: burun, yüz, öfke) ve ikili biçimiyle אַפַּיִם (ʾappayim: iki burun deliği, yüz) halini almıştır. Burundaki kızarma ve hızlı soluma üzerinden öfke ve hamiyet manası bu dillerde de doğrudan burun kelimesiyle karşılanır. Akadcada appu (burun, uç, tepe, sınır) biçiminde hem anatomik organ hem de bir yapının en sivri, en öndeki ucu anlamında kullanılır. Ugaritçede ảp kelimesi burun ve öfke anlamlarını korur. Arapça, asıl üçlü kök yapısını koruyarak hem fiziksel organı (burun) hem de bu organın cisimdeki pozisyonundan kaynaklanan öncelik, uç nokta, taze başlangıç (isti'nâf) ve onur/kibir (anefe) anlamlarını canlı bir sistem halinde muhafaza etmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönأنف kökünden türeyen organ ve başlangıçBurun (en öndeki uzuv) anlamından hareketle dağın burnu (en sivri ucu), otlağın ilki (unuf) ve zamanın en başı (ânifen) türemiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ʾap, Akadca appu, Ugaritçe ảpnûn sesinin düşmesiyle oluşan biçimlerde dahi burun, öfke, şeref ve uç nokta anlam paralelliği tamdır.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik katmanÇad dilleri ve bazı Berberî lehçelerinde burun ve koku alma organına dair fonetik paralellikler önerilmekle birlikte geniş katmanda bağımsız kök kabul edilir.Muhtemel

Kaynak David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
أنفAnlamlıBurun, uç, başlangıç, onurYüzdeki en belirgin çıkıntı; bir şeyin ilk başladığı nokta ve zamansal öncelik.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
أفنAnlamlıEksilme, akılsızlık, kurumaSütün memede çekilmesi veya aklın noksanlaşması durumu.Ters orantı ilişkisi; Kur'an'da geçmez.
نأفAnlamlıYeme, doyma, üstünlükBir şeyi iştahla yemek veya bir şeye meyletmek.Kur'an'da geçmez.
نفأAnlamlıParçalanma, püskürmeSuyun veya bir sıvının fışkırıp etrafa saçılması.Kur'an'da geçmez.
فأنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıMühmel kombinasyon.
فنأAnlamlıÇokluk, kalabalıkMalın veya kavmin çoğalması, dal budak salması.Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
أنفMerkezBurun, öncülük, izzet, başlangıçFiziksel olarak en öndeki uzuv, zamansal olarak hemen önceki an ve ahlaki olarak boyun eğmeme.Bütün anlam alanlarının merkezi olan öncelik ve şahsiyet noktası.
خرطKomşuBurun, hortum, soymaخرط daha çok burnun ve yüzün şekline, uzamasına ve aşağılanmasına işaret eder.Kalem 68:16 ayetindeki hortum/burun üzerine damga vurma bağlamı.
شمخKomşuYükseklik, burun kıvırma, kibirشمخ yüksekliği ve dağların sarp uçlarını ifade ederken burun ile ilişkilendirildiğinde gururlanmayı anlatır.Fiziksel yükseklikten ahlaki gurura geçiş.
قدمKomşuÖne geçme, eskiden olmaقدم genel zamansal ve mekansal önceliği anlatır; أنف ise hemen bitişik başlangıç ucunu belirtir.Geniş zamanlı öncelik ile dar/bitişik öncelik farkı.
سبقKomşuİleri geçme, yarışta öne çıkmaسبق hareket halinde başkasını geride bırakmayı vurgular; أنف zatî ve yapısal önceliği bildirir.Dinamik yarış önceliği ile statik uç nokta farkı.
دبرZıtArka, son, peş, geçmişدبر bir şeyin arkasını, bitimini ve sonrasını temsil ederken أنف en önünü ve başlangıcını temsil eder.Varlığın ve zamanın karşıt kutupları.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaأنفBurun, ön, başlangıç, izzetHem bedensel organı hem de zamansal ve hiyerarşik önceliği bir arada kapsar.Kesin
Latincenasus, rostrum, initiumBurun, gaga/uç, başlangıçnasus bedensel burnu karşılarken, initium başlangıcı karşılar; tek kelimede iki anlam birleşmez.Güçlü
İngilizcenose, tip, prime, just nowBurun, uç, başlangıç, az öncenose organı, tip sivri ucu, just now zamansal önceliği karşılar; anlam alanı parçalanır.Güçlü
AlmancaNase, Spitze, Anfang, vorhinBurun, sivri uç, başlangıç, deminNase organı, Spitze çıkıntıyı, vorhin ânifen zarfını karşılar.Güçlü
Fransızcanez, pointe, début, tout à l'heureBurun, uç, başlangıç, az öncenez somut organı verirken zamansal öncelik tout à l'heure ile ifade edilir.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
اَلْأَنْفُBedensel organ (burun)Kısas hükümleri ve bedensel dokunulmazlığın dengesi bağlamında organa karşılık organ zikri (Mâide 5:45).
آنِفاًZamansal öncelik (az önce, demin)Münafıkların Peygamber'in meclisinden çıktıktan sonra söylenen sözü kavramamış olarak alaycı bir tavırla sormaları bağlamı (Muhammed 47:16).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİstihzâ ve nifak psikolojisiMünafıkların hakikati dinlerken gösterdikleri dikkatsizlik ve kalplerinin mühürlenmesi sebebiyle sözü idrak edemeyişleri.İdrak yoksunluğu ve zamansal kopukluk.
FıkıhKısas ve diyet hukukuBurnun kıkırdak veya kemik kısmının kesilmesinde kısasın uygulanabilirliği ve koku alma yetisinin kaybında tam diyet gerekip gerekmediği.Organın şeref, simetrisi ve yaşamsal işlevi.
TefsirDilsel delalet ve mecazأنف kelimesinin başlangıç ve uç noktası manasından türeyen zarfın (ânifen) sözün hemen akabindeki zamana delaleti.Zamansal bitişiklik ve öncelik.
HadisAhlak ve sevk edilmeMüminin burnuna halka takılmış uysal deveye benzetilmesi (الجمل الأنف) ve burnu sürtülme (ragime enfuh) deyimleri.İtaat, tevazu ve kibirden arınma.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKibir ve teslimiyet ekseniİzzet / Huşû dengesiBoyun eğmeyi veya kibri yansıtmaKişinin burnunu yere koyması (secde) kibrin kırılıp teslimiyetin gerçekleştiği dini eşiktir.Kesin
İlmiZamansal idrak ve anlamaAnlık dikkat (ânifen)Bilginin üretildiği anda kavranmasıSözün söylendiği ilk anda zihni hazır tutamayanlar ilmi veriyi kaçırırlar.Güçlü
SiyasiToplumsal liderlik ve izzetÖncü kadro (enfü'l-kavm)Topluma yön ve istikamet vermeSiyasette burun, toplumu peşinden sürükleyen öncüleri ve tavizsiz duruşu ifade eder.Güçlü
İktisadiTüketim ve kullanım sırasıİlk elden faydalanma (kâs unuf)Kaynakların ilk ve bakir kullanımıKaynakların tüketilmemiş ilk veriminden faydalanma önceliğini gösterir.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerVektörün uç noktası / Türev başlangıcı (t→t0+)Bir fonksiyonun veya hareketin başladığı ilk sınır anı ve yön tayin eden en uç vektörel doğrultu.Güçlü
Beşeri bilimlerHaysiyet ve ego temsili (Prestige/Dignity)Bireyin toplum içindeki haysiyetini koruma refleksi ve en ufak bir baskıya karşı izzet-i nefis göstermesi.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü sadece yüzdeki anatomik burun yapısına hapsedip, onun öncülük, tazelik, başlangıç ve zaman zarfı boyutlarını kopuk görmek.
Kur'an içi daha geniş anlamأنف hem bedensel haysiyet ve kısas dengesinin organı hem de vahyin indiği an ile dinleyicinin idraki arasındaki taze zaman bağlayıcısıdır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataMuhammed 47:16 ayetindeki zarfın lafzi bir zaman ifadesinden ibaret sanılması, ayetin münafık idraksizliğini ve anı kaçırma psikolojisini eleştiren derin belagatini unutturur.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hem fiziksel kısas adaletindeki hassas uzuv dengesini hem de vahiy karşısındaki zihni uyanıklık ve anlık kavrayış eşiğini tek bir kökün semantik ailesiyle kurduğunu gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Tevrat'tan nakledilen kısas hükümlerinin açıklandığı ahkam ayetlerinde (Mâide 5:45) ve nifak psikolojisinin zihinsel kopukluğunu anlatan ayetlerde (Muhammed 47:16) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Münafıkların sorusunun sıradan bir anlama talebi olduğu zannını düzeltir; onların vahyin taze başlangıcını ve ilk anını kaçıran bir kalbi mühürlülük içinde olduklarını açığa çıkarır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamCanlının yüzündeki en uç çıkıntı olan burun ve bir nesnenin en öndeki sivri ucu.
  • Soyut anlamBir sürecin hemen başlangıç anı, haysiyet, izzet, öncülük ve boyun eğme/eğmeme sınırı.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin yönünü belirleyen uç eleman ile zamansal akışta sıfır noktasına en yakın taze başlangıç eşiği.
  • LaTeX modeliV={x∈S∣x=arg⁡max⁡u⟨u,d⟩}∧tinit=lim⁡Δt→0+(t0+Δt)
  • LaTeX açıklamasıFormülün ilk kısmı, S sistemindeki elemanlar arasından d yönelimi doğrultusunda en uçta ve en önde yer alan öncü x noktasını (burun ve sivri uç) modeller. İkinci kısım ise başlangıç anı olan t0 noktasına hemen bitişik en yakın taze zaman dilimini (tinit / ânifen) diferansiyel bir yaklaşımla ifade eder. Kök, hem mekansal vektörün en uç sınırını hem de zamansal akışın taze başlangıç eşiğini tek bir yapıda birleştirir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ا