أنف

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: أ-ن-ف3 sîga, 23 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.خرجهويحكمأنفجرحقلبآنِفًاطبعألهوَالْأَنْفَقصصعندأذنتبع

KökSîga 3Ayet 2Sure 2Mücavir 23

▶ Ağı aç (3B)

أنف

أ - ن - ف

KÖK
  • 3 geçiş
  • 2 ayet
  • 3 sîga
  • 13 sözlük

Burun, biraz önce anlamında da kullanılmaya başlanmıştır. Enf- Burun demektir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءنف · إنف · انف

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Burun, biraz önce anlamında da kullanılmaya başlanmıştır. Enf- Burun demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.671 harf
باب النون والفاء و و ا ي ء معهما ن ف ي، ن ي ف، ف ن ي، ي ف ن، ن أ ف، أ ن ف، أ ف ن مستعملات نفي: نفيت الرّجلّ وغَيرَه نَفْياً إذا طردتَه، فهو منفيّ، قال الله تعالى: "أو يُنْفَوْا من الأرض". ويقال: معناه: السّجْنُ. والانتفاء من الولد: أن يتبرّأ منه. والنُّفاية من الدّراهم وغيرها: المنفيّ القليل مثل البُراية والنُّحاتة. ونَفِيُّ الرّيح: ما نَفَى من التّراب في أُصُول الحِيطان ونحوِه، وكذلك نَفِيُّ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.119 harf
الأنف للإنسان وغيره. والجمع آنُفٌ وأُنوفٌ وآنافٌ. وأَنْفُ كلِّ شيءٍ: أوّله. وأَنفُ النابِ: طَرَفُه حين يطلُع. وأَنفُ الجبل: نادرٌ يشخصُ منه. وأَنفُ البرد: أَشَدُّه. ويقال: جاء يعدو أَنفَ الشَدِّ، أي أشدّ العَدْوِ. قال: والأُنافيُّ: العظيمُ الأَنفِ. والأنوف: المرأة الطيبة ريح الأنف وأَنَفْتُ الرجلَ: ضربتُ أَنْفَهُ. ويقال: آنَفَهُ الماءُ بلغ أَنْفَهُ، وذلك إذا نزلَ في النهر. وروضة أُنُفٌ بالضم، أي
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR11.611 harf
Madde başı: إنفن ف ( و ا ي ء ) نفى ، ناف ، فنا ، فان ، إنف ، ينف ، أفن ، وفن ، فون ، فنو ، نفو ، إفن . ينف : يَنُوف : اسمُ جَبلٍ في البادية . نفى : اللّيث : نَفَيْت الرَّجُلَ وغيرَه نَفْياً ، إذا طَرَدْته ، فهو مَنْفِيّ : قال الله تعالى : ( أَوْ يُنفَوْاْ مِنَ الاَرْضِ ) ( المائدة : 33 ) . قال بعضهم : معناه : مَن قَتله فَدَمُه هَدَرٌ ، أي لا يُطالب قاتلُه بدَمِه . وقيل : أو يُنْفوا من الأرض : يُقاتلون حينما
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR11.419 harf
(باب الهمزة والنون وما بعدهما في الثلاثي) (أني) الهمزة والنون وما بعدهما من المعتل، لـه أصول أربعة: البُطء وما أشبهه مِن الحِلم وغيره([1])، وساعةٌ من الزمان، وإدراك الشيء، وظَرف من الظروف. فأ[مّا ا]لأوّل فقال الخليل: الأناةُ([2]) الحِلم، والفعل منه تأنَّى وتأَيَّا. وينشد قول الكُمَيت: قِفْ بالدِّيارِ وُقُوفَ زَائِرْ *** وتَأَنَّ إنّك غَيرُ صَاغِرْ([3])ويروى: "وتأَيَّ" ويقال للتمكُّث في الأمور
Maddenin bağlantısı

(باب الهمزة والنون وما بعدهما في الثلاثي) (أني) الهمزة والنون وما بعدهما من المعتل، لـه أصول أربعة: البُطء وما أشبهه مِن الحِلم وغيره([1])، وساعةٌ من الزمان، وإدراك الشيء، وظَرف من الظروف. فأ[مّا ا]لأوّل فقال الخليل: الأناةُ([2]) الحِلم، والفعل منه تأنَّى وتأَيَّا. وينشد قول الكُمَيت: قِفْ بالدِّيارِ وُقُوفَ زَائِرْ *** وتَأَنَّ إنّك غَيرُ صَاغِرْ([3])ويروى: "وتأَيَّ" ويقال للتمكُّث في الأمور التأنِّي . وقال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم للذي تَخَطَّى رقابَ النّاس يوم الجمعة: "رأيتك آذَيْتَ وآنَيْتَ" يعني أخّرتَ المجيءَ وأبطأْت([4])، وقال الحطيئة: وآنَيْتُ العِشاء إلى سُهَيلٍ *** أو الشِّعْرَى فطال بيَ الأَنَاءُ([5])ويقال من الأنَاة رُجُلٌ أَنِيٌّ ذو أَنَاةٍ. قال: * واحْلُمْ فذُو الرّأْيِ الأِنيُّ الأحْلَمُ * وقيل لابنة الخُسّ: هل يُلْقِحُ الثَّنِيّ. قالت: نعم وإلقاحُه أَنِيٌّ. أي بطيّ. ويقال: فلان خَيْرُهُ أنِيٌّ، أي بطيّ. والأنَا، من الأناة والتُّؤَدة. قال: * طالَ الأَنَا وزَايَلَ الحَقَّ الأَشَرْ([6]) * وقالَ: أَنَاةً وَحِلماً وانتظاراً بهم غداً *** فما أنا بالواني ولا الضّرَع الغُمْرِ([7])وتقول للرّجل: إنّه لذو أناةٍ، أي لا يَعجَل في الأمور، وهو آنٍ وقورٌ. قال النابغة: الرِّفْق يُمْنٌ والأَناةُ سَعَادَةٌ *** فاستأْنِ في رفق تلاق نجاحا([8])واستأنيت فلاناً، أي لم أُعْجِلْه. ويقال للمرأة الحليمة المباركة أناةٌ، والجمع أنَوَاتٌ. قال أبو عُبيد: الأَناة: المرأة التي فيها فُتورٌ عند القيام. وأما الزَّمان فالإنَى والأَنَى، ساعةٌ من ساعات الليل، والجمع آناءٌ، وكلُّ إنىً ساعةٌ. وابنُ الأعرابيّ: يقال أُنيٌّ في الجميع([9]). قال: يا ليتَ لي مثلَ شَريبي من غَنِي([10]) وهو شَرِيبُ الصِّدْقِ ضَحّاكُ الأُنِيّ *** إذ الدّلاء حَملتْهُنّ الدُّلِي يقول: في أيِّ ساعةٍ جِئتَه وجدتَه يَضحك. وأمَّا إدراك الشيء*فالإنـى، تقول: انتظرنا إنَى اللَّحم، إي إدراكَه. وتقول: ما أنَى لك ولم يَأْنِ لك، أي لم يَحِنْ. قال الله تعالى: ﴿أَلَمْ يَأْنِ لِلَّذِينَ آمَنُوا﴾ [الحديد 16] أي لم يَحِنْ. وآنَ يَئينُ. واستأنَيت الطعامَ، أي انتظرتُ إدراكه. وَ﴿حَمِيمٍ آنٍ﴾ [الرحمن 44] قد انتهى حَرُّه. والفعل أنَى الماءُ المسخَّنُ يأْنِي. و"عَيْنٌ آنِيَةٌ"([11]) قال عباس: عَلانِيَةً والخيلُ يَغْشَى مُتُونَها *** حَمِيمٌ وآنٍ من دَمِ الجوف ناقِعُ قال ابنُ الأعرابيّ: يقال آن يَئين أَيْناً وأنَى لك يأني أَنْياً، أي حان. ويقال: أَتَيْتُ فلانا آيِنَةً بعد آيِنَةٍ، أي أَحياناً بعد أحيان، ويقال تارةً بعد تَارة. وقال الله تعالى: ﴿غَيْرَ نَاظِرِينَ إنَاهُ﴾ [الأحزاب 53]. وأمَّا الظَّرف فالإناء ممدود، من الآنيةِ. والأواني جمع جمعٍ، يُجمَعُ فِعال على أفعِلة. (أنب) الهمزة والنون والباء، حرفٌ واحد، أنّبْته تأنيباً أي وبَّخته ولمُته. والأُنبوب ما بين كلِّ عُقْدتين. ويزعمون أن الأنَابَ المِسْك([12])، واللهُ أعلمُ بصحّته. وينشدون قولَ الفرزدق: كأنَّ تريكةً من ماء مُزْنٍ *** ودَارِيَّ الأنَابِ مع المُدامِ([13])(أنت) الهمزة والنون والتاء، شذَّ عن كتاب الخليل في هذا النّسق، وكذلك عن ابن دريد([14]). وقال غيرهما: وهو يأنِت أي يَزْحَرُ([15]). وقالوا أيضاً: المأنُوتُ المعيون. هذا عن أبي حاتم. ويقال المأنوت المُقَدَّر. قال: * هيهات منها ماؤُها المَأنُوتُ * (أنث) وأما الهمزة والنون والثاء فقال الخليل وغيره: الأُنثى خلاف الذكر. ويقال سيف [أَنِيثُ([16])] الحديدِ، إذا كانت حديدته أُنثى([17]). والأُنثَيانِ: الخُصيتان. والأُنْثَيانِ أيضاً: الأذُنانِ. قال: وكنَّا إذا الجَبَّار صَعَّر خــدَّه *** ضربناه تحْتَ الأنْثَيينِ على الكَرْدِ([18]) وأرضٌ أنِيثَةٌ: حسنَة النَّبات. (أنح) الهمزة والنون والحاء أصلٌ واحدٌ، وهو صوتُ تنحنُح وزَحِير، يقال أنَحَ يأَنَحُ أَنْحاً، إذا تنحنح من مَرضٍ أو بُهْرٍ ولم يَئِنَّ. قال: ترى الفِئامَ قياماً يأنِحونَ لها *** دَأْبَ المُعضِّلُ إذْ ضاقَتْ مَلاَقِيها قال أبو عُبيد: وهو صوتٌ مع تنحنُحٍ ومصدره الأُنُوح. والفِئام: الجماعة يَأْنحِون لها، يريد للمنجنيق. قال أبو عمرو: الآنِح على مثل فاعل: الذي إذا سُئِل شيئاً تنحنح مِن بُخْلِه، وهو يأنَح ويأنِح مثل يزْحَِر سواء. والأَنَّاح فَعّال منه. قال: ليسَ بأنَّاحٍ طويلٍ غُمَرُهْ *** جافٍ عن المولَى بِطِيءٍ نَظَرُه قال النَّضر: الأَنوح من الرّجال الذي إذا حَمَل حِمْلاً قال: أح أح. قال: لِهَمُّونَ لا يستطيعُ أَحمالَ مِثْلِهم *** أَنُوحٌ ولا جاذٍ قصيرُ القوائمِ الجاذي: القصير. (أنس) الهمزة والنون والسين أصلٌ واحد، وهو ظهورُ الشيء، وكلُّ شيءٍ خالَفَ طريقة التوحُّش. قالوا: الإنْس خلاف الجِنّ، وسُمُّوا لظهورهم. يقال آنسْتُ الشيء إذا رأيتَه. قال الله تعالى: ﴿فَإنْ آنَسْتُمْ مِنْهُمْ رُشْداً﴾ [النساء 6]. ويقال: آنَسْتُ الشيءَ إذا سمعتَه. وهذا مستعارٌ من الأوّل. قال الحارث([19]): آنََستْ نَبأةً وأفزعَها القُـ *** ـنَّاصُ عَصْراً وقد دَنَا الإمساء والأَنْس: أنْسُ الإنسانِ بالشيء إذا لم يسْتَوْحِشْ([20]) منه. والعرب تقول: كيف ابن إنْسِك؟ إذا سأله عن نفسه. ويقال إنسان وإنسانان وأناسيُّ. وإنسان العين: صَبِيّها الذي في السّواد([21]). (أنض) الهمزة والنون والضاد كلمةٌ واحدة لا يقاس عليها، يقال لحم أَنِيضٌ، إذا بقي فيه نُهُوءَةٌ، أي لم يَنْضَج. وقال زهير: يُلَجْلِِجُ مُضْغَةً فيها أَنيضٌ *** أَصَلَّتْ فهي تحتَ الكشحِِ داءُ([22])تقول: آنَضْتُه إيناضاً، وأَنُضَ أناضَةً. (أنف) الهمزة والنون والفاء أصلان منهما يتفرَّع مسائلُ الباب كلّها: أحدهما أخْذ الشيءِ من أوّلِه، والثاني أَنْف كلِّ ذي أنْف. وقياسه التحديد. فأمّا الأصل الأوّل فقال الخليل: استأنفت كذا، أي رجعتُ إلى أوّله، وائتنفت ائتنافاً. ومؤْتَنَف الأَمْر: ما يُبْتَدَأُ فيه. ومن هذا الباب قولهم: فعل كذا آنِفاً، كأنّه ابتداؤه. وقال الله تعالى: *﴿قَالُوا لِلَّذينَ أُوتُوا العِلْمَ ماذا قَالَ آنِفاً﴾ [محمد 16]. والأصل الثاني الأنف، معروف، والعدد آنُفٌ([23])، والجَمْع أُنُوفٌ. وبعيرٌ مأنوفٌ يساق بأنفه، لأنه إذا عَقَره الخِشاشُ انقاد. وبعير أَنِفٌ وآنِفٌ مقصور ممدود. ومنه الحديث: "المسلمون هَيِّنُون لَيِّنون، كالجمل الأَنِف، إنْ قِيدَ انْقَاد، وإن أُنِيخ اسْتَنَاخ"([24]). ورجل أُنافِيٌّ عظيم الأنف. وأَنَفْتُ الرَّجلَ: ضربْتُ أنْفَه. وامرأةٌ أَنوفٌ طيّبة ريح الأنْف. فأما قولهم: أَنِفَ مِن كذا، فهو من الأنْف أيضاً، وهو كقولهم للمتكبِّر: "ورِمَ أنفُهُ". ذكر الأَنْف دون سائر الجسد لأنه يقال شمَخ بأَنْفه، يريد رفع رأسه كِبْرا، وهذا يكون من الغَضَب. قال: * ولا يُهاجُ إذا ما أَنْفُه وَرِما * أي لا يُكلَّم عند الغضَب. ويقال: "وجَعُهُ حيثُ لا يضَعُ الرّاقي([25]) أَنْفَه". يضرَب لما لا دواءَ لـه. قال أبو عبيدة: بنو أنف النَّاقة بنو جعفر بن قُريع بن عَوف بن كعب بن سعد، يقال إنهم نَحَروا جَزُوراً كانوا غنِموها في بعض غَزَواتهم، وقد تخلف جعفر بن قُريع، فجاءَ ولم يبقَ من النّاقة إلا الأنف فذهب به، فسمّوه به. هذا قول أبي عُبيدة. وقال الكَلْبيّ: سُمُّوا بذلك لأن قُريع بنَ عوفٍ نَحَر جزوراً وكان لـه أربعُ نسوة، فبعث إليهنّ بلحمٍ خلا أمَّ جعفرٍ، فقالتْ أمُّ جعفر: اذهَبْ واطلُبْ من أبيك لحما. فجاء ولم يبق إلا الأنف فأخذهُ فلزِمَه وهُجِيَ به. ولم يزالوا يُسَبُّون بذلك، إلى أن قال الحطيئة: قومٌ هم الأنفُ والأذنابُ غيرهمُ *** ومن يُسَوِّي بأَنفِ النّاقةِ الذّنَبا فصار بذلك مدحاً لهم. وتقول العرب: فلان أَنْفِي، أي عِزِّي ومَفْخَرِي. قال شاعر: * وأَنْفِي في المَقامَة وافتخارِي * قال الخليل: أنْف اللِّحية طرَفُها، وأنف كلّ شيءٍ أوّله. قال: * وقد أخَذَتْ مِن أَنْفِ لحيتَك اليدُ([26]) * وأنف الجبَل: أوّلُه وما بدا لك منه. قال : خذا أنْفَ هَرْشَى أَوْ قَفَاها فإنّه *** كِلا جانِبَيْ هَرْشَى لهنَّ طريقُ([27])قال يعقوب: أنف البرد: أشدُّه. وجاء يعدُو أَنْفَ الشدّ، أي أشدّه. وأنف الأرض: ما استقبل الأرضَ من الجَلَد والضّواحي. ورجل مِئنافٌ: يسير في أنْف النهار. وخَمْرَةٌ أُنُفٌ أَوّلُ ما يَخرج منها. قال: أُنُفٍ كَلَوْنِ دمِ الغَزالِ مُعَتَّقٍ *** من خَمْرِ عانَةَ أو كُرُوم شِبَامِ([28])وجارية أُنُفٌ مُؤتَنِفَة([29]) الشّباب. قال ابنُ الأعرابي: أَنَّفت السِّراج إذا أحْدَدتَ طرفَه وسوَّيته، ومنه يقال في مدح الفَرس: "أُنِّفَ تأنيف السَّيْر" أي قُدَّ وسُوِّي كما يسوَّى السَّيْر. قال الأصمعيّ: سنانٌ مؤنَّف أي محدَّد. قال: بكُلِّ هَتُوفٍ عَجْسُها رَضَوِيّةٍ *** وسهمٍ كسَيْف الحميريِّ المؤنَّفِ والتأنيف في العُرقوب: التَّحديد، ويُستَحبُّ ذلك من الفرس. (أنق) الهمزة والنون والقاف يدلّ على أصلٍ واحد، وهو المُعْجِبُ والإعجاب. قال الخليل: الأَنَق الإعجاب بالشَّيء، تقول أَنِقْت به، وأنا آنَقُ به أَنَقَاً، [وأنا به أَنِقٌ([30])] أي مُعْجَبٌ. وآنَقَني يُونِقُني إيناقاً. قال: إذا بَرزَتْ مِنْ بَيتها راق عَيْنَها *** مُعَوَِّذُهُ وآنَقَتْها العَقائِقُ([31])وشيءٌ أنيقٌ ونباتٌ أَنيق. وقال في الأَنِقِ: * لا أَمِنٌ جَليسُهُ ولا أَنِقْ([32]) * أبو عمرو: أَنِقْتُ الشيءَ آنَقُه أي أَحبَبْتُه، وتأَنّقْتُ المكانَ أَحبَبْته. عن الفَرّاء. وقال الشّيبانيّ: هو يتأنَّق في الأَنَق، والأَنَقُ من الكلأ وغيرهِ، وذلك أن ينتقي أفضلَه. قال: * جاء بنُو عَمِّك رُوَّادُ الأَنَقْ([33]) * وقد شذّت عن هذا الأصل كلمةٌ واحدة: الأَنُوقُ، وهي الرّخَمَة. وفي المثل: "طلَبَ بَيْضَ الأَنوق". ويقال إنّها لا تبيض ويقال بَلْ لا يُقدَر لها على بيض. وقال: طلبَ الأبلقَ العقوقَ فلمّا *** لمْ ينَلْهُ أرادَ بيضَ الأَنُوقِ([34])(أنك) الهمزة والنون والكاف ليس فيه أصلٌ، غير أنّه قد ذُكِر الآنُك. ويقال هو خالص الرصاص، ويقال بل جنسٌ منه.

--------------ــــ ([1]) في الأصل: "والحلم وغيره". ([2]) في الأصل: "الأناءة". ([3]) في الأصل: "صاعر" صوابه من اللسان (18: 67) حيث أنشده برواية: "وتأي" وانظر بعض أبيات القصيدة في الأغاني (15: 111، 113، 114) في ترجمة الكميت ابن زيد. ([4]) و"آذيت" أي آذيت الناس بتخطيك. ([5]) ديوانه ص25 واللسان (18: 51). وفيه (18: 52): "ورواه أبو سعيد: وأنيت، بتشديد النون". ([6]) البيت للعجاج في ديوانه ص16 واللسان (18: 52). ([7]) البيت لابن الذئبة الثقفي، كما في أمالي ثعلب ص173، وشرح شواهد المغني للسيوطي 264 وتنبيه البكري على القالي 24. ونسب إلى عامر بن مجنون الجرمي في حماسة البحتري 104 وإلى وعلة بن الحارث الجرمي في المؤتلف 196 وإلى الأجرد الثقفي في الشعراء 172. وانظر الكامل 155 ليبسك، ويروى: "فما أنا بالواني". ([8]) البيت لم يرد في ديوان النابغة، وصدره بدون نسبة في اللسان (18: 51). ([9]) أي في الجمع، ويقال في جمعه "آناء" أيضاً، كما سبق. ([10]) هم غني بن أعصر بن سعد بن قيس بن عيلان. انظر المعارف 36 والاشتقاق 164. وفي اللسان (18: 52): "من نمي"، ولم أجده في قبائلهم. ([11]) هي في قوله تعالى: {تُسْقَى مِنْ عَيْنٍ آنِيَةٍ[الغاشية 5]. ([12]) في اللسان أنه ضرب من العطر يضاهي المسك. ([13]) روايته في الديوان 836: * وداري الذكي مع المدام * ([14]) كذا، ولعله ساقط من نسخته. انظر الجمهرة (3: 269). ([15]) ذكر في اللسان أن الأنيت الأنين. وفي الجمهرة: "وهو أشد من الأنين". ([16]) تكملة يقتضيها السياق. ([17]) أي لينة. ويقابله السيف الذكير، وهو الصلب الحديدة. ([18]) الكرد: العنق. والبيت للفرزدق في ديوانه 210 واللسان (2: 417). ونحوه قول ذي الرمة: وكنا إذا القيسي نب عتوده *** ضربناه فوق الأنثيين على الكرد ويختلف الرواة في بيت الفرزدق فيروونه أيضاً: " إذا القيسي نب عتوده". ([19]) هو الحارث بن حلزة اليشكري. والبيت في معلقته. وفي الأصل: "الحراث" محرف. ([20]) في الأصل: "يتوحش". ([21]) في اللسان (19: 183-184): "والصبي ناظر العين، وعزاه كراع إلى العامة". "ابن إنسك" ضبط في المخصص (13: 200): "ابن إنسك وابن أنسك". ([22]) وكذا ورد إنشاده في اللسان (لجج، أنض)، وصواب الرواية: "تلجلج" بالخطاب. انظر ديوان زهير 82. وبعد البيت: غصصت بنيئها فبشمت عنها *** وعندك لو أردت لها دواء ([23]) يراد بهذا التعبير أقل الجمع، وهو ما يسمونه "جمع القلة". وصيغته أفعلة وأفعل وفعلة وأفعال. وهو يطلق على الثلاثة إلى العشرة، وسائر الصيغ للعشرة فما فوقها. انظر اللسان (أهن س2) وما سيأتي هنا في مادة (أهن) ص151. ([24]) في اللسان (10: 355): "وإن أنيخ على صخرة استناخ". ([25]) في الأصل: "الرامي" محرفة. ([26]) هو لأبي خراش الهذلي. انظر اللسان (10: 356). وصدره . * تخاصم قوماً لا تلقى جوابهم * ([27]) هرشى: ثنية في طريق مكة. ويروى: "خذي أنف هرشى". ويروى: "خذا جنب هرشى". انظر المقاييس واللسان (هرش). ولم أجد للبيت نسبة. ([28]) البيت لامرئ القيس في ديوانه 162. وعانة وشبام: موضعان. ([29]) في الأصل: "مؤتنف". ([30]) تكملة يقتضيها السياق. انظر أول المادة في اللسان. ([31]) البيت لكثير عزة، كما في اللسان (5: 34/12: 127). وما سيأتي في (عوذ) ومعوذ النبت، بتشديد الواو المكسورة أو المفتوحة، وهو ما ينبت في أصل شجرة أو حجر يستره. وفي الأصل: "معوذها" صوابه من اللسان. يقول: إذا خرجت من بينها راقها معوذ النبت حول بيتها. ورواية اللسان في الموضعين: "وأعجبتها" موضع "وآنقتها". ([32]) من رجز للقلاخ بن حزن المنقري يهجو به الجليد الكلابي. انظر اللسان (12: 11) وقد صحف في (12: 264) بالشماخ. ويقال أمن وآمن وأمين بمعنى. ([33]) الرجز في اللسان (11: 29). ([34]) انظر حواشي الحيوان (3: 522) والشريشي (2: 204) والإصابة 1098 من قسم النساء. ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR573 harf
- أصل الأنف: الجارحة، ثم يسمى به طرف الشيء وأشرفه، فيقال: أنف الجبل وأنف اللحية (راجع: أساس البلاغة ص 11؛ والمجمل 1/104؛ والعباب (أنف) ص 33)، ونسب الحمية والغضب والعزة والذلة إلى الأنف حتى قال الشاعر: - 31 - إذا غضبت تلك الأنوف لم أرضها *** ولم أطلب العتبى ولكن أزيدها (البيت في محاضرات الراغب 1/315 دون نسبة، وسيكرر ثانية، وهو في مجمع البلاغة للمؤلف 1/524) وقيل: شمخ فلان بأنفه: للمتكبر، وترب أنفه
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR805 harf
أ ن ف أرغم أنوفهم وآنفهم‏.‏ ونفست عن أنفيه أي منخريه‏.‏ قال مزاحم‏:‏ يسوف بأنفيه النقـاع كأنـه عن البقل من فرط النشاط كعيم وامرأة أنوف‏:‏ طيبة الأنف‏.‏ وتزوج أعرابي فقال‏:‏ وجدتها رصوفاً رشوفاً أنوفاً‏.‏ ومن المشتق منه‏:‏ فيهم أنفة وأنف وقد أنف من كذا‏.‏ ألا ترى أنهم قالوا الأنف في الأنف‏.‏ والمؤمن كالجمل الأنف وهو الذي أوجعت أنفه الخزامة‏.‏ ومن المجاز‏:‏ هو أنف قومه وهم أنف الناس‏.‏ قال
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR10.545 harf
الأَنْفُ: الـمَنْخَرُ معروف، والجمع آنُفُ وآنافٌ وأُنُوفٌ؛ أَنشد ابن الأَعرابي: بِيضُ الوُجُوهِ كَريمةٌ أَحْسابُهُمْ، في كلِّ نائِبَةٍ، عِزازُ الآنُفِ وقال الأَعشى: إذا رَوَّحَ الرَاعي اللِّقاحَ مُعَزِّباً، وأَمْسَتْ على آنافِها غَبَراتُها وقال حسان بن ثابت: بِيضُ الوُجُوهِ، كَرِيمةٌ أَحْسابُهُم، شُمُّ الأَنُوفِ من الطِّرازِ الأَوَّلِ والعرب تسمي الأَنْفَ أَنْفين؛ قال ابن أَحمر: يَسُوفُ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR471 harf
* أ ن ف * * الأَنْفُ * جمعه * آنُفُ * و * آنَافٌ * و * أُنُوفٌ * و * أنْفُ * كل شيء أوله وروضة * أُنَفٌ * بضمتين أي لم يرعها أحد كأنه * استُؤْنِفَ * رعيها و * أنِفَ * من الشيء من باب طرب و * أنَفَةً * أيضا بفتحتين أي استنكف و * أنِفَ * البعير اشتكى أنفه من البرة فهو * أنِفٌ * مثل تعب فهو تعب وفي الحديث ﴿المؤمن كالجمل الأنف إن قيد انقاد وإن أنيخ على صخرة استناخ﴾ وذلك للوجع الذي به فهو ذلول منقاد
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR11.523 harf
الأنف للإنسان وغيره: أي: معروف، قال شيخنا، هو اسم لمجموع المنخرين، والحاجز، والقصبة، وهي ما صلب من الأنف، فعد المنخرين من المزدوج لا ينافي عد الأنف من غير المزدوج، كما توهمه الغنيمي في شرح الشعراوية، فتأمل، ج: أنوف، وآناف، وآنف، لأخير كأفلس، وفي حديث الساعة: )حتى تقاتلوا قوما صغار الأعين، ذلف الآنف(، وفي حديث عائشة: )يا عمر، ما وضعت الخطم على آنفنا وأنشد ابن الأعرابي: بيض الوجوه كريمة
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok18.735 harf
Madde başı: انفأَنَفَهُ 1 أَنَفَهُ ذ , (T, S, M, K,) aor. اَنِفَ (M, K) and اَنُفَ , (K,) inf. n. أَنْفٌ, (M,) He struck, (T, S, K,) or hit, or hurt, (M,) his nose; (T, S, M, K;) namely, a man's. (S.) ― -b2- It (the water) reached his nose, (T, S, K,) on the occasion of his descending into a river; (S;) as also ↓ آنفهُ, (K, [but in some copies written again أَنَفَهُ,]) inf. n. اـِينَافٌ. (TK.) -A2- أَنَفَتِ
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.021 harf
Madde başı: ءنفأَنَفَ أَنَفَ I , U ( n. ac. أَنْف 1 ), a. Struck on the nose. أَنِفَ أَنِفَ A ( n. ac. أَنَف 4 , أَنَفَة 4t ) a. [ Min ], Abstained, shrank from, disdained. تَأَنَّفَ تَأَنَّفَ V , a. Abstained. b. Longed for. اـَئْتَنَفَ اـَئْتَنَفَ VIII , a. Began afresh, recommenced. اِسْتَأْنَفَ اِسْتَأْنَفَ X , a. see VIII . b. Appealed ( legal ). أَنْف أَنْف 1 , ( pl. آنُف 16 , أُنُوْف 27
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR38.335 harf
Madde başı: ءنفءنف أَنِفَ - يَأْنَفُ أَنِفَ - يَأْنَفُ - أَنـْف - آنِف - آنِفاً أَنِفَ - يَأنـَفُ + كائن + شيئاً أو أمراً أو من شيء أوأمر: يرفضه تكبراً وعلواً وكراهة: يكرهه وينفر منه ويتكبر عليه برفع أنفه وصرفه عنه أنـْف: على وزن " فـَعـْل": اسم فعل " أَنِفَ - يَأنـَفُ ": وهوكذلك اسم آلة منه: وهو اصطلاحاً العضو من البشر الذي يعبر به عن الرفض والتعالي
Tamamını oku

Sîgalar(3)

Mücavir kökler23 mücavir (40 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. جرح

    1 ortak ayet · Curha yara demektir

  2. طبع

    1 ortak ayet · Ağaç, taş gibi şeylerin üzrini çentmek için kullanılan taş…

  3. سنن

    1 ortak ayet · “Sin” dişler demektir

  4. قصص

    1 ortak ayet · Anlatırız

  5. هوي

    1 ortak ayet · Onların hevesleri

  6. عين

    1 ortak ayet · Ayn göz, “evya” göze demektir

  7. أذن

    1 ortak ayet · Kulak demektir

  8. صدق

    1 ortak ayet · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir

  9. أله

    2 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  10. قلب

    1 ortak ayet · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır

  11. خرج

    1 ortak ayet · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır

  12. تبع

    1 ortak ayet · İnek yavrusu, dana demektir

Geçtiği ayetler(2)

  1. … مِنْ عِنْدِكَ قَالُوا لِلَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ مَاذَا قَالَ آنِفًا أُولَئِكَ الَّذِينَ طَبَعَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ وَاتَّبَعُوا أَهْوَاءَهُمْ

    Biraz önceOnların arasında seni dinleyenler vardır. Nihayet senin yanından çıkınca, kendilerine ilim verilmiş olanlara: Az önce ne demişti? diye sorarlar. İşte bunlar, Allah’ın kalblerini mühürlemiş olduğu ve kendi heveslerine uyan kimselerdir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökأنف
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerخرط, شمخ, قدم, سبق
Zıt Kökدبر
Çekirdek Özet 1Canlıda koku ve solunum organı olan burun; bir nesnenin en önde, en uçta ve en sivri duran başlangıç noktası
Çekirdek Özet 2Kısas hukukunda şerefi ve duyuyu temsil eden bedensel uzuv ile zamansal süreçte hemen başlangıçta/az önce cereyan eden durum
Çekirdek Özet 3Öncelik, öncülük, izzet, yönlendirilebilirlik ve bir eylemin zamansal yahut yapısal en uç başlangıç sınırı
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca anatomik burun uzvuna indirgeyerek onun öncelik, başlangıç, izzet, onur ve yön tayini boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
أنVarlık kazanma, beliriş, zamansal yaklaşma ve sınır belirleme; أنى (vaktin gelmesi), أنس (belirme, görünme, alışma), أنم (canlı varlıklar) köklerinde olduğu gibi bir sınırın ve varoluş anının hissedilmesiفAğız, açılma, dışa taşma ve kenar oluşturan ف harfiyle çekirdek somutlaşmış; varlığın dışa doğru en sivri uzantısı, en öndeki sınırı ve başlangıç noktası haline gelmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
أÖküz başı; güç, öncülük, başlangıçBir hareketin başı çekmesini, öne fırlamasını ve birincil yönlendirici gücü temsil eder.
نFiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkYaşamsal nefesi, duyarlılığı, hareketin akışını ve canlılığın devamını simgeler.
فAğız; söz, açıklık, kenarBedensel açıklığı, dışa taşan kenarı ve havayla temas kurulan giriş sınırını yansıtır.
أنفÖncü gücün dışa uzanan canlı sınırıCanlının en önünde yer alan, nefesi karşılayan, yönü ve izzeti temsil eden en uç çıkıntı ve eylemin ilk başlangıç noktası hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamCanlının yüzünde en önde bulunan koku ve nefes alma organı (burun); bir dağın, bitkinin veya nesnenin en ileri uzanan uç ve başlangıç noktası.
Cahiliye şiiri kullanımıA‘şâ bir beytinde develerin akşam dönüşünü ve burunlarındaki tozlanmayı şöyle tasvir eder: إذا رَوَّحَ الرَاعي اللِّقاحَ مُعَزِّباً / وأَمْسَتْ على آنافِها غَبَراتُها
Erken Arapça kullanımErken dönemde henüz dokunulmamış, otlatılmamış bakir otlak için كلاٌ أُنُفٌ ve ilk defa içilen taze kadeh için كَأْسٌ أُنُفٌ tabirleri kullanılmıştır.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça أنف kökü, Sami dil ailesinin en temel anatomik ve kavramsal ortak miraslarından birini temsil eder. Kuzeybatı Sami dillerinde nûn sesinin asimilasyonu sonucunda kelime biçimsel olarak kısalmış; İbranicede אַף (ʾap: burun, yüz, öfke) ve ikili biçimiyle אַפַּיִם (ʾappayim: iki burun deliği, yüz) halini almıştır. Burundaki kızarma ve hızlı soluma üzerinden öfke ve hamiyet manası bu dillerde de doğrudan burun kelimesiyle karşılanır. Akadcada appu (burun, uç, tepe, sınır) biçiminde hem anatomik organ hem de bir yapının en sivri, en öndeki ucu anlamında kullanılır. Ugaritçede ảp kelimesi burun ve öfke anlamlarını korur. Arapça, asıl üçlü kök yapısını koruyarak hem fiziksel organı (burun) hem de bu organın cisimdeki pozisyonundan kaynaklanan öncelik, uç nokta, taze başlangıç (isti'nâf) ve onur/kibir (anefe) anlamlarını canlı bir sistem halinde muhafaza etmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönأنف kökünden türeyen organ ve başlangıçBurun (en öndeki uzuv) anlamından hareketle dağın burnu (en sivri ucu), otlağın ilki (unuf) ve zamanın en başı (ânifen) türemiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ʾap, Akadca appu, Ugaritçe ảpnûn sesinin düşmesiyle oluşan biçimlerde dahi burun, öfke, şeref ve uç nokta anlam paralelliği tamdır.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik katmanÇad dilleri ve bazı Berberî lehçelerinde burun ve koku alma organına dair fonetik paralellikler önerilmekle birlikte geniş katmanda bağımsız kök kabul edilir.Muhtemel

Kaynak David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
أنفAnlamlıBurun, uç, başlangıç, onurYüzdeki en belirgin çıkıntı; bir şeyin ilk başladığı nokta ve zamansal öncelik.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
أفنAnlamlıEksilme, akılsızlık, kurumaSütün memede çekilmesi veya aklın noksanlaşması durumu.Ters orantı ilişkisi; Kur'an'da geçmez.
نأفAnlamlıYeme, doyma, üstünlükBir şeyi iştahla yemek veya bir şeye meyletmek.Kur'an'da geçmez.
نفأAnlamlıParçalanma, püskürmeSuyun veya bir sıvının fışkırıp etrafa saçılması.Kur'an'da geçmez.
فأنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıMühmel kombinasyon.
فنأAnlamlıÇokluk, kalabalıkMalın veya kavmin çoğalması, dal budak salması.Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
أنفMerkezBurun, öncülük, izzet, başlangıçFiziksel olarak en öndeki uzuv, zamansal olarak hemen önceki an ve ahlaki olarak boyun eğmeme.Bütün anlam alanlarının merkezi olan öncelik ve şahsiyet noktası.
خرطKomşuBurun, hortum, soymaخرط daha çok burnun ve yüzün şekline, uzamasına ve aşağılanmasına işaret eder.Kalem 68:16 ayetindeki hortum/burun üzerine damga vurma bağlamı.
شمخKomşuYükseklik, burun kıvırma, kibirشمخ yüksekliği ve dağların sarp uçlarını ifade ederken burun ile ilişkilendirildiğinde gururlanmayı anlatır.Fiziksel yükseklikten ahlaki gurura geçiş.
قدمKomşuÖne geçme, eskiden olmaقدم genel zamansal ve mekansal önceliği anlatır; أنف ise hemen bitişik başlangıç ucunu belirtir.Geniş zamanlı öncelik ile dar/bitişik öncelik farkı.
سبقKomşuİleri geçme, yarışta öne çıkmaسبق hareket halinde başkasını geride bırakmayı vurgular; أنف zatî ve yapısal önceliği bildirir.Dinamik yarış önceliği ile statik uç nokta farkı.
دبرZıtArka, son, peş, geçmişدبر bir şeyin arkasını, bitimini ve sonrasını temsil ederken أنف en önünü ve başlangıcını temsil eder.Varlığın ve zamanın karşıt kutupları.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaأنفBurun, ön, başlangıç, izzetHem bedensel organı hem de zamansal ve hiyerarşik önceliği bir arada kapsar.Kesin
Latincenasus, rostrum, initiumBurun, gaga/uç, başlangıçnasus bedensel burnu karşılarken, initium başlangıcı karşılar; tek kelimede iki anlam birleşmez.Güçlü
İngilizcenose, tip, prime, just nowBurun, uç, başlangıç, az öncenose organı, tip sivri ucu, just now zamansal önceliği karşılar; anlam alanı parçalanır.Güçlü
AlmancaNase, Spitze, Anfang, vorhinBurun, sivri uç, başlangıç, deminNase organı, Spitze çıkıntıyı, vorhin ânifen zarfını karşılar.Güçlü
Fransızcanez, pointe, début, tout à l'heureBurun, uç, başlangıç, az öncenez somut organı verirken zamansal öncelik tout à l'heure ile ifade edilir.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
اَلْأَنْفُBedensel organ (burun)Kısas hükümleri ve bedensel dokunulmazlığın dengesi bağlamında organa karşılık organ zikri (Mâide 5:45).
آنِفاًZamansal öncelik (az önce, demin)Münafıkların Peygamber'in meclisinden çıktıktan sonra söylenen sözü kavramamış olarak alaycı bir tavırla sormaları bağlamı (Muhammed 47:16).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİstihzâ ve nifak psikolojisiMünafıkların hakikati dinlerken gösterdikleri dikkatsizlik ve kalplerinin mühürlenmesi sebebiyle sözü idrak edemeyişleri.İdrak yoksunluğu ve zamansal kopukluk.
FıkıhKısas ve diyet hukukuBurnun kıkırdak veya kemik kısmının kesilmesinde kısasın uygulanabilirliği ve koku alma yetisinin kaybında tam diyet gerekip gerekmediği.Organın şeref, simetrisi ve yaşamsal işlevi.
TefsirDilsel delalet ve mecazأنف kelimesinin başlangıç ve uç noktası manasından türeyen zarfın (ânifen) sözün hemen akabindeki zamana delaleti.Zamansal bitişiklik ve öncelik.
HadisAhlak ve sevk edilmeMüminin burnuna halka takılmış uysal deveye benzetilmesi (الجمل الأنف) ve burnu sürtülme (ragime enfuh) deyimleri.İtaat, tevazu ve kibirden arınma.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKibir ve teslimiyet ekseniİzzet / Huşû dengesiBoyun eğmeyi veya kibri yansıtmaKişinin burnunu yere koyması (secde) kibrin kırılıp teslimiyetin gerçekleştiği dini eşiktir.Kesin
İlmiZamansal idrak ve anlamaAnlık dikkat (ânifen)Bilginin üretildiği anda kavranmasıSözün söylendiği ilk anda zihni hazır tutamayanlar ilmi veriyi kaçırırlar.Güçlü
SiyasiToplumsal liderlik ve izzetÖncü kadro (enfü'l-kavm)Topluma yön ve istikamet vermeSiyasette burun, toplumu peşinden sürükleyen öncüleri ve tavizsiz duruşu ifade eder.Güçlü
İktisadiTüketim ve kullanım sırasıİlk elden faydalanma (kâs unuf)Kaynakların ilk ve bakir kullanımıKaynakların tüketilmemiş ilk veriminden faydalanma önceliğini gösterir.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerVektörün uç noktası / Türev başlangıcı (t→t0+)Bir fonksiyonun veya hareketin başladığı ilk sınır anı ve yön tayin eden en uç vektörel doğrultu.Güçlü
Beşeri bilimlerHaysiyet ve ego temsili (Prestige/Dignity)Bireyin toplum içindeki haysiyetini koruma refleksi ve en ufak bir baskıya karşı izzet-i nefis göstermesi.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü sadece yüzdeki anatomik burun yapısına hapsedip, onun öncülük, tazelik, başlangıç ve zaman zarfı boyutlarını kopuk görmek.
Kur'an içi daha geniş anlamأنف hem bedensel haysiyet ve kısas dengesinin organı hem de vahyin indiği an ile dinleyicinin idraki arasındaki taze zaman bağlayıcısıdır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataMuhammed 47:16 ayetindeki zarfın lafzi bir zaman ifadesinden ibaret sanılması, ayetin münafık idraksizliğini ve anı kaçırma psikolojisini eleştiren derin belagatini unutturur.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hem fiziksel kısas adaletindeki hassas uzuv dengesini hem de vahiy karşısındaki zihni uyanıklık ve anlık kavrayış eşiğini tek bir kökün semantik ailesiyle kurduğunu gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Tevrat'tan nakledilen kısas hükümlerinin açıklandığı ahkam ayetlerinde (Mâide 5:45) ve nifak psikolojisinin zihinsel kopukluğunu anlatan ayetlerde (Muhammed 47:16) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Münafıkların sorusunun sıradan bir anlama talebi olduğu zannını düzeltir; onların vahyin taze başlangıcını ve ilk anını kaçıran bir kalbi mühürlülük içinde olduklarını açığa çıkarır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamCanlının yüzündeki en uç çıkıntı olan burun ve bir nesnenin en öndeki sivri ucu.
  • Soyut anlamBir sürecin hemen başlangıç anı, haysiyet, izzet, öncülük ve boyun eğme/eğmeme sınırı.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin yönünü belirleyen uç eleman ile zamansal akışta sıfır noktasına en yakın taze başlangıç eşiği.
  • LaTeX modeliV={x∈S∣x=arg⁡max⁡u⟨u,d⟩}∧tinit=lim⁡Δt→0+(t0+Δt)
  • LaTeX açıklamasıFormülün ilk kısmı, S sistemindeki elemanlar arasından d yönelimi doğrultusunda en uçta ve en önde yer alan öncü x noktasını (burun ve sivri uç) modeller. İkinci kısım ise başlangıç anı olan t0 noktasına hemen bitişik en yakın taze zaman dilimini (tinit / ânifen) diferansiyel bir yaklaşımla ifade eder. Kök, hem mekansal vektörün en uç sınırını hem de zamansal akışın taze başlangıç eşiğini tek bir yapıda birleştirir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ا