أوي
أ - و - ي
KÖK- 36 geçiş
- 36 ayet
- 21 sîga
- 10 sözlük
Eveye kuş yuvası demektir. Yuva kelimesi burada gelmektedir.devamı ›
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءوي · أوى
Notlarım
Sözlükler(10)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Eveye kuş yuvası demektir. Yuva kelimesi burada gelmektedir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR7.134 harfMadde başı: أوىباب اللفيف من و أ ي ء
أ و ى، أ و، أ و أ، أ ي، أ يا، و أ ى، و ي، و ا، آ ء، أ يأ يأ، و أ و، يأيأ مستعملات
أوى:
تقول العرب: أوى الإنسان إلى منزله يأوي أُوِيّاً وإواء والأُوِيُّ: أحسن، وآويتُهُ إيواءً.
والتّأوّي: التّجمّع... وتأوّتِ الطَّير، إذا انضمّ بعضُها إلى بعض، فهنّ أُوِيٌّ، ومُتأوّيات قال العجاج: كما تَدانَى الحِدَأُ الأُويُّ يصف الأثافي، وقد شبّه كلّ أثفيةٍ بحِدَأة بوزن فِعَلة.
وتقول: أويت
باب اللفيف من و أ ي ء أ و ى، أ و، أ و أ، أ ي، أ يا، و أ ى، و ي، و ا، آ ء، أ يأ يأ، و أ و، يأيأ مستعملات أوى: تقول العرب: أوى الإنسان إلى منزله يأوي أُوِيّاً وإواء والأُوِيُّ: أحسن، وآويتُهُ إيواءً. والتّأوّي: التّجمّع... وتأوّتِ الطَّير، إذا انضمّ بعضُها إلى بعض، فهنّ أُوِيٌّ، ومُتأوّيات قال العجاج: كما تَدانَى الحِدَأُ الأُويُّ يصف الأثافي، وقد شبّه كلّ أثفيةٍ بحِدَأة بوزن فِعَلة. وتقول: أويت لفلانٍ آوي أويةً وأيّةً ومأويةً ومأواةً إذا رحمته ورثيت له، قال: على أمرِ من لم يُشوِني ضَرُّ أمره ولو أننّي استأويتُه مـا أوى لـيا وابن آوى: لا يصرفل على حال، ويُحْمَلُ على أفعل مثل: أَحْوَى. أو: أو: حرف عطف يُعْطَفُ به ما بَعْدَهُ على ما قَبْلَهُ، فإذا وصفت أو نفسها أنّثتها. ويقال: أو: تكون بمعنى الواو، وتكون بمعنى بَلْ، وتُفَسّر هذه الآية: "إلى مئةِ ألف أو يزيدون" أي: بل يزيدون ومعناه: ويزيدون والألف زائدة. وتقول للرّجل: احذر البئر لا تقع فيها، فيقول: أَوْ يُعافي اللهُ، أي: بل يُعافي اللهُ. وتكون أو بمعنى حتّى، قال امرؤ القيس: فقلب له: لا تَبكِ عيناك إنّمـا نحاولُ ملكا أو نَمُوتَ فَنُعذَرا أي: حتّى نموتَ. وقال يزيد بن معاوية: حتّى يُصادفَ مالاً أو يُقال فتـىً لاقَى التّي تَشْعبُ الفتيان فانشَعبا فينصبون بأو كما ينصبون بحتّى. وتكون أو في موضع تكرار أم.. تقولُ في الخبر: كان كذا أو كذا، تعطِفُ آخرَ كلامِك على أوّلِهِ، إلاّ أنّ أو تعني الشّكّ في أحدهما... وتقول في الاستفهام: أعندك تمرٌ أو عنب.. لست تستفهم عن أحدهما على يقين من الآخر ولكنّك في شَكٍّ منهما فأردت أن تكرّر الاستفهام، ولو علمت أيهّما هذا استفهمت لنخبر باليقين منهما فقلت: أعمرو عندك أم زيد? فإِذا كان الفعل على الأمرين جميعاً فهو بأَوْ، وإذا وقع بأحدهما فهو بأَمْ.. وتقول: أوَ لَمْ تفعلْ كذا بنصب الواو، لأَنّها ليست بأَو التّي وصفناها، ولكنّها الواو المفردة جاءتْ قبلها ألف الاستفهام، كما جاءت قبل الفاء و ثمّ و لا فقلت: أفلا.. أثمّ.. ألا كأنك قلت: وَلَمْ تفعلْ.. وتقول: أضربتني أو ضربت زيداً كقولك: ضربتني ثمّ ضربت زيداً. وأوّة بمنزلة فَعلة، تقول: أوّةً لك كقولك: أَوْلى لَكَ، وآوّة، ممدودة مُشدّدة.. المعنى فيهما واحدٌ، وقد يكون ذلك في موضع الأَولى وآوّة في موضع مشقة وهم وحزن.. ومنهم من يقول: أوْهِ منك، قال: فأَوْهِ من الذّكرى إذا ما ذكرتها ومن بُعدِ أرضٍ بيننا وسمـاءِ ويُرْوَى: فأَوِّ من الذِّكْرَى.... والتّأوي: من التَّلَهُّف، تقول: أوّةً لك وأَوْهَةً لك لهذا الشّيء. أوأ: آءٌ، ممدودة: في زَجْر الخيل في العساكر ونحوها، قال: في جَحُفلٍ لَجِبٍ جمٍّ صواهلُهُ تسمعُ باللّيل، في حافاته، آءُ وتقول في النّداء: آفلانُ. أي: تقول في النّداء: أَيْ فلانُ، وقد يُمَدُّ: آي فلان. وقد تكون أي: تفسيراً للمعاني: أَيْ كذا كذا. وأمّا إِي فإِنّها تدخُلُ في اليمين كالصّلة والافتتاح، ومنه قول الله عزّ وجلّ: "إي وربّي إنّه لحقّ" المعنى: نعم والله. وأمّا أيّ مثقّلة، فإِنّها بمنزلة مَنْ وما.. تقول: أَيُّهم أخوك وأيّتُهُنَّ أُخْتُك? وأيّما الأخوين أحبّ إليك. وأيّا ما تحب منهم تجعل ما صلة، وكذلك في أيّما الأخوين ما صلةٌ. وأيّ لا تُنوّن، لأنّ أيّ مضاف. وقوله تعالى: "أيّاما تدعوا": ما صلة أيّا يجعل مكان اسمٍ منصوب، كقولك: ضربتك، فالكاف: اسم المضروب، فإِذا أردت تقديم اسمه غيرِ ظُهوره قلت: إيّاك ضربت فتكون إِيّا عماداً للكاف لأنّها لا تُفردُ من الفعل.... ولا تكون إيّا مع كافٍ ولا هاء ولا ياءٍ في مَوْضِعِ الرّفعِ والجرِّ، ولكن تكون كقول المُحَذِّر: إيّاك وزيداً. فمنهم من يجعل التّحذير وغيرَ التحذير مكسوراً، ومنهم من ينصبه في التَّحذير ويكسِرُ ما سوى ذلك، للتّفرقة. وأيَانً: بمنزلة متى.. يُخْتَلَفُ في نومها، فيقال: هي أصليّة، ويُقال: هي زائدة. وكَأَيِّنْ في معنى: كم، يُقال: الكاف فيها زائدة، والنّون بمنزلة التنوين، وأصل بنائها: أيّ ويقال: بل النّون مع أيّ أصل، والكاف زائدة لازمة كما لزمت كاف كم ونحوها. أيا: الآية: العَلامةُ، والآية: من آيات الله، والجميع: الآي. وتقديرها: فَعَلَةٌ. قال الخليل: إنّ الألف التي في وسط الآية من القرآن، والآيات العلامات هي في الأصل: ياء وكذلك ما جاء من بناتها على بنائها نحو: الغاية والرّاية وأشباه ذلك.. فلو تكلّفْت اشتقاقها من الآية على قياس علامة معلمة لقلت: آية مأياة قد أُيِّيتْ فاعلم إن شاء الله. وأى: الوأي: ضمانُ العِدةِ.. وَأَيْتُ لك به على نفسي أئي وَأْياً، أي: ضَمِنْتُ له عِدةً.. الأمر: إِلَهُ به على نفسك، وللأنثى: إي، وللاثنين: إيا، وللجماعة: أُوا يا رجال، وإينَ يا نسوة... فإِذا وقفتَ قلت: إهْ، وفي النّهي، لا تَئِهْ على تقدير: عِهْ ولا تَعِهْ، ولمّا تمّتْ تعِ حرفين انطلق اللسان بهما في الوقوف، فإِن شئتّ اعتمدتَ على الهاء، وإن شئتَ لم تَفعَلْ، وكذلك كل مجزوم إذا كان آخره ياءً أو واواً أو ألفاً، نحو يَرْمي ويَعدو ويَسْعَى، وإن طال فوق ذلك. والوَأَى: من الدّوابّ والنّجائب: السّريعة المقتدرة الخَلْق، والنّجيبة من الإبل يقال لها: الوآة بالهاء. والوَأَى: الحمارُ الوحشيّ والأنثى: وآة أيضا، والجميع: الوَأَيات، قال: كلُّ وآة ووَأىً ضافي الخُصَل وي: وي: كلمة تكون تعجبّا، ويُكْنَى بها عن الوَيْل، تقول: وَيْك إنّك لا تسمع موعظتي، وقال عنترة: ولقد شَفَى نَفْسي وأَذْهَبَ سُقْمَها قيل الفوارس وَيكَ عَنْتَرَ أَقدمِ وتقول: وي بك يا فلان، تهديد، وقال: وَيْ لامِّها من دَوِيّ الجوِّ طـالـبةٍ ولا كهذا الذّي في الأرضِ مَطْلوبُ وإنّما أراد وي مفصولةً من الّلام فلذلك كسر الّلام. وقد تدخل ويْ على كأَنَّ المخفّفة والمشدّدة، قال الله تعالى: "وَيْكأنّ اللهَ يبسطُ الرّزقَ لمن يّشاء". قال الخليل: هي مفصولة، تقول: وي ثم تبتدىء، فتقول: كأنّ. وا: وا: حرفُ نُدبة، كقول النّادبة: وافلاناه. آء: الآءُ، والواحدةُ: آءة: شجرٌ لها حِمْلٌ يأكلُهُ النّعام، وتسمى هذه الشجرة: سرحة، وثمرها، الآءُ، وتصغيرها: أُوَيْأَةٌ.. وتأسيسُ بنائها من تأليف واوٍ بين همزتين، فلو قُلْتَ من الآء، كما تقولُ من النَّوْمِ: مَنامة على تقدير مَفْعَلة لقلت: مآءة، ولو اشتُقَّ منه فِعل كما يُشتقّ من القَرْظ، فقيل: مَقْرُوظ، فإِن كان يُدْبَغُ به أو يَؤْدَمُ به طعامٌ، أو يُخلَطُ به دواء قلت: هو مَؤُوءٌ مثل مَعُوع، ويقال من ذلك: أؤته بالآء آءً. أيأيأ: أيايا: زجر للإبل، وتقول من أيايا في الزّجر: أَيَّيْتُ بالإبل أؤيّي بها تَأيِيةً، قال ذو الرّمة: إذا قال حاديها أيايا اتّـقـينـه بمثل الذُّرَى مُطْلَنفِئات العرائكِ وأو: الواو: من تأليف واو وياء وواو.. تقولُ العرب: كلمة مُوَأْوأة، أي: مبنيّة من بنات الوا، ويقال: كلمة مؤيّاة، وإنّما همزوا موأوأة كراهة اتّصال الواوات والياءات.... ولو صغّرت الواو والياء لقلت من الواو: أُوَيّةٌ، ومن الياء: أُيَيّةٌ. وقال بعضهم: كلمةٌ مُوَيّاتٌ، خفيفة، من الواو، وكلمةٌ مُيَوّات من الياء، جعل ألف الواو ياء، وألف الياء واوا ليفصل بين الحرفين بحرف مخالف لهما. قال الخليل: مدة الواو منها تصير إلى أصلها، وكذلك ألف الياء من الياءلا تهمز إنما مدّوا في لغة اليمن ياء فعلى ذلك يُبْنَى ويحتذى. يؤيؤ: اليُؤْيُؤُ: طائرٌ شِبهُ الباشَقِ، والجميع: اليآيِىءُ واليآئي. واعلمْ أَنّ العربَ يشتقّونَ من هِجاء الحُرُوفِ أفعالاً، فيقولون: دالٌ مُدَوّلةٌ، وواوٌ مَأْويّة، أي: قد بُنِيَتْ من الواو، وقد أَوَّيْتُها.. كلمةٌ مأويّة أي: في بنائها واوٌ تَغْلِبُ على تَصريفها. وفيها قولان: منهم مَنْ يقول: واوٌ مُوَيّاة يَجْعلُ الألف التي بين الواوين ياءً ليخالفَ بين الحُرُوف. ومِنهُمْ من يَجْعَلُها الألف التي بين الواوين ياء ليخالفَ بين الحُرُوف. ومِنهُمْ مَنْ يَجْعَلُها واواً كسائر الأَلِفاتِ التّي تجيء بين الحَرْفَيْنِ في الهِجاء، نحو أَلِف كاف وصاد وقاف ونحو ذلك، كلّها واوات.. فمن جعل الألف التي بين الواوين واواً استبدل من الواو الأولى همزة كراهية التقاء الواوات في نحو المأويّة، وكذلك في المؤيّاة إذا كانت فيه الياء تُستبدل من الياء الأولى همزة، ومن قال في الواو: مَؤَيّاة قال من الياء: مُيوّاة يجعل ألف الواو ياءً، كما يجعل ألف الياء واواً تفرقة بينهما.. وقال الخليل: وجدت كلَّ ياءٍ وأَلِفٍ في الهِجاء لا يَعتمُد على شيءٍ يَعْدَها يَرْجِعُ في التَّصريف إلى الياء، نحو ألف يا وبا وطا وظا ونحو ذلك. بهذا تم باب حروف العلة وبتمامه تم بحمد الله ومنه كتاب العين، عن أبي عبد الرحمن الخليل بن أحمد الفراهيدي رحمه الله
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR443 harfالمَأْوى: كلُّ مكان يَأْوي إليه شيءٌ ليلاً أو نهاراً. وقد أوى فلانٌ إلى منزله يَأْوي أَوِيَّاً، وإواءً. ومنه قوله تعالى "قال سآوي إلى جَبَلٍ يَعْصِمُني من الماء". وآوَيْتُهُ أنا إيواءً، وأَوَيتُهُ أيضاً، إذا أنزلته بك. وتَأَوَّتِ الطيرُ تَأَوِّياً: تجمعتْ. وهُنَّ أُوِيٌّ. جمع آوٍ ومُتَأَوِّياتٌ.
وأَوَيْتُ لفلان فأنا آوي له أَوْيَةً وإيَّةً أيضاً، ومَأْوِيَةً ومَأْواةٌ، أي أَرْثي له وأَرِقُّ. قال
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR15.764 harf(باب الهمزة والواو وما بعدهما في الثلاثي)
(أوي) الهمزة والواو والياء أصلان: أحدهما التجمُّع، والثاني الإشفاق. قال الخليل: يقال أوَى الرّجلُ إلى منزله وآوَى غَيرَه أُوِيّاً وإيواءً. ويقال أوَى إواءً أيضاً. والأُوِيُّ أحسن. قال الله تعالى: ﴿إذْ أَوَى الْفِتْيَةُ إلى الكَهْفِ﴾ [الكهف 10]، وقال: ﴿وَآوَيْنَاهُمَا إلى رَبْوَةٍ﴾ [المؤمنون 50]. والمأوَى: مكانُ كلِّ شيءٍ يُأوى إليه ليلاً أو نهاراً. وأوَت
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR892 harfMadde başı: أوى- المأوى مصدر أوى يأوي أويا ومأوى، تقول: أوى إلى كذا: انضم إليه يأوي أويا ومأوى، وآواه غيره يؤويه إيواء.
قال عز وجل: ﴿إذ أوى الفتية إلى الكهف﴾ [الكهف/10]، وقال: ﴿سآوى إلى جبل﴾ [هود/43]، وقال تعالى: ﴿آوى إليه أخاه﴾ [يوسف/69]، وقال: ﴿تؤوي إليك من تشاء﴾ [الأحزاب/51]، ﴿وفصيلته التي تؤويه﴾ [المعارج/13]، وقوله تعالى: ﴿جنة المأوى﴾ [النجم/15]، كقوله: ﴿دار الخلد﴾ [فصلت/28] في كون الدار مضافة إلى المصدر،
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR424 harfأ و ي
اللهم آوني إلى ظل كرمك وعفوك.
وتقول: أنا أهوي إلى معاقلك هوياً وآوي إلى ظلالك أوياً.
وما لفلان امرأة تؤويه.
وقال ابن عباس للأنصار رضي الله عنهم: بالإيواء والنصر ألا جلستم.
وأنتم مأوى المحاويج.
وتألبوا عليّ وتآووا ثم شنعوا عليّ وتعاووا.
وأويت عن كذا إذا تركته وأيوت لفلان: رثيت له أيةً ومأويةً.
قال: ولو أنني استأويتـه مـا أوى ليـا وتقول: وجدني يتيماً فآوى
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR523 harf* أ و ي * * المَأْوَى * كل مكان يأوي إليه شيء ليلا أو نهارا وقد * أَوَى * إلى منزله يأوي كرمى يرمي * أَوِيّاً * على فعول و * إوَاءً * على فعال ومنه قوله تعالى ﴿سآوي إلى جبل يعصمني من الماء﴾ و * آوَاهُ * غيره * إيوَاءً * أنزله به و * أوَاهُ * أيضا فعل وأفعل بمعنى واحد عن أبي زيد و * أوَى * إليه يأوي كرمى يرمي * أَوْيَةً * و * إيَّةً * تقلب الواو ياء لكسرة ما قبلها وتدغم و * مَأْوِيةً * مخففة و *
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR7.545 harfMadde başı: أوى: ( ي ( *!أَوَيْتُ مَنْزِلي ، و ) أَوَيْتُ ( إليه *!أُوِيَّاً ) ، كعُتِيَ ( بالضمِّ ويُكْسَرْ ) ؛ الأخيرَةُ عن الفرَّاء ، ( *!وأَوَّيْتُ *!تَأْوِيَةً *!وتَأَوَّيْتُ *!واْتَّوَيْتُ *!وائتَّوَيْتُ ) كِلاهُما على افْتَعَلْت : ( نَزَلْتُه بنَفْسِي ) وعُدْتُ إليه ( وسَكَنْتُه ) ؛ قالَ لبيدٌ :
بصَبُوحٍ صافِيةٍ وجذب كرِينَةً
بمُوَتَّرٍ يَأْتِي له إبْهامُهاإنَّما أَرادَ *!يَأْتَوِي له ، أَي يَفْتَعِلُ
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.101 harfMadde başı: ءويأَوَى
أَوَى I ( n. ac. أُوِيّ ),
a. Repaired to; took refuge in; alighted at.
b. [ Ila ], Turned to.
c. Sheltered, gave refuge to.
d. [ La ], Pitied.
أَوَّيَ
أَوَّيَ II , آوَيَ IV ,
a. see I (c) .
تَأَوَّيَ
تَأَوَّيَ V ,
a. Tookrefuge.
b. Gathered together, assembled.
اـَئْتَوَيَ
اـَئْتَوَيَ VIII ,
a. see V (a) .
اِسْتَأْوَيَ
اِسْتَأْوَيَ X ,
a. Sought refuge, shelter.
اِبْن
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR27.517 harfMadde başı: ءويءوي
أَوَى - يَأْوِي - مَأْوى - آوَى - يُؤْي
أَوَى - يَأْوِي - مَأْوى
آوَى - يُؤْي
أوَى - يَأوِي + كائن + إلى مكان: يتجه عائداً وراجعاً إلى مكان ينضم ويتجمع فيه إلى آخرين طلباً للأمن والسلامة بهم وفيه
مَأْوى - المأوى: على وزن " مـَفـْعـَل" اسم فعل مصدر ميمي من " أوَى - يَأْوِي ": اسم مكان منه: المكان الذي ينضم فيه الكائن إلى آخرين طلباً للأمن
Sîgalar(21)
- الْمَأْوَىBarınak(الْمَفْعَلُ)×4
- مَأْوَاهُمْOnların barınağı(مَفْعَلُهُمْ)×4
- وَمَأْوَاهُمْVe onların barınağı+1 anlam(وَمَفْعَلُهُمْ)×4
- وَمَأْوَاهُOnun barınağı(مَفْعَلُهُ)×3
- آوَوْاBarındırdılar(أَفْعَلُوا)×2
- آوَىBarındırdı(أَفْعَلَ)×2
- وَمَأْوَاكُمُVe sizin barınağınız(وَمَفْعَلُكُمْ)×2
- وَمَأْوَاهُمُVe onların barınağı(وَمَفْعَلُهُمْ)×2
- آوِيBarınırım(أَفْعِلُ)×1
- أَوَىBarındı(فَعَلَ)×1
Mücavir kökler57 mücavir (198 toplam)
- بأس
10 ortak ayet · Bes besese dağınık taşlar demektir
- جهم
10 ortak ayet · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir
- صير
7 ortak ayet · Dönüşüm yeri
- نور
8 ortak ayet · Ateş demektir
- جهد
4 ortak ayet · Cehd düz, sert yer demektir
- هيأ
2 ortak ayet · Biçim gibi
- نصر
6 ortak ayet · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir
- كهف
2 ortak ayet · Kovuk
- هجر
3 ortak ayet · Hecire (he), Terkedilmiş harabe yer demektir
- عزل
2 ortak ayet · “A’zel(zal)” denk yapmak için bir torbada bulunanı iki…
- غلظ
2 ortak ayet · Ğaliz (zı), Sert topraktır
- فدي
2 ortak ayet · Fidye
Geçtiği ayetler(36)
أَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فَلَهُمْ جَنَّاتُ الْمَأْوَى نُزُلًا بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ
Barınakİman edip salih amel işleyenlere gelince; onlar için yapmış oldukları amellere karşılık koymak üzere Me’va Cennetleri vardır.
عِنْدَهَا جَنَّةُ الْمَأْوَى
BarınakKi Cennet’ül-Me’va da onun yanındadır.
فَإِنَّ الْجَحِيمَ هِيَ الْمَأْوَى
BarınakŞüphesiz ki onun varacağı yer; cehennemdir.
فَإِنَّ الْجَنَّةَ هِيَ الْمَأْوَى
BarınakŞüphesiz ki onun varacağı yer, cennettir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | أوي |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Başı hemzeli, son iki harfi lefif-i makrun (illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | أوب, لجأ, سكن |
| Zıt Kök | طرد |
| Çekirdek Özet 1 | Bir yere veya bir kimseye sığınmak, toplanıp bir araya gelmek, barınmak ve şefkatle kucak açmak |
| Çekirdek Özet 2 | Tehlike, sürgün, kimsesizlik veya zayıflık anında ilahi veya insani bir sığınağa çekilme ve himaye bulma |
| Çekirdek Özet 3 | Bireysel korunma ihtiyacının toplumsal dayanışma, himaye ve ahlaki sorumluluk kurumuna dönüşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir fiziksel barınma veya mekânsal yerleşme sanıp içerdiği iltica, merhamet, himaye ve manevi sığınak boyutunu göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| أو | Geri dönüş, yöneliş, bir merkeze meyil etme ve ses verme; أوب (asıl merkeze dönmek), أود (eğilip bükülerek bir yöne meyil etmek), أول (bir şeyin aslına, evveline dönmesi) ve أوه (içten gelen acı veya özlemle yönelip ses çıkarmak) köklerinde bu yöneliş ve toplanma hareketi ortaktır | ي | Son harfin kattığı esneklik, yakınlaşma ve alıcı temas boyutuyla çekirdeğin soyut yöneliş hareketi; bir sığınağa bilfiil sığınma, himaye altına girme veya birine acıyıp şefkatle kucak açma (إيواء) anlamına daralmıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ا | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Sığınma veya yönelme eylemini başlatan temel güç, hareket noktası ve iradi yöneliş |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Sığınan ile sığınılan yer veya kişi arasında kurulan bağ, tutunma ve emniyet bağı |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Merhametle uzanan el, himaye edici kucaklama, kabul etme ve barındırma edimi |
| أوي | Güçlü bir yönelişle başlayıp bir merkeze tutunma ve açılan himaye eliyle kucaklanıp emniyete kavuşma | Dış tehlikelerden kaçarak bir dayanağa bağlanma, sığınağa yerleşme ve şefkatle muhafaza altına alınma bütünlüğü |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kuşların akşam vakti yuvalarına dönüp birbirine sokularak toplanması (تأوي الطير), devenin otlaktan sahibinin ağılına dönüp sığınması ve insanın geceleyin barınmak üzere evine çekilmesidir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Kuşların toplanıp birbirine yanaşmasını anlatan kullanımda kök şiirde şahit getirilmiştir: كما تدانى الحدأ الأوي / "Tıpkı birbirine yanaşan sığınmacı çaylak kuşları gibi". Ayrıca birinden merhamet ve şefkat dilenme anlamında şu mısra aktarılır: ولو أنني استأويته ما أوى ليا / "Ondan bana acıyıp sığınak olmasını isteseydim bile bana acıyıp kucak açmazdı." |
| Erken Arapça kullanım | İbn Abbas'ın Medineli Ensar için söylediği kabul edilen şu hitapta kök hicret edenlere kucak açma ve himaye etme anlamında kullanılmıştır: بالإيواء والنصر ألا جلستم / "Barındırma ve yardım etme vasfınızla meclise oturmaz mısınız!" |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü'l-ʿAyn ve Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça أوي kökü, Sami dillerinde yöneliş, sığınma, toplanma ve arzu duyma anlam alanlarıyla örtüşen köklerle yakın akrabalık taşır. İbranicede yer alan 'āwāh (אָוָה) kökü temel olarak bir şeye içtenlikle meyletmek, arzulamak, bir şeye doğru yönelmek ve barınak aramak anlamlarını karşılar. Süryanicede 'wā kökü etrafında toplanma, bir araya gelme ve mesken tutma çağrışımları mevcuttur. Akadcada doğrudan aynı harf dizilişinde bir türev tespit edilemese de ewû (bir duruma veya yere dönmek, yönelmek) fiiliyle uzak anlamsal bağlar kurulmaktadır. Kökün Afro-Asyatik katmandaki en ilksel tasarımı, canlının dış unsurlardan korunmak amacıyla kendi merkezine, yuvasına çekilmesi ve bir başka canlıya merhamet duyarak onu yanına almasıdır. Arapçada bu semantik çekirdek iki ana hatta gelişmiştir: birincisi fiziksel olarak bir yere sığınmak ve barınmak (الأُوِيّ), ikincisi ise birine acımak, kalbi yumuşamak ve şefkatle himaye etmektir (المأوية / الإشفاق).
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT ve Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | أوي kökünden türeyen fiiller ve مأوى ismi | Hem geçişsiz olarak sığınmak (أوى إلى) hem de geçişli olarak barındırmak, kucak açmak (آوى) ve acımak (أوى له) hatlarında gelişmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice 'āwāh (özlemek, meyletmek, yönelmek) ve Süryanice yöneliş-toplanma kökleri | Bir yere sığınma arzusu, meyil ve canlıların korunma dürtüsüyle bir merkeze yönelmesi ortak anlam tabanıdır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik korunak ve yuvalanma göstergeleri | Çöl ve göçebe kültüründe dış tehdide karşı toplanma ve sığınak edinme refleksinin sözelleşmesi | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen ve Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| أوي | Anlamlı | Sığınmak, barınmak, acımak | Bir yere çekilip sığınak bulmak veya bir kimseye acıyıp kol kanat germek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| أيو | Anlamlı | Belirti, işaret, sığınma işareti | Bir şeyin yönünü veya yerini belirten alamet (آية kelimesinin muhtemel kök açılımlarından biri) | Kur'an'da geçer; yöneliş işaretiyle anlam bağı vardır |
| وأي | Anlamlı | Söz vermek, vaat etmek, niyetlenmek | İnsanın bir işi yapmaya azmetmesi ve kendi kendine söz vermesi | Kur'an'da geçmez; içsel yöneliş boyutu vardır |
| ويأ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada mühmel kabul edilir |
| يأو | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde bağımsız anlam dizgesi kaydedilmemiştir |
| يوأ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada mühmel kabul edilir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| أوي | Merkez | Sığınma, barınma, himaye | Tehlikeden kaçıp emin bir yere çekilme ve şefkatle korunma | Hem fiziksel mekânı hem de duygusal şefkat ve himayeyi içerir |
| أوب | Komşu | Geri dönüş, yöneliş | Çıkılan veya uzaklaşılan asıl merkeze, köke geri dönme | أوب yalnızca dönüşü ifade ederken أوي sığınak ve himaye amacı taşır |
| لجأ | Komşu | İltica, zorunlu sığınma | Çaresizlik ve baskı anında sarp veya korunaklı bir yere kaçıp dayanma | لجأ daha çok dış baskının zorlamasıyla gerçekleşir; أوي kökünde şefkat ve kucaklama baskındır |
| سكن | Komşu | Hareketsizlik, yerleşme, huzur | Hareketin durması, yatışma ve bir yerde sakinleşip oturma | سكن dinginlik ve durağanlığı öne çıkarır; أوي ise toplanma ve korunma yönelişidir |
| طرد | Zıt | Kovma, uzaklaştırma, sürme | Bir kimseyi bulunduğu yerden zorla dışarı atma, korumasız bırakma | Himayenin, kucak açmanın ve sığınağa kabul etmenin tam zıddıdır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | أوي | Sığınmak, barındırmak, acımak | Hem sığınak edinmeyi hem de başkasına şefkatle kucak açıp yer vermeyi ifade eder | Kesin |
| Latince | refugere, hospitari | Bir yere sığınmak, konuk etmek | Refugere tehlikeden kaçıp sığınmayı, hospitari ise barındırmayı karşılar; ancak kökün taşıdığı içsel şefkat nüansı eksik kalır | Güçlü |
| İngilizce | shelter, harbor, take refuge | Barınmak, sığınmak, himaye etmek | Shelter fiziksel ve kurumsal korumayı iyi karşılar; kökün merhamet ve bağrına basma duygusal boyutu dışarıda kalır | Güçlü |
| Almanca | Zuflucht suchen, beherbergen | Sığınak aramak, barındırmak | Tehlikeden korunmak için bir yere iltica etme ve birine yer açma anlamını kapsar | Güçlü |
| Fransızca | se réfugier, accueillir, abriter | Sığınmak, kucak açmak, barındırmak | Accueillir şefkatle kabul etmeyi, abriter koruma altına almayı karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَوَى إِلَى (I. Bâb) | Tehlikeden kaçarak emin bir yere sığınmak | Ashâb-ı Kehf'in mağaraya çekilmesi (Kehf 18:10) veya Nuh'un oğlunun dağa sığınmak istemesi (Hûd 11:43) |
| آوَى (IV. Bâb) | Yetimi, garibi veya mazlumu barındırmak, himaye etmek | Allah'ın yetim olan Hz. Peygamber'i himaye edip barındırması (Duhâ 93:6) |
| آوَى إِلَيْهِ (IV. Bâb) | Yanına almak, bağrına basmak, kavuşturmak | Hz. Yusuf'un öz kardeşini yanına alıp ona sırrını açması (Yûsuf 12:69) |
| وَالَّذِينَ آوَوْا (IV. Bâb) | Hicret eden muhacirlere kucak açıp yurtlarını ve imkânlarını paylaşmak | Medineli müminlerin (Ensar) muhacirleri evlerinde ve yurtlarında barındırmaları (Enfâl 8:72) |
| المَأْوَى (İsim) | Varlıkların nihai olarak varıp yerleşeceği ebedi konak veya yurt | Cennetin huzur yurdu (Nâziât 79:41) veya cehennemin azap durağı olması bağlamı (Nâziât 79:39) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret, akıbet ve ilahi inayet | مأوى kavramı üzerinden cennet ve cehennemin nihai karar ve toplanma yeri olması; Allah'ın kullarına sığınak (el-Melce') olması | Kökün nihai varış, emniyet veya ebedi mahrumiyet mekânı olarak kavramlaşması |
| Fıkıh | İltica, mültecilik, barındırma ve nafaka | Muhacirlerin barındırılması, yetimlerin himayesi ve suçluyu barındırmanın (إيواء المحدث) yasaklanması hükümleri | Hukuki koruma sağlama, mesken temin etme ve ahlaki himaye mükellefiyeti |
| Tefsir | Kıssa tahlilleri ve hicret ahlakı | Ashâb-ı Kehf'in sığınışı, Nuh'un oğlunun sahte sığınağı ve Ensar'ın barındırma fazileti | Fiziksel sığınak ile hakiki ilahi sığınak arasındaki ontolojik farkın tespiti |
| Hadis | Gece duaları, ahlak ve toplumsal dayanışma | Yatağa yatarken okunan sığınma duaları (آوانا) ve kimsesizleri barındırma fazileti | Gece istirahatinde Allah'ın korumasına sığınma ve muhtaçlara kucak açma sünneti |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhit ve tevekkül | Mutlak sığınak olarak Allah | İnsanın ontolojik çaresizliğini aşabileceği tek gerçek sığınağa yönelmesi | Sahte dünyevi korunakların çöküşü karşısında kulun ilahi rahmete iltica etmesi | Kesin |
| İlmi | Kavramsal çerçeve ve metot | İlmi sığınak ve kavramsal zemin | Dağınık verilerin sağlam bir aksiyom veya paradigmada toplanması | Zihinsel karmaşadan kurtulup tutarlı bir bilgi kuramına ve ilkelere dayanma | Güçlü |
| Siyasi | Mülteci hukuku ve iltica hakkı | Siyasi sığınma ve vatandaşlık bağı | Zulümden kaçan mazluma koruma sağlama ve onu siyasi topluluğa katma | Medine Sözleşmesi ve Ensar örneğinde olduğu gibi dışlananlara hukuki himaye açma | Kesin |
| İktisadi | Barınma hakkı ve sosyal refah | Konut, iskân ve iaşe güvencesi | Toplumun en zayıf fertlerinin (yetim, yoksul, garip) barınma ihtiyacını karşılama | Barınmanın ticari bir meta olmanın ötesinde temel bir varoluşsal hak olarak tanzimi | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Çekim havzası ve potansiyel kuyusu (Attractor Basin / Potential Well) | Kaotik veya serbest hareket eden parçacıkların enerjilerinin en kararlı olduğu minimum enerji çukuruna (sığınağa) çekilip orada toplanması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Güvenli bağlanma ve sığınma kurumu (Secure Attachment / Asylum) | Bireyin travma, tehdit veya yoksunluk anında varlığını sürdürebilmek için koruyucu bir figüre veya güvenli bir kuruma sığınması | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca mimari bir bina bulmak, başını sokacak bir çatı edinmek veya kuru bir mülteci kampı iskânı olarak algılamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök yalnızca fiziksel barınmayı değil; ruhsal güvenceyi, merhamet ve muhabbetle kucaklanmayı, şefkatle himaye edilmeyi ve kulun nihai olarak Rabbine sığınmasını kuşatır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ensar'ın faziletini salt kuru bir ev sahipliğine indirgemek; yetime kol kanat germeyi sadece maddi harcama sanıp şefkat boyutunu ihmal etmek ve insanın dünyadaki sahte sığınaklara güvenebileceği zannına kapılmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık tasavvurunda insanın zayıf, kırılgan ve sürekli bir koruyucuya muhtaç olduğunu; gerçek kurtuluşun ise doğru yere sığınmakla (mağara, vahiy, ilahi rahmet) mümkün olduğunu gösteren anahtar bir kavramdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ashâb-ı Kehf kıssasında (Kehf 18:10, 16), Hz. İbrahim ve Lut'un hicretinde (Ankebût 29:26), Ensar ve Muhacir ilişkisini kuran Medine dönemi ayetlerinde (Enfâl 8:72, 74; Tevbe 9:100) ve Hz. Peygamber'in yetimliğinin hatırlatıldığı ayetlerde (Duhâ 93:6) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Güvenliğin sadece yüksek dağlara çıkmakla veya maddi kaleler inşa etmekle sağlanabileceği yönündeki sığ materyalist algıyı (Nuh'un oğlunun tavrı) yıkar; asıl himaye ve sığınağın ilahi rahmet ve adalet olduğunu ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamKuşların akşamleyin uçmaktan dönüp yuvalarına çekilerek birbirine sokulması, hayvanların ağıllarına girmesi ve insanın fırtınadan veya geceden korunmak için sığınağına sığınmasıdır.
- Soyut anlamZayıflık, tehlike ve kimsesizlik hisseden bir şuurun güvenli bir merkeze yönelerek orada himaye, emniyet, şefkat ve varoluşsal sükûnet bulması; aynı zamanda güç ve imkân sahibinin zayıfa kucak açmasıdır.
- Sistematik karşılıkDağılma ve helak olma tehdidine karşı bir araya gelme, bir koruma odağında kenetlenme, iltica hukuku geliştirme ve yetimden muhacire kadar tüm muhtaçlara toplumsal ve kurumsal sığınak inşa etme nizamıdır.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde tehdit, dağılma ve çaresizlik altındaki bireyi veya topluluğu; bu durumun yaşandığı kriz anını; canlının tehlikeden kaçarak sığınağa doğru yönelmesini sağlayan potansiyel meyil alanını; bu yönelişin gradyanını (meylin doğrultusunu); dış tehditlere kapalı korunaklı alanı (sığınağı); sığınağın himaye sınırını; sığınağı açan öznenin sunduğu şefkat ve koruma fonksiyonunu; ise ulaşılan nihai emniyet, barınma ve huzur dengesini (el-Me'vâ) temsil eder. Formül, dış baskı altındaki varlığın şefkatle çevrili bir koruma alanına yönelerek nihai sükûnete erişme hareketini modeller.