بدأ

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ب-د-أ8 sîga, 78 mücavir kök, 14 ayet, 11 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.بَدَأْنَابَدَأَيُبْدِئُطويبَدَأَكُمْبدأعوديَبْدَأُخلقبرهنهيتسجلبَدَءُوكُمْحقق

KökSîga 8Ayet 14Sure 11Mücavir 78

▶ Ağı aç (3B)

بدأ

ب - د - أ

KÖK
  • 15 geçiş
  • 14 ayet
  • 8 sîga
  • 12 sözlük

Badiye çöl demektir. Beda çöle çıkmak, ortaya çıkmak anlamına gelir. Başlamak manasında bedee olmuştur. Ya hemzeye dönüşmüştür. Bede, Yubdiu Vaha demektir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: بدء · بدأَ

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Badiye çöl demektir. Beda çöle çıkmak, ortaya çıkmak anlamına gelir. Başlamak manasında bedee olmuştur. Ya hemzeye dönüşmüştür. Bede, Yubdiu Vaha demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.893 harf
باب الدال والباء و و ء ي معهما د ب أ، ب د و، ب د أ، ب ي د، أ ب د، د أ ب، أ د ب، و ب د مستعملات دباً: الدُّبّاء: القَرْع والواحدة دُبّاءةٌ. وفي الحديث عن النبيِّ صلّى اللهُ عليه وسَلَّم أنَّه نَهَى عن الدُّباءِ والحَنْتَم والنَّقير، وهي أوعيةٌ كانوا ينتبذون فيها وضَرِيَتْ فكان النَّبيذُ يغلي فيها سريعاً ويُسكِرُ فنَهاهم عن الانتِباذ فيها، ثم رخَّصَ -عليه الصلاة والسلام- في الانتِباذ فيها بشرط أن
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.180 harf
بدأتُ الشيء بَدْءاً: ابتدأت به، وبدأت الشيء: فعلته ابتداءً. وبدأ الله الخلق وأبدأهم، بمعنىً. وتقول: فعل ذلك عَوْداً وبَدْءاً، وفي عوده وبدئه، وفي عودته وبَدْأته. ويقال: رَجَعَ عَوْدُه على بَدْئه، إذا رجع في الطريق الذي جاء منه. وفلان ما يُبْدِئ وما يعيد، أي ما يتكلم ببادئة ولا عائدة. والبدء: السيد الأول في السيادة، والثِّنيان: الذي يليه في السُّؤْدُد. قال الشاعر: ثُنياننا إن أتاهم كان
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.101 harf
(باب الباء والدال وما بعدهما في الثلاثي) (بدر) الباء والدار والراء، أصلان: أحدهما كمال الشيء وامتلاؤه، والآخر الإسراع إلى الشيء. [أمّا] الأوّل فهو قولهم لكلّ شيء تَمَّ بَدْرٌ، وسمِّي البدرُ بدراً لتمامه وامتلائه. وقيل لعشرة آلاف درهمٍ بَدْرةٌ، لأنَّها تمام العدد ومنتهاه. وعينٌ بَدْرَةٌ أي ممتلئةٌ*. قال شاعر: وعين لها حَدْرةٌ بدرةٌ *** إلى حاجبٍ غُلَّ فيه الشُّفُر([1])ويقال لمَسْكِ السَّخْلة
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.033 harf
- يقال: بدأت بكذا وأبدأت وابتدأت، أي: قدمت، والبدء والابتداء: تقديم الشيء على غيره ضربا من التقديم. قال تعالى: ﴿وبدأ خلق الإنسان من طين﴾ [السجدة/7]، وقال تعالى: ﴿كيف بدأ الخلق﴾ [العنكبوت/20]، ﴿الله يبدأ الخلق﴾ [يونس/34]، ﴿كما بدأكم تعودون﴾ [الأعراف/29]. ومبدأ الشيء: هو الذي منه يتركب، أو منه يكون، فالحروف مبدأ الكلام، والخشب مبدأ الباب والسرير، والنواة مبدأ النخل، يقال للسيد الذي يبدأ به إذا عد
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR985 harf
ب د أ بدأ الله الخلق وابتدأه وكان ذلك في بدء الإسلام ومبتدإ الأمر‏.‏ وافعل هذا بدأ وباديء بدء وبـادىء بـدىء‏.‏ وافعلـه بدأً ما تريد أول شيء‏.‏ وهاتها من ذي تبدئت أي أعد الكلمة أو القصة مـن أولها‏.‏ وأبدأ في الأمر وأعاد والله المبديء المعيد وفلان ما يبدىء وما يعيد إذا لم يكن له حيلة‏.‏ قال عبيد‏:‏ أقفر من أهلـه عبيـد فاليوم لا يبدى ولا يعيد وفعله عوداً وبدأً وعوداً على بدء وفي عودته
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR10.980 harf
Madde başı: بدأَفي أَسماءِ اللّهِ عزَّ وجل الـمُبْدئ: هو الذي أَنـْشَأَ الأَشياءَ واخْتَرَعَها ابْتِداءً من غيرِ سابقِ مثال. والبَدْء: فِعْلُ الشيءِ أَوَّلُ. بَدأَ بهِ وبَدَأَهُ يَبْدَؤُهُ بَدْءاً وأَبْدَأَهُ وابْتَدَأَهُ. ويقالُ: لكَ البَدْءُ والبَدْأَةُ والبُدْأَةُ والبَدِيئةُ والبَداءة والبُداءة بالمدِّ والبَدَاهةُ على البدلِ أَي لكَ أَنْ تَبْدَأَ قبل غيرك في الرَّمْي وغيرهِ. وحكى اللحياني: كان ذلكَ في
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR234 harf
* ب د أ * * بَدأ * به وابتدأ و * بدأَهُ * فعله ابتداء و * بَدَأَ * الله الخلق و * أَبدأَهُم * بمعنى وباب الثلاثة قطع و * البَدِيءُ * بوزن البديع البئر التي حفرت في الإسلام وليست بعادية وفي الحديث ﴿حريم البئر البديء خمس وعشرون ذراعا﴾
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR7.010 harf
بدأ به كمنع يبدأ بدءا: ابتدأ هما بمعنى واحد. وبدأ الشيء:فعله ابتداء أي قدمه في الفعل، كأبدأه رباعيا، وابتدأه كذلك، وبدأ من أرضه لأخرى: خرج. وبدأ الله الخلق: خلقهم وأوجدهم، وفي التنزيل: الله يبدأ الخلق كأبدأهم، وأبدأ من أرض فيهما، أي في الفعلين، قال أبو زيد: أبدأت من أرض إلى أخرى إذا خرجت منها. قلت: واسمه تعالى المبدئ. في النهاية: هو الذي أنشأ الأشياء واخترعها ابتداء من غير سابق مثال. ويقال: لك
Maddenin bağlantısı

بدأ به كمنع يبدأ بدءا: ابتدأ هما بمعنى واحد. وبدأ الشيء:فعله ابتداء أي قدمه في الفعل، كأبدأه رباعيا، وابتدأه كذلك، وبدأ من أرضه لأخرى: خرج. وبدأ الله الخلق: خلقهم وأوجدهم، وفي التنزيل: الله يبدأ الخلق كأبدأهم، وأبدأ من أرض فيهما، أي في الفعلين، قال أبو زيد: أبدأت من أرض إلى أخرى إذا خرجت منها. قلت: واسمه تعالى المبدئ. في النهاية: هو الذي أنشأ الأشياء واخترعها ابتداء من غير سابق مثال. ويقال: لك البدء والبدأة والبداءة، الأخير بالمد، والثلاثة بالفتح، على الأصل ويضمان، أي الثاني والثالث، وحكى الأصمعي الضم أيضا في الأول، واستدرك المطرزي: البداءة ككتابة وكقلامة، أورده ابن بري، والبداهة، على البدل، وزاد أبو زيد: بداءة كتفاحة، وزاد ابن منظور: البداءة بالكسر مهموزا، وأما البداية، بالكسر والتحتية بدل الهمزة. فقال المطرزي: لغة عامية، وعدها ابن بري من الأغلاط، ولكن قال ابن القطاع: هي لغة أنصارية، بدأت بالشيء وبديت به: قدمته، وأنشد قول ابن رواحة: باسم الله وبه بـدينـا ولو عبدنا غيره شقينا ويأتي للمصنف بديت في المعتل، ولك البديئة كسفينة، أي لك أن تبدأ قبل غيرك في الرمي وغيره. والبديئة: البديهة، وهو أول ما يفجؤك، وفلان ذو بدأة جيدة، أي بديهة حسنة، يورد الأشياء بسابق ذهنه. وجمع البديئة البدايا، كبريئة وبرايا، حكاه بعض اللغويين. والبدء والبدئ: الأول، ومنه قولهم: افعله بدءا وأول بدء عن ثعلب، وبادي بدء على فعل، وبادي بفتح الياء فيهما بدي كغني، الثلاثة من المضافات، وبادي بسكون الياء، كياء معديكرب، وهو اسم فاعل من بدي كبقي لغة أنصارية، كما تقدم بدأة بالبناء على الفتح وبدأة ذي بدء، وبدأة بالمد ذي بدي على فعل وبادي بفتح الياء بدئ ككتف وبدئ ذي بدئ كأمير فيهما، وبادئ بفتح الهمزة بدء على فعل وبادئ بفتح الهمزة، وفي بعض النسخ بسكون الياء بداء كسماء، وبدا بدء وبدأة بدأة بالبناء على الفتح، وبادي بسكون الياء في موضع النصب، هكذا يتكلمون به بد كشج، وبادي بسكون الياء بداء كسماء، وجمع بد مع بادي تأكيد، كجمعه مع بدا، وهكذا باقي المركبات البنائية، وما عداها من المضافات، والنسخ في هذا الموضع مع اختلاف شديد ومصادمة بعضها مع بعض، فليكن الناظر على حذر منها، وعلى ما ذكرناه من الضبط الاعتماد إن شاء الله تعالى أي أول شيء، كذا في نسخة صحيحة، وفي اللسان: أي أول أول، وفي نسخة أخرى: أي أول، وفي نسخة أخرى: أي أول كل شيء، وهذا صريح في نصبه على الظرفية، ومخالف لما قالوه: إنه منصوب على الحال من المفعول، أي مبدوءا به قبل كل شيء، قال شيخنا: ويصح جعله حالا من الفاعل أيضا، أي افعله حالة كونك بادئا، أي مبتدئا. ويقال رجع. يحتمل أن يكون متعديا فيكون عوده منصوبا على بدئه، وكذا عودا على بدء. وفعله في عوده وبدئه، أي رجع في الطريق الذي جاء منه. وفي الحديث: أن النبي صلى الله عليه وسلم نفل في البدأة الربع، وفي الرجعة الثلث ، أراد بالبدأة ابتداء سفر الغزو، وبالرجعة القفول منه. وفي حديث علي رضي الله عنه: لقد سمعته بقول: ليضربنكم على الدين عودا كما ضربتموهم عليه بدءا أي أولا، يعني العجم والموالي. وفلان ما يبدئ وما يعيد أي ما يتكلم ببادئة ولا عائدة. وفي الأساس أي لا حيلة له، وبادئة الكلام: ما يورده ابتداء، وعائدته: ما يعود عليه فيما بعد. وقال الزجاج في قوله تعالى: وما يبدئ الباطل وما يعيد ما في موضع نصب أي أي شيء يبدئ الباطل وأي شيء يعيد. والبدء: السيد الأول في السيادة، والثنيان: الذي يليه في السؤدد، قال أوس بن مغراء السعدي: ثنيانها إن أتاهم كان بدأهم وبدؤهم إن أتانا كان ثنيانا والبدء: الشاب العاقل المستجاد الرأي، والبدء: المفصل، والعظم بما عليه من اللحم، وقيل: هو النصيب أو خير نصيب من الجزور، كالبدأة، هكذا بالهمز على الصواب، يقال: أهدى له بدأة الجزور، أي خير الأنصباء، وقال النمر بن تولب: فمنحت بدأتها رقيبا جانحـا والنار تلفح وجهها بأوارها والبد، والبد، والبدة، والبدة، والبداد، كالبدء، ويأتي هؤلاء الخمسة في حرف الدال إن شاء الله تعالى، أبداء كجفن وأجفان، على غير قياس وبدوء كفلوس وجفون، على القياس، ولكن لما كان استعمال الأول أكثر قدمه: وقال طرفة بن العبد: وهم أيسار لـقـمـان إذا أغلت الشتوة أبداء الجزر وهي عشرة: وركاها، وفخذاها، وساقاها، وكتفاها، وعضداها، وهما ألأم الجزور لكثرة العروق. والبديء كالبديع: المخلوق فعيل بمعنى مفعول، والبديء: العجيب والأمر المبدع، وفي نسخة: البديع، أي الغريب، لكونه لم يكن على مثال سابق، قال عبيد بن الأبرص: فلا بديء ولا عجيب وقال غيره: عجبت جارتي لشيب علاني عمرك الله هل رأيت بديئا وقد أبدأ الرجل، إذا أتى به. والبديء والبدء: البئر الإسلامية، هي التي حفرت في الإسلام حديثة، ليست بعادية، وترك فيها الهمز في أكثر كلامهم، وذلك أن يحفر بئرا في الأرض الموات التي لا رب لها. وفي حديث ابن المسيب: في حريم البديء خمسة وعشرون ذراعا، والقليب: البئر العادية القديمة التي لا يعلم لها رب ولا حافر. وقال أبو عبيدة: يقال للركية: بديء وبديع إذا حفرتها أنت، فإن أصبتها قد حفرت قبلك فهي خفية، قال: وزمزم خفية، لأنها لإسماعيل عليه السلام فاندفنت، وأنشد: فصبحت قبل أذان الفرقان تعصب أعقار حياض البودان قال: البودان: القلبان، وهي الركايا، واحدها بديء، قال: وهذا مقلوب، والأصل البديان. والبدئ: السيد الأول، كما هو ظاهر العبارة، وفي بعض النسخ: كالبدأة، بالهاء. وبدئ الرجل بالضم، أي بالبناء للمجهول بدءا: جدر، أصابه الجدري، أو حصب بالحصبة، وهي كالجدري. قال الكميت: فكأنما بدئت ظواهر جـلـده مما يصافح من لهيب سهامها كذا أنشده الجوهري له، وقال الصاغاني: وليس للكميت على هذا الروي شيء. وقال اللحياني: بدئ الرجل يبدأ بدءا: خرج به بثر شبه الجدري. ورجل مبدوء: خرج به ذلك، وفي حديث عائشة رضي الله عنها: في اليوم الذي بدئ فيه رسول الله صلى الله عليه وسلم ، قال ابن الأثير: يقال: متى بدئ فلان? أي متى مرض، يسأل يبه عن الحي والميت. وبداء ككتان: اسم جماعة، منهم بداء بن الحارث بن معاوية، من بني ثور قبيلة من كندة. وفي بجيلة بداء بن فتيان بن ثعلبة بن معاوية بن زيد بن الغوث، وفي مراد بداء بن عامر بن عوثبان بن زاهر بن مراد، قاله ابن حبيب، وقال ابن السيرافي: بداء فعال من البدء مصروف. والبدأة بالضم: نبت. قال أبو حنيفة: هي هنة سوداء كأنها كمء ولا ينتفع بها. وحكى اللحياني قولهم في الحكاية: كان ذلك الأمر في بدأتنا، مثلثة الباء فتحا وضما وكسرا، مع القصر والمد وفي بدأتنا محركة، قال الأزهري: ولا أدري كيف ذلك، وفي مبدئنا بالضم ومبدئنا بالفتح، ومبداتنا بالفتح من غير همزة، كذا هو في نسختنا، وفي بعض بالهمز، أي في أول حالنا ونشأتنا، كذا في كتاب الباهر لابن عديس وقد حكاه اللحياني في النوادر. ومما يستدرك عليه:بادئ الرأي: أوله وابتداؤه، وعند أهل التحقيق من الأوائل: ما أدرك قبل إمعان النظر، يقال فعلته في بادئ الرأي.وقال اللحياني: أنت بادئ الرأي ومبتدأه تريد ظلمنا. وروي أيضا بغير همز، وسيأتي في المعتل. وقرأ أبو عمرو: وحده بادئ الرأي بالهمز، وسائر القراء بغيرها، وإليه ذهب الفراء وابن الأنباري يريد قراءة أبي عمرو، وسيأتي بعض تفصيله في المعتل إن شاء الله تعالى. وأبدأ الرجل كناية عن النجو، والاسم البداء، ممدود. وأبدأ الصبي: خرجت أسنانه بعد سقوطها. والابتداء في العروض: اسم لكل جزء يعتل في أول البيت بعلة لا يكون في شيء من حشو البيت، كالخرم في الطويل والوافر والهزج والمتقارب، فإن هذه كلها يسمى كل واحد من أجزائها إذا اعتل: ابتداء، وذلك لأن فعولن تحذف منه الفاء في الابتداء، ولا تحذف الفاء من فعولن في حشو البيت البتة، وكذلك أول مفاعلتن وأول مفاعيلن يحذفان في أول البيت، ولا يسمى مستفعلن من البسيط وما أشبهه مما علته كعلة أجزاء حشوه ابتداء، وزعم الأخفش أن الخليل جعل فاعلاتن في أول المديد ابتداء. قال: ولم يدر الأخفش لم جعل فاعلاتن ابتداء وهي تكون فعلاتن وفاعلاتن، كما تكون أجزاء الحشو، وذهب على الأخفش أن الخليل جعل فاعلاتن ليست كالحشو، لأن ألفها تسقط أبدا بلا معاقبة، وكل ما جاز في جزئه الأول ما لا يجوز في حشوه فاسمه الابتداء، وإنما سمي ما وقع في الجزء ابتداء لابتدائك بالإعلال، كذا في اللسان.

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR20.494 harf
بَدَأَ بِهِ 1 بَدَأَ بِهِ ذ , (T, S, M, &c.,) aor. بَدَاَ , (Mgh, K,) inf. n. بَدْءٌ, (T, S, M, Msb,) i. q. به ↓ ابتدأ; (S, Msb, K;) [He began with it;] he made it to have precedence, or to be first; gave precedence to it; syn. قَدَّمَهُ: (Mgh, Msb:) in the dial. of the Ansár, بَدِئَ به is used in this sense of قدّمه; (M;) or بَدِىَ به [without ء]; (IKtt, TA; [see بَدةءٌ;]) [and بَدَى به; see
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR769 harf
Madde başı: بدءبَدَأَ بَدَأَ A ( n. ac. بَدْء 1 ) a. [ acc. or Bi ], Began, commenced. b. Brought to light, invented, created. c. [ Min ], Went abroad, travelled. بَدَّأَ بَدَّأَ II , a. Gave precedence to. b. Appreciated. c. see I (a) . أَبْدَأَ أَبْدَأَ IV , a. see I (b) . اِبْتَدَأَ اِبْتَدَأَ VIII a. [ Bi ], Began, commenced. مَبْدَأ مَبْدَأ 17 , ( pl. مَبَاْدَئُ 44 ), a. Origin, principle,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok29.792 harf
Madde başı: بدءبدء بَدَأَ - يَبْدَأُ - أَبْدَأَ - يُبْدِئُ بَدَأَ - يَبْدَأُ + كائن + كائناً أو شيئاً أو أمراً: يصنعه لأول مرة على غير مثال مسبق ﴿كما بدأكم تعودون﴾ ﴿وبدأ خلق الإنسان من طين﴾ بَدَأَ - يَبْدَأُ + كائن + بـِ شيء أو أمر: التقدير: بَدَأَ - يَبْدَأُ + كائن + كائناً أو شيئاً أو أمراً + بشيء أو أمر: بَدَأَ - يَبْدَأُُ + كائن + كائناً أو شيئاً أو
Tamamını oku

Sîgalar(8)

Mücavir kökler78 mücavir (102 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. عود

    10 ortak ayet · Kalabalık hayvan sürülerinin sulamalarında varış yoluyla…

  2. خلق

    9 ortak ayet · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir

  3. قسط

    2 ortak ayet · Bir şeyi böldükten sonraki yarım parçası, “nısf” bölmeden…

  4. سجل

    1 ortak ayet · Siccil kap veya kılıf demektir

  5. طوي

    1 ortak ayet · Buğday demeti demektir

  6. وعي

    1 ortak ayet · Vika, şekil değiştirmeyen kap, vi’a şekil değiştiren kap…

  7. هيت

    1 ortak ayet · Getirin

  8. نكث

    1 ortak ayet · Bozulmuş iptir

  9. برهن

    1 ortak ayet · Sizin burhanınız

  10. همم

    1 ortak ayet · Erimekte olan kar, zayıflamakta olan kişi, çaba göstermek…

  11. طين

    1 ortak ayet · Döllenmiş yumurta

  12. حقق

    3 ortak ayet · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır

Geçtiği ayetler(14)

  1. إِلَيْهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعًا وَعْدَ اللَّهِ حَقًّا إِنَّهُ يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ لِيَجْزِيَ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ …

    BaşlarHepinizin dönüşü O’nadır. Allah’ın vaadi haktır. Doğrusu O, yaratmaya başlar, sonra iman edip iyi amel işleyenlere adaletle karşılık vermek için onu tekrar eder. Küfredenlere de; küfreder olmalarından dolayı kaynar sudan bir içki ve elem verici bir azab vardır.

  2. قُلْ هَلْ مِنْ شُرَكَائِكُمْ مَنْ يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ قُلِ اللَّهُ يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ فَأَنَّى تُؤْفَكُونَ

    BaşlarDe ki: Ortaklarınız içinde önce yaratan, sonra bunu tekrar eden var mıdır? De ki: Allah önce yaratır, sonra bunu tekrar eder. Nasıl da döndürülüyorsunuz?

  3. قُلْ هَلْ مِنْ شُرَكَائِكُمْ مَنْ يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ قُلِ اللَّهُ يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ فَأَنَّى تُؤْفَكُونَ

    BaşlarDe ki: Ortaklarınız içinde önce yaratan, sonra bunu tekrar eden var mıdır? De ki: Allah önce yaratır, sonra bunu tekrar eder. Nasıl da döndürülüyorsunuz?

  4. أَمَّنْ يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ وَمَنْ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ أَئِلَهٌ مَعَ اللَّهِ قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

    BaşlarYoksa, önce yaratan, sonra da onu iade edecek olan ve sizi gökten ve yerden rızıklandıran mı? Allah’ın yanında başka bir ilah mı? De ki: Şayet doğru sözlü iseniz, delilinizi getirin.

  5. اللَّهُ يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ

    BaşlarAllah; ilkin yaratır, sonra onu iade eder. En sonunda hepiniz O’na döndürüleceksiniz.

  6. وَهُوَ الَّذِي يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ وَهُوَ أَهْوَنُ عَلَيْهِ وَلَهُ الْمَثَلُ الْأَعْلَى فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ

    Başlarİlkin yaratıp sonra onu iade eden O’dur. Bu, O’nun için pek kolaydır. Göklerde ve yerde en yüce misal O’nundur. Ve O; Aziz’dir, Hakim’dir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökبدأ
YapıÜçlü kök
Özel DurumHemzeli
Bağlamsal Yakın Köklerأنشأ, خلق, فطر, ذرأ
Zıt Kökعود
Çekirdek Özet 1Bir işe, eyleme veya varoluşa daha önce bir örneği bulunmaksızın ilk adımla girişmek, öne çıkmak
Çekirdek Özet 2İlahi yaratılışın ilk safhasını (mebde') kurarak yeniden yaratılışa (meâd) ontolojik zemin oluşturmak
Çekirdek Özet 3Varoluşsal ve ahlaki süreçlerin kurucu ilk hamlesi; sorumluluğu ve devamındaki döngüyü başlatan ilk illet
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca zamansal bir «kronolojik başlangıç» olarak daraltılması, Kur'an'daki kurucu ve döngüsel yaratılış boyutunun ıskalanması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
بدBir sınırın dışına çıkma, gizlilikten kurtulup aşikâr olma, ayrışarak öne fırlama (örneğin بدر ansızın fırlamak/doğmak, بدع benzersiz biçimde ortaya çıkmak, بدن gövdesiyle belirginleşmek, بدي sahrada/açıkta belirmek)أHemze unsuru çekirdeğin taşıdığı beliriş hareketini kesin, ani ve kurucu bir ilk kesit haline getirerek eylemin başka hiçbir öncülü olmaksızın ilk defa vazedilmesini sağlamıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaPotansiyel durumun korunduğu iç mekânı, varlığın henüz belirmemiş olan gizli ve mahfuz başlangıç noktasını simgeler.
دKapı; giriş, geçiş, hareketİçeride olandan dışarıya açılan geçiş eşiğini, saklı durumdan eyleme doğru yönelen hareketi temsil eder.
أÖküz başı; güç, öncülük, başlangıçHareketi sevk eden asal kuvveti, öncü ve başlatıcı ilk iradeyi ifade eder.
بدأSaklı olandan (ev) geçiş eşiğiyle (kapı) çıkarak kurucu bir kudretle (öküz başı) ilk adımı atıp eylemi varlık alanına sürmek.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir yerden başka bir yere doğru ilk defa yola çıkmak; ganimet ve pay dağıtımında en saygın kişiye ayrılan ilk hisse (البُدْأَة); parmak eklemlerinin belirgin biçimde dışa vurması.
Cahiliye şiiri kullanımıŞair Ubeyd b. el-Ebras şiirinde acziyet ve hareketsizliği betimlerken kökün eyleme güç yetirememe boyutunu şöyle şahitlendirir: فاليوم لا يبدى ولا يعيد (Artık bugün ne yeni bir şey başlatabiliyor ne de eskisine dönebiliyor).
Erken Arapça kullanımBir işe veya sefere sıfırdan ilk adımla başlama durumunu ifade eden رجع عوده على بدئه (Başladığı yere geri döndü) ve هو بدؤ هذا الأمر (Bu işin başlatıcısı odur) deyimleri.

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça بدأ kökü, Sami dillerinde genel olarak bir şeyin daha önce mevcut değilken ilk defa tasarlanıp ortaya konulması, kurucu mahiyette meydana getirilmesi alanı ile irtibatlıdır. İbranice ve Aramicede בדא (b-d-ʾ) formu kök itibarıyla "uydurmak, yoktan ortaya koymak, zihinden kurup ihdas etmek" (örneğin 1. Krallar 12:33'teki kalbinden ihdas etti kullanımı) anlamına gelirken, Arapçada bu kök pejoratif anlam yükünden arınarak doğrudan ontolojik ve fiili düzlemde "ilk defa yapmak, örneksiz başlatmak" çekirdeğine yerleşmiştir. Fenike ve Ugarit zemininde de kökün ayrılma ve beliriş bildiren ikili çekirdeklerle morfolojik akrabalığı bulunur; Arapça kök bu ilksel kökten türeyerek zamanın ve eylemin ilk sıfır noktasını kurma anlamını kazanmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönبد ikili çekirdeğinden türeyişÇekirdeğin dışa vurma ve belirme niteliği, hemze ilavesiyle ilk kurucu başlangıca dönüştürülmüştür.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice בדא (b-d-ʾ) ve Süryanice karşılıklarİbranicede zihinsel bir kurguyla yoktan tasarlamak manası taşırken Arapçada nesnel ve somut başlatma anlamına evrilmiştir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik ayrışma ve çıkış kökleriDoğu Çad ve Berberice katmanlarında ayrışma/ortaya çıkma kökleriyle fonetik yakınlıklar öne sürülmüştür.Muhtemel

Kaynak HALOT, Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
بدأAnlamlıBaşlamak, ilk defa var etmekBir işe veya yaratılışa öncülü olmaksızın ilk adımı atarak girişmek.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
بأدKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilimde müstakil bir kök kullanımı tespit edilmemiştir.Kur'an'da geçmez.
دبأAnlamlıKabak (dübbâ), çekirge yavrusuHızlıca çoğalma ve yumuşak bitkisel kabuk bağlama hali.Kur'an'da geçmez; Arapçada müsta'meldir.
دأبAnlamlıSüreklilik, alışkanlık, yorulmaksızın devam etmeBir işin üzerine kesintisiz düşmek, adet haline getirmek.Kur'an'da geçer; başlatılan eylemin sürekliliğidir.
أبدAnlamlıSonsuzluk, kesintisizlik, yabani kalmaZamanın başı veya sonu olmayan uzantısı; yabanileşme.Kur'an'da geçer; başlangıcın zamansal uzamı.
أدبAnlamlıİncelik, terbiye, ziyafete davet etmeİnsanları güzel bir tutum etrafında bir araya getirme.Kur'an'da geçmez; ahlaki disiplin.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
بدأMerkezİlk kurucu başlangıçEylemi veya varlığı daha önce örneği yokken ilk defa harekete geçirmekSürecin sıfır noktasını tayin eder.
أنشأKomşuBüyüterek var etmeBir şeyi aşama aşama geliştirip boy attırarak ortaya çıkarmakSüreç ve gelişim vurgusu öndedir.
خلقKomşuTakdir ve biçimlendirmeMaddeyi veya unsurları ölçüp biçerek yeni bir surete kavuşturmakÖlçü, oran ve takdir esastır.
فطرKomşuYarıp açığa çıkarmaVarlığı kendi öz doğası (fıtratı) üzere ilk defa yararak varlık alanına çıkarmakPotansiyelin yarılması ve açılmasıdır.
ذرأKomşuYayma ve türetmeVarlığı çoğaltarak yeryüzüne serpiştirmekÇokluk ve yayılma yönü belirgindir.
عودZıtGeri dönme, tekrarlamaBaşlanan noktaya geri dönmek, bir şeyi yeniden var etmek veya sürdürmekبدأ kökünün başlattığını tekrarlayan zıddıdır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaبدأİlk defa yapmak, başlamakEylemi yokluktan veya başlangıç noktasından ilk olarak başlatma halidir.Kesin
Latinceinchoare, initiare, incipereBaşlatmak, adım atmak, kurmakİnisiyasyon ve ilk adımı karşılar; ancak yoktan var etme kudretini tam içermez.Güçlü
İngilizceinitiate, originate, commenceBaşlatmak, kökenini oluşturmakOriginate varoluşsal kökeni, initiate ise bir sürecin ilk vazedilişini verir.Kesin
Almancainitiieren, anfangen, begründenBaşlatmak, temelini atmakBegründen ilkesel kuruluşu, anfangen zamansal ilk adımı belirtir.Güçlü
Fransızcainitier, commencer, originerBaşlatmak, kaynaklık etmekBir olguyu ilk kez tesis etme veya devreye sokma nüansını taşır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
يبدأ الخلق ثم يعيدهOntolojik ilk yaratılış (el-ibtidâ)Kâinatın ve canlıların sıfırdan yaratılması ve bunun dirilişe delil kılınması bağlamı (Yûnus 10:4, el-Ankebût 29:19).
بدأ خلق الإنسانİnsanın ilk hilkatiÂdem'in topraktan ilk defa yaratılış aşaması bağlamı (es-Secde 32:7).
بدؤوكم أول مرةDüşmanlığı ve savaşı ilk başlatan taraf olmaAhdi bozan ve saldırgan eylemi ilk defa fiiliyata döken topluluk bağlamı (et-Tevbe 9:13).
بادي الرأي / بادئ الرأيİlk bakışta beliren, aceleyle verilmiş düşünceKıraat farkıyla kökleşip hemzeli okunuşta aklın ilk sathî hamlesini niteleme bağlamı (Hûd 11:27).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamel-Mübdi' ismi ve hudûs meselesiÂlemin ezeli olmayıp bir başlangıçla (hudûs) yaratılması; ilk yaratılışın ahiretteki iâdeye (yeniden dirilişe) delil teşkil etmesi.Yoktan ilk var ediş ve ontolojik öncelik.
Fıkıhİbadet ve akitlerin iftitah anıNamazın iftitah tekbiriyle başlaması, oruç ve hac ihramının başlangıç sınırları ve akitlerin kuruluş anı.Hukuki geçerliliği doğuran ilk kurucu işlem.
TefsirBed' ve iâde diyalektiğiMekkî ayetlerde inkârcıların dirilişi imkânsız görmesine karşı ilk yaratılışın kolaylığı üzerinden tevhidin ispatı.Varlığın döngüsel mantığının ilk ayağı.
HadisBed'ü'l-vahy ve bed'ü'l-halk rivayetleriSahih külliyatların ilk kitaplarında vahyin ve kâinatın nasıl başladığına dair haberlerin tanzimi.Tarihsel ve metafizik ilk eşiğin kaydı.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniYaratılış ve diriliş akidesiMebde' (Köken)İtikadi temellendirmeVarlığın tesadüfle değil ilahi bir başlatma ile varlık bulduğunu tescil eder.Kesin
İlmiBilimsel nedensellik ve kozmolojiBaşlangıç koşulları (t0)Modeli kurmaBir fenomenin incelenmesinde ilk hareket ettirici kuvveti ve sınır şartını tanımlar.Güçlü
SiyasiHukuki ve toplumsal meşruiyetKurucu irade / İlk hamleSorumluluğu yüklemeÇatışmada veya sözleşmede ilk adımı atanın hukuki statüyü belirlemesini sağlar.Güçlü
İktisadiÜretim ve girişim zinciriİlk sermaye / İnisiyatifDöngüyü harekete geçirmeİktisadi süreçlerde atıl kaynağı ilk defa üretime sevk eden kurucu hamleyi simgeler.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerBaşlangıç sınır değer problemi (Initial boundary condition)Diferansiyel denklemlerde ve dinamik sistemlerde zamanın sıfır noktasındaki durum (t=0), sonraki tüm evrimin türediği tekil ve kurucu koordinattır.Kesin
Beşeri bilimlerKurucu iktidar momenti (Pouvoir constituant)Hukuk ve siyaset teorisinde mevcut bir düzene dayanmaksızın yeni bir hukuki ve anayasal nizamı ilk defa tesis eden irade hamlesidir.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü sıradan bir zaman çizelgesindeki herhangi bir «işe başlama» fiiline indirgeyerek, arkasındaki ontolojik kudret ve kurucu model boyutunu gözden kaçırmak.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da بدأ, mutlak yaratıcı kudretin eşyayı sıfırdan var etmesi ve bunun zorunlu sonucu olarak yeniden diriltmeye muktedir oluşunun (bed' - iâde dengesi) şaşmaz delilidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataDiriliş (ba's) inancını ilk yaratılıştan kopuk mucizevi bir istisna sanmak; oysa Kur'an mantığında ilk başlatma gerçekleşmişse ikincisi mantıksal olarak daha kolay ve kaçınılmazdır.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlığın başlangıcını (mebde') doğru kavramadan akıbetini (meâd) anlamak mümkün değildir; kök, ilahi fiilin sürekliliğini ve yaratılışın döngüsel tutarlılığını ispatlar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Özellikle Mekke döneminde müşriklerin ahiret inkârını çürüten ayetlerde ve kâinatın yaratılış yasalarını tefekküre çağıran kevni ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Yaratılışın bir defaya mahsus olup bittiğini savunan deist kabulleri ve varlığın ezeli olduğunu öne süren materyalist yaklaşımları geçersiz kılar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir mekândan dışarıya ilk adımı atıp çıkmak, pay dağıtımında en seçkin ilk hisseyi ayırmak.
  • Soyut anlamÖncesinde bir model veya emsal bulunmaksızın bir süreci, varlığı veya eylemi ilk defa tesis edip harekete geçirmek.
  • Sistematik karşılıkVaroluşsal ve ahlaki sistemlerin kurucu ilk adımı; diriliş ve dönüşüm fonksiyonunun zorunlu öncülü (mebde').
  • LaTeX modeliS0=B(∅)  ⟹  St=F(S0)  ⟹  R(St)∼S0
  • LaTeX açıklamasıFormülde ∅ mutlak yokluk veya eylemsizlik halini, B kurucu başlatma operatörünü (بدأ), S0 ortaya çıkan ilk başlangıç durumunu temsil eder. F zaman içindeki yayılma ve gelişim fonksiyonunu, St varlığın ulaştığı nihai hali simgeler. R ise geri döndürme ve yeniden yaratma operatörüdür (عود); böylece ilk başlangıcı yapan iradenin (S0), nihai durumu da aynı başlangıç modeli üzerinden yeniden diriltmeye muktedir olduğu bağıntılanır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ب