برج

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ب-ر-ج6 sîga, 48 mücavir kök, 6 ayet, 6 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.جهلعففتَبَرَّجْنَالْبُرُوجِبرجزينبُرُوجٍبُرُوجًاشيدقعدسرجدرككود

KökSîga 6Ayet 6Sure 6Mücavir 48

▶ Ağı aç (3B)

برج

ب - ر - ج

KÖK
  • 7 geçiş
  • 6 ayet
  • 6 sîga
  • 13 sözlük

Bir yapının en yüksek yeri demektir. Gökyüzünde kümeleşen yıldızlara verilen addır. Güneşin bulunduğu semaya “ve s-semai ve tarik” işaret edilmiştir. Burada ise burçların bulunduğu semaya işaret edilmiştir ki, bu da samanyoludur.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Bir yapının en yüksek yeri demektir. Gökyüzünde kümeleşen yıldızlara verilen addır. Güneşin bulunduğu semaya “ve s-semai ve tarik” işaret edilmiştir. Burada ise burçların bulunduğu semaya işaret edilmiştir ki, bu da samanyoludur.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.279 harf
باب الجيم والراء والباء معهما ج ب ر، ج ر ب، ر ج ب، ب ر ج، ب ج ر مستعملات جرب: الجَرَبُ معروف. والجَرباء من السماء: الناحية التي لا يدور فيها فلك الشَّمسِ والقمرِ. وأرضٌ جَرباْ: مَقحُوطةٌ لا شيء فيها. وجَرِبَ البعيرُ يَجرَبُ جَرَباً، فهو جَرِبٌ وأجرَبُ. والجربياءُ: شمالٌ باردةٌ. قال أبو الدُّقيش: إنما جِربِياؤها بردها، فهمز. والجَريبُ من الأرض نصفُ الفَجّان والجمع أجرِبَةٌ. والجَريبُ: الوادي،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR451 harf
بُرْجُ الحِصن: رُكنه. والجمع بروج وأبراج. وربَّما سمِّي الحصنُ به. قال الله تعالى: "ولو كُنْتُم في بُروجِ مشيَّدة". والبرج: واحد بروج السماء. والبَرَجُ، بالتحريك: أن يكون بياضُ العين مُحْدِقاً بالسواد كُلِّهِ لا يغيب من سوادِها شيء. وامرأةٌ بَرْجاءُ بَيِّنَةُ البرج. ومنه قيل ثوبٌ مبرَّج للمعيَّن من الحلل. والتبرُّج: إظهار المرأَةِ زينَتها ومحاسنها للرجال. والإبْريجُ: المِمْخضة. وقال: لقد تمخَّض
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok17.821 harf
ج ر ب جرب ، جبر ، رجب ، ربج ، برج ، بجر : مستعملات . جرب : قال اللَّيث : الجَربُ مَعْروف . والجَرْباءُ من السَّماء : النّاحِيَة التي لا يَدور فيها فَلَكُ الشَّمس والقمر . وأَخْبَرني المُنْذِرِيّ ، عن أَبي الهَيْثِمِ أَنه قال : الْجَرْبَاءُ : السَّماءُ الدُّنيا ، وهي الملْسَاء . وقال اللَّيْث : أَرْضٌ جَرْباءُ : إذا كانَت مُمْحِلَةً لا شيءَ فيها . وقيل سُمِّيت السَّماء الدُّنيا جَرْباء ، لما فيها
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR32.381 harf
(باب الباء والراء وما معهما في الثلاثي) (برز) الباء والراء والزاء أصلٌ واحد، وهو ظهور الشيء وبُدُوُّه، قياسٌ لا يُخْلِفُ. يقال بَرَزَ الشيءُ فهو بارزٌ. وكذلك انفرادُ الشيءِ من أمثاله، نحو: تبارُزِ الفارِسَيْن، وذلك أنَّ كلَّ واحدٍ منهما ينفرد عن جماعته إلى صاحبه. والبَرَاز المتَّسع من الأرض؛ لأنه بادٍ ليس بغائِطٍ ولا دَحْلٍ ولا هُوَّة. ويقال امرأةٌ بَرْزَةٌ أي جليلةٌ تبرُزُ وتجلِسُ بفِنَاء بيتها.
Maddenin bağlantısı

(باب الباء والراء وما معهما في الثلاثي) (برز) الباء والراء والزاء أصلٌ واحد، وهو ظهور الشيء وبُدُوُّه، قياسٌ لا يُخْلِفُ. يقال بَرَزَ الشيءُ فهو بارزٌ. وكذلك انفرادُ الشيءِ من أمثاله، نحو: تبارُزِ الفارِسَيْن، وذلك أنَّ كلَّ واحدٍ منهما ينفرد عن جماعته إلى صاحبه. والبَرَاز المتَّسع من الأرض؛ لأنه بادٍ ليس بغائِطٍ ولا دَحْلٍ ولا هُوَّة. ويقال امرأةٌ بَرْزَةٌ أي جليلةٌ تبرُزُ وتجلِسُ بفِنَاء بيتها. قال بعضُهم: رجل بَرْزٌ وامرأةٌ بَرزَةٌ، يوصَفانِ بالجَهارَةِ والعَقْل. وفي كتاب الخليل: رجل بَرْزٌ طاهرٌ عفيف. وهذا هو قياسُ سائِرِ الباب، لأنَّ المُرِيبَ يدُسُّ نفسَه ويُخْفيها. ويقال بَرَّزَ الرّجُلُ والفَرَسُ إذا سَبَقَا، وهو [من] الباب. ويقال أبرزْتُ الشّيءَ أُبرِزُهُ إبرازاً. وقد جاء المبروزُ. قال لَبيد: أوْ مُذْهَبٌ جَدَدٌ على ألواحه *** النّاطقُ المبروزُ والمخْتُومُ([1])المبروز: الظاهر. والمختوم: غير الظاهر. وقال قوم: المبروز المنشور. وهو وجهٌ حَسَنٌ. (برس) الباء والراء والسين أصلٌ واحدٌ، يدلّ على السهولة واللين. قال أبو زيد([2]): بَرَّسْت المكانَ إذا سَهَّلْتَه وليّنْتَه. قال: ومنه اشتقاقُ بُرْسان قبيلة من الأزد. والبُِرْس القُطْن. والقياسُ واحد. ومما شذَّ عن هذا الأصل قولهم: ما أدري أيُّ البَرَاساءِ والبَرْنَساءِ هو، أي أيُّ الخلقِ هو. (برش) الباء والراء* والشين كلمةٌ واحدةٌ، وهو أن يكون الشيءُ ذا نُقَطٍ متفرّقةٍ بِيضٍ. وكان جَذِيمَةُ أبرَصَ، فكُنِّيَ بالأبرش. (برص) الباء والراء والصاد أصلٌ واحدٌ، وهو أن يكون في الشيء لُمْعَةٌ تخالف سائرَ لونه، من ذلك البرصُ. وربما سمَّوا القمرَ أبرص. والبَرِيص مثل البصيص، وهو ذلك القياس. قال: * لهنّ بخدِّهِ أبداً بريصُ([3]) * والبِرَاصُ بِقَاعٌ في الرّمل لا تُنْبِتُ([4]). وسامُّ أبْرَصَ معروفٌ. قال القُتيبـيّ: ويجمع على الأبارِصِ. وأنشد: واللهِ لو كنتُ لهذا خالصا([5]) *** لكُنتُ عبداً يأكل الأبارِصَا([6]) وقال ثعلب في كتاب الفصيح: وهو سامُّ أبْرَص، وسامّا أبرصَ، وسَوامُّ أبرصَ. (برض) الباء والراء والضاد أصل واحد، وهو يدلُّ على قلّةِ الشيء وأخذِهِ قليلاً قليلاً. قال الخليل: التبرُّض التبلُّغ بالبُلْغَة من العيش والتطلُّب لـه هاهنا وهاهنا قليلاً بعد قليل. وكذلك تبرَّض الماءَ من الحوض، إذ قلَّ صبّ في القربة من هنا وهنا. قال: وقد كنتُ بَرَّاضاً لها قبلَ وَصْلِها *** فكيفَ وَلَزَّتْ حَبْلَها بحِبالها([7])يقول: قد كنتُ أطلبُها في الفَيْنَةِ بعدَ الفينة، أي أحياناً، فكيف وقد عُلِّق بعضُنا بعضاً. والابتراضُ منه. وتقول: قد بَرَضَ فلانٌ لي من ماله، وهو يَبْرُضُ بَرْضاً، إذا أعطاكَ منه القليلَ. قال: لَعَمْرُكَ إنّني وطِلابَ سَلْمَى *** لكالمتبرِّضِ الثَّمَدَ الظَّنُونا([8])وثَمَدٌ أي قليل، يقول رؤبة: * في العِدِّ لم تقدَحْ ثِمادا بَرْضا([9]) * ومن هنا الباب: بَرَض النّبات يَبْرُِض بُرُوضاً، وهو أوّلُ ما يتناول النَّعَمُ والبارِض: أوّلُ ما يبدو من البُهْمَى. قال: رَعَى بارِضَ البُهْمَى جَميماً وبُسْرَةً *** وصَمْعَاءَ حَتّى آنفَتْهُ نِصَالُها([10])(برع) الباء والراء والعين أصلان: أحدهما التطوُّع بالشيء من غير وجوبٍ. والآخر التبريز والفَضْل. قال الخليل: تقول بَرَعَ يَبْرَعُ بُرُوعاً([11]) وبَراعةً، وهو يتبرَّع من قِبَلِ نَفْسِه بالعَطاء. وقالت الخنساء: جلدٌ جميلٌ أصيل بارِعٌ وَرِعٌ *** مأوى الأراملِ والأيتامِ والجارِ قال: والبارع: الأصيل الجيّد الرأي. وتقول: وهبت للإنسان نتياء ([12]) تبرُّعا إذا لم يَطْلُب. (برق) الباء والراء والقاف أصلانِ تتفرع الفروع منهما: أحدهما لمعانُ الشيء؛ والآخر اجتماع السَّوادِ والبياضِ في الشيء. وما بَعْدَ ذلك فكلُّه مجازٌ ومحمولٌ على هذين الأصلين. أمّا الأول فقال الخليل: البرق وَمِيضُ السَّحاب، يقال بَرَقَ السَّحَابُ بَرْقاً وبَريقاً. قال: وأبْرَقَ أيضاً لغة. قال بعضهم: يقال بَرْقَة للمرّة الواحدة، إذا بَرَقَ، وبُرْقَة بالضم، إذا أردْتَ المقدار من البرق. ويقال: "لا أفعلُهُ ما بَرَقَ في السَّماءِ نجم"، أي ما طَلَعَ. وأتانا عند مَبْرَقِ الصُّبح، أي حين برَق. اللِّحْياني: وأَبْرَقَ([13]) الرّجل إذا أمَّ البَرْقَ حينَ يراه. قال الخليل: البارقة السَّحابة ذاتُ البرق. وكلُّ شيءٍ يتلألأ لونُه فهو بارقٌ يبرُق بَريقاً. ويقال للسُّيوف بَوَارق. الأصمعيُّ: يقال أبرَقَ فلان بسيفه إبراقاً، إذا لمع به. ويقال رأيت البارقةَ، ضوءَ بَرْق السُّيوف. ويقال مرّت بنا اللّيلةَ بارقةٌ، أي سحابةٌ فيها برق، فما أدري أينَ أصابَتْ. والعرب تقول: "هو أَعْذَبُ من ماء البارقة". ويقال للسيف ولكلِّ ما له بَريقٌ إبْريق، حتى إنّهم يقولون للمرأة الحسناءِ البَرّاقة([14]) إبريق. قال: * ديار إبريقِ العَشِيّ خَوْزَلِ * الخوزَل المرأة المتثنِّية في مِشْيتها. وأنشد: أشْلَى عليه قانصٌ لمّا غَفَلْ([15]) *** مُقلَّدَاتِ القِدِّ يَقْرُونَ الدَّغَلْ فزَلّ كالإبريقِ عن مَتْنِ القَبَل([16]) قال أبو عليّ الأصفهانيّ: يقال أبْرَقَتِ السّماءُ على بلادِ كذا. وتقول أبرَقْتُ إذا أصابتكَ السّماء. وأبرَقْتُ ببلدِ كذَا، أي أُمطرْتُ. قال الخليل: [إذا] شَدَّدَ مُوعِدٌ بالوَعيد، قيل أَبْرق وأَرْعَد. قال: أَبْرِقْ وأَرْعِدْ يا يَزيـ *** دُ فما وَعِيدُك لي بِضائرْ([17])يقال بَرَقَ ورَعَدَ أيضاً. قال: فإذا جعلتُ... فارسَ دونُكُمْ *** فارْعَُدْ هُنالِكَ ما بدا لَكَ وابرُقِ([18])أبو حاتم عن* الأصمعيّ: بَرَقت السّماءُ، إذا جاءتْ ببرقٍ. وكذلك رعدت، وبَرَق الرّجُل ورَعَد. ولم يعرف الأصمعيّ أَبْرَقَ وأَرْعَدَ. وأنشد: يا جَلَّ ما بَعدَتْ عليك بلادُنا *** فابرُق بأرضِكَ ما بَدَا لك وارْعَُدِ([19])ولم يلتفت إلى قول الكُميت: أبرق وأرْعِدْ يا يزيـ *** د........... قال أبو حاتم: وقد أخبرنا بها أبو زيدٍ عن العرب. ثم إنّ أعرابيّاً أتانا من بني كلاب وهو محرِم. فأردنا أن نسأله فقال أبو زيد: دَعُوني أتولَّى مسألتَه فأنا أرفَقُ به. فقال له: كيف تقول إنّك لتُبْرق وتُرْعِد؟ فقال: في الخجيف؟ يعني التهدُّد. قال: نعم ([20]). قال: أقول إنّك لتُبرِق وتُرْعِد. فأخبرتُ به الأصمعيّ فقال: لا أعرِف إلاّ بَرَق ورَعَد. ومن هذا الأصل ([21]) قال الخليل: أبرَقت الناقةُ، إذا ضربَتْ ذَنبها مرّةً على فرْجها، ومرّة على عجُزِها، فهي بَرُوقٌ ومُبْرِق. قال اللِّحياني: يقال للنّاقة إذا شالت ذنبها كاذبةً وتلقّحت وليست بلاقِح: أبرقت النّاقة فهي مُبْرِقٌ وبروقٌ. وضدُّها المِكْتَام. قال ابن الأعرابيّ: بَرَقَت فهي بارق إذا تشذَّرَت بذَنبها من غير لَقْحٍ. قال بعضهم: بَرَّقَ الرجلُ: إذا أتى بشيءٍ لا مِصداق له. وحكى ابنُ الأعرابيّ، أنّ رجلاً عمل عملاً فقال لـه بعض أصحابه: "بَرَّقْتَ وعَرّقْت([22])" أيْ لوّحت بشيء ليس لـه حقيقة. وعرّقت أقْلَلْتَ، من قولهم: لا تمَلأِ الدَّلْوَ وعَرِّقْ فيها *** ألا تَرى حَبَار مَنْ يسقِيها([23])قال الخليل: الإنسان البَرُوقُ هو الفَرِقُ لا يزال. قال: * يُرَوِّعُ كلَّ خَوَّارٍ بَرُوقِ * والإنسانُ إذا بَقِيَ كالمتحيِّر قيل بَرِق بَصَرُه بَرَقاً، فهو بَرِقٌ فَزِعٌ مبهوت. وكذلك تفسيرُ مَنْ قرَأها: {فإذا بَرِقَ البَصَرُ[

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.056 harf
- البروج: القصور، الواحد: برج، وبه سمي بروج السماء لمنازلها المختصة بها، قال تعالى: ﴿والسماء ذات البروج﴾ [البروج/1]، وقال تعالى: ﴿تبارك الذي جعل في السماء بروجا﴾ [الفرقان/61]، وقوله تعالى: ﴿ولو كنتم في بروج مشيدة﴾ [النساء/78] يصح أن يراد بها بروج في الأرض، وأن يراد بها بروج النجم، ويكون استعمال لفظ المشيدة فيها على سبيل الاستعارة، وتكون الإشارة بالمعنى إلى نحو ما قال زهير: *ومن هاب أسباب المنايا
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR187 harf
ب ر ج امـرأة زجـاء برجـاء‏.‏ ورأيـت برجـاً فـي بـرج أي نسـوة في عيونهن برج في قصر‏.‏ وتقول‏:‏ لها وجه مسرج وعليها ثوب مبرج وهو الذي عليه تصاوير كبروج السور‏.‏ وخرجن متبرجات متفرجات‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.131 harf
البَرَجُ : تباعدُ ما بين الحاجبين وكلُّ ظاهر مرتفع فقد بَرَجَ وإِنما قيل للبُروج بُروج لظهورها وبيانها وارتفاعها . و البَرَجُ : نَجَلُ العين وهو سَعَتُها وقيل : البَرَجُ سَعَةُ العين في شدة بياض صاحبها ابن سيده : البَرَجُ سَعَةُ العين وقيل : سعة بياض العين وعِظَمُ المُقْلَةِ وحُسْنُ الحَدَقَة وقيل : هو نقاء بياضها وصفاء سوادها وقيل : هو أَن يكون بياض العين مُحْدِقاً بالسواد كله لا يغيب من سوادها
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR215 harf
* ب ر ج * * بُرْجُ * الحصن ركنه وجمعه * بُرُوجٌ * و * أبْراجٌ * وربما سمي الحصن به ومنه قوله تعالى ﴿ولو كنتم في بروج مشيدة﴾ والبرج أيضا واحد * بُرُوجِ * السماء و * التَّبَرُجُ * إظهار المرأة زينتها ومحاسنها للرجال
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.639 harf
البرج من المدينة، بالضم: الركن، والحصن ، والجمع أبراج، وبروج? وواحد بروج السماء ، والجمع كالجمع، وهي اثنا عشر برجا، ولكل برج اسم على حدة. وقال أبو إسحاق في قوله تعالى: والسماء ذات البروج قيل: ذات الكواكب، وقيل: ذات القصور في السماء. ونقل ذلك عن الفراء. وقوله تعالى ولو كنتم في بروج مشيدة ، البروج هنا: الحصون، وعن الليث: بروج سور المدينة والحصن: بيوت تبنى على السور، وقد تسمى بيوت تبنى على
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR4.752 harf
بَرِجَ 1 بَرِجَ برج رج [written in the TA without the vowel-signs, but the context seems to show that it is thus, and that the inf. n. is بَرَجٌ] It (anything) was, or became, apparent, manifest, or conspicuous, and high, or elevated: whence بُرْجٌ, applied to a certain kind of structure. (TA.) ― -b2- بَرِجَ, [aor. بَرَجَ ,] inf. n. بَرَجٌ, [also signifies] He had that quality of the eye which is
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR757 harf
بَرِجَ بَرِجَ A ( n. ac. بَرَج 4 ), a. Became conspicuous, elevated. بَرَّجَ بَرَّجَ II , a. Built a tower. b. Prognosticated, augured, predicted. أَبْرَجَ أَبْرَجَ IV , a. see II (a) . تَبَرَّجَ تَبَرَّجَ V , a. Decked, ornamented ( herself: a woman ). بُرْج بُرْج 3 , ( pl. بُرُوْج 27 , أَبْرَاْج 38 ), a. Tower, temple, citadel, palace, castle, mansion, bridge. بَاْرِج بَاْرِج 21 ,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR11.199 harf
برج بَرَجَ - يَبْرُجُ - بُرْج - بُرُوْج - تَبَرَّجَ - يَتَبَرَّج - مُتَبَرِّج - مُتَبَرِّجة - مُتَبَرِّجات ظهور الشيء وبروزه بَرَجَ - يَبْرُجُ + كائن + كائناً أو شيئاً أو بناء: يرفع بناءه بشكل طابقي متعدد الأدوار جهة الأعلى بشكل مبهر وعجيب وفريد وجميل بُرْج: على وزن " فـُعـْل" اسم فعل " بَرَجَ - يَبْرُجُ ": وهو أيضاً اسم آلة ومكان منه: ما
Tamamını oku

Sîgalar(6)

Mücavir kökler48 mücavir (65 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. زين

    2 ortak ayet · Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen…

  2. شيد

    1 ortak ayet · Badanalanmış

  3. سمو

    3 ortak ayet · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır

  4. سرج

    1 ortak ayet · Kandil demektir

  5. عفف

    1 ortak ayet · Haramdan kaçınırlar

  6. رجس

    1 ortak ayet · Kir demektir

  7. درك

    1 ortak ayet · Ona yetişir

  8. نكح

    1 ortak ayet · Nikah

  9. فقه

    1 ortak ayet · Kavrarlar

  10. ثوب

    1 ortak ayet · Sevb dış elbise demektir

  11. جهل

    1 ortak ayet · Cehl fokurdayıp kaynayan kazan demektir

  12. كود

    1 ortak ayet · Neredeyse o

Geçtiği ayetler(6)

  1. وَلَقَدْ جَعَلْنَا فِي السَّمَاءِ بُرُوجًا وَزَيَّنَّاهَا لِلنَّاظِرِينَ

    BurçlarAndolsun ki; Biz, gökte burçlar yaptık ve onları bakanlar için donattık.

  2. تَبَارَكَ الَّذِي جَعَلَ فِي السَّمَاءِ بُرُوجًا وَجَعَلَ فِيهَا سِرَاجًا وَقَمَرًا مُنِيرًا

    BurçlarGökte burçlar var eden, orada bir çerağ ve aydınlatan ayı var eden ne yücedir.

Sîga sayfası: مُتَبَرِّجَاتٍ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökبرج
YapıÜçlü kök (Sülâsî mücerred)
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerظهر, برز, حصن
Zıt Kökخفي
Çekirdek Özet 1Zemininden yukarı doğru yükselerek görünür, aşikâr ve korunaklı hale gelme
Çekirdek Özet 2Yaratılıştaki ihtişamlı yapıların (yıldız menzilleri, muhkem kaleler) apaçık teşhiri ve beşerî planda mahremiyetin ölçüsüzce ifşa edilmesi
Çekirdek Özet 3Koruma ve gözetleme kalkanı olan müstahkem sınırların, dışa dönük görsel hakimiyet ve teşhir dengesi
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca modern astrolojik fal burçlarına veya kadın giyimine indirgenerek varlıktaki tahkimat, kozmik nizam ve ifşa-mahremiyet diyalektiğinin gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
برDışarı çıkma, ayrışma, açıklık, genişlik ve engeli aşarak aşikâr olma anlamı taşır; nitekim برز açık alana çıkmayı, برق ışığın yarıp parlamasını, برأ ayrışıp kurtulmayı ifade eder.جHarekete hacim, kütle, cisimleşme ve sağlam bir yapı kazandırarak düz bir açığa çıkışı yüksek, muhkem ve kendi başına abideleşen bir yükseltiye dönüştürmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaKökün sığınak, kale, mesken ve çevreleyici korunak niteliğini kurar.
رİnsan başı; baş, ilk, üstZemin seviyesini aşan yüksekliği, zirveyi, tepeyi ve yukarı yönelişi temsil eder.
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, toplamaKütlenin bir araya toplanıp yükseltilmesini, taşınan ağırlığın cisimsel biçim almasını sağlar.
برجBarınak kütlesinin yukarı doğru yükselip zirve yapmasıÇevresinden tefriş edilip yükselen, gözü kendine çeken, hem sığınak hem de gözetleme mahalli olan yüksek yapı imgesi.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÇevresine göre yüksekte bulunan, gözün doğrudan çarptığı yüksek köşk, kale çıkıntısı; göze nispetle akı ile karası keskin bir sınırla ayrışıp belirginleşen iri göz (ayn-ı bercâ).
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem bedevi ve şehirli Arap şiirinde yüksek tahkimatlı kaleler, Yemen ve Hire civarındaki yüksek köşkler ile gözün parlak ve aşikâr güzelliği bağlamında kullanılmıştır; köşklerin heybeti ve göz alıcılığı bu kökle tasvir edilir.
Erken Arapça kullanımİslâm öncesi ve erken İslâm dönemi şiirinde kale burçları ve nakışlı giysiler için kullanılır; el-Accâc recezinde bu kökten gelen nakışlı kumaşı şöyle zikreder: فقد لبسنا وشيه المبرجا

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça برج kökü, Sami ve Afro-Asyatik dil ailesi havzasında yüksek gözetleme yeri, hisar, kule ve açığa çıkma semantiğiyle geniş bir paralellik sergiler. Kökün Süryanice ve Aramice katmanlarında burgā / burgazı (kule, gözetleme kulesi, hisar) şeklinde karşılanan biçimleri, Yunanca pyrgos (kule, tahkimat) ve nihayetinde Geç Latince burgus (müstahkem kale, hisar) ile eş-zamanlı ve tarihsel bir alışveriş havzasında yer alır. Bazı filologlar kelimenin askeri tahkimat anlamıyla Akdeniz havzasından Sami dillerine erken bir ödünçleme olarak girdiğini öne sürerken, Maqāyīs al-Lugha kökün Arapça iç dinamiklerinde iki ana ilkeye dayandığını belirtir: Birincisi açığa çıkma, belirme ve aşikâr olmadır (el-burûz ve’z-zuhûr); ikincisi ise sığınak ve müstahkem korunak olmadır (el-vezer ve’l-melce’). Gözün beyazının belirginleşmesi (berec) ve kadının süslerini dışa vurması (teberrüc) doğrudan birinci kök ilkeden türerken, kule ve kale manaları bu iki ilkenin kesişiminde cisimleşir.

Güven Güçlü

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönبرج kökünden türeyen burûz, zuhûr ve berecKökün iç gelişiminde aşikâr olma, yükselme ve tezat oluşturacak kadar keskin bir biçimde görünür hale gelme esastır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSüryanice burgā, Aramice burgā/burgînYüksek korunak, askeri kule ve yol boyu emniyet kuleleri anlamında ortak kullanım.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiGrekçe pyrgos, Latince burgus, Almanca BurgAkdeniz ve Yakındoğu ortak askeri mimari terimi olarak kule ve müstahkem hisar anlam genişlemesi.Muhtemel

Kaynak Payne Smith (Thesaurus Syriacus), Ernout-Meillet, Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
برجAnlamlıYükselme, belirme, hisarYüksek yapı, gök menzili, göz alıcı görünürlük.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
بجرAnlamlıKarında şişlik, göbek büyümesiCismin dışa doğru fırlaması, büyük dert veya aşırı şişkinlik.Kur'an'da geçmez; dışa fırlama yönüyle ortak çekirdek.
ربجAnlamlıŞaşkınlık, acizlik, ahmaklıkİşin içinden çıkamayıp donup kalma, ağırlık altında kalma.Kur'an'da geçmez; zayıf fiziksel yön.
رجبAnlamlıUlulama, tazim etme, korkmaYüceltilen, saygı duyulan nesne veya kişi; rücbe (ağacı destekleme).Kur'an'da geçmez; yükseltme ve destekleme bağı.
جبرAnlamlıOnarma, güçle düzeltme, zorlamaKırık kemiği sarıp doğrultma, eksikliği iktidarla tamamlama.Kur'an'da geçer; muhkemleştirme ve güç ortaklığı.
جربAnlamlıDeneme, sınama; kabuk tutmaUyuz hastalığı, kılıç kını veya tecrübe etme hali.Kur'an'da geçmez; kabuk/muhafaza semantiği.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
برجMerkezYükselerek açığa çıkma, tahkimatHem korunaklı bir yükseklik inşa etme hem de saklanması gerekeni göz önüne serme.Yüksek köşk, burç, teberrüc.
ظهرKomşuGörünme, üstün gelmeظهر genel olarak gizliliğin zıddı olarak açıkta olmayı anlatırken, برج dikey yükselme ve ihtişamla görünür olmayı belirtir.Bir şeyin sırtı, üst yüzeyi ve görünürlüğü.
برزKomşuMeydana çıkma, ayrışmaبرز kapalılıktan sahaya çıkışı vurgularken, برج zemininden yükselerek dikkat çeken bir nirengi noktası oluşturur.Saklı yerden açık alana intikal.
حصنKomşuKorunma, sığınak olmaحصن münhasıran korunma ve erişilmezliğe odaklanırken, برج hisarın özellikle yüksek ve gözetleyen çıkıntısıdır.Dış tehdide karşı kapatılmış korunak.
خفيZıtGizlenme, örtünme, silinmeVarlığın veya durumun idrakten, gözden ve nazardan tamamen saklanması hali.Görünürlüğün ve tebarüzün tam yokluğu.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaبرجYüksek kule, burç, teşhirHem mimari savunma kulesini hem de aşırı görünürlüğü karşılar.Kesin
LatinceTurris, burgus, ostentatioKule, hisar; teşhirTurris ve burgus mimari yapıyı tam karşılarken, teşhir boyutu ostentatio ile verilir.Güçlü
İngilizceTower, constellation, ostentationKule, takımyıldız, gösterişMimari boyutu tower, göksel menzili constellation, ahlaki boyutu display/ostentation verir.Kesin
AlmancaTurm, Himmelsburg, ZurschaustellungKule, burç, teşhirFiziksel tahkimat Turm ile, dikkat çekici dışa vurum Zurschaustellung ile karşılanır.Güçlü
FransızcaTour, constellation, exhibitionKule, burç, sergilemeMimari korunak ve astronomik konum tour/constellation, süsün ifşası exhibition ile aktarılır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Arabic-English Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
بُرُوجًا / الْبُرُوجِGökyüzündeki muazzam yıldız menzilleri ve takımyıldızlarKozmik nizam, semanın korunması ve ilahi kudretin temaşası bağlamında (Hicr 15:16, Furkân 25:61, Burûc 85:1).
بُرُوجٍ مُّشَيَّدَةٍYeryüzündeki muhkem kaleler, yüksek hisarlar ve sığınaklarÖlümden kaçışın ve fiziki savunmanın imkânsızlığı bağlamında (Nisâ 4:78).
تَبَرُّجَ / تَبَرَّجْنَ / مُتَبَرِّجَاتٍMahremiyet sınırlarını aşarak süs ve cazibeyi açığa vurma, teşhirToplumsal vakar, mahremiyet hukuku ve Cahiliye adetlerinden arınma bağlamında (Ahzâb 33:33, Nûr 24:60).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKozmoloji ve kaderGökteki burçların tesir gücünün olup olmadığı, şirk unsuru astroloji ile ilahi burç yaratımı arasındaki tevhid sınırı.Yaratılmış, korunan ve kudrete işaret eden göksel menzil.
FıkıhTesettür ve kamu ahlakıTeberrücün mahiyeti; ziynetin yabancılara gösterilmesinin haramlığı, kadının vakarını koruyan sınırların tayini.Gizlenmesi gereken zinet ve güzelliğin kasten ifşası.
TefsirTemsil ve teşbihBurûc kelimesinin hem somut kale hem de semavi menzil olarak çift yönlü yorumlanması; مشيدة lafzının istiaresi.Koruyucu yüksek hisar ve apaçık parıldayan menzil.
HadisAhlak ve kıyamet alametleriTeberrüc edenlerin kınanması, kadınların dışarı çıkış adabı ve Cahiliye dönemi teberrücünün reddi.Vakar zıddı teşhircilik ve cüretkâr ifşaat.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve kozmolojik temaşaİlahi kudret nişanesiUfukları tanzim ve korumaGök burçları, insanın evrendeki yerini ve aşkın yaratıcının hakimiyetini idrak ettiren açık işaretlerdir.Kesin
İlmiAstronomi ve takvimGöksel koordinat ve menzilZamanı ve yönü hesaplamaGüneş ve ayın intikal ettiği yörünge durakları, ilmi gözlem ve yön bulmanın nesnel zeminidir.Güçlü
SiyasiSavunma ve egemenlikMüstahkem sınır hisarıGüvenlik ve caydırıcılıkYüksek kuleler, siyasi hakimiyetin sınırlarını koruma ve gözetleme işlevi gören fiziki tahkimattır.Güçlü
İktisadiTüketim ve gösterişGösterişçi tüketim ve ifşaStatü gösterisi ve israfZiynet ve servetin faydasız ve kışkırtıcı biçimde teşhir edilmesi iktisadi ahlakı bozar.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAyrık koordinat sistemi ve yerel potansiyel tepe noktasıDüzlemde homojen dağılmış yapı içinde belirli noktaların ani genlik kazanarak (spike/peak) ayrışması ve diğer yörüngeleri belirleyen çekim odakları teşkil etmesi.Güçlü
Beşeri bilimlerGörsel teşhircilik ve kamusal görünürlük hiyerarşisiBireyin veya grubun toplumsal alanda korunaklı mahrem daireyi yırtarak dikkati kendi üzerine odaklaması, gösteri toplumunun teşhir mekanizması.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün ya salt falcılık/astroloji kategorisine hapsedilerek pagan bir anlamla okunması ya da sadece kadın kılığına indirgenip mimari ve kozmik tahkimat boyutunun unutulması.
Kur'an içi daha geniş anlamKök, hem mikro planda (beden, giyim, göz) hem makro planda (yeryüzü kaleleri, gök menzilleri) varlığın kendi hudutlarını aşarak baskın bir görünürlük kazanması ve tahkim edilmesidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataSemadaki burçları kaderi tayin eden müstakil güçler sanmak tevhidi zedeler; teberrücü yalnızca kumaş eksiği sayıp ahlaki ve ontolojik ifşa tehlikesini gözden kaçırmak ise hikmeti daraltır.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kök, görünürlük ile dokunulmazlık, estetik ile korunma arasındaki kritik dengeyi kurar; semadaki burçlar şeytanlara karşı bir koruma ve insana temaşa iken, beşeri teberrüc fıtri koruma kalkanını yırtan bir zaaftır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kozmolojik delil ayetlerinde (Hicr, Furkân, Burûc), ölümün kaçınılmazlığını vurgulayan tahkimat ayetlerinde (Nisâ) ve aile/toplum mahremiyet ahkamında (Nûr, Ahzâb).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Güvenliğin salt fiziki tahkimatla (yüksek kalelerle) sağlanabileceği zannını yıkar; zinetin ve güzelliğin fıtri gayesinin teşhir değil vakar olduğunu hatırlatır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamZemininden yukarı fırlayarak yükselen kule, kale köşkü, akı ile karası keskin bir sınırla ayrışıp parlayan iri göz.
  • Soyut anlamGizlilik ve zemin örtüsünü aşarak mutlak görünürlük, dikkat çekicilik ve etrafına nazaran korunaklı bir hakimiyet kazanma.
  • Sistematik karşılıkSistemin iç potansiyelinin veya savunma sınırlarının dış yüzeyde ayrık zirveler (burçlar) halinde somutlaşması; bu sınırların ifşa ile tahrip edilmesi veya nizam ile korunması.
  • LaTeX modeliB={x∈S∣h(x)>θ∧v(x)=1}
  • LaTeX açıklamasıFormülde S tanımlı uzayı veya varlık zeminini, x bu sistem içindeki herhangi bir öğeyi temsil eder. h(x) fonksiyonu öğenin tabandan dikey yükselme veya tebarüz etme derecesini, θ görünürlük eşiğini gösterir. v(x) ise öğenin doğrudan gözlemlenebilirlik (açığa çıkma, teşhir veya temaşa edilme) durumunu niteleyen ikili fonksiyondur. Model, kökün ifade ettiği "zemininden fırlayarak eşiği aşan ve tam görünürlük kazanan müstahkem veya teşhir edilmiş odakları" (B) sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ب