برز
ب - ر - ز
KÖK- 9 geçiş
- 9 ayet
- 6 sîga
- 12 sözlük
Bariz çıkıntı demektir. Bir şeyin görünen üst tarafıdır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Bariz çıkıntı demektir. Bir şeyin görünen üst tarafıdır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.045 harfباب الزاي والراء والباء معهما
ز ر ب، ز ب ر، ر ز ب، ب ز ر، ب ر ز مستعملات
زرب:
الزَّرْب والزّريبة: موضع الغنم. والزَّرْبةُ: قُتْرةُ الرّامي.
والزَّرابيّ، وواحداتها: زُرْبِيّة: من القُطوع الحِيريّة وما كان على صنيعتها.
زبر:
الزَّبْرُ: طيٌّ البِئْر، تقول: زَبَرْتها، أي: طَوَيْتها.
الزَّبُور: الكِتابُ. والزّبور: اسم الكتاب الذي أنزل على داود.
والزُّبْرةُ من الكاهل: الهَنَةُ النّاتئة من الأسد، وهو
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR667 harfبَرَزَ الرجل يَبْرُزُ بُروزاً: خرج. وأَبْرَزَهُ غيره. والبِرازُ: المُبارَزَةُ في الحرب. والبِرازُ أيضاً: كنايةٌ عن ثُفْلِ الغِذاء، وهو الغائِط. والمَبْرَزُ: المُتَوَضَّأُ. والبَرازُ بالفتح: الفَضاء الواسع. وتَبَرَّزَ الرجل، أي خرج إلى البَرازِ للحاجة. وبَرَّزْتُ الشيءَ تَبْريزاً، أي أظهرتُهُ وبيَّنْتُه. وبَرَّزَ الرجلُ أيضاً: فاقَ على أصحابه. وكذلك الفرس، إذا سبق. وامرأةٌ بَرْزَةٌ، أي جليلةٌ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR9.128 harfز ر ب
زرب ، زبر ، برز ، ربز ، بزر ، رزب : مستعملات .
بزر : قال الليث : البَزْر : كلُّ حَب يُنثَر للنَّبات ، تقول : بزَرْتُه وبَذَرتُه .
أبو عبيد عن الأمويّ : بَزرْتهُ بالعَصَا بَزْراً : إذا ضَربتَه بها .
ابن نجدة عن أبي زيد : يقال للعَصَا : البَيْزارةُ والقَصيدةُ .
وقال اللّيث : المبْزَرُ : مِثلُ خَشَبة القَصّارِين
تُبزَر به الثّياب في الماء .
قال : والبَيْزارُ : الّذي يَحمِل البازيّ .
قلتُ :
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR yok32.381 harf(باب الباء والراء وما معهما في الثلاثي)
(برز) الباء والراء والزاء أصلٌ واحد، وهو ظهور الشيء وبُدُوُّه، قياسٌ لا يُخْلِفُ. يقال بَرَزَ الشيءُ فهو بارزٌ. وكذلك انفرادُ الشيءِ من أمثاله، نحو: تبارُزِ الفارِسَيْن، وذلك أنَّ كلَّ واحدٍ منهما ينفرد عن جماعته إلى صاحبه. والبَرَاز المتَّسع من الأرض؛ لأنه بادٍ ليس بغائِطٍ ولا دَحْلٍ ولا هُوَّة. ويقال امرأةٌ بَرْزَةٌ أي جليلةٌ تبرُزُ وتجلِسُ بفِنَاء بيتها.
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR684 harf- البراز: الفضاء، وبرز: حصل في براز، وذلك إما أن يظهر بذاته نحو: ﴿وترى الأرض بارزة﴾ [الكهف/47] تنبيها أنه تبطل فيها الأبنية وسكاتها، ومنه: المبارزة للقتال، وهي الظهور من الصف، قال تعالى: ﴿لبرز الذين كتب عليهم القتل﴾ [آل عمران/154]، وقال عز وجل: ﴿ولما برزوا لجالوت وجنوده﴾ [البقرة/250] ؛ وإما أن يظهر بفضله، وهو أن يسبق في فعل محمود؛ وإما أن ينكشف عنه ما كان مستورا منه، ومنه قوله تعالى: {وبرزوا لله
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR295 harfب ر ز
أبْرَزَ الكتابَ وغيرَه وبَرّزَه " وبُرِّزَت الجحيم " كشف الغطاء عنها.
وبارزه في الحرب برازاً ومبارزة وقد برزت برازة.
قال العجاج: بـرز وذو العفافة البرزيُّ وذهب إبريز: خالص.
وتقول: ميز الخبث من الإبريز والناكصين من أولى التبريز.
ومن الكناية: خرج إلى البراز وتبرز.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.297 harfالبَرازُ، بالفتح: المكان الفَضاء من الأَرض البعيدُ الواسعُ. وإِذا خرج الإِنسان إِلى ذلك الموضع قيل: قد بَرَزَ يَبْرُزُ بُرُوزاً أَي خرج إِلى البَرازِ. والبَرازُ، بالفتح أَيضاً: الموضع الذي ليس به خَمَر من شجر ولا غيره. وفي الحديث:كان إِذا أَراد البَراز أَبْعَدَ؛ البراز، بالفتح: اسم للفضاء الواسع فَكَنَوْا به عن قضاء الغائط كما كَنَوْا عنه بالخلاء لأَنهم كانوا يَتَبَرَّزُون في الأَمكنة الخالية من
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR331 harf* ب ر ز * * بَرَزَ * خرج وبابه دخل و * أَبْرَزَهُ * غيره و * البِرازُ * بالكسر * المُبارَزَةُ * في الحرب وهو أيضا أي البراز كناية عن الغائط و * المَبْرَزُ * بوزن المذهب المتوضأ و * البَرَازُ * بالفتح الفضاء الواسع و * تبرّزَ * الرجل خرج إلى البراز للحاجة و * برَّزَ * الشيء * تَبْريزا * أظهره وبينه و * برَّزَ * أيضا فاق على أصحابه
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR9.140 harfبرز الرجل يبرز بروزا: خرج إلى البراز لحاجة، وفي التكملة: للغائط، أي الفضاء الواسع من الأرض والبعيد. والبراز أيضا: الموضع الذي ليس به خمر من شجر ولا غيره، فكنوا به عن فضاء الغائط، كما كنوا عنه بالخلاء؛ لأنهم كانوا يتبرزون في الأمكنة الخالية من الناس. قلت: وهو من إطلاق المحل وإرادة الحال، كغيره من المجازات المرسلة، وسيأتي الكلام عليه في آخر المادة، كتبرز، قال الجوهري: تبرز الرجل: خرج إلى البراز
برز الرجل يبرز بروزا: خرج إلى البراز لحاجة، وفي التكملة: للغائط، أي الفضاء الواسع من الأرض والبعيد. والبراز أيضا: الموضع الذي ليس به خمر من شجر ولا غيره، فكنوا به عن فضاء الغائط، كما كنوا عنه بالخلاء؛ لأنهم كانوا يتبرزون في الأمكنة الخالية من الناس. قلت: وهو من إطلاق المحل وإرادة الحال، كغيره من المجازات المرسلة، وسيأتي الكلام عليه في آخر المادة، كتبرز، قال الجوهري: تبرز الرجل: خرج إلى البراز للحاجة. قلت: وهو كناية. برز الرجل، إذا ظهر بعد الخفاء. وقال الصاغاني: بعد خمول. وفي عبارة الفراء: وكل ما ظهر بعد خفاء فقد برز، كبرز، بالكسر، لغة في المعنيين، نقله الصاغاني. وبارز القرن مبارزة وبرازا، بالكسر: إذا برز إليه في الحرب، وهما يتبارزان، سمي بذلك لأن كليهما يخرجان إلى براز من الأرض، برز إليه وأبرزه غيره. وأبرز الكتاب: أخرجه، فهو مبروز. وأبرزه: نشره فهو مبرز كمكرم، ومبروز، الأخير شاذ على غير قياس، جاء على وزن الزائد، قال لبيد: أو مذهب جدد على ألواحه الناطق المبروز والمختوم قال ابن جني: أراد: المبروز به، ثم حذف حرف الجر فارتفع الضمير واستتر في اسم المفعول به، وأنشده بعضهم: المبرز، على احتمال الخزل في متفاعلن. قال أبو حاتم في قول لبيد: إنما هو: ألناطق المبرز والمختوم مزاحف. فغيره الرواة فرارا من الزحاف. وفي الصحاح: ألناطق بقطع الألف وإن كان وصلا، قال: وذلك جائز في ابتداء الأنصاف لأن التقدير الوقف على النصف من الصدر، قال: وأنكر أبو حاتم: المبروز، وقال: ولعله المزبور، وهو المكتوب. وقال لبيد في كلمة أخرى: كما لاح عنوان مبروزة يلوح مع الكف عنوانها
قال: فهذا يدل على أنه لغة. قال: والرواة كلهم على هذا، فلا معنى لإنكار من أنكره. وقد أعطوه كتابا مبروزا، وهو المنشور. قال الفراء: وإنما أجازوا المبروز، وهو من أبرزت، لأن يبرز لفظه واحد من الفعلين. قال الصاغاني: وهكذا نسبه الجوهري للبيد. ولم أجده في ديوانه. وامرأة برزة، بالفتح: بارزة المحاسن ظاهرتها، أو امرأة برزة: متجاهرة. وفي بعض الأصول الصحيحة: متجالة، وقيل: كهلة لا تحتجب احتجاب الشواب. وقال أبو عبيدة: امرأة برزة جليلة، وقيل: امرأة برزة تبرز للقوم يجلسون إليها ويتحدثون عنها وهي مع ذلك عفيفة عاقلة. ويقال: امرأة برزة: موثوق برأيها وعفافها، وفي حديث أم معبد: كانت امرأة برزة تحتبي بفناء قبتها . ونقل ابن الأعرابي عن ابن الزبيري قال: البرزة من النساء: التي ليست بالمتزايلة التي تزايلك بوجهها تستره عنك وتنكب إلى الأرض، والمخرمقة: التي لا تتكلم إن كلمت. البرزة: العقبة من عقاب الجبل، نقله الصاغاني. برزة، فرس العباس بن مرداس السلمي رضي الله عنه. برزة: ة بدمشق في غوطتها، وإياها عنى علي بن منير بقوله: سقاها وروى من النيرين إلى الغيضتين وحموريه إلى بيت لهيا إلى بـرزة دلاح مكفكـفة الأوديه وذكر بعضهم أن بها مولد سيدنا الخليل عليه السلام، وهو غلط. منها أبو القاسم عبد العزيز بن محمد بن أحمد بن إسماعيل بن علي المعتوقي المقرئ المحدث البرزي، عن ابن أبي نصر، وعنه أبو الفتيان الرواسي، مات سنة 462. وذكر ابن نقطة أنه أدرك جماعة من أصحاب ابن عساكر من هذه القرية، قاله الحافظ. قلت منهم: أبو عبد الله محمد بن محمود بن أحمد البرزي. برزة اسم أم عمرو بن الأشعث، هكذا في النسخ بزيادة واو بعد عمر، وصوابه عمر بن الأشعث بن لجأ التيمي، وفيها يقول جرير: خل الطريق لمن يبني المنار بهوابرز ببرزة حيث اضطرك القدر برزة تابعية، وهي مولاة دجاجة بنت أسماء بن الصلت، والدة عبد الله بن عامر بن كريز. برزه، بالهاء الصحيحة، كما قاله ياقوت. قلت: فعلى هذا محل ذكرها في الهاء، كما لا يخفى: ة ببيهق، من نواحي نيسابور، لكن هذه النسبة إليها برزهي، بزيادة الهاء، هكذا قالوه، والصواب أن الهاء من نفس الكلمة، كما ذكرناه، منها أبو القاسم حمزة بن الحسين البرزهي البيهقي، له تصانيف، منها: كتاب محامد من يقال له محمد؛ وكتاب: محاسن من يقال له أبو الحسن، وذكره الباخرزي في دمية القصر، مات سنة 448. قاله عبد الغافر. وأبو برزة جماعة. منهم نضلة بن عيينة، على الصحيح، وقيل: نضلة بن عائذ، وقيل: ابن عبيد الله الأسلمي الصحابي توفي سنة ستين. ورجل برز، وامرأة برزة، يوصفان بالجهارة والعقل، وقيل: برز: متكشف الشأن ظاهر، وقيل: برز: ظاهر الخلق عفيف، وقيل: برز وبرزى: موثوق بعقله، وفي بعض النسخ: بفضله ورأيه، وكأنه تحريف، وقال بعضهم: بعفافه ورأيه. وقد برز برازة، ككرم، قال العجاج: برز وذو العفافة البرزي وبرز تبريزا: فاق على أصحابه فضلا أو شجاعة، يقال: ميز الخبيث من الإبريز والناكصين من أولي التبريز. برز الفرس على الخيل تبريزا: سبقها. وقيل: كل سابق مبرز. وإذا تسابقت الخيل فيل لسابقها: قد برز عليها، وإذا قيل: برز، مخفف، فمعناه ظهر بعد الخفاء. برز الفرس راكبه: نجاه، قال رؤبة: لو لم يبرزه جواد مرأس
وذهب إبريز، وإبريزي، بكسرهما: خالص، هكذا في النسخ، والصواب إبريز، وإبرزي من غير تحتية في الثانية، قال ابن جني: هو إفعيل من برز، والهمزة والياء زائدتان. وقال ابن الأعرابي: الإبريز: الحلي الصافي من الذهب، وهو الإبريزي، قال النابغة: مزينة بـالإبـرزي وحـشـوهـا رضيع الندى والمرشقات الحواصن وقال شمر: الإبريز من الذهب: الخالص، وهو الإبرزي والعقيان والعسجد. وبراز الزور، بالفتح، وهو مستدرك، والزور هكذا بتقديم الزاي المفتوحة في سائر النسخ، والصواب كما في التكملة: براز الروز، بتقديم الراء المضمومة على الزاي بينهما واو: طسوج ببغداد، وقال الصاغاني من طساسيج السواد. وقال ياقوت: بالجانب الشرقي من بغداد، كان للمعتضد به أبنية جليلة. والبارز: فرس بيهس الجرمي، نقله الصاغاني. وبارز: د بقرب كرمان، به جبال. وبه فسر الحديث المروي عن أبي هريرة: لا تقوم السعة حتى تقاتلوا قوما ينتعلون الشعر وهم البارز ، قال ابن الأثير: وقال بعضهم: هم الأكراد، فإن كان من هذا فكأنه أراد أهل البارز، أو يكون سموا باسم بلادهم، قال: هكذا أخرجه أبو موسى في كتابه وشرحه، قال: والذي رويناه في كتاب البخاري عن أبي هريرة: سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول: بين يدي الساعة تقاتلون قوما نعالهم الشعر، وهو هذا البارز وقال سفيان، مرة: هم أهل البارز، يعني بأهل البارز أهل فارس، هكذا هو بلغتهم، وهكذا جاء في لفظ الحديث، كأنه أبدل السين زايا، فيكون من باب الباء والراء، وهو هذا الباب لا من باب الباء والزاي. قال: وقد اختلف في فتح الراء وكسرها، وكذلك اختلف مع تقديم الزاي، وقد ذكر أيضا في حرف الراء. وبرز، بالضم: ة بمرو، منها سليمان بن عامر الكندي المحدث المروزي، شيخ لإسحاق بن راهويه، روى عن الربيع بن أنس. برزة، بهاء: شعبة تدفع في بئر الرويثة أو هما شعبتان قريبتان من الرويثة، تصبان في درج المضيق من قرب يليل وادي الصفراء، يقال لكل منهما: برزة. ويوم برزة من أيامهم، نقله الصاغاني. قلت وفيه يقول ابن جذل الطعان: فدى لهم نفسي وأمي فدى لهم ببرزة إذ يخبطنهم بالسنابـك
وفي هذا اليوم قتل ذو التاج مالك بن خالد. قاله ياقوت. برزة جد عبد الجبار بن عبد الله المحدث المشهور، كتب عنه ابن ماكولا. قلت: وفاته: عبد الله بن محمد بن برزة، سمع ابن أبي حاتم وغيره، قال ابن نقطة: نقلته من خط يحيى بن منده مجودا. وبرزي، بكسر الزاي: لقب أبي حاتم محمد بن الفضل المروزي، وعبارة الصاغاني في التكملة هكذا: ومحمد بن الفضل البرزي من أصحاب الحديث. برزى، كبشرى، وقال ياقوت: هي برزة، ونسب الإمالة للعامة: ة بواسط، منها الإمام رضي الدين إبراهيم بن عمر بن البرهان الواسطي التاجر راوي صحيح مسلم، عن منصور الفراوي. برزى: ة أخرى من عمل بغداد، من نواحي طريق خراسان. وأبرز الرجل آنذ الابريز هكذا في سائر النسخ ونص ابن الاعرابي على ما نقله صاحب اللسان والصاغاني اتخذ الابريز.، إذا عزم على السفر، عن ابن الأعرابي. والعامة تقول: برز. أبرز الشيء: أخرجه، كاستبرزه، وليست السين للطلب. وتبريز، بالفتح، وقد تكسر: قاعدة أذربيجان، والعامة تقلب الباء واوا، وهي من أشهر مدن فارس وقد نسب إليها جماعة من المحدثين والعلماء في كل فن. وتبارزا: انفرد كل منهما عن جماعته إلى صاحبه. وبرزه تبريزا: أظهره وبينه، ومنه قوله تعالى : وبرزت الجحيم أي كشف غطاؤها. وكتاب مبروز: منشور، وقد تقدم البحث فيه أولا، فأغنانا عن إعادته ثانيا. براز، كسحاب، اسم. البراز ككتاب: الغائط، وهو كناية. اختلفوا في البراز بهذا المعنى، ففي الحديث: كان إذا أراد البراز أبعد قال الخطابي في معالم السنن: المحدثون يروونه بالكسر، وهو خطأ، لأنه بالكسر مصدر من المبارزة في الحرب. وقال الجوهري بخلاف هذا، ونصه: البراز: المبارزة في الحرب، والبراز أيضا: كناية عن ثفل الغذاء، وهو الغائط، ثم قال: والبراز، بالفتح: الفضاء الواسع، وتبرز: خرج إلى البراز للحاجة، انتهى. فكأن المصنف قلده في ذلك؛ وهكذا صرح به النووي في تهذيبه، وابن دريد، وقد تكرر المكسور في الحديث. ومن المفتوح حديث علي كرم الله وجهه: أن رسول الله صلى الله عليه وسلم رأى رجلا يغتسل بالبراز يريد الموضع المتكشف بغير سترة. وبرزويه كعمرويه: جد موسى بن الحسن الأنماطي المحدث، عن عبد الأعلى بن حماد، وعنه مخلد بن جعفر الباقرحي وغيره. وأبرويز، بفتح الواو وكسرها، وباؤه فارسية، يقال: أبرواز، والأول أشهر: ملك من ملوك الفرس. قال السهيلي: هو كسرى الذي كتب إليه النبي صلى الله عليه وسلم، ومعنى أبرويز عندهم: المظفر. ومما يستدرك عليه: المبرز: كمقعد: المتوضأ. والبارز: الظاهر الظهور الكلي. وقوله تعالى: وترى الأرض بارزة أي ظاهرة بلا تل ولا جبل ولا رمل. وبرزة، بالفتح كورة بأذربيجان، بأيدي الأزديين، نقله البلاذري وياقوت. وذكر برازا، كسحاب، وأنه اسم ولم يعينه. وهو أشعث بن براز قال الحافظ: فرد. وباب إبريز: إحدى محال بغداد، وإليه نسب البارزيون المحدثون، ومنهم قاضي القضاة هبة الله بن عبد الرحيم بن إبراهيم بن هبة الله المسلم الجهني الحموي الفقيه الشافعي أبو القاسم، عرف بابن البارزي، من شيوخ التقي السبكي، وكذا آل بيته. وبرزويه، بالفتح وضم الزاي، والعامة تقول برزيه: حصن قرب السواحل الشامية على سن جبل شاهق يضرب بها المثل في بلاد الإفرنج بالحصانة، يحيط بها أودية من جميع جوانبها وذرع علو قلعتها خمسمائة وسبعون ذراعا، كانت بيد الفرنج حتى فتحها الملك الناصر صلاح الدين يوسف بن أيوب في سنة 584. والشرف إسماعيل بن محمد بن مبارز الشافعي الزبيدي، حدث عن النفيس العلوي وغيره، روى
عنه سبطه الوجيه عبد الرحمن بن علي بن الربيع الشيباني، والجمال أبو محمد عبد الله بن عبد الوهاب الكازروني المدني وغيرهما. وتبرز، كزبرج: موضع. سبطه الوجيه عبد الرحمن بن علي بن الربيع الشيباني، والجمال أبو محمد عبد الله بن عبد الوهاب الكازروني المدني وغيرهما. وتبرز، كزبرج: موضع.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR8.698 harfبَرَزَ
1 بَرَزَ برز رز , (S, A, Msb, K,) aor. بَرُزَ , (S, TA,) inf. n. بُرُوزٌ, (S, Msb, TA,) He (a man, S) went, or came, or passed, out, or forth; he issued. (S, A.) He (a man, TA) went, or came, or passed, out, or forth, into the field, plain, or open tract or country: (K:) or did so to satisfy a want of nature: (TS, TA:) as also, in the former sense, (K,) or in the latter, (S,) ↓ تبرّز; (S,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok25.018 harfبرز
بَرَزَ - يَبْرُزُ - بَارِز - بَارِزَة - بَرَّزَ - يُبَرِّزُ ، بُرِّزَ - يُبَرَّزُ
بَرَزَ - يَبْرُزُ + الكائن: خرج من ستره ومخبأه إلى موقع فضاء يظهر ويبدو فيه بيسر: يتحرك من موقع يكون فيه متخفياً ببعض السواتر أو الحواجز إلى موقع جديد ليس فيه ما يستر أو يخفي أي شيء من معالمه
بَرَزَ - يَبْرُزُ + كائن + إلى ِ كائن أو مكان:يخرج من ستره إلى
Mücavir kökler66 mücavir (92 toplam)
- قهر
2 ortak ayet · Ovalarda yükselen münferid dağlara denir
- جحم
2 ortak ayet · Cehennem tuğlanın pişirildiği fırındır
- خفي
2 ortak ayet · Hafy, Sık ağaçlı yerdir
- غير
3 ortak ayet · Ğayr, Ğayr dışında demektir
- طوف
2 ortak ayet · Çeper demektir
- وحد
3 ortak ayet · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
- جزع
1 ortak ayet · Katlanamayan
- غدر
1 ortak ayet · Es geçer
- محص
1 ortak ayet · Parlatılmış demirdir
- نعس
1 ortak ayet · Uyuklamak
- بيت
2 ortak ayet · Beyt ev demektir
- جالوت
1 ortak ayet · Câlut
Geçtiği ayetler(9)
وَلَمَّا بَرَزُوا لِجَالُوتَ وَجُنُودِهِ قَالُوا رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ
Bariz oldularCalut ve askerlerine karşı çıktıkları zaman, dediler ki: Ey Rabbımız, üzerimize sabır yağdır, ayaklarımıza sebat ver ve bizi kafirler güruhuna karşı muzaffer kıl.
وَيَقُولُونَ طَاعَةٌ فَإِذَا بَرَزُوا مِنْ عِنْدِكَ بَيَّتَ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ غَيْرَ الَّذِي تَقُولُ …
Bariz oldularSana; peki, derler. Yanından ayrıldıktan sonra da içlerinden bir grup sana söylediklerini hilafına geceleyin plan kurarlar. Allah gece tasarladıklarını yazıyor. Onlara aldırış etme. Allah’a tevekkül et. Vekil olarak Allah yeter.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | برز |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ظهر, بدا, خرج |
| Zıt Kök | خفي |
| Çekirdek Özet 1 | Kapalı veya örtülü alandan engelsiz, geniş ve açık meydana çıkma |
| Çekirdek Özet 2 | Mahşer günü bütün engellerin kalkarak varlıkların ilahi huzurda apaçık ortaya serilmesi ve saflardan meydana atılma |
| Çekirdek Özet 3 | Gizlenmenin, perdelenmenin ve sığınakların tamamen ortadan kalktığı mutlak açıklık ve hesap verebilirlik durumu |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir görünme veya basit bir dışarı çıkma eylemi sanıp sığınakların çöküşü ve saklanamazlık vurgusunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بر | Dışarıya çıkma, sınırın ötesine geçme, karaya ve geniş açıklığa ulaşma, arınma ve serbest kalma. Bu çekirdek برأ kökünde kusurdan ve bağdan sıyrılmayı, برج kökünde yüksek yapıyla belirginleşmeyi, برح kökünde dar alandan ayrılıp gitmeyi, برر kökünde ise genişlik, enginlik ve engelsiz iyiliği ifade eder. | ز | Sesindeki sürtünmeli ve keskin nitelik ile çekirdeğe ani ayrılma, safların arasından öne fırlama, örtüyü veya gizlenme zeminini yırtarak apaçık bir alanda tekil biçimde belirme nüansı katmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Varlığın içinde bulunduğu kapalı, korunaklı veya örtülü başlangıç zeminini temsil eder. |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Başını dışarı uzatma, öne yönelme, görünür hale gelme ve üst konuma geçme hareketini gösterir. |
| ز | Kesici alet; kesme, ayırma, biçme | Sınırı yararak dışarı fırlama, bulunduğu topluluktan veya muhafazadan kopup tek başına ayrılma eylemini simgeler. |
| برز | Kapalı veya korunaklı alandan (ev/örtü/saf) başını öne uzatarak ve sınırları yararak engelsiz meydana çıkma hareketi | Bir nesnenin veya kişinin kendisini gizleyen her türlü sığınak, perde ve kümeden keskin bir hamleyle ayrılarak göz önünde, geniş ve düz bir alanda tüm çıplaklığıyla görünür olmasıdır. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ağaç, tepe veya çukur bulunmayan, üzerinde hiçbir gizlenme imkânı barındırmayan geniş ve düz araziye (el-berâz) çıkmak; kişinin siperinden ve safından ayrılarak hasmın karşısındaki açık meydana dikilmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebîa divanında metnin açığa çıkarılıp mühürsüz biçimde yayılması anlamında mabrûz kalıbıyla geçmektedir: أوْ مُذْهَبٌ جَدَدٌ على ألواحه / النّاطقُ المبروزُ والمخْتُومُ |
| Erken Arapça kullanım | İslâm öncesi ve erken dönemde savaşta iki hasmın er meydanına çıkıp teke tek vuruşması mübâreze olarak adlandırılmış; ayrıca kişinin hacetini gidermek için yerleşimden uzak, açık araziye çıkması teberruz şeklinde kinaye edilmiştir. |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Dīvânü Lebîd.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde Arapça برز kökü, özellikle Güney Sami ve Batı Sami havzasında dışa doğru hareket, açık alana çıkma ve tebarüz etme anlam alanıyla morfolojik ve semantik bir süreklilik arz eder. İbrânicede doğrudan aynı fonetik dizilim yaygın bir üçlü kök olarak kök seviyesinde sınırlı olmakla birlikte, türev formlarda ve Aramice/Süryanice katmanında açık alana çıkma, belirginleşme ve saçılma anlamı taşıyan köklerle kavramsal temas mevcuttur. Arapçada kök, ilksel bedevi yaşantısının iki temel fiziki tecrübesinde billurlaşmıştır: Birincisi, her türlü kamuflaj ve engebeden yoksun düzlük arazi olan el-berâz; ikincisi ise savaş hattında saftan ayrılarak hasmın karşısında tek başına durulan meydandır. Semantik kayma, fiziksel olarak açık araziye çıkmaktan, mecazi olarak üstün ahlakı ve faziletiyle gizlenmeye ihtiyaç duymayan saygın bireylere (el-mer’etü’l-berze) ve gizlenen şeylerin teşhir edilmesine doğru düzenli bir soyutlaşma çizgisi takip etmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | بر ikili çekirdeğinden türeme somut hareket | Karaya çıkma, dışarı yönelme ve sınır aşma hareketinin z harfiyle keskinleşerek açık arazide belirginleşmeye dönüşmesi. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı ve Güney Sami açık alan ve ayrılma kökleri | Aramice ve Süryanice benzer fonetik varyantlarda dışarı çıkma ve belirmeye dair semantik paralellikler mevcuttur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik dış çevre ve ayrılma morfemleri | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
Kaynak Lane’s Lexicon, Maqāyīs al-Lugha, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| برز | Anlamlı | Açığa çıkmak, öne atılmak | Gizlendiği veya korunduğu alandan meydana çıkıp görünür olmak. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| بزر | Anlamlı | Tohum saçmak, çoğalmak | Bitki tohumu (bizr); neslin yayılması ve saçılması. | Kur'an'da geçmez; dışarı yayılma bağı vardır. |
| ربز | Anlamlı | Toplanmak, birikmek, yatışmak | Koyun sürüsünün veya topluluğun bir yere çöküp kalması; akıllı ve ağırbaşlı kimse. | Kur'an'da geçmez; zıt yönlü olarak içe toplanma bildirir. |
| رزب | Anlamlı | Su oluğu, su yolu | Yağmur suyunun akıp dışarı boşaldığı dar oluk (mîzâb/mirzâb). | Kur'an'da geçmez; dar yerden dışarı akış yönüyle ilgilidir. |
| زبر | Anlamlı | Taş üstüne taş yığmak, yazmak, menetmek | Kuyu duvarını taşla örmek; hikmetli kitap yazmak; şiddetle azarlayıp durdurmak. | Kur'an'da geçer; sertlik ve sınır koyma ortaklığı taşır. |
| زرب | Anlamlı | Ağıl yapmak, sığınak kurmak | Hayvanlar için çalı çırpıdan korunaklı yer (zerîbe); suyun akması. | Kur'an'da geçer; berâzın tam zıddı olarak kapalı sığınağı imler. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| برز | Merkez | Açık alana çıkma, belirginleşme | Örtüden, perdeden veya saftan ayrılıp tam bir açıklık zemininde tek başına veya meydanda sergilenme halidir. | Kendisini saklayan hiçbir engebe veya sığınağın kalmadığı mutlak teşhir ve yüzleşme. |
| ظهر | Komşu | Görünme, üstün gelme | Bir nesnenin dış yüzünün algılanması veya baskın hale gelmesidir; siperden çıkma zorunluluğu içermez. | Varlığın zâtı veya arkası değil, görünen dış yüzü (zahr) itibarıyla fark edilmesidir. |
| بدا | Komşu | Ansızın belirme, zuhur etme | Önceden tahmin edilmeyen bir şeyin zihne veya göze aniden aşikâr olması, belirmesidir. | Saklı bir alandan meydana çıkmaktan ziyade, algı alanında ilk defa görünürlük kazanmasıdır. |
| خرج | Komşu | Dışarı çıkma | Kapalı bir mekândan dış ortama intikaldir; ortaya çıkan şeyin teşhir olması veya meydan okuması şart değildir. | Yalın bir yer değiştirme hareketidir; bariz olma gibi meydanda sergilenme vurgusu taşımaz. |
| خفي | Zıt | Gizlenme, örtünme, saklanma | Algılardan, gözlerden ve bilinçten uzaklaşarak örtülerin ve engellerin ardında kaybolmadır. | Görünürlüğün, meydanda bulunmanın ve teşhirin tam olarak sıfırlanması durumudur. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | برز | Açığa çıkmak, meydana atılmak | Siperden, saftan veya örtüden ayrılarak açık ve düz alanda tüm çıplaklığıyla görünür olma. | Kesin |
| Latince | emergere, prodire, eminere | Meydana çıkmak, öne fırlamak | Gizlendiği yerden su yüzüne çıkar gibi belirmeyi ve saflardan öne fırlamayı kısmen karşılar; ahiret boyutundaki mutlak teşhiri eksik bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | stand out, emerge, be exposed | Ortaya çıkmak, meydana serilmek, tebarüz etmek | Açığa çıkma ve göze çarpma boyutunu iyi verir; savaş meydanına er olarak atılma ve kıyametteki sığınaksız kalma nüansını tek başına taşımaz. | Kesin |
| Almanca | hervortreten, zutage treten, exponiert sein | Öne çıkmak, açığa serilmek | Görünür alana adım atmayı ve gizlenemez hale gelmeyi ifade eder; teke tek mücadele boyutunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Fransızca | se manifester, émerger, s'avancer | Meydana çıkmak, öne doğru atılmak | Belirginleşme ve saf dışına çıkma dinamiğini yansıtır; ilahi tecelli karşısında sığınakların yok oluşu derinliğini vermez. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Collins French-English Dictionary.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فِعْل مَاضٍ / بَرَزُوا | Savaş meydanında hasmın karşısına dikilmek, er meydanına çıkmak | Müminlerin düşman ordusuyla açık alanda yüz yüze gelmesi bağlamı (Bakara 2:250). |
| فِعْل مَاضٍ / بَرَزَ | Topluluktan veya gizli plandan ayrılıp dışarı çıkmak | Münafıkların Resulullah'ın huzurundan ayrılıp açık alana çıkması bağlamı (Nisâ 4:81). |
| فِعْل مَاضٍ / لَبَرَزَ | Kaderin tecellisiyle sığınaklardan ölümün gerçekleşeceği meydana sürüklenmek | Uhud gününde evlerinden çıkıp ölümün yazıldığı alana varma bağlamı (Âl-i İmrân 3:154). |
| فِعْل مَاضٍ مَبْنِيّ لِلْمَجْهُول / بُرِّزَتِ | Cehennemin bütün dehşetiyle örtülerinden sıyrılıp apaçık gösterilmesi | Kıyamet günü azgınlara cehennemin tüm perdeleri kaldırılarak sergilenmesi bağlamı (Şuarâ 26:91, Nâziât 79:36). |
| اسْم فَاعِل / بَارِزَةً | Yeryüzünün üzerindeki dağ ve binalar kaldırılarak dümdüz ve engelsiz kalması | Kıyamet günü arzın hiçbir gizlenme noktası barındırmayan çıplak bir düzlüğe dönüşmesi bağlamı (Kehf 18:47). |
| اسْم فَاعِل / بَارِزُونَ | İnsanların mezarlarından fırlayıp ilahi huzurda hiçbir şeyi gizleyemez halde durması | Mahşerde mahlukatın hiçbir örtü ve sığınağa sahip olmadan Allah'ın huzurunda sergilenmesi bağlamı (İbrâhîm 14:21, 14:48, Mü'min 40:16). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Haşir ve rü'yetullah bahisleri | Kıyamet günü kulların Allah'a bariz olması ifadesinin tefsiri; mekânsal bir belirme değil, hiçbir amelin ve zâtın Allah'tan gizlenemeyeceği mutlak ilahi ilim ve ceza/mükâfat tecellisi. | İlahi kuşatıcılık karşısında kulun sığınaksızlığı ve tam hesap verebilirliği. |
| Fıkıh | Cihad hukuku ve tuvalet adabı | Savaşta mübâreze (teke tek vuruşma) teklifinin cevaz şartları; kazâ-i hâcet için açık alana (el-berâz) çıkıldığında istibra, setr-i avret ve kıbleye dönmeme adabı. | Meydana atılma hukuku ile beden mahremiyetinin açık alanda korunması dengesi. |
| Tefsir | Kıyamet sahneleri ve arzın bariz olması | Dağların yürütülmesi ve yeryüzünün بارزة haline gelmesinin tefsiri; yer üzerindeki tüm çukurların, ağaçların ve yükseltilerin dümdüz edilip hiçbir varlığın saklanamayacağı bir sahneye dönüşmesi. | Kozmik düzleşme ve mutlak teşhir zeminine geçiş. |
| Hadis | Resulullah'ın savaş ve ibadet uygulamaları | Savaş öncesi düşmanın mübâreze talebine sahâbîlerin öne atılarak icabet etmesi; Resulullah'ın hacet gidermek istediğinde insanlardan uzaklaşıp açık alana çıkmasını ifade eden rivayetler. | Saftan ayrılıp öne geçme cesareti ve mahremiyet alanı arayışı. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Mahşer ve nihai hesap | Mutlak teşhir ve sığınaksızlık | İnsanın varoluşsal çıplaklığı | Dünyadaki tüm statü, servet ve perdelerin çökmesiyle nefsin bizzat kendi hakikatiyle Allah'ın huzurunda açıkta kalmasıdır. | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve metodoloji | İspat ve delilin tebarüzü | Gizil bilginin aşikâr kılınması | Hipotez veya nazariyenin deney ve açık delille görünür hale gelmesi, örtülü şüphelerin bertaraf edilmesidir. | Güçlü |
| Siyasi | Meydan okuma ve liderlik | Kararlılıkla inisiyatif alma | Saftan öne çıkarak sorumluluk üstlenme | Pasif kalabalıklardan ayrılıp kamuoyu önünde açıkça ilkeleri savunmak ve siyasal hasımla dürüstçe yüzleşmektir. | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa şeffaflığı | Bilgi ve malın aleniyeti | Asimetrik bilginin engellenmesi | Fiyatın, mal kusurunun ve sözleşme şartlarının gizlenmeyip açık piyasa zemininde tebarüz ettirilmesidir. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dalgaboyunda örtüşmenin bitmesi veya fonksiyonun yerel maksimum noktası | Bir sinyalin gürültü eşiğini aşarak belirginleşmesi; örtülü ve kapalı denklemin sınır koşullarından kurtularak bağımsız bir tepe noktası oluşturması gibi kök, sistemin karmaşasından ayrılıp tekil olarak ayırt edilebilir hale gelmeyle örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kamusal alana çıkış ve aleniyet (publicity) | Bireyin özel alanın güvenli örtüsünden ayrılarak kamusal meydanda kimliğini, eylemini ve talebini açıkça ifşa etmesi; toplum önünde saklanamaz bir faillik üstlenmesi yapısıyla izomorfiktir. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü Türkçedeki bariz sözcüğünün gündelik karşılığı olan aşikâr veya belirgin sıfatına indirgeyerek kelimenin taşıdığı mekânsal yarılma, saftan fırlama ve sığınakların imhası boyutunu göz ardı etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök sadece bir nesnenin görünür olması değil; arzın üzerindeki tüm yapıların yıkılarak dümdüz kalması, cehennemin perdelerinin kaldırılması ve insanın tüm savunma mekanizmalarından soyutlanarak ilahi huzurda tek başına hesap vermesi anlamına gelir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerde geçen bürûz halini basit bir dışarı çıkma veya sıradan bir görünme sanmak; kıyamet sahnelerindeki psikolojik ve ontolojik çıplaklığı, hiçbir dağın veya yapının arkasına saklanamama dehşetini ve sorumlulukla yüzleşme gerilimini kavramayı engeller. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ontolojik hesaplaşma modelini açıklar; insanın dünya hayatında kurduğu hile, perde, toplumsal saf ve fiziki korunakların tamamının ahirette geçersizleşeceğini ve her şeyin mutlak bir berâz (düzlük/meydan) zemininde ilahi adalete teslim olacağını öğretir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Haşir ve kıyamet sahnelerini tasvir eden ayetlerde (İbrâhîm 14:21, 14:48; Kehf 18:47; Mü'min 40:16); savaş meydanında canını ortaya koyan müminlerin anlatıldığı kıssalarda (Bakara 2:250; Âl-i İmrân 3:154) ve cehennemin görünür kılındığı uyarılarda (Şuarâ 26:91; Nâziât 79:36). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın kalabalıklar içinde eriyerek veya gizli niyetlerin arkasına sığınarak ilahi adaletten kaçabileceği zannını yıkar; varlığın hakikatinin mutlaka engebesiz bir düzlükte tek başına açık edileceğini bildirir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamDağ, tepe, ağaç veya çukur gibi engellerden yoksun, geniş ve düz bir araziye çıkarak siperlerin ve perdelerin arkasından kurtulmak; savaş meydanında hasmın önüne fırlamak.
- Soyut anlamTüm ontolojik ve zihni perdelerin, hilelerin ve sığınakların ortadan kalkmasıyla varlığın bütünüyle ifşa olması, mutlak hesap verebilirlik zemininde belirginleşmesi.
- Sistematik karşılıkGizlenme ve perdelenme potansiyelinin sıfırlanarak her bir failin kendi ameli ve kimliğiyle açık kamusal alana veya ilahi huzura tekil olarak sürülmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde örtü, saf veya sığınak altındaki faili ya da varlığı; onu gizleyen engelleri, örtüleri ve siperleri temsil eder. ise hiçbir engeli bulunmayan mutlak açık meydandır. fonksiyonu varlığı korunaklı alandan açık alana taşıyan tebarüz hareketini ifade eder. Gizleyici engellerin kümesi boş kümeye yaklaştığında (), varlığın algılanma, teşhir ve ifşa olma olasılığı mutlak kesinliğe () ulaşır; bu da kökün çekirdeğindeki tam saklanamazlık durumunu matematiksel olarak tanımlar.