برز
ب - ر - ز
KÖK- 9 geçiş
- 9 ayet
- 6 sîga
- 12 sözlük
Bariz çıkıntı demektir. Bir şeyin görünen üst tarafıdır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Bariz çıkıntı demektir. Bir şeyin görünen üst tarafıdır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.045 harfباب الزاي والراء والباء معهما
ز ر ب، ز ب ر، ر ز ب، ب ز ر، ب ر ز مستعملات
زرب:
الزَّرْب والزّريبة: موضع الغنم. والزَّرْبةُ: قُتْرةُ الرّامي.
والزَّرابيّ، وواحداتها: زُرْبِيّة: من القُطوع الحِيريّة وما كان على صنيعتها.
زبر:
الزَّبْرُ: طيٌّ البِئْر، تقول: زَبَرْتها، أي: طَوَيْتها.
الزَّبُور: الكِتابُ. والزّبور: اسم الكتاب الذي أنزل على داود.
والزُّبْرةُ من الكاهل: الهَنَةُ النّاتئة من الأسد، وهو
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR667 harfبَرَزَ الرجل يَبْرُزُ بُروزاً: خرج. وأَبْرَزَهُ غيره. والبِرازُ: المُبارَزَةُ في الحرب. والبِرازُ أيضاً: كنايةٌ عن ثُفْلِ الغِذاء، وهو الغائِط. والمَبْرَزُ: المُتَوَضَّأُ. والبَرازُ بالفتح: الفَضاء الواسع. وتَبَرَّزَ الرجل، أي خرج إلى البَرازِ للحاجة. وبَرَّزْتُ الشيءَ تَبْريزاً، أي أظهرتُهُ وبيَّنْتُه. وبَرَّزَ الرجلُ أيضاً: فاقَ على أصحابه. وكذلك الفرس، إذا سبق. وامرأةٌ بَرْزَةٌ، أي جليلةٌ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR9.128 harfز ر ب
زرب ، زبر ، برز ، ربز ، بزر ، رزب : مستعملات .
بزر : قال الليث : البَزْر : كلُّ حَب يُنثَر للنَّبات ، تقول : بزَرْتُه وبَذَرتُه .
أبو عبيد عن الأمويّ : بَزرْتهُ بالعَصَا بَزْراً : إذا ضَربتَه بها .
ابن نجدة عن أبي زيد : يقال للعَصَا : البَيْزارةُ والقَصيدةُ .
وقال اللّيث : المبْزَرُ : مِثلُ خَشَبة القَصّارِين
تُبزَر به الثّياب في الماء .
قال : والبَيْزارُ : الّذي يَحمِل البازيّ .
قلتُ :
ز ر ب زرب ، زبر ، برز ، ربز ، بزر ، رزب : مستعملات . بزر : قال الليث : البَزْر : كلُّ حَب يُنثَر للنَّبات ، تقول : بزَرْتُه وبَذَرتُه . أبو عبيد عن الأمويّ : بَزرْتهُ بالعَصَا بَزْراً : إذا ضَربتَه بها . ابن نجدة عن أبي زيد : يقال للعَصَا : البَيْزارةُ والقَصيدةُ . وقال اللّيث : المبْزَرُ : مِثلُ خَشَبة القَصّارِين تُبزَر به الثّياب في الماء . قال : والبَيْزارُ : الّذي يَحمِل البازيّ . قلتُ : وغيرُه يقول : البازِيار ، وكلاهُمَا دخيل . والبُزُور : الحُبُوب الّتي فيها صِغَر ، مثل حُبُوب البَقْل وما أَشبَهها . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : المبْزورُ : الرجلُ الكثيرُ الوَلَدِ ، يقال : ما أكثَر بَزْرَه ، أي : وَلَده . وعزَّةٌ بَزَرَى : ذاتُ عَدَد كثير وأنشدَ : أَبَتْ لي عِزّةٌ بَزَرَى بزوخ إذا ما رامَها عِزٌّ يَدُوخُ قال : بَزَرَى عددٌ كثير ، وأَنشَد : قد لَقِيَتْ سِدْرَةُ جَمْعاً ذَا لُهًى وعَدَداً فَخْماً وعِزّاً بَزَرَى قال : والبَزَرى لَقب لبني أبي بكر بن كلاب ، وتبزَّر الرجلُ : إذا انتمى إليهم . وقال القَتّال الكِلابيّ : إذا ما تَجَعْفَرتُمْ علينا فإنّنا بَنُو البَزَرَى من عِزّةٍ تَتَبزّرُ قال : والبَزْراء : المرأةُ الكثيرةُ الوَلَد . والزَّبْراءُ : الصُّلْبة على السَّير . والبَزْر : المُخاط . والبَزْرُ : الأَوْلاد . زبر : قال الليث : الزَّبْر : طيُّ البِئْر ، تقول : زَبَرْتُها ، أي : طَوَيتُها . أبو عُبيد عن الأصمعيّ : إذا لم يكن للرجل رأيٌ قيل : ما لَه زَبْر وجُولٌ . ثعلب عن ابن الأعرابي : الزَّبْرُ : الصَّبْر ، يقال : ما لَه صَبْرٌ ولا زَبْر . وأخبَرَني المُنذِريّ عن أبي الهَيْثَم يقال للرجل الّذي لا عَقَل له ولا رَأْي له زَبْرَ وجُول ولا زبْرَ له ولا جُول . قال : وأصلُ الزَّبْر طَيُّ البئر إذا طُوِيت تماسكتْ واستَحكمتْ . قال : والزَّبْر : الزَّجْر ، لأنّ من زَبَرْتَه عن الغَيّ فقد أحكَمْتَه ، كزَبْر البِئْر بالطَّي . قال : وأخبَرَني الحَرّاني عن ابن السكّيت قال أبو عبيدة : زَبَرْتُ الكتابَ وذَبَرْتُه : إذا كتَبْتَه . قال : وقال الأصمعي : زَبَرْتُ الكتابَ : كتبتُه ، وذَبَرْتُه : قَرأْتُه . وقال أعرابيّ : إني لأعرِف تَزْبِرَتي ، أي : كتابتي . وقال اللّيث : الزَّبُور : الكتاب ، وكلُّ كتابِ زَبُور ، وقال الله جَلَّ وعزّ : ( وَلَقَدْ كَتَبْنَا فِى الزَّبُورِ مِن بَعْدِ الذِّكْرِ ) ( الأنبياء : 105 ) . ورُوِي عن أبي هُرَيرة أنّه قال : الزَّبور : ما أُنزِل على داود ) مِن بَعْدِ الذِّكْرِ ( من بَعْدَ التوراة . وقرأ سَعِيد بنُ جُبَير : ( ولقد كتبنا في الزُّبور ) بضم الزاي . وقال : الزُبُور : التّوراة والإنجيل والقرآن . قال : والذِّكر : الّذي في السماء . وقيل : الزَّبور فَعولٌ بمعنى مفعول ، كأنه زُبِر ، أي : كُتِب . وقال ابن كناسة : من كواكب الأسَد : الخراتانِ ، وهما كوكبان بينهما قَدْرُ سَوْط ، وهما كتفا الأسد ، وهما زُبْرةُ الأسد ، وهي كلُّها يمانية ، وأصلُ الزُّبرة : الشَّعر الذي بين كتفَي الأسد . وقال الليث : الزُّبْرةُ : شعْرٌ مجتمعٌ على موضع الكاهل من الأسد ، وفي مِرْفَقَيْهِ ، وكلُّ شعر يكون كذلك مجتمعاً فهو زُبْره . قال : وزُبْرَة الحديد : قطعةٌ ضخمةٌ منه . وقال الفرّاء في قوله : ( فَتَقَطَّعُو ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 اْ أَمْرَهُمْ بَيْنَهُمْ زُبُراً ) ( المؤمنون : 53 ) ، من قرأ بفتح الباء أراد قِطعاً ، مثل قوله : ( ءَاتُونِى زُبَرَ الْحَدِيدِ ) ( الكهف : 96 ) . قال : والمعنى في زُبُر وزُبَر واحد ، والله أعلم . وقال الزّجّاج : ومن قرأ زُبُراً أراد كُتُباً ، جمع زبور ومن قرأ زُبَراً ، أراد قِطَعاً ، جمع زُبْرة ، وإنما أراد تفرَّقوا في دينهم . وقال الليث : الأزْبَرُ : الضخمُ زُبْرة الكاهل ، والأنثى زَبْرَاء ، وكان للأحنف خادمٌ تسمَّى زَبْرَاء ، فكانت إذا غضِبتْ قال الأحنف : هاجتْ زَبْرَاء ، فذهبَتْ مثلاً حتى قيل لكل من هاج غضبُه : هاجت زَبْرَاؤُه . وقال ابن السكيت : هو زِئْبِر الثَّوب . وقد قيل : زِئْبُرُ بضم الباء ، ولا يقال زِئْبَر وقد زأْبَرَ الثّوبُ فهو مُزَأْبَر . وقال الليث : الزِّئبُرُ بضم الباء زِئْبرْ الخزِّ والقَطيفة والثوب ونحوه ؛ ومنه اشتُق ازبِئْرَار الهِرِّ : إذا وفَى شَعرُه وكَثُرْ ، وقال المرَّار : فهْوَ وَرْدُ اللّون في ازْبِئْرَارِه وكُمَيْتُ اللَّوْنِ ما لم يَزْبَئِرّ أبو زيد : ازبأَرَّ الوبَر والنبات : إذا نَبَتَ . أبو عبيد عن أبي عمرو : الزِّبِرُّ من الرجال : الشديد . وقال أبو محمد الفَقْعَسِيّ : أكون ثَمّ أسداً زِبِرّا وزُبْرة الأسَد : منزلٌ من منازل القَمر ، وقد مَرَّ تفسيره . سَلمة عن الفرّاء : الزَّبير : الدّاهية . والزّبير : الحمأَة . وأَنشد : تُلاقي من آلِ الزُّبيْرِ الزَّبِيرَا وقال ابن الأعرابيّ : ازْبَرَّ الرجلُ : إذا عَظمَ جسمُه ، وازْبَر : إذا شَجُع . أبو عُبَيد عن أبي زيد : أَخذ الشيء بزَغْبَرِه : إذا أخذه كله ، فلم يدعْ منه شيئاً ، وكذلك أخذَه بزَوْبَرِه وبزأبره . وقال ابن حبيب : الزَّوْبر : الداهية في قول الفَرَزْدَق : إذا قال غاوٍ من مَعَدَ قصيدةً بها جَرَبٌ قامت عليَّ بَزَوْبَرَا أي : قامت عليَّ بداهيَة . وقال غيره : معناه : أَنها تُنسَب إليَّ كلُّها ولم أَقُلْها . ربز : روَى شَمر في كتابه حديثاً لعبد الله بن بُسْر أنه قال : جاءَ رسولُ الله ( صلى الله عليه وسلم ) إلى داري فوضعْنا له قطيفةً رَبيزَةً . قال شمر : حدثني أبو محمد عن المظفّر أنه قال : كَبْشٌ ربيز ، أي : ضخم ، وقد رَبُزَ كَبْشُكَ ربازةً ، أي : ضَخْم . وقد أَرْبَزْته أنا إرْبازاً . قال شمر : وقال أبو عَدْنان : الرَّبيز : الرجلُ الظريف الكيس . وقال أبو زيد : الرَّبيز والزَّميز من الرجال : العاقل الثّخين . وقد رَبُزَ ربازَة ، ورَمُز رمازةً بمعنى واحد . وقال غيره : فلانٌ رَبيز ورَمِيز : إذا كان كثيراً في فنِّه ، وهو مُرْتَبزٌ ومُرْتمز . زرب رزب : أبو عُبَيد عن الكسائي : الزُّرِيبةُ : حظيرةٌ من خَشب تُعمل للغنم ، يقال منه : زَرَبْتُها أَزْرُبُها زَرْباً . قال : وقال أبو عمرو : الزَّرْبُ : المَدْخَل ، ومنه زَرْبُ الغَنَم . وقال غيره : انْزَرَب في الزَّرْب انْزِراباً : إذا دَخَل فيه . وقال ابن الأعرابي : الزِّرْب : مَسِيل الماء . والزَّرْبُ : الحَظِيرة . قال : وزَرِب الماءُ وسَرِب : إذا سالَ . وقال ابن السَكّيت : زَرِيبةُ السَّبع : موضعهُ الّذي يَكتنُّ فيه . وقال الليْث : الزَّرِبُ : موضعُ الغَنَم ، يسمَّى زَرْباً وزَرِيبة . قال : والزَّرْبُ : قُتْرة الرّامي ، قال رُؤبةُ : في الزَّرْب لو يَمضَغُ شَرْباً ما بَصَقْ وقال الزّجّاج في قوله جلّ وعزّ : ( مَصْفُوفَةٌ وَزَرَابِيُّ مَبْثُوثَةٌ ) ( الغاشية : 16 ) ، الزَّرابيّ : البُسُطُ واحدتُها زَرْبِيَّة . وقال الفرّاء : هي الطَّنافِس لها خَمْل رَقيق . وأخبَرَني ابن رزين عن محمّد بنِ عمرو عَن الشاه المؤرّج أنه قال في قول الله جلّ وعزّ : ( مَصْفُوفَةٌ وَزَرَابِيُّ مَبْثُوثَةٌ ( قال : زَرابيّ النَّبت إذا اصفَرَّ واحمَرَّ وفيه خُضْرة وقد ازْرَبَّ ، فلمّا رأَوا الألْوان في البُسُط والفُرُش والقُطُف شَبَّهوها بزَرابيِّ النَّبْت ، وكذلك العَبْقَرِيّ من الثِّياب والفُرُش . وعن أبي هريرة رضي الله عنه أنه قال : ويل للعرب من شر اقترب . ويل للزَّرْبيّة . قيل : وما الزربيّة ؟ قال : الذين يدخلون على الأمراء ، فإذا قالوا شراً أو قالوا شيئاً قالوا صَدَقَ . ثعلب عن ابن الأعرابي : الزِّرْيابُ : الذَّهب . والزِّريابُ : الأصفَر من كل شيء . قال : ويقال للمِيزابِ : المِزْرابُ والمِرْزابُ . وقال اللّيث : المِرْزابُ لغة المِيزابُ . وقال ابن السكّيت : هو المِيزَابُ ، وجمعُه المَآزِيب ولا يقال المِزْرَاب ونحو ذلك قال الفرّاء وأبو حاتم . وقال اللّيث : المِرْزَابَة : شِبه عُصَيَّةٍ من حَديد ، والإرْزَبَّة لغةٌ فيها إذا قالوها بالميم خفّفوا الباء ، وأَنشَدَ : ضَرْبك بالمِرْزَبَة العُودَ النَّخِرْ قلتُ : ونحو ذلك رَوى أبو عبيد عن الفرّاء . وكذلك قال ابنُ السكّيت مثله في المرزبة والإرزبة . أبو عبيد عن الأصمعيّ : رجلٌ أرْزَبٌّ : إذا كان قصيراً غليظاً . أبو العبّاس عن ابن الأعرابي : رجلٌ أرْزَبٌّ : كبير ، ورجلٌ قِرْشَبٌّ : سَيّءُ الحال . وقال أيضاً : الإرْزَبُّ : العظيمُ الجِسم الأحمقُ ، وأَنشَد الأصمعيّ : كَزُّ المُحَيَّا أُنَّحٌ أرْزَبُّ برز : في حديث أمّ مَعبد الخُزاعية : أنها كانت امرأة برزة تَختبىء بفناء قُبتها . قال أبو عُبيد : البَرْزَةُ من النِّساء : الجليلةُ التي تظهَر للناس ويجلس إليها القومُ . وأخبرَني المنذريُّ عن أبي العباس عن ابن الأعرابي قال : قال الزُّبَيْرِيّ : البرزةُ من النساء التي ليستْ بالمُتزايلة ولا المُحْزَمِّقة . قال : والمتزايلة : التي تُزايلك بوجهها تستُره عنك وتنكَبُّ إلى الأرض . قال : والمحْزَمِّقة : التي لا تتكلم إذا كُلِّمت . الليث : رجلٌ بَرْز طاهرُ الْخُلُق عفيف . وامرأةٌ برْزة : موثوقٌ برأيها وعفافِها ، وقال العجاج : بَرْزٌ وذُو العفافة البَرْزِيُّ ويقال : برزٌ ، أي : هو منكشف الشأن ظاهره . قال : والبَرازُ : المكانُ الفضاء من الأرض البعيدُ الواسع ، وإذا خرج الإنسانُ إلى ذلك الموضع قيل : قد برَز . وإذا تسابقت الخيلُ قيل لسابقها : قد برَّز عليها ، وإذا قيل مخفَّف فمعناه ظهرَ بعدَ الخفاء ، وإنما قيل في التَغوُّط : تَبرَّز فلانٌ كنايةً أي خرج إلى بَرازٍ من الأرض . والمبارزة : الحرب . والبِرازُ : أُخذ من هذا ، تبارزَ القِرْنان . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : أبرز الرجلُ : إذا عزم على السَّفر . وبرزَ : إذ ظهر بعد خموله . وبرز : إذا خرج إلى البِراز وهو الغائط . وقال في قول الله تعالى : ( وَتَرَى الاَرْضَ بَارِزَةً ) ( الكهف : 47 ) ، أي : ظاهرة بلا جبل ولا تلّ ولا رمل . أبو عبيد عن أبي عمرو : المبْرُوز من أبرَزْت ، قال لبيد : أو مُذْهَبٌ جَدَدٌ على ألواحه الناطقُ المَبروزُ والمختومُ وقال ابن هانىء : أبرزتُ الكتابَ : أخرجته ، فهو مَبْروز . وقد أعطَوْه كتاباً مَبْروزاً ، وهو المنْشور ، وقد برزته برزاً . وقال الفرّاء : إنّما أجازوا المَبْرُوزَ وهو من أَبرَزْت لأن يَبرُز لفظه واحد من الفعلين . وقال أبو حاتم في بيت لَبيد إنما هو : النّاطقُ المُبْرَزُ مُزاحَف ، فغيّره الرُّواة فِراراً من الزِّحاف . أبو العبّاس عن ابن الأعرابي : الإبرِيزُ : الحَلْيُ الصافي من الذهب ، وأَبرَزَ إذا اتَّخَذ الإبْرِيزَ . وعن أبي أمامة رضي الله عنه عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( إن الله ليُجرّب أحدَكم بالبلاءَ كما يُجرّب أحدُكم ذهبَه بالنار فمنه ما يخرج كالذهب الإبريز ، فذلك الذي نجاه الله من السيئات . ومنهم من يخرج من الذهب دُون ذلك ، وهو الذي يشك بعض الشك ، ومنهم من يخرج كالذهب الأموه ، فذلك الذي أُفْتِن ) . قال شمر : الإبريز من الذهب : الخالص ، وهو الإبرزي والعِقيانُ والعسجدُ . وقال النابغة : مزيّنة بالإبرزي وجوهاً بأرضع الثّدي والمُرْشفاتِ الحواضِنِ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR yok32.381 harf(باب الباء والراء وما معهما في الثلاثي)
(برز) الباء والراء والزاء أصلٌ واحد، وهو ظهور الشيء وبُدُوُّه، قياسٌ لا يُخْلِفُ. يقال بَرَزَ الشيءُ فهو بارزٌ. وكذلك انفرادُ الشيءِ من أمثاله، نحو: تبارُزِ الفارِسَيْن، وذلك أنَّ كلَّ واحدٍ منهما ينفرد عن جماعته إلى صاحبه. والبَرَاز المتَّسع من الأرض؛ لأنه بادٍ ليس بغائِطٍ ولا دَحْلٍ ولا هُوَّة. ويقال امرأةٌ بَرْزَةٌ أي جليلةٌ تبرُزُ وتجلِسُ بفِنَاء بيتها.
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR684 harf- البراز: الفضاء، وبرز: حصل في براز، وذلك إما أن يظهر بذاته نحو: ﴿وترى الأرض بارزة﴾ [الكهف/47] تنبيها أنه تبطل فيها الأبنية وسكاتها، ومنه: المبارزة للقتال، وهي الظهور من الصف، قال تعالى: ﴿لبرز الذين كتب عليهم القتل﴾ [آل عمران/154]، وقال عز وجل: ﴿ولما برزوا لجالوت وجنوده﴾ [البقرة/250] ؛ وإما أن يظهر بفضله، وهو أن يسبق في فعل محمود؛ وإما أن ينكشف عنه ما كان مستورا منه، ومنه قوله تعالى: {وبرزوا لله
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR295 harfب ر ز
أبْرَزَ الكتابَ وغيرَه وبَرّزَه " وبُرِّزَت الجحيم " كشف الغطاء عنها.
وبارزه في الحرب برازاً ومبارزة وقد برزت برازة.
قال العجاج: بـرز وذو العفافة البرزيُّ وذهب إبريز: خالص.
وتقول: ميز الخبث من الإبريز والناكصين من أولى التبريز.
ومن الكناية: خرج إلى البراز وتبرز.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.297 harfالبَرازُ، بالفتح: المكان الفَضاء من الأَرض البعيدُ الواسعُ. وإِذا خرج الإِنسان إِلى ذلك الموضع قيل: قد بَرَزَ يَبْرُزُ بُرُوزاً أَي خرج إِلى البَرازِ. والبَرازُ، بالفتح أَيضاً: الموضع الذي ليس به خَمَر من شجر ولا غيره. وفي الحديث:كان إِذا أَراد البَراز أَبْعَدَ؛ البراز، بالفتح: اسم للفضاء الواسع فَكَنَوْا به عن قضاء الغائط كما كَنَوْا عنه بالخلاء لأَنهم كانوا يَتَبَرَّزُون في الأَمكنة الخالية من
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR331 harf* ب ر ز * * بَرَزَ * خرج وبابه دخل و * أَبْرَزَهُ * غيره و * البِرازُ * بالكسر * المُبارَزَةُ * في الحرب وهو أيضا أي البراز كناية عن الغائط و * المَبْرَزُ * بوزن المذهب المتوضأ و * البَرَازُ * بالفتح الفضاء الواسع و * تبرّزَ * الرجل خرج إلى البراز للحاجة و * برَّزَ * الشيء * تَبْريزا * أظهره وبينه و * برَّزَ * أيضا فاق على أصحابه
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR9.140 harfبرز الرجل يبرز بروزا: خرج إلى البراز لحاجة، وفي التكملة: للغائط، أي الفضاء الواسع من الأرض والبعيد. والبراز أيضا: الموضع الذي ليس به خمر من شجر ولا غيره، فكنوا به عن فضاء الغائط، كما كنوا عنه بالخلاء؛ لأنهم كانوا يتبرزون في الأمكنة الخالية من الناس. قلت: وهو من إطلاق المحل وإرادة الحال، كغيره من المجازات المرسلة، وسيأتي الكلام عليه في آخر المادة، كتبرز، قال الجوهري: تبرز الرجل: خرج إلى البراز
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR8.698 harfبَرَزَ
1 بَرَزَ برز رز , (S, A, Msb, K,) aor. بَرُزَ , (S, TA,) inf. n. بُرُوزٌ, (S, Msb, TA,) He (a man, S) went, or came, or passed, out, or forth; he issued. (S, A.) He (a man, TA) went, or came, or passed, out, or forth, into the field, plain, or open tract or country: (K:) or did so to satisfy a want of nature: (TS, TA:) as also, in the former sense, (K,) or in the latter, (S,) ↓ تبرّز; (S,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok25.018 harfبرز
بَرَزَ - يَبْرُزُ - بَارِز - بَارِزَة - بَرَّزَ - يُبَرِّزُ ، بُرِّزَ - يُبَرَّزُ
بَرَزَ - يَبْرُزُ + الكائن: خرج من ستره ومخبأه إلى موقع فضاء يظهر ويبدو فيه بيسر: يتحرك من موقع يكون فيه متخفياً ببعض السواتر أو الحواجز إلى موقع جديد ليس فيه ما يستر أو يخفي أي شيء من معالمه
بَرَزَ - يَبْرُزُ + كائن + إلى ِ كائن أو مكان:يخرج من ستره إلى
Mücavir kökler66 mücavir (92 toplam)
- قهر
2 ortak ayet · Ovalarda yükselen münferid dağlara denir
- جحم
2 ortak ayet · Cehennem tuğlanın pişirildiği fırındır
- خفي
2 ortak ayet · Hafy, Sık ağaçlı yerdir
- غير
3 ortak ayet · Ğayr, Ğayr dışında demektir
- طوف
2 ortak ayet · Çeper demektir
- وحد
3 ortak ayet · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
- جزع
1 ortak ayet · Katlanamayan
- غدر
1 ortak ayet · Es geçer
- محص
1 ortak ayet · Parlatılmış demirdir
- نعس
1 ortak ayet · Uyuklamak
- بيت
2 ortak ayet · Beyt ev demektir
- جالوت
1 ortak ayet · Câlut
Geçtiği ayetler(9)
وَلَمَّا بَرَزُوا لِجَالُوتَ وَجُنُودِهِ قَالُوا رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ
Bariz oldularCalut ve askerlerine karşı çıktıkları zaman, dediler ki: Ey Rabbımız, üzerimize sabır yağdır, ayaklarımıza sebat ver ve bizi kafirler güruhuna karşı muzaffer kıl.
وَيَقُولُونَ طَاعَةٌ فَإِذَا بَرَزُوا مِنْ عِنْدِكَ بَيَّتَ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ غَيْرَ الَّذِي تَقُولُ …
Bariz oldularSana; peki, derler. Yanından ayrıldıktan sonra da içlerinden bir grup sana söylediklerini hilafına geceleyin plan kurarlar. Allah gece tasarladıklarını yazıyor. Onlara aldırış etme. Allah’a tevekkül et. Vekil olarak Allah yeter.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | برز |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ظهر, بدا, خرج |
| Zıt Kök | خفي |
| Çekirdek Özet 1 | Kapalı veya örtülü alandan engelsiz, geniş ve açık meydana çıkma |
| Çekirdek Özet 2 | Mahşer günü bütün engellerin kalkarak varlıkların ilahi huzurda apaçık ortaya serilmesi ve saflardan meydana atılma |
| Çekirdek Özet 3 | Gizlenmenin, perdelenmenin ve sığınakların tamamen ortadan kalktığı mutlak açıklık ve hesap verebilirlik durumu |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir görünme veya basit bir dışarı çıkma eylemi sanıp sığınakların çöküşü ve saklanamazlık vurgusunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بر | Dışarıya çıkma, sınırın ötesine geçme, karaya ve geniş açıklığa ulaşma, arınma ve serbest kalma. Bu çekirdek برأ kökünde kusurdan ve bağdan sıyrılmayı, برج kökünde yüksek yapıyla belirginleşmeyi, برح kökünde dar alandan ayrılıp gitmeyi, برر kökünde ise genişlik, enginlik ve engelsiz iyiliği ifade eder. | ز | Sesindeki sürtünmeli ve keskin nitelik ile çekirdeğe ani ayrılma, safların arasından öne fırlama, örtüyü veya gizlenme zeminini yırtarak apaçık bir alanda tekil biçimde belirme nüansı katmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Varlığın içinde bulunduğu kapalı, korunaklı veya örtülü başlangıç zeminini temsil eder. |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Başını dışarı uzatma, öne yönelme, görünür hale gelme ve üst konuma geçme hareketini gösterir. |
| ز | Kesici alet; kesme, ayırma, biçme | Sınırı yararak dışarı fırlama, bulunduğu topluluktan veya muhafazadan kopup tek başına ayrılma eylemini simgeler. |
| برز | Kapalı veya korunaklı alandan (ev/örtü/saf) başını öne uzatarak ve sınırları yararak engelsiz meydana çıkma hareketi | Bir nesnenin veya kişinin kendisini gizleyen her türlü sığınak, perde ve kümeden keskin bir hamleyle ayrılarak göz önünde, geniş ve düz bir alanda tüm çıplaklığıyla görünür olmasıdır. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ağaç, tepe veya çukur bulunmayan, üzerinde hiçbir gizlenme imkânı barındırmayan geniş ve düz araziye (el-berâz) çıkmak; kişinin siperinden ve safından ayrılarak hasmın karşısındaki açık meydana dikilmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebîa divanında metnin açığa çıkarılıp mühürsüz biçimde yayılması anlamında mabrûz kalıbıyla geçmektedir: أوْ مُذْهَبٌ جَدَدٌ على ألواحه / النّاطقُ المبروزُ والمخْتُومُ |
| Erken Arapça kullanım | İslâm öncesi ve erken dönemde savaşta iki hasmın er meydanına çıkıp teke tek vuruşması mübâreze olarak adlandırılmış; ayrıca kişinin hacetini gidermek için yerleşimden uzak, açık araziye çıkması teberruz şeklinde kinaye edilmiştir. |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Dīvânü Lebîd.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde Arapça برز kökü, özellikle Güney Sami ve Batı Sami havzasında dışa doğru hareket, açık alana çıkma ve tebarüz etme anlam alanıyla morfolojik ve semantik bir süreklilik arz eder. İbrânicede doğrudan aynı fonetik dizilim yaygın bir üçlü kök olarak kök seviyesinde sınırlı olmakla birlikte, türev formlarda ve Aramice/Süryanice katmanında açık alana çıkma, belirginleşme ve saçılma anlamı taşıyan köklerle kavramsal temas mevcuttur. Arapçada kök, ilksel bedevi yaşantısının iki temel fiziki tecrübesinde billurlaşmıştır: Birincisi, her türlü kamuflaj ve engebeden yoksun düzlük arazi olan el-berâz; ikincisi ise savaş hattında saftan ayrılarak hasmın karşısında tek başına durulan meydandır. Semantik kayma, fiziksel olarak açık araziye çıkmaktan, mecazi olarak üstün ahlakı ve faziletiyle gizlenmeye ihtiyaç duymayan saygın bireylere (el-mer’etü’l-berze) ve gizlenen şeylerin teşhir edilmesine doğru düzenli bir soyutlaşma çizgisi takip etmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | بر ikili çekirdeğinden türeme somut hareket | Karaya çıkma, dışarı yönelme ve sınır aşma hareketinin z harfiyle keskinleşerek açık arazide belirginleşmeye dönüşmesi. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı ve Güney Sami açık alan ve ayrılma kökleri | Aramice ve Süryanice benzer fonetik varyantlarda dışarı çıkma ve belirmeye dair semantik paralellikler mevcuttur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik dış çevre ve ayrılma morfemleri | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
Kaynak Lane’s Lexicon, Maqāyīs al-Lugha, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| برز | Anlamlı | Açığa çıkmak, öne atılmak | Gizlendiği veya korunduğu alandan meydana çıkıp görünür olmak. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| بزر | Anlamlı | Tohum saçmak, çoğalmak | Bitki tohumu (bizr); neslin yayılması ve saçılması. | Kur'an'da geçmez; dışarı yayılma bağı vardır. |
| ربز | Anlamlı | Toplanmak, birikmek, yatışmak | Koyun sürüsünün veya topluluğun bir yere çöküp kalması; akıllı ve ağırbaşlı kimse. | Kur'an'da geçmez; zıt yönlü olarak içe toplanma bildirir. |
| رزب | Anlamlı | Su oluğu, su yolu | Yağmur suyunun akıp dışarı boşaldığı dar oluk (mîzâb/mirzâb). | Kur'an'da geçmez; dar yerden dışarı akış yönüyle ilgilidir. |
| زبر | Anlamlı | Taş üstüne taş yığmak, yazmak, menetmek | Kuyu duvarını taşla örmek; hikmetli kitap yazmak; şiddetle azarlayıp durdurmak. | Kur'an'da geçer; sertlik ve sınır koyma ortaklığı taşır. |
| زرب | Anlamlı | Ağıl yapmak, sığınak kurmak | Hayvanlar için çalı çırpıdan korunaklı yer (zerîbe); suyun akması. | Kur'an'da geçer; berâzın tam zıddı olarak kapalı sığınağı imler. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| برز | Merkez | Açık alana çıkma, belirginleşme | Örtüden, perdeden veya saftan ayrılıp tam bir açıklık zemininde tek başına veya meydanda sergilenme halidir. | Kendisini saklayan hiçbir engebe veya sığınağın kalmadığı mutlak teşhir ve yüzleşme. |
| ظهر | Komşu | Görünme, üstün gelme | Bir nesnenin dış yüzünün algılanması veya baskın hale gelmesidir; siperden çıkma zorunluluğu içermez. | Varlığın zâtı veya arkası değil, görünen dış yüzü (zahr) itibarıyla fark edilmesidir. |
| بدا | Komşu | Ansızın belirme, zuhur etme | Önceden tahmin edilmeyen bir şeyin zihne veya göze aniden aşikâr olması, belirmesidir. | Saklı bir alandan meydana çıkmaktan ziyade, algı alanında ilk defa görünürlük kazanmasıdır. |
| خرج | Komşu | Dışarı çıkma | Kapalı bir mekândan dış ortama intikaldir; ortaya çıkan şeyin teşhir olması veya meydan okuması şart değildir. | Yalın bir yer değiştirme hareketidir; bariz olma gibi meydanda sergilenme vurgusu taşımaz. |
| خفي | Zıt | Gizlenme, örtünme, saklanma | Algılardan, gözlerden ve bilinçten uzaklaşarak örtülerin ve engellerin ardında kaybolmadır. | Görünürlüğün, meydanda bulunmanın ve teşhirin tam olarak sıfırlanması durumudur. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | برز | Açığa çıkmak, meydana atılmak | Siperden, saftan veya örtüden ayrılarak açık ve düz alanda tüm çıplaklığıyla görünür olma. | Kesin |
| Latince | emergere, prodire, eminere | Meydana çıkmak, öne fırlamak | Gizlendiği yerden su yüzüne çıkar gibi belirmeyi ve saflardan öne fırlamayı kısmen karşılar; ahiret boyutundaki mutlak teşhiri eksik bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | stand out, emerge, be exposed | Ortaya çıkmak, meydana serilmek, tebarüz etmek | Açığa çıkma ve göze çarpma boyutunu iyi verir; savaş meydanına er olarak atılma ve kıyametteki sığınaksız kalma nüansını tek başına taşımaz. | Kesin |
| Almanca | hervortreten, zutage treten, exponiert sein | Öne çıkmak, açığa serilmek | Görünür alana adım atmayı ve gizlenemez hale gelmeyi ifade eder; teke tek mücadele boyutunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Fransızca | se manifester, émerger, s'avancer | Meydana çıkmak, öne doğru atılmak | Belirginleşme ve saf dışına çıkma dinamiğini yansıtır; ilahi tecelli karşısında sığınakların yok oluşu derinliğini vermez. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Collins French-English Dictionary.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فِعْل مَاضٍ / بَرَزُوا | Savaş meydanında hasmın karşısına dikilmek, er meydanına çıkmak | Müminlerin düşman ordusuyla açık alanda yüz yüze gelmesi bağlamı (Bakara 2:250). |
| فِعْل مَاضٍ / بَرَزَ | Topluluktan veya gizli plandan ayrılıp dışarı çıkmak | Münafıkların Resulullah'ın huzurundan ayrılıp açık alana çıkması bağlamı (Nisâ 4:81). |
| فِعْل مَاضٍ / لَبَرَزَ | Kaderin tecellisiyle sığınaklardan ölümün gerçekleşeceği meydana sürüklenmek | Uhud gününde evlerinden çıkıp ölümün yazıldığı alana varma bağlamı (Âl-i İmrân 3:154). |
| فِعْل مَاضٍ مَبْنِيّ لِلْمَجْهُول / بُرِّزَتِ | Cehennemin bütün dehşetiyle örtülerinden sıyrılıp apaçık gösterilmesi | Kıyamet günü azgınlara cehennemin tüm perdeleri kaldırılarak sergilenmesi bağlamı (Şuarâ 26:91, Nâziât 79:36). |
| اسْم فَاعِل / بَارِزَةً | Yeryüzünün üzerindeki dağ ve binalar kaldırılarak dümdüz ve engelsiz kalması | Kıyamet günü arzın hiçbir gizlenme noktası barındırmayan çıplak bir düzlüğe dönüşmesi bağlamı (Kehf 18:47). |
| اسْم فَاعِل / بَارِزُونَ | İnsanların mezarlarından fırlayıp ilahi huzurda hiçbir şeyi gizleyemez halde durması | Mahşerde mahlukatın hiçbir örtü ve sığınağa sahip olmadan Allah'ın huzurunda sergilenmesi bağlamı (İbrâhîm 14:21, 14:48, Mü'min 40:16). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Haşir ve rü'yetullah bahisleri | Kıyamet günü kulların Allah'a bariz olması ifadesinin tefsiri; mekânsal bir belirme değil, hiçbir amelin ve zâtın Allah'tan gizlenemeyeceği mutlak ilahi ilim ve ceza/mükâfat tecellisi. | İlahi kuşatıcılık karşısında kulun sığınaksızlığı ve tam hesap verebilirliği. |
| Fıkıh | Cihad hukuku ve tuvalet adabı | Savaşta mübâreze (teke tek vuruşma) teklifinin cevaz şartları; kazâ-i hâcet için açık alana (el-berâz) çıkıldığında istibra, setr-i avret ve kıbleye dönmeme adabı. | Meydana atılma hukuku ile beden mahremiyetinin açık alanda korunması dengesi. |
| Tefsir | Kıyamet sahneleri ve arzın bariz olması | Dağların yürütülmesi ve yeryüzünün بارزة haline gelmesinin tefsiri; yer üzerindeki tüm çukurların, ağaçların ve yükseltilerin dümdüz edilip hiçbir varlığın saklanamayacağı bir sahneye dönüşmesi. | Kozmik düzleşme ve mutlak teşhir zeminine geçiş. |
| Hadis | Resulullah'ın savaş ve ibadet uygulamaları | Savaş öncesi düşmanın mübâreze talebine sahâbîlerin öne atılarak icabet etmesi; Resulullah'ın hacet gidermek istediğinde insanlardan uzaklaşıp açık alana çıkmasını ifade eden rivayetler. | Saftan ayrılıp öne geçme cesareti ve mahremiyet alanı arayışı. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Mahşer ve nihai hesap | Mutlak teşhir ve sığınaksızlık | İnsanın varoluşsal çıplaklığı | Dünyadaki tüm statü, servet ve perdelerin çökmesiyle nefsin bizzat kendi hakikatiyle Allah'ın huzurunda açıkta kalmasıdır. | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve metodoloji | İspat ve delilin tebarüzü | Gizil bilginin aşikâr kılınması | Hipotez veya nazariyenin deney ve açık delille görünür hale gelmesi, örtülü şüphelerin bertaraf edilmesidir. | Güçlü |
| Siyasi | Meydan okuma ve liderlik | Kararlılıkla inisiyatif alma | Saftan öne çıkarak sorumluluk üstlenme | Pasif kalabalıklardan ayrılıp kamuoyu önünde açıkça ilkeleri savunmak ve siyasal hasımla dürüstçe yüzleşmektir. | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa şeffaflığı | Bilgi ve malın aleniyeti | Asimetrik bilginin engellenmesi | Fiyatın, mal kusurunun ve sözleşme şartlarının gizlenmeyip açık piyasa zemininde tebarüz ettirilmesidir. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dalgaboyunda örtüşmenin bitmesi veya fonksiyonun yerel maksimum noktası | Bir sinyalin gürültü eşiğini aşarak belirginleşmesi; örtülü ve kapalı denklemin sınır koşullarından kurtularak bağımsız bir tepe noktası oluşturması gibi kök, sistemin karmaşasından ayrılıp tekil olarak ayırt edilebilir hale gelmeyle örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kamusal alana çıkış ve aleniyet (publicity) | Bireyin özel alanın güvenli örtüsünden ayrılarak kamusal meydanda kimliğini, eylemini ve talebini açıkça ifşa etmesi; toplum önünde saklanamaz bir faillik üstlenmesi yapısıyla izomorfiktir. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü Türkçedeki bariz sözcüğünün gündelik karşılığı olan aşikâr veya belirgin sıfatına indirgeyerek kelimenin taşıdığı mekânsal yarılma, saftan fırlama ve sığınakların imhası boyutunu göz ardı etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök sadece bir nesnenin görünür olması değil; arzın üzerindeki tüm yapıların yıkılarak dümdüz kalması, cehennemin perdelerinin kaldırılması ve insanın tüm savunma mekanizmalarından soyutlanarak ilahi huzurda tek başına hesap vermesi anlamına gelir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerde geçen bürûz halini basit bir dışarı çıkma veya sıradan bir görünme sanmak; kıyamet sahnelerindeki psikolojik ve ontolojik çıplaklığı, hiçbir dağın veya yapının arkasına saklanamama dehşetini ve sorumlulukla yüzleşme gerilimini kavramayı engeller. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ontolojik hesaplaşma modelini açıklar; insanın dünya hayatında kurduğu hile, perde, toplumsal saf ve fiziki korunakların tamamının ahirette geçersizleşeceğini ve her şeyin mutlak bir berâz (düzlük/meydan) zemininde ilahi adalete teslim olacağını öğretir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Haşir ve kıyamet sahnelerini tasvir eden ayetlerde (İbrâhîm 14:21, 14:48; Kehf 18:47; Mü'min 40:16); savaş meydanında canını ortaya koyan müminlerin anlatıldığı kıssalarda (Bakara 2:250; Âl-i İmrân 3:154) ve cehennemin görünür kılındığı uyarılarda (Şuarâ 26:91; Nâziât 79:36). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın kalabalıklar içinde eriyerek veya gizli niyetlerin arkasına sığınarak ilahi adaletten kaçabileceği zannını yıkar; varlığın hakikatinin mutlaka engebesiz bir düzlükte tek başına açık edileceğini bildirir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamDağ, tepe, ağaç veya çukur gibi engellerden yoksun, geniş ve düz bir araziye çıkarak siperlerin ve perdelerin arkasından kurtulmak; savaş meydanında hasmın önüne fırlamak.
- Soyut anlamTüm ontolojik ve zihni perdelerin, hilelerin ve sığınakların ortadan kalkmasıyla varlığın bütünüyle ifşa olması, mutlak hesap verebilirlik zemininde belirginleşmesi.
- Sistematik karşılıkGizlenme ve perdelenme potansiyelinin sıfırlanarak her bir failin kendi ameli ve kimliğiyle açık kamusal alana veya ilahi huzura tekil olarak sürülmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde örtü, saf veya sığınak altındaki faili ya da varlığı; onu gizleyen engelleri, örtüleri ve siperleri temsil eder. ise hiçbir engeli bulunmayan mutlak açık meydandır. fonksiyonu varlığı korunaklı alandan açık alana taşıyan tebarüz hareketini ifade eder. Gizleyici engellerin kümesi boş kümeye yaklaştığında (), varlığın algılanma, teşhir ve ifşa olma olasılığı mutlak kesinliğe () ulaşır; bu da kökün çekirdeğindeki tam saklanamazlık durumunu matematiksel olarak tanımlar.