بهت

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ب-ه-ت5 sîga, 58 mücavir kök, 8 ayet, 6 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.بيعكسببهتأثمفَتَبْهَتُهُمْبينسرقبِبُهْتَانٍبُهْتَانًاأتيزنيبغت

KökSîga 5Ayet 8Sure 6Mücavir 58

▶ Ağı aç (3B)

بهت

ب - ه - ت

KÖK
  • 8 geçiş
  • 8 ayet
  • 5 sîga
  • 13 sözlük

Mehd beşik demektir. Behd çocuklaşmış, çocuğa dönmüş manasında kullanılmış. Beheten şaşırtmak, aklını karıştırmak anlamlarında kullanılmaktadır. Buhtan ise üsütünü kapatarak başka türlü göstermek anlamındadır. Kılıç yarası demektir. Suçlama, kara çalma anlamı da kazanmıştır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Mehd beşik demektir. Behd çocuklaşmış, çocuğa dönmüş manasında kullanılmış. Beheten şaşırtmak, aklını karıştırmak anlamlarında kullanılmaktadır. Buhtan ise üsütünü kapatarak başka türlü göstermek anlamındadır. Kılıç yarası demektir. Suçlama, kara çalma anlamı da kazanmıştır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR534 harf
باب الهاء والتاء والباء معهما ه ب ت، ب ه ت مستعملان فقط الهبتُ: الهِبْتُ: حُمْقٌ وتدليةٌ. هُبَِ الرَّجلُ فهو مَهْبوتٌ. ورجلٌ مَهبوتٌ: لا عقْلَ له، وفيه هَبْته شديدة، أي: ضَعْفُ عَقْلِ وهُبِتَ قَدْرُ فُلانٍ، أي: حُطَّ، وكلُّ مَحْطوطٍ شيئاً فقد هُبِتَ، فهو مَهْبوتٌ، أي محطوط. بهت: بَهَتَهُ فلانٌ، أي: استقبله بأمرٍ قَذَفَهُ به وهو بريءٌ منه، لا يَعْلَمُه، والاسم: البُهتانُ. وبُهِتَ الرَّجُل يُْهَتُ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR443 harf
بَهَتَهُ بَهْتاً: أخذه بَغْتة. قال الله تعالى: "بَلْ تأتيهِمْ بَغْتَةً فَتَبْهَتُهُمْ". وتقول أيضاً: بَهَتَهُ بَهْتاً وبَهَتاً وبُهْتاناً، فهو بَهَّاتٌ، أي قال عليه ما لم يفعله، فهو مَبْهوتٌ. والبَهيتةُ: البُهْتانُ. يقال: يا لِلْبَهيْتَةِ، بكسر اللام، وهو استغاثة. وبَهِتَ الرجل، بالكسر، إذا دَهِشَ وتَحيَّرَ. وبَهُتَ بالضم مثله، وأفصَحُ منهما بُهِتَ، كما قال جلّ ثناؤه: "فَبُهِتَ الذي كَفَر" لأنه
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR2.441 harf
ه ت ب هبت ، بهت : ( مستعملان ) . هبت : قال الليث : الهَبْتُ : حُمْقٌ وتَدْلِيهٌ . يقال : هُبِتَ الرجلُ فهو مَهبْوت لا عقل له ، وفيه هَبْتَةٌ شديدةٌ . وفي حديث عمر : أنّ عثمان بن مظعون لما مات على فِراشه قال هَبَتَه الموتُ عندي منزلةً ، فلما مات رسولُ الله ( صلى الله عليه وسلم ) على فراشه علمتُ أن موتَ الأخيار على فُرُوشهم . قال أبو عبيد : قال الفراء في معنى قوله : هَبَتَه الموتُ عندي منزلة : يعني
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.573 harf
(باب الباء والهاء وما بعدهما في الثلاثي) (بهو) الباء والهاء والواو أصلٌ واحد، وهو البيتُ وما أشبَهَهُ. فالبَهْو البيتُ المقدَّم أمامَ البيوت. والبَهْو كِنَاس الثَّور. ويقال البَهْو مَقِيل([1]) الولد بين الورِكَين من الحَامِلِ. ويقال لجَوْف الإنسان وغيره البَهْو. (بهي) الباء والهاء والياء أصلٌ واحد، وهو خُلُوّ الشيءِ وتعطُّله. يقال بيتٌ باهٍ إذا كان خالياً لا شيء فيه. ويقولون: "المِعْزَى تُبْهِي
Maddenin bağlantısı

(باب الباء والهاء وما بعدهما في الثلاثي) (بهو) الباء والهاء والواو أصلٌ واحد، وهو البيتُ وما أشبَهَهُ. فالبَهْو البيتُ المقدَّم أمامَ البيوت. والبَهْو كِنَاس الثَّور. ويقال البَهْو مَقِيل([1]) الولد بين الورِكَين من الحَامِلِ. ويقال لجَوْف الإنسان وغيره البَهْو. (بهي) الباء والهاء والياء أصلٌ واحد، وهو خُلُوّ الشيءِ وتعطُّله. يقال بيتٌ باهٍ إذا كان خالياً لا شيء فيه. ويقولون: "المِعْزَى تُبْهِي ولا تُبْنِي" وذلك أنّه لا يُتَّخَذ من شُعورها بيوتٌ، وهي تَصْعَدُ الخِيَمَ فتمزِّقُها. وفي بعض الحديث: "أَبْهُوا الخَيْل" أي عطِّلوها.وربما قالوا بَهِيَ البَيْتُ بَهَاءً، إذا تَخَرَّقَ. (بهأ) الباء والهاء والهمزة أصلٌ واحد، وهو الأُنْس. تقول العرب: بَهأْتُ بالرَّجُلِ إذا أنِسْتَ به. قال الأصمعيُّ في كتاب الإبل: ناقةٌ بَهَاءٌ ممدود، إذا كانت قد أَنِسَتْ بالحالب. قال: وهو من بهأتُ إذا أنست به. والبَهاء الحُسْن والجمال؛ وهو من الباب، لأنّ الناظر إليه يأْنَس. (بهت) الباء والهاء والتاء أصلٌ واحدٌ، وهو كالدَّهَش والحَيْرة. يقال بُهِتَ الرجل يُبْهَتُ بَهْتاً. والبَهْتَةُ الحيرة. فأمّا البُهْتان فالكذب. يقول العرب: يا لَلبَهيتة، أي يا لَلكذِب. (بهث) الباء والهاء والثاء ليس بأصل، وقد ([2]) سُمِّي الرجل بُهثَة. (بهج) الباء والهاء والجيم أصلٌ واحد، وهو السرور والنَّضْرة، يقال نباتٌ بهيجٌ، أي ناضِرٌ حَسَن. قال الله تعالى: ﴿وَأَنْبَتْنَا فيهَا مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ﴾ [ق 7]. والابتهاج السُّرورُ من ذلك أيضاً. (بهر) الباء والهاء والراء أصلان: أحدهما الغَلَبة والعُلوّ، والآخر وَسَط الشيء. فأمّا الأوّل [فقال] أهلُ اللغة: البَهْر الغَلَبة. يقال ضوءٌ باهر. ومن ذلك قولهم في الشتم: بَهْراً، أي غَلَبَةً ([3]). قال : وَجَدّاً لقَومِي إذْ يَبيعُون مُهْجتي *** بجاريةٍ بَهْراً لَهُمْ بَعْدَها بَهْرَا([4])يدعُو عليهم. وقال ابنُ أبي ربيعة: ثم قالوا تُحِبُّها قلت بَهْراً *** عَدَدَ الرَّمْلِ والحصَى والتُّرابِ([5]) فقال قومٌ: معناها بهراً لكم. وقال آخرون: معناها حُبّاً قد غَلَبَ وبَهَر. وقال آخرون: معناه قلت ذلك مُعْلِناً غير كاتم له. قال: ومنه ابتُهر فلان بفلانة أي شُهِر بها. ويقال ابتُهر بالشيء شُهِرَ به وغَلَبَ عليه. ومنه القَمر الباهر، أي الظاهر. والعربُ تقول: "الأزواج ثلاثة: زوجُ بَهْرٍ، وزوجُ دَهْرٍ، وزوجُ مَهر". البَهْر يقال للذي يَبْهَر العُيونَ بحُسْنه، ومنه من يُجعَل عُدَّة للدّهر ونَوائبه، ومنهم مَن ليس فيه إلا أنْ يُؤخَذَ منه المَهْر. وإلى هذا الباب يرجع قولُهم: ابتُهِرَ فلانٌ بفلانة. وقد يكون ما يُدَّعى من ذلك كَذِباً. قال تميم: ... حين تختلف العَوالي *** وما بي إنْ مَدَحْتُهُمُ ابتِهارُ([6])أي لا يغلِب في ذلك دعوةُ كَذِبٍ. وقال الكميت: قَبِيحٌ بمثْلِيَ نَعْتُ الفَتا *** ةِ إمّا ابتهاراً وإمّا ابتيارا([7])و[أما] الأصل الآخَر فقولهم لوسَط الوادي ووَسَطِ كلِّ شيءٍ بُهْرَةٌ. ويقال ابهَارَّ الليلُ، إذا انَتصَفَ. ومنه الحديث: "أن النبي صلى الله عليه وآله وسلم سارَ ليلةً حَتّى ابهَارَّ الليل". والأباهر في ريش الطائر. ومن بعض ذلك اشتقاقُ اسم بَهْرَاء([8]). فأمّا البُهار الذي يُوزَن به فليس أصله عندي بَدَوِيّاً. (بهز) الباء والهاء والزاء أصلٌ واحد، وهو الغَلَبَة والدَّفْعُ بعُنْفٍ. (بهس) الباء والهاء والسين كلمةٌ واحدٌةٌ، يقال إنّ الأسَدَ يسمَّى بَيْهساً. (بهش) الباء والهاء والشين. شيئان: أحدهما شِبْه الفَرَح، والآخر جِنْسٌ من الشَّجَر. فالأول قولهم بَهَش إليه إذا رآه فسُرَّ به وضَحِك إليه. ومنه حديث* الحسن: "أنّ النبي صلى الله عليه وآله وسلم كان يُدْلِعُ لـه لسانَه فَيَبْهَش الصبيّ له([9])". ومنه قوله: * وإذا رأيتَ الباهِشِين إلى العُلَى([10]) * والثاني البَهْش، وهو المُقْل ما كانَ رطباً، فإذا يَبِس فهو خَشْل. وقال عُمَرُ، وبَلَغَه أنّ أبا موسى قَرأ حَرفاً بلغةِ قومِه، فقال: "إنّ أبا موسى لم يكُنْ مِنْ أَهْل البَهْش". يقول: إنه ليس من أهل الحجاز، والمقْلُ ينبُتُ، يقول: فالقرآنُ نازِلٌ بلُغة الحجازِ لا اليَمَن. (بهظ) الباء والهاء والظاء كلمةٌ واحدةٌ، وهو قولهم بَهَظه الأمرُ، إذا ثَقُل عليه. وذا أَمْرٌ باهظ. (بهق) الباء والهاء والقاف كلمةٌ واحدة، وهو سوادٌ يعترِي الجلدَ، أو لونٌ يخالِفُ لونَه. قال رؤبة: * كأنَّه في الجِلْدِ تَوْلِيعُ البَهَقْ([11]) * (بهل) الباء والهاء واللام. أصول ثلاثة: أحدها التّخلية، والثاني جِنْسٌ من الدُّعَاء، والثالث قِلَّةٌ في الماء. فأمّا الأوّل فيقولون: بَهَلْتُه إذا خَلَّيْتَه وإرادَتَه. ومن ذلك النّاقة الباهِلُ، وهي التي لا سِمَة عليها. ويقال [التي] لاصِرَارَ عليها. ومنه حديث المرأة([12]) لِبعلها: "أبثَثْتُكَ مكتومي، وأطعمتُك مأْدومي، وأَتَيْتُك باهلاً غَيْرَ ذاتِ صِرَارٍ"، وقد أراد تطليقها. وأمّا الآخَر فالابتهال والتضرُّع في الدُّعاء. والمباهلةُ يرجع إلى هذا، فإنَّ المُتَبَاهِلَين يدعُو كلُّ واحدٍ منهما على صاحِبِه. قال الله تعالى: ﴿ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَةَ اللهِ عَلَى الكَاذِبِينَ﴾ [آل عمران 61]. والثالث البَهْل وهو الماء القَلِيل. (بهم) الباء والهاء والميم: أن يبقى الشّيءُ لا يُعْرَفُ المأْتَى إليه. يقال هذا أمرٌ مُبْهَم. ومنه البُهْمةُ: الصخرة التي لا خَرْق فيها، وبها شُبِّه الرّجُل الشُّجَاعُ الذي لا يُقدَرُ عليه من أيِّ ناحيةٍ طُلِب. وقال قوم: البُهْمةُ جماعةُ الفرسان. ومنه البَهيمُ: اللَّونُ الذي لا يخَالِطُه غيرُه، سواداً كانَ أو غيرَه. وأبْهَمْتُ البابَ: أغلقْتُه. ومما شَذَّ عن هذا الباب: الإبهام من الأصابع. والبَهْم صِغارُ الغَنم. والبُهْمَى نبْتٌ، وقد أبْهَمَتِ الأرضُ كثُرَتْ بُهْمَاهَا. قال: لها مُوفِدٌ وَفاهُ وَاصٍ كأنّه *** زَرَابيُّ قَيْلٍ قَدْ تُحُومِيَ مُبْهمُ([13])(بهن) الباء والهاء والنون كلمةٌ واحدة، وفيها أيضاً ردّة([14]) يقال البَهْنانة المرأة الضَّحّاكة، ويقال الطّيِّبة الرِّيح. وقوله: ألاَ قالَتْ بَهَانِ ولم تأبَّقْ *** بَلِيتَ ولا يَليقُ بك النَّعيمُ([15])فإنّه أراد الاسمَ الذي ذكرناه، فأخرجه على فَعَالِ. --------------ــــ ([1]) في اللسان والمحكم، كما ذكر مصحح اللسان: "مقبل" وهو الموضع الذي تقبل منه القابلة الولد عند الولادة؛ وأراها الصواب، لكن كذا جاءت في الأصل والمجمل والقاموس والتهذيب والتكملة. ([2]) في الأصل: "فقد". وقد ذكر في المجمل: "وفلان لبهثة، أي لزنية". وللمادة معان أخرى في اللسان. ([3]) في الأصل: "غلب". وفي اللسان: "بهرا له، أي تعسا وغلبة". ([4]) البيت لابن ميادة، كما في اللسان (5: 148). جدا، أي قطعاً، دعاء عليهم. ورواية اللسان: "تفاقد قومي"، أي فقد بعضهم بعضاً. ([5])ديوان عمر 117 واللسان (5: 148). وفي الديوان: "عدد النجم". ([6]) كذا ورد منقوص الأول. وفي الأصل" ابتهارا"، صوابه ما أثبت من اللسان (بهر)، ولم يرو صدره في اللسان. ([7])البيت في اللسان (5: 152-154). ([8])هم بنو عمرو بن الحاف. انظر المعارف 51 والاشتقاق 321. ([9]) في اللسان: "وفي الحديث أن النبي صلى الله عليه وسلم كان يدلع لسانه للحسن بن علي"، فإذا رأى حمرة لسانه بهش إليه". ([10]) لعبد القيس بن خفاف البرجمي من قصيدة في المفضليات (2: 184-185) واللسان (1: 206-207) وعجزه: * غبراً أكفهم بقاع ممحل * ([11]) ديوان رؤبة 104 واللسان (بهق، ولع). ورواية الديوان واللسان: "كأنها في الجلد". ([12]) هي امرأة دريد بن الصمة، كما سبق في مادة (أدم 72). ([13]) أنشده في اللسان (20: 285). والموفد، هنا: السنام. والواصي: النبت المتصل. والقيل: الملك. والمبهم: ذو البهمى الكثيرة. ([14]) كذا في الأصل. ([15]) البيت في نوادر أبي زيد 16 واللسان (11: 283) منسوب إلى غامان بن كعب. وسماه في (16: 207): "عاهان بن كعب". وكلمة "لم" ساقطة من الأصل. وقد سبق البيت في (أبق 39).

ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR480 harf
- قال الله عز وجل: ﴿فبهت الذي كفر﴾ [البقرة/258]، أي: دهش وتحير، وقد بهته. قال عز وجل: ﴿هذا بهتان عظيم﴾ [النور/16] أي: كذب يبهت سامعه لفظاعته. قال تعالى: ﴿ولا يأتين ببهتان يفترينه بين أيديهن وأرجلهن﴾ [الممتحنة/12]، كناية عن الزنا (وهذا بعيد لأن الزنا ذكر في أول الآية، وقال ابن عباس: كانت الحرة يولد لها الجارية فتجعل مكانها غلاما. راجع: الدر المنثور 8/141)، وقيل: بل ذلك لكل فعل مستبشع يتعاطينه
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR272 harf
ب ه ت بهتـه بكـذا وباهتـه بـه وبينهمـا مباهتة‏.‏ ومن عادته أن يباحت ويباهت‏.‏ ولا تباهتوا ولا تماقتوا‏.‏ ورماه بالبهيتة وهي البهتان ويا للبهيتة‏.‏ ورآه فبهت بنظر إليه نظر المتعجب وكلمته فبقي مبهوتاً‏.‏ قال‏:‏ ومـا هـي إلاّ أن أراهـا فجـاءة فأبهت حتـى مـا أكـاد أجيـب
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.476 harf
بَهَتَ الرجلَ يَبْهَتُه بَهْتاً، وبَهَتاً، وبُهْتاناً، فهو بَهَّات أَي قال عليه ما لم يفعله، فهو مَبْهُوتٌ. وبَهَتَه بَهْتاً: أَخذه بَغْتَةً. وفي التنزيل العزيز: بل تأْتيهم بَغْتَةً فتَبْهَتُهم؛ وأَما قول أَبي النجم: سُبِّي الحَماةَ وابْهَتِي عليها (* قوله «وابهتي عليها» قال الصاغاني في التكملة: هو تصحيف وتحريف، والرواية وانهتي عليها، بالنون من النهيت وهو الصوت اهـ.» فإِنَّ على مقحمة، لا يقال
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR421 harf
* ب ه ت * * بَهَتَهُ * أخذه بغتة وبابه قطع ومنه قوله تعالى ﴿بل تأتيهم بغتة فتبهتهم﴾ وبتهته أيضا قال عليه ما لم يفعله فهو * مَبْهوتٌ * وبابه قطع و * بَهَتاً * أيضا بفتح الهاء و * بُهْتاناً * فهو * بَهَّاتٌ * بالتشديد والآخر * مَبْهوتٌ * و * بَهِتَ * بوزن علم أي دهش وتحير و * بَهُتَ * بوزن ظرف مثله وأفصح منهما * بُهِتَ * كما قال الله تعالى ﴿* فَبُهِت * الذي كفر﴾ لأنه يقال رجل * مَبْهوتٌ * ولا
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR5.799 harf
بهته، كمنعه، يبهته، بهتا بفتح فسكون، وبهتا محركة، وبهتانا بالضم، أي: قال عليه مالم يفعل. والبهيتة: البهتان، وقال أبو إسحاق: البهتان: الباطل الذي يتحير من بطلانه، وهو من البهت، بمعنى التحير، والألف والنون زائدتان، وبه فسر قوله عز وجل: أتأخذونه بهتانا وإثما مبينا أي: مباهتين آثمين. البهت، والبهيتة: الكذب. بهت فلان فلانا: إذا كذب عليه، وفي حديث الغيبة: وإن لم يكن فيه ما تقول، فقد بهته ، أي كذبت
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR9.261 harf
بُهِتَ 1 بُهِتَ بهت بهتت , (S, Msb, K, &c.,) the most chaste form of the verb in the sense here following, (S, TA,) and that which most commonly obtains, and the only form allowed by Th and IKt; (TA;) and بَهِتَ, (S, L, Msb, K,) aor. بَهَتَ ; (Msb, K;) and بَهُتَ, (S, L, Msb, K,) in which the dammeh is said to give intensiveness to the signification, as in قَضُوَ الرَّجُلُ, (TA,) aor. بَهُتَ ;
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR748 harf
بَهَتَ بَهَتَ A ( n. ac. بَهْت 1 ), a. Surprised. b. ( n. ac. بَهْت 1 , بَهَت 4 , بُهْتَاْن 35 ), Slandered, reviled. بَهِتَ بَهِتَ A ( n. ac. بَهْت 1 ), a. Was amazed, bewildered. perplexed, confounded. b. Became pale, pallid: changed colour. بَهُتَ بَهُتَ U ( n. ac. بَهْت 1 ), a. Was bewildered, perplexed, confounded. بَهَّتَ بَهَّتَ II , a. Perplexed, confounded. بَاْهَتَ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR30.816 harf
بهت 3.BAB بَهَتَ - يَبْهَتُ - بُهْتَان بَهَتَ - يَبْهَتُ + كائن + أمراً أو شيئاً أو جرماً: يرتكبه بافتراء وإنكار: يرتكب جرماً كبيراً كشهادة زور أو رمي آخر كذباً بجرم أو نقيصة، أو أخذه مالاً بالقوة وبغير وجه حق، وهو منكر فعلته وجرمه بُهْتان: على وزن " فـُعـْلان": اسم فعل مبالغة من " بَهَتَ - يَبْهُتُ ": الجرم الكبير كالافتراء وقول الزور وأخذ
Tamamını oku

Sîgalar(5)

Mücavir kökler58 mücavir (83 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أثم

    3 ortak ayet · İsm hurmadan yapılan içkidir

  2. بين

    4 ortak ayet · Beyn topraktaki yarık demektir

  3. حمل

    2 ortak ayet · Haml: İple yüklenen yük demektir

  4. أتي

    4 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

  5. كسب

    2 ortak ayet · Kazandı

  6. قنطر

    1 ortak ayet · Bir kantar malı

  7. زني

    1 ortak ayet · “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür

  8. رمي

    1 ortak ayet · Reml kum demektir

  9. سرق

    1 ortak ayet · Çaldı

  10. عظم

    2 ortak ayet · Büyük

  11. بيع

    1 ortak ayet · Bey’a elin bilekten sonraki kısmıdır

  12. بغت

    1 ortak ayet · Baas aniden ortaya çıkıp saldıran hayvan demektir

Geçtiği ayetler(8)

  1. وَإِنْ أَرَدْتُمُ اسْتِبْدَالَ زَوْجٍ مَكَانَ زَوْجٍ وَآتَيْتُمْ إِحْدَاهُنَّ قِنْطَارًا فَلَا تَأْخُذُوا مِنْهُ شَيْئًا أَتَأْخُذُونَهُ بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُبِينًا

    SuçlamaBir eşin yerine başka bir eş almak istediğiniz takdirde; öncekine yüklerle mehir vermiş olsanız bile, bir şey almayın. İftira ederek ve günaha girerek ona verdiğiniz geri alır mısınız?

  2. وَمَنْ يَكْسِبْ خَطِيئَةً أَوْ إِثْمًا ثُمَّ يَرْمِ بِهِ بَرِيئًا فَقَدِ احْتَمَلَ بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُبِينًا

    SuçlamaKim, bir hata veya bir günah işler de sonra onu bir suçsuzun üstüne atarsa; şüphesiz iftira etmiş ve apaçık bir günah yüklenmiş olur.

  3. وَبِكُفْرِهِمْ وَقَوْلِهِمْ عَلَى مَرْيَمَ بُهْتَانًا عَظِيمًا

    SuçlamaKüfür etmeleri ve Meryem’e büyük iftirada bulunmalarından.

  4. وَالَّذِينَ يُؤْذُونَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ بِغَيْرِ مَا اكْتَسَبُوا فَقَدِ احْتَمَلُوا بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُبِينًا

    SuçlamaMü’min erkekleri ve mü’min kadınları yapmadıkları bir şeyle incitenler; doğrusu bir iftirayı ve apaçık bir günahı yüklenmişlerdir.

Sîga sayfası: فَتَبْهَتُهُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökبهت
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerكذب, فتر, خرص, زور, حير
Zıt Kökصدق
Çekirdek Özet 1Beklenmedik bir durum karşısında donakalma, şaşkınlıktan dili tutulma ve zihinsel tıkanma
Çekirdek Özet 2Karşı tarafı afallatan, savunmasız bırakan ve gerçeği tersyüz eden asılsız isnat veya ani baskın
Çekirdek Özet 3Hakikatin kesin delille bâtılı dilsiz kılması veya iftiranın muhatapta oluşturduğu sarsıcı şok
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir yalan veya dedikodu sayarak, içerdiği dehşet, şaşkınlık ve afallatma boyutunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
بهAçığa çıkma, kabarma, belirginleşme ve zihinsel/duyusal doluluk; nitekim بهج kökünde sevincin yüze vurması, بهر kökünde üstün gelip göz kamaştırma ve nefesi kesme, بهل kökünde serbest bırakıp açıklığa çıkarma anlamı bulunurتAçığa çıkıp parlayan veya kabaran etkinin aniden son bulması, kesintiye uğraması ve sert bir tıkanmayla donup kalması

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
بEv, çadırİçeride olma, barınma, zihinsel veya mekânsal bir kabın sınırları içinde bulunma
هKollarını kaldırmış insanDikkat çekme, aniden açığa çıkma, heyecan ve nefes kesilmesi
تİşaret, çarpıSınır koyma, çarpma, durdurma ve kesin sonlanma
بهتZihinsel sınırların aniden çarpan bir etkiyle sarsılıp durmasıBilinç alanına ansızın çarpan sarsıcı bir iddia veya hadisenin kişiyi afallatarak hareketsiz bırakması ve dilsizleştirmesi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamAnsızın karşılaşılan bir olay veya manzara karşısında gözünü dikip donakalma, afallayarak ne diyeceğini bilememe ve sessizliğe gömülme durumu
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairi Ru‘be b. el-Accâc’a da nispet edilen şahitte, muhatabın başındaki dökülmeyi görüp şaşkınlıkla asılsız söze girişmesi şöyle zikredilir: أَأَنْ رأيْتَ هامتي كَالطَّسْتِ / ظَلِلْتَ تَرْميني بقَوْلِ بَهْتِ
Erken Arapça kullanımİbn Ebî Rebîa şiirinde ve erken nesirde sevgilinin veya sarsıcı bir durumun ansızın belirmesi karşısında afallama hali şöyle tasvir edilir: ومـا هـي إلاّ أن أراهـا فجـاءة فأبهت حتـى مـا أكـاد أجيـب

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça بهت kökü, Sami dilleri ailesinde özellikle şaşkınlık, zihinsel donma, afallama ve utanç duyarak sessizleşme semantik alanıyla ilişkilidir. Kökün İbranicedeki paralel karşılığı olan בּוֹשׁ biçimi, beklenmeyen bir sonuç karşısında eli ayağı dolaşma, utanma ve hayal kırıklığıyla donup kalma anlamlarını taşır; benzer şekilde Aramice ve Süryanicede בְּהֵת / ܒܗܶܬ fiili doğrudan utanmak, şaşırmak ve mahcup olup susmak manasına gelir. Bu dillerdeki kök sessizleşme ve mahcubiyet boyutunu korurken, Arapçada kök çift yönlü bir morfolojik ve semantik genişleme göstermiştir: Bir yandan edilgen çatıda öznenin dehşete düşüp afallaması ve dilsizleşmesi (şaşkınlık katmanı), diğer yandan etken çatıda muhatabı bu şekilde dilsizleştirecek ve hayrete düşürecek kadar ağır, uydurma ve beklenmedik bir isnatta bulunulması (iftira katmanı) öne çıkmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönبهت kökünden türeyen edilgen ve etken biçimlerŞaşkınlıktan donup kalma fiili ile muhatabı dehşete düşüren asılsız itham aynı zihinsel tıkanma çekirdeğinde birleşirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice בּוֹשׁ ve Süryanice ܒܗܶܬMahcup olma, umduğunu bulamayıp donakalma ve utançtan sessizleşme anlam bağıGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışındaki dil gruplarında doğrulanmış güvenilir bir kökteş tespit edilememiştirVeri bulunamadı

Kaynak Payne Smith, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
بهتAnlamlıŞaşırma, afallama ve asılsız isnatAnsızın bastıran durumla donakalmak veya kişiyi afallatan ağır yalan söylemekHedef kök; Kur'an'da geçer
بتهKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıMühmel kombinasyon
هبتAnlamlıDüşürme, aklın zayıflamasıBir kimsenin aklının zayıflayıp değerinin düşürülmesi ve sersemleşmesiMüsta'mel; hedef kökle zihinsel yetersizlik yönünden akraba
هتبKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıMühmel kombinasyon
تبهKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıMühmel kombinasyon
تهبKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıMühmel kombinasyon

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
بهتMerkezAfallatıcı yalan ve şaşkınlıkMuhatabın habersiz olduğu, yüzüne karşı söylendiğinde onu dehşete düşüren asılsız suçlamaBeklenmedik oluşu ve dehşet vericiliğiyle dilsizleştirici iftira
كذبKomşuGerçeğe aykırı beyanVakıaya uymayan her türlü söz ve haber için kullanılan genel kavramYalanın genel adı olup her yalan afallatıcı boyutta dehşet içermez
فترKomşuUydurma ve kurgulamaOlmayan bir şeyi kasıtlı olarak zihinde tasarlayıp birine isnat etmeYalanı planlı biçimde üretme ve kurgulama eylemine odaklanır
خرصKomşuTahmine dayalı konuşmaBilgiye dayanmaksızın zan ve tahminle hüküm vermeZan ve tahminle yalan üretme boyutunu imler
زورKomşuGerçeği eğip bükmeDoğruyu saptırarak gerçeğe benzetilmiş sahte söz ve şahitlikBiçimsel olarak süslenmiş ve yönü saptırılmış asılsızlık
حيرKomşuŞaşkınlık ve tereddütYolunu bulamayarak zihinsel karmaşa içinde kalma haliDilsizleşme ve dehşetten ziyade yön tayin edememe şaşkınlığı
صدقZıtHakikate uygunlukSözün, haberin ve inancın vakıaya tam olarak uyuşması ve doğrulanmasıGerçeği olduğu gibi yansıtma ve güvenilirlik

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaبهتŞaşkınlıktan donakalma ve ağır iftiraBeklenmedik bir hakikat karşısında dilsizleşme veya muhatabı dehşete düşüren asılsız suçlamaKesin
LatinceCalumnia / Stupefacereİftira / AfallatmakCalumnia hukuki anlamda kasıtlı asılsız ithamı karşılarken, stupefacere fiili zihinsel donma ve afallamayı verirGüçlü
İngilizceSlander, Calumny / Flabbergast, DumbfoundAğır iftira / Dilsiz bırakacak şekilde şaşırtmakSlander sözlü iftirayı karşılarken, flabbergast ve dumbfound kökün afallatma ve şaşkınlıktan konuşamaz hale getirme yönünü karşılarGüçlü
AlmancaVerleumdung / Verblüffen, BestürzenAğır iftira / Şaşkına çevirip dondurmakVerleumdung haysiyete yönelik kara çalmayı, verblüffen ise ansızın gelen şok karşısında konuşamaz hale gelmeyi belirtirGüçlü
FransızcaCalomnie / Méduser, Stupéfierİftira / Taş kesilmek, donakalmakCalomnie asılsız isnadı verir; méduser ve stupéfier ise birebir kökteki dilsizleşme ve dona kalma dehşetini aktarırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Robert Dictionnaire.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
فَبُهِتَKesin hüccet karşısında afallama ve nutku tutulmaHz. İbrahim ile tartışan hükümdarın mantıksal çıkmaz karşısında donup kalması bağlamında kullanılır (Bakara 2:258)
فَتَبْهَتُهُمْKıyamet azabının ansızın gelip dehşete düşürmesiMüşriklerin acele istedikleri azabın onları hiç beklemedikleri anda gafil avlayıp dilsiz bırakması (Enbiyâ 21:40)
بُهْتَانًاMasum bir kişiye atılan ağır ve çirkin iftiraZina, hırsızlık veya suçsuz bir mümine suç yükleme bağlamındaki iftiralar (Nisâ 4:20, Nisâ 4:112, Ahzâb 33:58)
بُهْتَانٌ عَظِيمٌToplumsal fesada yol açan sarsıcı ve dehşet verici asılsız suçlamaHz. Âişe’ye ve Hz. Meryem’e atılan ağır iffet iftiraları bağlamında kullanılır (Nûr 24:16, Nisâ 4:156)
بِبُهْتَانٍ يَفْتَرِينَهُBaşkasına ait çocuğu kocasına nispet etme veya uydurma iddiaKadınların biat şartları arasında sayılan, asılsız nesep veya kurgusal suç isnadı (Mümtehine 60:12)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamNübüvvet ve tevhid delillerinin kesinliğiHakkın inkârcıyı ilzam ederek susturması ve itiraz edemez hale getirmesiHüccetin kesinliği karşısında bâtıl ehlinin dilsizleşmesi ve zihnen tükenmesi
FıkıhKazf, iftira ve had cezalarıBir kimseye işlemediği suçu isnat etmenin hukuki sorumluluğu ve tazminiİsbatı bulunmayan ve muhatabı toplum içinde dehşete düşüren iftiranın cezalandırılması
Tefsirİfk hadisesi ve Hz. Meryem kıssasıMasumiyet karinesinin ihlali ve yalanın toplum hafızasında oluşturduğu sarsıntıDuyulduğunda aklı başında her mümini hayrete düşürmesi gereken dehşet verici yalan
HadisAhlak, gıybet ve kul hakkıGıybet ile iftiranın ayrımı bağlamında, kardeşinde olmayan bir şeyi söylemenin ağırlığıDin kardeşinin gıyabında onda bulunmayan bir kusuru ona yüklemenin manevi vebali

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve ahlak nizamıİffet ve adaleti yıkan ağır iftiraHakikati savunma ve masumiyeti korumaMasum bireylerin lekelenmesini önleyerek dinin temel emniyet alanlarını muhafaza ederKesin
İlmiMantık ve epistemolojiİlmi delil karşısında argümansız kalmaYanlış önermeyi çökertmeKesin burhan karşısında mugalatanın çaresiz kalıp nutkunun tutulmasıGüçlü
SiyasiYönetim ve dezenformasyonKaralama ve itibar suikastıToplumsal güveni ve meşruiyeti sarsmaİktidar veya muhalefet aktörlerinin karşı tarafı afallatmak için ürettiği asılsız propagandaGüçlü
İktisadiTicari güven ve sözleşmelerSahte iddia ve asılsız borç isnadıGüven sermayesini yok etmePiyasada bir aktörü haksız ithamla baskı altına alıp malına veya itibarına el koyma girişimiMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSistem kilitlenmesi ve kararsızlık durumuSisteme aniden giren beklenmedik ve tanımsız bir girdinin işlemciyi durma noktasına getirmesi haliGüçlü
Beşeri bilimlerTravmatik şok ve kognitif paraliziBireyin ansızın karşılaştığı sarsıcı bir suçlama veya hadise karşısında savunma mekanizmalarının felç olmasıKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca bireysel dedikodu veya alelade bir yalan sözcüğü gibi algılayarak daraltmak
Kur'an içi daha geniş anlamKök, hakikatin bâtılı afallatıp susturmasından kıyametin ansızın bastırıp şoka sokmasına ve muhatabı dilsizleştiren dehşetli iftiralara kadar uzanan sarsıcı bir zihinsel felci kapsar
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİfk ve benzeri ayetlerdeki toplumsal sarsıntının, inkârcıların burhan karşısındaki çaresizliğinin ve azabın dehşetinin sıradan bir sözlü uyuşmazlık düzeyine indirilmesi

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hakikat ile bâtıl arasındaki karşılaşmayı salt teorik bir tartışma değil, bâtılı dilsizleştiren varoluşsal bir şok olarak nasıl tanımladığını gösterir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Hz. İbrahim'in Nemrut ile münazarasında (Bakara 2:258), ifk hadisesini kınayan ayetlerde (Nûr 24:16) ve kıyamet baskınını niteleyen uyarılarda (Enbiyâ 21:40) belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Yalanın yalnızca doğru olmama durumundan ibaret olmadığını; muhatabı dehşete düşüren, savunmasız bırakan ve toplumun adalet dokusunu felç eden boyutunu fark ettirir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBeklenmedik bir manzarayla gözlerin donakalması, nutkun tutulması ve dilsizleşme.
  • Soyut anlamHakikatin hüccetiyle bâtılın zihnen felç edilmesi veya uydurulan ağır bir ithamla muhatabın şoka uğratılması.
  • Sistematik karşılıkAni ve sarsıcı bir etkinin bilinç veya iletişim sistemindeki olağan akışı tamamen kesintiye uğratıp durdurması.
  • LaTeX modeliS(t)→ΔI≫θS(t+Δt)=0
  • LaTeX açıklamasıModelde S(t) öznenin veya sistemin olağan zihinsel/iletişimsel tepki verme durumunu temsil eder. Eşik değerini aşan aşırı ve beklenmedik bir bilgi ya da baskın girdisi (ΔI≫θ) sisteme etki ettiğinde, son durum S(t+Δt)=0 değerini alır; yani tepki üretme kapasitesi tamamen sıfırlanarak nutuk tutulur ve mutlak donakalma gerçekleşir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ب