تلو
ت - ل - و
KÖK- 63 geçiş
- 61 ayet
- 23 sîga
- 11 sözlük
Tilvi toklu demektir. Tabi olma, peşine koşma, arkasından gelme, aksettirme anlamlarnı almıştır. Sütten kesilen ve anasının peşinde koşan yavru demektir. Arkasından gitmek anlamındadır. Sonra aksettirme anlamına gelmiş ve başkasına okuma anlamı kazanmıştır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(11)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Tilvi toklu demektir. Tabi olma, peşine koşma, arkasından gelme, aksettirme anlamlarnı almıştır. Sütten kesilen ve anasının peşinde koşan yavru demektir. Arkasından gitmek anlamındadır. Sonra aksettirme anlamına gelmiş ve başkasına okuma anlamı kazanmıştır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.131 harfباب التاء واللام ووءي معهما
ت ل و، ت و ل، ل ي ت، ت أ ل، أ ت ل، أ ل ت، ت ل أ مستعملات
تلو:
تَلاَ فلانٌ القرآن يتلُو تِلاوةٌ.
وتَلاَ الشيءَ: تَبِعَه تُلُوّاً.
والأمَّهاتُ هُنَّ المَتالي، تلاهُنَّ أولادُهنَّ: الواحدُ مُتْلٍ.
والتلوُ: وَلَدُ الحمار، وكلُّ شيءٍ تَلاَ يتلُو شيئاً فهو تِلْوُه. والتّليّة الحاجة. وأَتْلَيْتُ فلاناً على فلانً، أي: أَحَلْته.
تول:
التِّوَلةُ، ويقال: التُّوَلة: التعاويذ،
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok72.082 harfباب لفيف حرف اللام
لام ، لو ، لا ، لات ، إمالا ، ألا ، إلا ، إلى ، لي ، ألى ، ألا ، آل ، أل ، ليل ، لوى ، ولى ، أول ، أيلول ، إيليا ، ولول ، تلو
نَبدأ أولاً بالحروف التي جاءت لمعانٍ من باب اللاّم لحاجة الناس إلى معرفتها ، فمنها :
لام : اللام التي توصل بها الأسماء ، والأفعال ، ولها معانٍ شتّى ، فمنها :
لام الملك
كقولك : هذا المالُ لِزيد ، وهذا الفرسُ لِعَمرو .
ومن النحويين من يُسَمِّيها لام
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR4.087 harf(باب التاء واللام وما يثلثهما)
(تلو) التاء واللام والواو أصلٌ واحد، وهو الاتِّباع. يقال: تَلَوْتُه إذا تَبِعْتَه. ومنه تلاوةُ القُرآن، لأنّه يُتْبِع آيةً بعد آية. فأمّا قوله تلَوْتُ الرّجلَ أتلوه تُلُوّاً([1]) إذا خَذَلْتَه وتركتَه، فإنْ كان صحيحاً فهو القياس؛ لأنه مُصاحِبُه ومَعَه، فإذا انقَطَع عنه وتركه فقد صار خَلْفَه بمنزلة التّالي.
ومن الباب التّلِيَّة والتُّلاَوَة وهي البقيّة، لأنها تتلو ما
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.215 harf- تلاه: تبعه متابعة ليس بينهم ما ليس منها، وذلك يكون تارة بالجسم وتارة بالاقتداء في الحكم، ومصدره: تلو وتلو، وتارة بالقراءة وتدبر المعنى، ومصدره: تلاوة ﴿والقمر إذا تلاها﴾ [الشمس/2]، أراد به ههنا الاتباع على سبيل الاقتداء والمرتبة، وذلك أنه يقال: إن القمر هو يقتبس النور من الشمس وهو لها بمنزلة الخليفة، وقيل: وعلى هذا نبه قوله: ﴿وجعل فيها سراجا وقمرا منيرا﴾ [الفرقان/61]، فأخبر أن الشمس بمنزلة
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.131 harfت ل و
ما زلت أتلوه حتى أتليته أي سبقته وجعلته يتلوني.
وناقة متلية: يتلوها ولدها ونوق متليات ومتـال.
وغربـت توالـي النجـوم.
وتقـول: توالـت علـيّ الأوالـي وللتوالـي علـيّ توالـي.
وهـو تلو فلان أي تاليه.
وفلان يصلي ويتلي إذا أتبع المكتوبة النافلة.
قال البعيث: علـى متـن عـاديّ كـأن أرومه رجال يتلون الصلاة خشوع أي يتبعون الصلاة الصلاة لا يفترون والأروم الأعلام.
وتلـوت
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR181 harf* ت ل ا * * تِلْوُ * الشيء الذي يتلوه وتلو الناقة ولدها الذي يتلوها و * تَلاَ * القرآن يتلوه * تِلاَوَةً * و * تَلَوْتُ * الرجل تبعته وبابه سما وجاءت الخيل * تَتَالِياً * أي متتابعة
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR9.231 harf: ( و *!تَلَوْتُه ، كدَعَوْتُه ، و ) *!تَلَيْتُه مِثلُ ( رَمَيْتُه ) :
قالَ ابنُ سِيدَه : فأَمَّا قِراءَةُ الكِسائي *!تَلاها فأَمَال ، وإن كانَ مِن ذواتِ الواوِ ، فإنَّما قَرَأَ به لأنَّها جاءَتْ مع ما يَجوزُ أَنْ يُمالَ ، وهو يَغْشاها وبَنَاها .
( *!تُلُوّاً ، كسُمُوَ : تَبِعْتُه ) .
قالَ الرَّاغبُ : مُتابعَةُ ليسَ بَيْنهما ما ليسَ منهما ، وذلك يكونُ تارَةً بالجِسْمِ وتارَةً بالاقْتِداءِ في
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR14.153 harfتَلَا
1 تَلَا تل تلا He followed; or went, or walked, behind, or after. (IAar, T.) You say, تَلَوْتُهُ, (S, M, Msb, K,) aor. تَلُوَ , (S, Msb, K,) inf. n. تُلُوٌّ (S, M, Msb, K) and تَلْوٌ, (Er-Rلghib, MF,) I followed him or it; or went, or walked, behind, or after, him or it; (S, M, Msb, K;) namely, a man [&c.]; (S, Msb;) immediately, or without intervention; and sometimes it means bodily [or in
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR760 harfتَلَا
تَلَا U ( n. ac. تِلَاْوَة 23t ),
a. Read; recited; related.
b. ( n. ac. تَلْو 1 , تُلُوّ 27 ), Followed, came after.
c. [ 'An ], Left, abandoned, forsook.
تَلَّوَ
تَلَّوَ II ,
a. Followed, pursued.
أَتْلَوَ
أَتْلَوَ IV ,
a. Made to follow.
تَتَاْلَوَ
تَتَاْلَوَ VI ,
a. Followed consecutively, in succession.
تِلْو
تِلْو 2 , ( pl. أَتْلَآء [ 38A ] ),
a. Following.
تَاْلِو
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR32.002 harfتلو
تَلَا - يَتْلُو ، تُلِيَ - يُتْلَى - تَالي - تَالِيَة - تَالِيَات
تَلا - يَتْلُوْ + كائن + شيئاً: التقدير: تَلا - يَتْلُوْ + كائن + شيئاً + على نفسه: يقرأ بصوت عال يكفي لإسماع نفسه: يقرأ نص لغوي مكتوب أو محفوظ في الذاكرة بصوت عال يكفي لإسماع نفسه مع صفة الإعادة والتكرار
تَلا - يَتْلُوْ + كائن + شيئاً + على كائن: يقرأ بصوت عال يكفي
تلو تَلَا - يَتْلُو ، تُلِيَ - يُتْلَى - تَالي - تَالِيَة - تَالِيَات تَلا - يَتْلُوْ + كائن + شيئاً: التقدير: تَلا - يَتْلُوْ + كائن + شيئاً + على نفسه: يقرأ بصوت عال يكفي لإسماع نفسه: يقرأ نص لغوي مكتوب أو محفوظ في الذاكرة بصوت عال يكفي لإسماع نفسه مع صفة الإعادة والتكرار تَلا - يَتْلُوْ + كائن + شيئاً + على كائن: يقرأ بصوت عال يكفي لإسماع الآخر: يقرأ نص لغوي مكتوب أو محفوظ في الذاكرة بصوت عال يكفي لإسماع الآخر مع صفة الإعادة والتكرار تُلِيَ - يُتْلَى: مبني للمجهول من " تَلا - يَتْلُوْ" تَالِي: اسم فاعل من " تَلا - يَتْلُوْ " تَالِيَة: مؤنث " تَالِي" تَالِيَات :جمع " تَالِيَة " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " القراءة والإملاء وتبادل الكلام "، وهي: مَلَا - يَمْلي، نَجَا - يَنْجُو (كفعل متعد)، كَلَمَ - يَكْلِمُ، تَلا - يَتْلوْ، مَلَّ - يَمُلُّ، قَرَأ َ- يَقْرَأُ يفرق لفظاً: تَلَى - يَتْلِي + كائن أو شيء أو أمر+ كائناً أو شيئاً أو أمراً: جاوره من خلفه: يأتي بعده وخلفه مباشرة ومجاورة تَلا - يَتْلُوْ + كائن + شيئاً: يقرأ بصوت عال يكفي لإسماع نفسه ألا - يَأْلُو + كائن + أمراً أو شيئاً: يقصر ويتحمل مسؤولية وتبعات الخطأ والتقصير فيه: أَلا - يَأْلِي + كائن + أمراً أو شيئاً: يجتهد بالتحري عنه واستقصائه آلَ - يَؤوْلُ (أالَ - يَؤولُ) + الكائن أو الشيء + إلى أصل أو مرجع: ينتمي وينتسب إليه أَلَّ - يَؤُلُّ (أَلَّ - يَئِلُّ) + الكائن + الشيءَ أو الأمرَ: حفظه ولم يضيعه وَأَل - يَئِل + الكائن + إلى مكان أو كائن: يلجأ إليه طلباً للنجاة وَلَى - يَوْلَى (وَلِيَ - يَوْلَى) + كائن + شيئاً أو أمراً: حاز وملك حق ومنزلة إصدار الأمر والتوجيه والمصير لكائن آخر وَلِيَ - يَلِي + كائن أو شيء أو أمر+ كائناً أو شيئاً أو أمراً: يتوجه إليه فيواجهه ويقابله يلاحظ تطابق بين " توَلَّى - يَتَوَلَّى " في اللفظين : والتفريق من سياق الكلام
تلا - يتلو + كائن + على كائن + شيئاً الله يتلو القرآن ﴿تلك آيات الله نتلوها عليك بالحق وإنك لمن المرسلين(252)﴾ البقرة ﴿تلك آيات الله نتلوها عليك بالحق وما الله يريد ظلما للعالمين(108)﴾ آل عمران ﴿تلك آيات الله نتلوها عليك بالحق فبأي حديث بعد الله وآياته يؤمنون(6)﴾ الحاثية ﴿ذلك نتلوه عليك من الآيات والذكر الحكيم(58)﴾ أل عمران ﴿نتلو عليك من نبإ موسى وفرعون بالحق لقوم يؤمنون(3)﴾ القصص الرسول يتلو ﴿واتل عليهم نبأ ابني آدم بالحق إذ قربا قربانا فتقبل من أحدهما ولم يتقبل من الآخر قال لأقتلنك قال إنما يتقبل الله من المتقين(27)﴾ المائدة ﴿واتل عليهم نبأ الذي آتيناه آياتنا فانسلخ منها فأتبعه الشيطان فكان من الغاوين(175)﴾الأعراف ﴿واتل عليهم نبأ نوح إذ قال لقومه ياقوم إن كان كبر عليكم مقامي وتذكيري بآيات الله فعلى الله توكلت فأجمعوا أمركم وشركاءكم ثم لا يكن أمركم عليكم غمة ثم اقضوا إلي ولا تنظروني(71)﴾يونس ﴿واتل عليهم نبأ إبراهيم(69)﴾ الشعراء ﴿ويسألونك عن ذي القرنين قل سأتلو عليكم منه ذكرا(83)﴾ الكهف ﴿قل تعالوا أتل ما حرم ربكم عليكم ألا تشركوا به شيئا وبالوالدين إحسانا ولا تقتلوا أولادكم من إملاق نحن نرزقكم وإياهم ولا تقربوا الفواحش ما ظهر منها وما بطن ولا تقتلوا النفس التي حرم الله إلا بالحق ذلكم وصاكم به لعلكم تعقلون(151)﴾ الأنعام ﴿واتل ما أوحي إليك من كتاب ربك لا مبدل لكلماته ولن تجد من دونه ملتحدا(27)﴾ الكهف ﴿اتل ما أوحي إليك من الكتاب وأقم الصلاة إن الصلاة تنهى عن الفحشاء والمنكر ولذكر الله أكبر والله يعلم ما تصنعون(45)﴾ العنكبوت ﴿كذلك أرسلناك في أمة قد خلت من قبلها أمم لتتلو عليهم الذي أوحينا إليك وهم يكفرون بالرحمان قل هو ربي لا إله إلا هو عليه توكلت وإليه متاب(30)﴾ الرعد ﴿قل لو شاء الله ما تلوته عليكم ولا أدراكم به فقد لبثت فيكم عمرا من قبله أفلا تعقلون (16)﴾ يونس ﴿ولكنا أنشأنا قرونا فتطاول عليهم العمر وما كنت ثاويا في أهل مدين تتلوا عليهم آياتنا ولكنا كنا مرسلين﴾ القصص ﴿وما كنت تتلو من قبله من كتاب ولا تخطه بيمينك إذا لارتاب المبطلون(48)﴾ العنكبوت ﴿وأن أتلو القرآن فمن اهتدى فإنما يهتدي لنفسه ومن ضل فقل إنما أنا من المنذرين(92)﴾ النمل ﴿وما تكون في شأن وما تتلوا منه من قرآن ولا تعملون من عمل إلا كنا عليكم شهودا إذ تفيضون فيه وما يعزب عن ربك من مثقال ذرة في الأرض ولا في السماء ولا أصغر من ذلك ولا أكبر إلا في كتاب مبين(61)﴾ يونس { ربنا وابعث فيهم رسولا منهم يتلو عليهم آياتك ويعلمهم الكتاب والحكمة ويزكيهم إنك أنت العزيز الحكيم(129) { البقرة ﴿كما أرسلنا فيكم رسولا منكم يتلو عليكم آياتنا ويزكيكم ويعلمكم الكتاب والحكمة ويعلمكم ما لم تكونوا تعلمون(151)﴾ البقرة ﴿لقد من الله على المؤمنين إذ بعث فيهم رسولا من أنفسهم يتلوا عليهم آياته ويزكيهم ويعلمهم الكتاب والحكمة وإن كانوا من قبل لفي ضلال مبين(164)﴾ آل عمران ﴿رهو الذي بعث في الأميين رسولا منهم يتلو عليهم آياته ويزكيهم ويعلمهم الكتاب والحكمة وإن كانوا من قبل لفي ضلال مبين(2)﴾ الجمعة ﴿رسولا يتلو عليكم آيات الله مبينات ليخرج الذين آمنوا وعملوا الصالحات من الظلمات إلى النور ومن يؤمن بالله ويعمل صالحا يدخله جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها أبدا قد أحسن الله له رزقا(11)﴾ الطلاق ﴿وما كان ربك مهلك القرى حتى يبعث في أمها رسولا يتلوا عليهم آياتنا وما كنا مهلكي القرى إلا وأهلها ظالمون(59)﴾ القصص ﴿رسول من الله يتلوا صحفا مطهرة (2)﴾ البينة المؤمنون من أهل الكتاب وغيرهم يتلون القرآن ﴿أفمن كان على بينة من ربه ويتلوه شاهد منه ومن قبله كتاب موسى إماما ورحمة أولئك يؤمنون به ومن يكفر به من الأحزاب فالنار موعده فلا تكن في مرية منه إنه الحق من ربك ولكن أكثر الناس لا يؤمنون(17)﴾ هود ﴿إن الذين يتلون كتاب الله وأقاموا الصلاة وأنفقوا مما رزقناهم سرا وعلانية يرجون تجارة لن تبور(29)﴾ فاطر أهل الكتاب يتلون ما نزل عليهم من الكتاب﴿الذين آتيناهم الكتاب يتلونه حق تلاوته أولئك يؤمنون به ومن يكفر به فأولئك هم الخاسرون(121)﴾ البقرة ﴿ليسوا سواء من أهل الكتاب أمة قائمة يتلون آيات الله آناء الليل وهم يسجدون(113)﴾ آل عمران ﴿أتأمرون الناس بالبر وتنسون أنفسكم وأنتم تتلون الكتاب أفلا تعقلون(44)﴾ } البقرة ﴿وقالت اليهود ليست النصارى على شيء وقالت النصارى ليست اليهود على شيءوهم يتلون الكتاب كذلك قال الذين لا يعلمون مثل قولهم فالله يحكم بينهم يوم القيامة فيما كانوا فيه يختلفون(113)﴾ البقرة والتوراة ﴿كل الطعام كان حلا لبني إسرائيل إلا ما حرم إسرائيل على نفسه من قبل أن تنزل التوراة قل فأتوا بالتوراة فاتلوها إن كنتم صادقين(93)﴾ آل عمران القرآن والكتاب يتلى على شكل آيات على : الذين أنعم الله عليهم الذين أوتوا العلم من قبله﴿أولئك الذين أنعم الله عليهم من النبيين من ذرية آدم وممن حملنا مع نوح ومن ذرية إبراهيم وإسرائيل وممن هدينا واجتبينا إذا تتلى عليهم آيات الرحمان خروا سجدا وبكيا(58)﴾ مريم { قل آمنوا به أو لا تؤمنوا إن الذين أوتوا ال
Sîgalar(23)
Mücavir kökler86 mücavir (278 toplam)
- أيي
35 ortak ayet · Evye kuş yuvası demektir
- كتب
16 ortak ayet · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
- حقق
12 ortak ayet · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
- سطر
3 ortak ayet · Et satırıdır
- قبل
10 ortak ayet · Önce
- بين
13 ortak ayet · Beyn topraktaki yarık demektir
- حكم
8 ortak ayet · Gem demektir
- نبأ
7 ortak ayet · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
- رسل
12 ortak ayet · Saçak demektir
- كون
22 ortak ayet · Kevn, tepe demektir
- زكو
4 ortak ayet · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir
- قول
24 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
Geçtiği ayetler(61)
وَكَيْفَ تَكْفُرُونَ وَأَنْتُمْ تُتْلَى عَلَيْكُمْ آيَاتُ اللَّهِ وَفِيكُمْ رَسُولُهُ وَمَنْ يَعْتَصِمْ بِاللَّهِ فَقَدْ هُدِيَ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ
AktarılırAllah’ın ayetleri size okunur, aranızda peygamberi bulunurken nasıl küfredersiniz? Kim, Allah’a sımsıkı sarılırsa; muhakkak doğru yola iletilmiştir.
وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا قَالُوا قَدْ سَمِعْنَا لَوْ نَشَاءُ لَقُلْنَا مِثْلَ هَذَا إِنْ هَذَا إِلَّا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ
AktarılırAyetlerimiz onlara okunduğu zaman; işittik, istersek biz de bunun benzerini söyleriz. Bu, eskilerin masallarından başka bir şey değildir, demişlerdi.
وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ قَالَ الَّذِينَ لَا يَرْجُونَ لِقَاءَنَا …
AktarılırAyetlerimiz onlara açık açık okununca; Bizimle karşılaşmayı ummayanlar: Bundan başka bir Kur’an getir veya bunu değiştir, dediler. De ki: Onu kendiliğimden değiştirmem olmaz. Ben, ancak bana vahyolunana uyarım. Ben, Rabbıma karşı gelirsem; büyük bir günün azabından korkarım.
… وَمِنْ ذُرِّيَّةِ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْرَائِيلَ وَمِمَّنْ هَدَيْنَا وَاجْتَبَيْنَا إِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُ الرَّحْمَنِ خَرُّوا سُجَّدًا وَبُكِيًّا
Aktarılırİşte bunlar; Allah’ın kendilerine nimetler verdiği peygamberlerden, Adem in soyundan, Nuh ile beraber taşıdıklarımızdan ve İbrahim ile İsrail’in neslinden, hidayete erdirdiğimiz ve seçtiğimiz kimselerdendir. Rahman’ın ayetleri onlara okunduğu zaman; ağlayarak secdeye kapanırlardı.
وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ قَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آمَنُوا أَيُّ الْفَرِيقَيْنِ خَيْرٌ مَقَامًا وَأَحْسَنُ نَدِيًّا
AktarılırAyetlerimiz kendilerine açıkça okunduğu zaman; küfreden o adamlar mü’minlere: Bu iki takım insanın hangisinin makamı daha iyi ve yeri daha güzeldir? derler.
وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ تَعْرِفُ فِي وُجُوهِ الَّذِينَ كَفَرُوا …
AktarılırOnlara, apaçık ayetlerimiz okunduğu zaman; o küfredenlerin yüzlerinden inkarı anlarsın. Neredeyse, kendilerine ayetlerimizi okuyanlara saldıracaklar. De ki: Size bundan daha kötüsünü haber vereyim mi? Ateş. Allah, onu küfredenlere vaad etmiştir. Ne kötü dönüş.
قَدْ كَانَتْ آيَاتِي تُتْلَى عَلَيْكُمْ فَكُنْتُمْ عَلَى أَعْقَابِكُمْ تَنْكِصُونَ
AktarılırAyetlerimiz size okunuyordu da siz, ona arkanızı dönüyordunuz.
أَلَمْ تَكُنْ آيَاتِي تُتْلَى عَلَيْكُمْ فَكُنْتُمْ بِهَا تُكَذِّبُونَ
AktarılırAyetlerim size okunurken, onları yalanlayanlar siz değil miydiniz?
وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِ آيَاتُنَا وَلَّى مُسْتَكْبِرًا كَأَنْ لَمْ يَسْمَعْهَا كَأَنَّ فِي أُذُنَيْهِ وَقْرًا فَبَشِّرْهُ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ
AktarılırAyetlerimiz ona okunduğu zaman; kulaklarında ağırlık var da işitmiyormuş gibi büyüklük taslayarak sırt çevirir. İşte ona çok acıklı bir azabı müjdele.
وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ قَالُوا مَا هَذَا إِلَّا رَجُلٌ …
AktarılırOnlara apaçık ayetlerimiz okunduğu zaman dediler ki: Bu, ancak sizi atalarınızın ibadet etmekte olduğundan alıkoymak isteyen bir adamdır. Ve dediler ki: Bu da düpedüz bir uydurmadan başka bir şey değildir. Hak kendilerine geldiğinde hakkı inkar etmiş olanlar dediler ki: Bu, sadece apaçık bir büyüdür.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | تلو |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nâkıs (vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | تبع, قرأ, روى |
| Zıt Kök | سبق |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin ardı sıra gitmek, peşine takılmak, araya yabancı unsur girmeksizin birini izlemek |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi vahyin lafız ve manasını sırasıyla aktarmak, ayetlerin izini sürerek hükmüne tabi olmak |
| Çekirdek Özet 3 | Önceden belirlenmiş ilahi bir kaynağa kesintisiz bağlanarak kurallı ardıllık ve süreklilik kurma |
| Kritik Hata Riski | Tilaveti yalnızca melodik seslendirmeye indirgeyip kavramın özündeki tabi olma ve izleme boyutunu yok saymak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| تل | Birbirinin ardınca gelmek, üst üste yığılmak, boylu boyunca uzanıp bir diğerine eklenmek | و | Çekirdeğin yığılma ve peş peşe gelme eylemi, dinamik bir izleme, akışkan bir ardıllık ve iradi olarak birinin peşinden yürüme hareketine dönüşmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ت | İşaret, sınır, im | Takip edilecek öncü izi, tayin edilmiş çizgiyi ve uyulması gereken sınırı temsil eder. |
| ل | Çoban değneği, sevk, yöneltme | İzleyeni hedefe doğru yönlendiren, doğrultusunu koruyan otoriteyi ve güdücü bağı simgeler. |
| و | Çengel, bağlama, raptetme | Öndeki ile arkadaki arasındaki kopmaz irtibatı, ayrılmaz bitişikliği ve takip ilişkisini kurar. |
| تلو | Belirlenmiş bir işareti sevk edici rehberliğe uyarak kopmaz bir bağ ile kesintisiz izleme hareketi | Öncünün bıraktığı izin veya metnin çizdiği sınırın arkasına bağlanarak, araya mesafe koymadan adım adım ilerlemeyi ifade eder. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sütten kesilme çağına gelen veya anasının peşi sıra yürüyen yavrunun (özellikle eşek veya deve yavrusu) anasını adım adım izlemesi; bir gök cisminin diğerinin ardından doğup batması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İbn Mukbil gençliğin ardından bıraktığı izleri ve kalıntıları anlatırken kökü kullanmıştır: يا حُرّ أَمْسَتْ تَليّاتُ الصِّبا ذهبَتْ / فلستُ منها على عَينٍ ولا أثَرِ |
| Erken Arapça kullanım | El-Baîs namazı aralıksız ve huşu içinde kılanları tasvir ederken köke başvurmuştur: على متن عادي كأن أرومه / رجال يتلون الصلاة خشوع |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha, Lisānü’l-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde تلو kökünün birincil gelişim çizgisi, fiziksel olarak bir başkasının izini sürmek, arkasından yürümek ve aralıksız bağlanmak kavramı etrafında yoğunlaşır. Klasik İbranicede ve Aramicede kök doğrudan doğruya metin telaffuzu için kullanılmaktan ziyade, akrabalık gösteren köklerde ardıllık, bağımlı olma ve peşinden gelme semantiğini barındırır; Süryanice ve İbranicedeki asılma ve bağlanma bildiren köklerle dolaylı kavramsal yakınlıklar sergiler. Arapça bu kökü özgün göçebe ve bedevi tecrübesinde yavrunun anasını izlemesi gibi çıplak bir gözlemden alıp, hem astronomik ardıllığa (güneşin ardından ayın gelişi) hem de sözlü kültürde harfleri, kelimeleri ve manaları birbirini izleyecek şekilde ardı ardına sıralayarak aktarma olgusuna genişletmiştir. Arapçaya özgü bu semantik derinleşme neticesinde, kök vahyedilen metinlerin tertip üzere okunması ve buyruklarının hayata tatbik edilerek izlenmesi manasında dini bir ıstılaha dönüşmüştür.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir nesnenin diğerinin ardından fasılasız gelmesi | Annesini takip eden yavru tasvirinden harflerin ve emirlerin ardı ardına izlenmesine geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Peşinden gitme, bağlanma ve ardıllık bildiren arkaik kök katmanı | Anlam alanı İbranice ve Süryanicede bağımlılık ve takiple kesişir, doğrudan metin okuma anlamı Arapçada özelleşmiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışındaki bağlantılar spekülatiftir | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisānü’l-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| تلو | Anlamlı | Ardından gitmek, izlemek, aktarmak | Birbirini takip eden diziler halinde yürümek veya okumak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| تول | Anlamlı | Büyü, efsun, bağlayıcı nesne | İki şeyi birbirine bağlamak veya bağ kurarak etkilemek | Hedef kökle bağlama ve irtibat yönüyle örtüşür |
| لتو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| لوت | Anlamlı | Gizlemek, boyun bükmek, oyalamak | Bir şeyi saklamak veya bir tarafa meyletmek | Kur'an'da geçmez |
| وتل | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde kayıtlı anlamlı türevi yoktur |
| ولت | Anlamlı | Eksiltmek, kısmak | Bir şeyin hakkından eksiltme yapmak | Kur'an'da geçmez; ألت köküyle eşanlamlıdır |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| تلو | Merkez | İzleme ve ardışık aktarım | Öncünün izinden bizzat giderek ve emrine uyarak lafzı sırasıyla seslendirmek | Takip etme ile metni icra etmenin birleştiği bilinçli süreklilik |
| تبع | Komşu | Peşine düşme ve tabi olma | Yalnızca arkasından gitmeyi bildirir, metin okuma ve aktarma unsuru içermez | Bedensel veya fikri olarak arkadan gelme hali |
| قرأ | Komşu | Okuma ve bir araya toplama | Parçaları bir araya getirip seslendirmeyi ifade eder; tabi olma ve izleme şartı taşımaz | Toplama, birleştirme ve telaffuz etme |
| روى | Komşu | Nakletme ve taşıma | Haberi bir kaynaktan alıp başkasına taşımayı vurgular; metnin ardınca gitmeyi bildirmez | Su veya bilgi naklederek aktarma |
| سبق | Zıt | Öne geçme ve öncülük etme | Takip edilenin önüne fırlayarak izleme ilişkisini sona erdirmek | Zaman, mekân veya mertebece önde olma |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | تلو | Ardından gitmek, izlemek, tilavet etmek | Öncünün peşi sıra yürümeyi ve metni tertip üzere okuyup hükmüne tabi olmayı birlikte içerir | Kesin |
| Latince | sequor, recito | İzlemek; yüksek sesle okumak | Sequor yalnızca izlemeyi, recito ise yalnızca sesli okumayı karşılar; kökün iki boyutu birleşmez | Güçlü |
| İngilizce | to follow, to recite | Takip etmek; sırayla okumak | Kökün hem iz sürme hem de vahyedilen metni aktarma yönü ayrı ayrı karşılanır | Güçlü |
| Almanca | folgen, rezitieren | Ardından gitmek; ezbere/metinden okumak | İzleme fiili ile metin icrası iki bağımsız kelimeye dağılır | Güçlü |
| Fransızca | suivre, réciter | Peşinden gitmek; okuyup aktarmak | İttiba boyutu ile tilavet boyutu tek bir fiilde toplanmaz | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَلَاهَا | Kozmik ardıllık ve tabi olma | Güneşin batışının hemen ardından ayın onun ışığını yansıtarak doğması (Şems 91:2) |
| يَتْلُو, تُتْلَى | İlahi vahyin tebliğ edilmesi ve aktarılması | Elçilerin ilahi ayetleri muhataplarına tertip ve sırasıyla bildirmesi (Âl-i İmrân 3:101, Cuma 62:2) |
| وَاتْلُ | Geçmiş vahiy tecrübesini ve ibret verici kıssaları aktarma | Peygamberden önceki kavimlerin ve elçilerin haberlerini iletmesinin istenmesi (Mâide 5:27, Kehf 18:27) |
| يَتْلُونَ | Vahyin lafzını okuyup manasına ve hükmüne bizzat uyma | Gece vakitlerinde ayetleri hem kıraat eden hem de emrini yerine getiren müminler (Âl-i İmrân 3:113, Fâtır 35:29) |
| تَتْلُو | Asılsız iddiaların, bâtıl sözlerin peşine düşme ve onları yayma | Şeytanların Süleyman'ın mülkü hakkında uydurup ardına düştükleri rivayetler (Bakara 2:102) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kelamullah sıfatı | Tilavet edilen okuyuş fiili (muhdes) ile tilavet olunan ilahi kelamın (metlüv/kadim) mahiyeti | Yaratılmış seslendirme ile ezeli kelam arasındaki ayrım |
| Fıkıh | Namaz ve tilavet secdesi | Namazda tilavetin rükün oluşu, kıraat ile tilavet arasındaki mükellefiyet farkları ve secde gerektiren ayetler | Tertip şartına riayet edilerek yapılan ibadet icrası |
| Tefsir | Metin anlama yöntemi | Ayetlerin sırf okunması ile hakkıyla tilavet edilmesi (emirlerine ittiba) arasındaki mana ayrımı | Lafzın telaffuzundan ameli itaate ve iz sürmeye genişleme |
| Hadis | Kur'an okuma adabı | Kur'an'ı tertil üzere, aralıksız ve huşu ile okumanın faziletleri ve okuyanın durumu | Vahiy metniyle sürekli ve intizamlı bir bağ kurma |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy-kul irtibatı | İttiba merkezli tilavet | İlahi buyruğun lafzını okuyup hükmünü adım adım hayata geçirme | Dini sorumluluk sırf seslendirme değil, vahyin arkasından gitmektir | Kesin |
| İlmi | Metodolojik süreklilik | Metin aktarımı ve şerh | Önceki bilgi birikimini sırasıyla devralıp aslına sadık kalarak nakletme | İlmin kopukluk olmaksızın usul dairesinde silsileyle aktarılması | Güçlü |
| Siyasi | Meşruiyet ve otorite | Anayasal ardıllık ve itaat | Yöneticinin belirlenmiş hukuki metnin ve meşru ilkenin izinden yürümesi | Keyfi yönetimin zıddı olarak öncül ilkelere mutlak bağlılık | Güçlü |
| İktisadi | Sözleşme ve borç intikali | Hüküm ardıllığı (havale) | Bir borcun veya akdin diğerine bağlanarak peş peşe ifa edilmesi | Sözleşmeye dayalı yükümlülüklerin sırasıyla yerine getirilmesi | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sıralı dizi ve kuyruk yapısı | Her bir elemanın kendisinden önceki elemanın indisini ve durumunu doğrudan devralarak dizildiği algoritmik ardıllık | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Normatif uyum ve rol ardıllığı | Bireyin veya kurumun önceden konulmuş kural ve değerlerin bıraktığı izi kesintisiz biçimde takip ederek kurumsallaşması | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün anlamını yalnızca Kur'an'ı tecvid kurallarıyla, melodik bir üslupla ve yüzünden seslendirmeye hapsetmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir öncünün, rehberin veya ilahi kelamın izini adım adım takip ederek hayat tarzını onun çizdiği istikamete göre kurmak. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Tilaveti salt ibadi bir telaffuz sayıp emre itaati devre dışı bırakmak; ayetleri seslendirirken onların gerektirdiği ahlaki ve hukuki sorumluluktan uzaklaşmak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın kendi kendisini algılama ve muhatabından talep ettiği ilişki biçimini ortaya koyar; vahiy ile kurulan temas sadece zihinsel okuma değil, bizzat arkasından gidilen bir rehberliktir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Elçilerin risalet görevini tanımlayan tebliğ ayetlerinde, gece ibadetinde vahiy okuyanların vasıflarında ve güneş-ay dengesini açıklayan kozmolojik ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an okumayı manasız bir ritüele veya müzikal icraya indirgeyen pasif yaklaşımı yıkarak, metnin okunmasıyla hükmüne uyulması arasındaki zorunlu bağı yeniden kurar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir canlının veya gök cisminin önündekini araya fasıla koymadan adım adım izlemesi, peşi sıra yürümesi.
- Soyut anlamBir bilgi kaynağının, metnin veya ilahi emrin çizdiği doğrultuyu sırasıyla nakledip o doğrultunun pratik gereğine teslim olarak tabi olma.
- Sistematik karşılıkÖncü ilkenin ardışık devirlerle muhafaza edildiği, metin aktarımı ile fiili itaatin birbirine kilitlendiği kurallı süreklilik nizamı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde başlangıçtaki vahiy veya öncü ilkeyi; ise zaman içinde onu sırasıyla izleyen metin aktarımlarını ve ardılları temsil eder. dönüşümü, bir sonraki aşamanın bir öncekini fasılasız takip etme operatörüdür. ifadesi ise ardılın () fonksiyonel ve ameli içeriğinin, izlediği öncülün () normatif sınırları içinde kalmasını, yani tam bir tabi oluş ve iz sürüş ilişkisini sembolize eder.