تلو
ت - ل - و
KÖK- 63 geçiş
- 61 ayet
- 23 sîga
- 11 sözlük
Tilvi toklu demektir. Tabi olma, peşine koşma, arkasından gelme, aksettirme anlamlarnı almıştır. Sütten kesilen ve anasının peşinde koşan yavru demektir. Arkasından gitmek anlamındadır. Sonra aksettirme anlamına gelmiş ve başkasına okuma anlamı kazanmıştır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(11)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Tilvi toklu demektir. Tabi olma, peşine koşma, arkasından gelme, aksettirme anlamlarnı almıştır. Sütten kesilen ve anasının peşinde koşan yavru demektir. Arkasından gitmek anlamındadır. Sonra aksettirme anlamına gelmiş ve başkasına okuma anlamı kazanmıştır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.131 harfباب التاء واللام ووءي معهما
ت ل و، ت و ل، ل ي ت، ت أ ل، أ ت ل، أ ل ت، ت ل أ مستعملات
تلو:
تَلاَ فلانٌ القرآن يتلُو تِلاوةٌ.
وتَلاَ الشيءَ: تَبِعَه تُلُوّاً.
والأمَّهاتُ هُنَّ المَتالي، تلاهُنَّ أولادُهنَّ: الواحدُ مُتْلٍ.
والتلوُ: وَلَدُ الحمار، وكلُّ شيءٍ تَلاَ يتلُو شيئاً فهو تِلْوُه. والتّليّة الحاجة. وأَتْلَيْتُ فلاناً على فلانً، أي: أَحَلْته.
تول:
التِّوَلةُ، ويقال: التُّوَلة: التعاويذ،
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok72.082 harfباب لفيف حرف اللام
لام ، لو ، لا ، لات ، إمالا ، ألا ، إلا ، إلى ، لي ، ألى ، ألا ، آل ، أل ، ليل ، لوى ، ولى ، أول ، أيلول ، إيليا ، ولول ، تلو
نَبدأ أولاً بالحروف التي جاءت لمعانٍ من باب اللاّم لحاجة الناس إلى معرفتها ، فمنها :
لام : اللام التي توصل بها الأسماء ، والأفعال ، ولها معانٍ شتّى ، فمنها :
لام الملك
كقولك : هذا المالُ لِزيد ، وهذا الفرسُ لِعَمرو .
ومن النحويين من يُسَمِّيها لام
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR4.087 harf(باب التاء واللام وما يثلثهما)
(تلو) التاء واللام والواو أصلٌ واحد، وهو الاتِّباع. يقال: تَلَوْتُه إذا تَبِعْتَه. ومنه تلاوةُ القُرآن، لأنّه يُتْبِع آيةً بعد آية. فأمّا قوله تلَوْتُ الرّجلَ أتلوه تُلُوّاً([1]) إذا خَذَلْتَه وتركتَه، فإنْ كان صحيحاً فهو القياس؛ لأنه مُصاحِبُه ومَعَه، فإذا انقَطَع عنه وتركه فقد صار خَلْفَه بمنزلة التّالي.
ومن الباب التّلِيَّة والتُّلاَوَة وهي البقيّة، لأنها تتلو ما
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.215 harf- تلاه: تبعه متابعة ليس بينهم ما ليس منها، وذلك يكون تارة بالجسم وتارة بالاقتداء في الحكم، ومصدره: تلو وتلو، وتارة بالقراءة وتدبر المعنى، ومصدره: تلاوة ﴿والقمر إذا تلاها﴾ [الشمس/2]، أراد به ههنا الاتباع على سبيل الاقتداء والمرتبة، وذلك أنه يقال: إن القمر هو يقتبس النور من الشمس وهو لها بمنزلة الخليفة، وقيل: وعلى هذا نبه قوله: ﴿وجعل فيها سراجا وقمرا منيرا﴾ [الفرقان/61]، فأخبر أن الشمس بمنزلة
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.131 harfت ل و
ما زلت أتلوه حتى أتليته أي سبقته وجعلته يتلوني.
وناقة متلية: يتلوها ولدها ونوق متليات ومتـال.
وغربـت توالـي النجـوم.
وتقـول: توالـت علـيّ الأوالـي وللتوالـي علـيّ توالـي.
وهـو تلو فلان أي تاليه.
وفلان يصلي ويتلي إذا أتبع المكتوبة النافلة.
قال البعيث: علـى متـن عـاديّ كـأن أرومه رجال يتلون الصلاة خشوع أي يتبعون الصلاة الصلاة لا يفترون والأروم الأعلام.
وتلـوت
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR181 harf* ت ل ا * * تِلْوُ * الشيء الذي يتلوه وتلو الناقة ولدها الذي يتلوها و * تَلاَ * القرآن يتلوه * تِلاَوَةً * و * تَلَوْتُ * الرجل تبعته وبابه سما وجاءت الخيل * تَتَالِياً * أي متتابعة
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR9.231 harf: ( و *!تَلَوْتُه ، كدَعَوْتُه ، و ) *!تَلَيْتُه مِثلُ ( رَمَيْتُه ) :
قالَ ابنُ سِيدَه : فأَمَّا قِراءَةُ الكِسائي *!تَلاها فأَمَال ، وإن كانَ مِن ذواتِ الواوِ ، فإنَّما قَرَأَ به لأنَّها جاءَتْ مع ما يَجوزُ أَنْ يُمالَ ، وهو يَغْشاها وبَنَاها .
( *!تُلُوّاً ، كسُمُوَ : تَبِعْتُه ) .
قالَ الرَّاغبُ : مُتابعَةُ ليسَ بَيْنهما ما ليسَ منهما ، وذلك يكونُ تارَةً بالجِسْمِ وتارَةً بالاقْتِداءِ في
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR14.153 harfتَلَا
1 تَلَا تل تلا He followed; or went, or walked, behind, or after. (IAar, T.) You say, تَلَوْتُهُ, (S, M, Msb, K,) aor. تَلُوَ , (S, Msb, K,) inf. n. تُلُوٌّ (S, M, Msb, K) and تَلْوٌ, (Er-Rلghib, MF,) I followed him or it; or went, or walked, behind, or after, him or it; (S, M, Msb, K;) namely, a man [&c.]; (S, Msb;) immediately, or without intervention; and sometimes it means bodily [or in
تَلَا 1 تَلَا تل تلا He followed; or went, or walked, behind, or after. (IAar, T.) You say, تَلَوْتُهُ, (S, M, Msb, K,) aor. تَلُوَ , (S, Msb, K,) inf. n. تُلُوٌّ (S, M, Msb, K) and تَلْوٌ, (Er-Rلghib, MF,) I followed him or it; or went, or walked, behind, or after, him or it; (S, M, Msb, K;) namely, a man [&c.]; (S, Msb;) immediately, or without intervention; and sometimes it means bodily [or in reality]; and sometimes, virtually, or in effect: (Er-Rلghib:) and so تَلَيْتُهُ; (K;) and ↓ تَلَّيْتُهُ, (As, * T, * K,) inf. n. تَتْلِيَةٌ. (K.) The phrase, in the Kur xci. 2, وَالقَمَرِ اـِذَا تَلَاهَا means By the moon when its rising follows the rising thereof; i. e., the rising of the sun; at the beginning of the lunar month: (Bd:) or, when it follows in rising the setting thereof, (Bd, Jel,) on the night of the full moon: (Bd:) or, when it follows it in becoming round, and in fullness of light; (M, * Bd;) i. e., when it follows it in the way of imitation, and in respect of rank; for the moon borrows its light of the sun, and is to it in the place of a successor. (Er-Rلghib.) Here, Ks pronounced تلاها with imلleh, [either because تَلَيْتُ is a dial. var. of تَلَوْتُ, or] because, although it has و for its last radical letter, it occurs with words that may be so pronounced, namely, يَغْشَاهَا and بَنَاهَا. (M.) ― -b2- تَلَوْتُ الأِبِلَ (tropical:) I drove, or brought, or gathered, the camels together, from their several quarters: because the driver follows the driven. (A, TA.) ― -b3- هُوَ يَتْلُو فُلَانًا He imitates such a one, and follows what he does; he follows him in action. (T.) ― -b4- تَلَا, (T,) first pers. تَلَوْتُ, (S, M, Msb, K,) aor. تَلُوَ , (T,) inf. n. تِلَاوَةٌ, (T, S, M, Msb, K,) He read, or perused, or he recited, (T, M, K,) the Kur-لn, (S, M, Msb, K,) or any discourse, or piece of language: (M, K:) or he followed it, (I'Ab, T, S, * M,) and did according to it; (I'Ab, Mujلhid, T;) namely, the Scripture: (I'Ab, Mujلhid, T, M:) or the inf. n. specially signifies the following God's revealed Scriptures, sometimes by reading, or perusing, or by reciting, and sometimes by conforming therewith [as well as by reading, &c., but not otherwise, for] every تِلَاوَة is قِرَآءَة, but the reverse is not the case. (Er-Rلghib, TA.) [You say also, تَلَا عَلَيْهِ He recited, or related, to him a narrative &c.: see Kur v. 30, &c.] And فُلَانٌ يَتْلُو عَلَى فُلَانٍ, and يَقُولُ عَلَيْهِ, Such a one lies, or says what is false, against such a one. (TA.) وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُوالشَّيَاطِينُ, in the Kur ii. 96, means [And they followed] what the devils related, or rehearsed, ('Atà, T,) or spoke; (A'Obeyd, T;) or, what the devils of the Jinn, or of mankind, or of both, read, or recited, or what they followed, of the writings of enchantment: (Bd:) some here read ↓ تُتَلِّى. (T.) Hence the saying, لَا دَرَيْتَ وَلَا تَلَيْتَ: (T:) or, accord. to Yoo, it is ↓ ولا أَتْلَيْتَ: (T, S:) and others say that it is ولا ائْتَلَيْتَ, from أَلَوْتُ. (T. [See these three readings explained in the latter part of the first paragraph of art. الو.]) -A2- He remained behind, or held back. (IAar, ISk, T.) You say, تَلَا بَعْدَ قَوْمِهِ He held back, or lagged behind, after his people, or company, and remained. (TA.) And تَلَوْتُهُ, (AZ, A'Obeyd, T, S, M, K,) and تَلَوْتُ عَنْهُ, (AZ, T, M, K,) aor. تَلُوَ , (AZ, T,) inf. n. تُلُوٌّ, (AZ, T, M,) I left him, and held back from going with him: (AZ, T:) I held back from him, or from aiding him, and left him: (AZ, A'Obeyd, T, S, M, K:) thus the verb bears two contr. significations. (K.) -A3- He bought a تِلْو, meaning the young one of a mule. (IAar, T, K.) -A4- تَلِيَتْ لِى مِنْ حَقِّى تَلِيَّةٌ, and تُلَاوَةٌ, aor. تَلَوَ , (ISk, S,) inf. n. تَلًا, (TA,) There remained to me, of my right, or due, a remainder. (ISk, S.) And تَلِيَتْ لِى عِنْدَهُ تَلِيَّةٌ There remained to me, with him, or there remained owing to me by him, a remainder. (As, T.) And تَلِىَ مِنَ الشَّهْرِ كَذَا, (M, K,) inf. n. تَلًا, (M,) There remained, of the month, such a portion. (M, K.)
2 تَلَّوَ see 1, in two places. ― -b2- هُوَ يُتَلَّى بَقِيَّةَ حَاجَتِهِ He demands, and seeks to obtain, the remainder of that which he wants. (T.) ― -b3- تلّى صَلَاتَهُ, (T, M, K,) inf. n. تَتْلِيَةٌ, (K,) He made his prayer to be followed by other prayer: (T:) or he made his prescribed prayer to be followed by supererogatory prayer. (Sh, M, K.) ― -b4- تلّىِ, inf. n. as above, [is also said to signify] He stood erect for prayer. (TA. [But see مِتَلٌّ, in art. تل.] ― -b5- Also He accomplished, or fulfilled, his vow. (IAar, M, K.) ― -b6- And He was at the last gasp. (AZ, S, M, K.) -A2- See also 4.
تالاهُ 3 تالاهُ تالاه تالاة , inf. n. مُتَالَاةٌ, i. q. رَاسَلَهُ [meaning, فِى الغِنَآءِ, i. e. He relieved him, or aided him, in singing, by taking up the strain when the latter was unable to prolong his voice sufficiently for the accomplishing of the cadence; or he did so with a high voice: see مُتَالٍ, below]. (TA.)
أَتْلَيْتُهُ اـِيَّاهُ 4 أَتْلَيْتُهُ اـِيَّاهُ ذ I made him to follow him; or, it to follow it. (M, K.) Hence, (TA,) اتلاهُ اللّٰهُ أَطْفَالًا God made him, or may God make him, to have little children following him. (S, TA.) And أَتْلَتْ She (a camel) had her young one following her: (S, K:) whence the saying, لَا دَرَيْتَ وَلَا أَتْلَيْتَ; accord. to Yoo: (S:) but see 1, where two other readings are mentioned, with a reference to the explanations. ― -b2- [Hence also,] أَتْلَيْتُهُ I preceded him, outwent him, outstripped him, or got before him. (S.) And مَا زِلْتُ أَتْلُوهُ حَتَّى أَتْلَيْتُهُ I ceased not to follow him until I became before him. (S.) ― -b3- أَتْلَيْتُ حَقِّى عِنْدَهُ I left a remainder of my due with him. (S, K.) And أَتْلَيْتُ عِنْدَهُ تَليَّةً I left with him a remainder (T, M) of a thing, or of a debt, or of a needful thing. (M.) ― -b4- أَتْلَيْتُهُ عَلَى فُلَانٍ I referred him, or turned him over, for the payment of what was owing to him, to such a one, transferring the responsibility for the debt to the latter. (T, S, * K. *) ― -b5- اتلاهُ ذِمَّةً He gave him a bond, or an obligation, whereby he became responsible for his safety: (S, K:) and اتلاهُ alone (T, M, K) signifies the same; (T;) he gave him what is termed تَلَآء, (M, K,) i. e. ذِمَّةً, (K,) or جِوَارًا, (M, K,) and meaning also an arrow on which was written his (the giver's) name, (K, * TA,) in order that, when he went to a tribe, he might show it to them, and they would not harm him: (TA:) and اتلاهُ سَهْمًا (assumed tropical:) he gave him an arrow whereby to demand protection, (M, K, TA,) in order that he might not be harmed: and اتلاهُ نَعْلًا he gave him a sandal for that purpose: (TA:) and it means (tropical:) he made him his تِلْو [or follower], and his companion. (TA.) ↓ تلّى, also, signifies, like أَتْلَى, He gave him his bond, or obligation, by which he became responsible for his safety. (TA.)
تتلّى 5 تتلّى أتلى تلا تتلى تتلي He sought repeatedly, or in a leisurely manner, or by degrees, (T, S, M, K,) to obtain his right, or due, until he received it fully, or wholly, (T, S,) or to obtain a thing. (M, K.) ― -b2- He collected much wealth. (IAar, T.) ― -b3- تَتَلَّيْتُ حَقِّى عِنْدَهُ I left with him, or in his possession, somewhat remaining of my right, or due. (IAar, T.) -A2- Somewhat remained of his debt. (IAar, T.)
تَتَالَتِ الأُمُورُ 6 تَتَالَتِ الأُمُورُ ذ The things, or events, were consecutive; they followed one another. (M, K.) And جَآءَتِ الخَيْلُ تَتَالِيًا The horses, or horsemen, came consecutively. (S.)
استتلاهُ الشَّىْءَ 10 استتلاهُ الشَّىْءَ ذ He, or it, invited him to follow the thing. (M, K.) ― -b2- اِسْتَتْلَيْتُ فُلَانًا I made such a one to follow me. (IAar, T.) ― -b3- And I looked for, expected, awaited, or waited for, such a one. (IAar, T.) -A2- استتلى فُلَانًا also signifies (tropical:) He sought, or demanded, of such a one, the arrow of protection [called تَلَآء, q. v.]. (TA.)
تَلًا تَلًا تل تلا : see تَلِيَّةٌ.
تِلْوٌ تِلْوٌ ألوى لوى لوي تلو A thing that follows another thing: (K:) and a follower of another man. (TA.) See also تِلْوُ الشَّىْءِ تَالٍ means That which follows the thing: (S:) and هٰذَا تِلْوُ هٰذَا This is what follows this. (M.) [Hence,] تِلْوُ النَّاقَةِ The she-camel's young one that follows her: (S:) and تِلْوٌ [alone] a ewe's, or she-goat's, (M,) or she-camel's, (K,) young one when weaned, and following the mother; pl. أَتْلَآءٌ; and fem. with ة: (M, K:) and the young one of the ass; (M, K;) because he follows his mother: (M:) and the young one of a mule: (IAar, T, K:) and, accord. to En-Nadr, a kid, and a lamb, that has become large in the stomach or belly (استكرش) and in no need of his mother; fem. with ة: (T:) or the fem. signifies a she-kid that has passed beyond the limit of those that are termed أَجْفَار [pl. of جَفْرٌ, q. v.], (M, K,) until she has completed a year [from her birth] and so become a جَذَع. (M.) And a تِلْوَة of sheep or goats is One that is brought forth, or that brings forth, [the verb is تُنْتَجُ, which has both of these meanings,] before the صَفَرِيَّة [q. v.]. (S, K.) -A2- Also High, or lofty. (K.) One says, اـِنَّهُ لَتِلْوُ المِقْدَارِ Verily he, or it, is high, or lofty, in measure. (TA.)
تَلَآءٌ تَلَآءٌ تلآء A bond, or an obligation, by which one becomes responsible for the safety of another: (S, M, K:) and an arrow upon which the giver writes his name, (M, K, [in the CK, المَتْلِىْ is erroneously put for المُتْلِى,]) and which he gives to a man, who, when he goes to a tribe, and shows it to them, passes unmolested: (M:) and, accord. to IAmb, responsibility, or suretiship. (TA.) ― -b2- Also The transfer of a debt, or of a claim, by shifting the responsibility from one person to another. (Z, TA.)
تَلُوٌّ تَلُوٌّ ألوى لوى لوي تلو A man incessantly following: (IAar, M, K:) not mentioned by Yaakoob among the instances of this measure which he has limited; as حَسُوٌّ and فَسُوٌّ. (M.)
تَلِىٌّ تَلِىٌّ تل تلى تلي تليي ولي [accord. to the CK, erroneously, تِلْىٌ,] Using many oaths (كَثِيرُ الأَيْمَانِ): and Having much wealth. (IAar, T, K.)
تَلِيَّةٌ تَلِيَّةٌ تل تليه تلية ولي [accord. to the CK, erroneously, تِلْيَةق,] and ↓ تُلَاوَةٌ (ISk, T, S, M, K) and ↓ تَلًا (M, TA) A remainder (ISk, T, S, M, K) of a thing, (M,) or of a right or due, (ISk, S,) or of a debt, (S, M, K,) and of a thing wanted, (ISk and T in explanation of the second word, and M,) &c. (K.) One says also, ذَهَبَتْ تَلِيَّةُ الشَّبَابِ (tropical:) The remainder of youthfulness, or youthful vigour, departed. (TA.) And فُلَانٌ تَلِيَّةُ الأَحْرَارِ (tropical:) [Such a one is the last remaining of the ingenuous]. (TA.) ― -b2- وَقَعَ كَذَا تَلِيَّةَ كَذَا Such a thing happened after such a thing. (M.)
تُلَاوَةٌ تُلَاوَةٌ تلاوه تلاوة : see تَلِيَّةٌ.
تَلَوَّى تَلَوَّى ألوى لوى لوي تلو تلوى تلوي A kind of boat: (M, K:) of the measure فَعَوَّلٌ, (M, TA,) or فَعَلْوَلٌ: (TA:) so called because it follows the larger vessel: mentioned by Aboo-'Alee in the Tedhkireh. (M.)
تَلَّآءٌ لِلْقُرْآنِ تَلَّآءٌ لِلْقُرْآنِ تلآء للقرآن One who reads, peruses, or recites, the Kur-لn, or who follows it, or acts according to it, much, or often. (Mgh.)
تَالٍ تَالٍ ألا تأل تال تالي act. part. n. of تَلَا; Following; going, or walking, behind, or after; [immediately, or without intervention; either in reality, or only in effect; (see 1;)] (T, Msb;) as also ↓ تِلْوٌ. (Msb.) ― -b2- التَّالِى The fourth of the ten horses that are started together in a race. (TA voce سُكَّيْت &c., and Ham p. 46.) ― -b3- Also, (Sh, TA voce مِجْدَحٌ,) and تَالِى النَّجْمٍ [meaning The follower of the Pleiades], (Kzw,) the star called الدَّبَرَانُ. (Sh, Kzw.) ― -b4- And تَالِيَاتُ النُّجُومِ The last of the stars; [app. the last that are seen in the morningtwilight;] (TA;) as also التَّوَالِى. (M, TA.) [تَالِيَاتٌ and تَوَال are both pls. of تَالِيَةٌ, fem. of تَالٍ.] ― -b5- التَّوَالِى also signifies The last of women journeying in vehicles upon camels; (M, K;) and in like manner, of camels. (M.) ― -b6- Also Hinder parts, posteriors, or rumps: and the hinder parts of horses: or (of a horse, M) the tail and hind legs. (M, K.) One says, اـِنَّهُ لَحَثِيثُ التَّوَالِى and سَرِيعُ التَّوَالِى [app. meaning Verily he is quick in the hind legs]. (M.) And the Arabs say, لَيْسَ هَوَادِى الخَيْلِ كَالتَّوَالِى, i. e., The necks of horses are not like their hinder parts. (TA.) ― -b7- فَالتَّالَياتِ ذِكْرًا [in the Kur xxxvii. 3] means And those angels, or angels and others, that recite the praise of God. (M.)
مُتْلٍ مُتْلٍ متل and مُتْلِيَةٌ (T, M) A mother, (T,) or a she-camel, and a female wild animal, (M,) having her young one following her: pl. مَتَالٍ. (T, M.) ― -b2- Also, both sings., A she-camel that brings forth in the last portion of the breeding-time: or the latter sing. signifies one that is late in bringing forth; and the former sing. has the first of the meanings explained in this paragraph: (M:) or, as some say, the latter sing. signifies one that has become heavy by pregnancy, so that the head of her fœtus has turned towards the tail and the vulva; a meaning not agreeing with the derivation: (IJ, M:) or, as some say, this word signifies [simply] pregnant: (Ham p. 688:) accord. to El-Bلhilee, the pl. signifies she-camels of which some have brought forth, and others have not. (TA.) You say, اـِبِلُهُمْ مَتَالٍ, meaning Their camels have not brought forth until the season called the صَيْف, (K, TA,) which is the last part of the breeding-time. (TA.)
مُتَالٍ مُتَالٍ متال One who relieves, or aids, another, in singing, and in work, by taking up the strain, or the work, when the latter is unable to continue it: (IAar, T:) or one who so relieves, or aids, the singer, with a high voice: (S, TA:) and one who sings to camels to urge them on, or excite them. (TA.)
مُسْتَتْلٍ مُسْتَتْلٍ مستتل [act. part. n. of 10, q. v. It is said in the T to have a signification derived from تَلَآءٌ in the last of the senses assigned to the latter word above; so that it seems to mean Seeking, or demanding, the transfer of a debt, or claim, or the like, by shifting the responsibility from one person to another].
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR760 harfتَلَا
تَلَا U ( n. ac. تِلَاْوَة 23t ),
a. Read; recited; related.
b. ( n. ac. تَلْو 1 , تُلُوّ 27 ), Followed, came after.
c. [ 'An ], Left, abandoned, forsook.
تَلَّوَ
تَلَّوَ II ,
a. Followed, pursued.
أَتْلَوَ
أَتْلَوَ IV ,
a. Made to follow.
تَتَاْلَوَ
تَتَاْلَوَ VI ,
a. Followed consecutively, in succession.
تِلْو
تِلْو 2 , ( pl. أَتْلَآء [ 38A ] ),
a. Following.
تَاْلِو
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR32.002 harfتلو
تَلَا - يَتْلُو ، تُلِيَ - يُتْلَى - تَالي - تَالِيَة - تَالِيَات
تَلا - يَتْلُوْ + كائن + شيئاً: التقدير: تَلا - يَتْلُوْ + كائن + شيئاً + على نفسه: يقرأ بصوت عال يكفي لإسماع نفسه: يقرأ نص لغوي مكتوب أو محفوظ في الذاكرة بصوت عال يكفي لإسماع نفسه مع صفة الإعادة والتكرار
تَلا - يَتْلُوْ + كائن + شيئاً + على كائن: يقرأ بصوت عال يكفي
Sîgalar(23)
Mücavir kökler86 mücavir (278 toplam)
- أيي
35 ortak ayet · Evye kuş yuvası demektir
- كتب
16 ortak ayet · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
- حقق
12 ortak ayet · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
- سطر
3 ortak ayet · Et satırıdır
- قبل
10 ortak ayet · Önce
- بين
13 ortak ayet · Beyn topraktaki yarık demektir
- حكم
8 ortak ayet · Gem demektir
- نبأ
7 ortak ayet · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
- رسل
12 ortak ayet · Saçak demektir
- كون
22 ortak ayet · Kevn, tepe demektir
- زكو
4 ortak ayet · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir
- قول
24 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
Geçtiği ayetler(61)
وَكَيْفَ تَكْفُرُونَ وَأَنْتُمْ تُتْلَى عَلَيْكُمْ آيَاتُ اللَّهِ وَفِيكُمْ رَسُولُهُ وَمَنْ يَعْتَصِمْ بِاللَّهِ فَقَدْ هُدِيَ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ
AktarılırAllah’ın ayetleri size okunur, aranızda peygamberi bulunurken nasıl küfredersiniz? Kim, Allah’a sımsıkı sarılırsa; muhakkak doğru yola iletilmiştir.
وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا قَالُوا قَدْ سَمِعْنَا لَوْ نَشَاءُ لَقُلْنَا مِثْلَ هَذَا إِنْ هَذَا إِلَّا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ
AktarılırAyetlerimiz onlara okunduğu zaman; işittik, istersek biz de bunun benzerini söyleriz. Bu, eskilerin masallarından başka bir şey değildir, demişlerdi.
وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ قَالَ الَّذِينَ لَا يَرْجُونَ لِقَاءَنَا …
AktarılırAyetlerimiz onlara açık açık okununca; Bizimle karşılaşmayı ummayanlar: Bundan başka bir Kur’an getir veya bunu değiştir, dediler. De ki: Onu kendiliğimden değiştirmem olmaz. Ben, ancak bana vahyolunana uyarım. Ben, Rabbıma karşı gelirsem; büyük bir günün azabından korkarım.
… وَمِنْ ذُرِّيَّةِ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْرَائِيلَ وَمِمَّنْ هَدَيْنَا وَاجْتَبَيْنَا إِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُ الرَّحْمَنِ خَرُّوا سُجَّدًا وَبُكِيًّا
Aktarılırİşte bunlar; Allah’ın kendilerine nimetler verdiği peygamberlerden, Adem in soyundan, Nuh ile beraber taşıdıklarımızdan ve İbrahim ile İsrail’in neslinden, hidayete erdirdiğimiz ve seçtiğimiz kimselerdendir. Rahman’ın ayetleri onlara okunduğu zaman; ağlayarak secdeye kapanırlardı.
وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ قَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آمَنُوا أَيُّ الْفَرِيقَيْنِ خَيْرٌ مَقَامًا وَأَحْسَنُ نَدِيًّا
AktarılırAyetlerimiz kendilerine açıkça okunduğu zaman; küfreden o adamlar mü’minlere: Bu iki takım insanın hangisinin makamı daha iyi ve yeri daha güzeldir? derler.
وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ تَعْرِفُ فِي وُجُوهِ الَّذِينَ كَفَرُوا …
AktarılırOnlara, apaçık ayetlerimiz okunduğu zaman; o küfredenlerin yüzlerinden inkarı anlarsın. Neredeyse, kendilerine ayetlerimizi okuyanlara saldıracaklar. De ki: Size bundan daha kötüsünü haber vereyim mi? Ateş. Allah, onu küfredenlere vaad etmiştir. Ne kötü dönüş.
قَدْ كَانَتْ آيَاتِي تُتْلَى عَلَيْكُمْ فَكُنْتُمْ عَلَى أَعْقَابِكُمْ تَنْكِصُونَ
AktarılırAyetlerimiz size okunuyordu da siz, ona arkanızı dönüyordunuz.
أَلَمْ تَكُنْ آيَاتِي تُتْلَى عَلَيْكُمْ فَكُنْتُمْ بِهَا تُكَذِّبُونَ
AktarılırAyetlerim size okunurken, onları yalanlayanlar siz değil miydiniz?
وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِ آيَاتُنَا وَلَّى مُسْتَكْبِرًا كَأَنْ لَمْ يَسْمَعْهَا كَأَنَّ فِي أُذُنَيْهِ وَقْرًا فَبَشِّرْهُ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ
AktarılırAyetlerimiz ona okunduğu zaman; kulaklarında ağırlık var da işitmiyormuş gibi büyüklük taslayarak sırt çevirir. İşte ona çok acıklı bir azabı müjdele.
وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ قَالُوا مَا هَذَا إِلَّا رَجُلٌ …
AktarılırOnlara apaçık ayetlerimiz okunduğu zaman dediler ki: Bu, ancak sizi atalarınızın ibadet etmekte olduğundan alıkoymak isteyen bir adamdır. Ve dediler ki: Bu da düpedüz bir uydurmadan başka bir şey değildir. Hak kendilerine geldiğinde hakkı inkar etmiş olanlar dediler ki: Bu, sadece apaçık bir büyüdür.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | تلو |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nâkıs (vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | تبع, قرأ, روى |
| Zıt Kök | سبق |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin ardı sıra gitmek, peşine takılmak, araya yabancı unsur girmeksizin birini izlemek |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi vahyin lafız ve manasını sırasıyla aktarmak, ayetlerin izini sürerek hükmüne tabi olmak |
| Çekirdek Özet 3 | Önceden belirlenmiş ilahi bir kaynağa kesintisiz bağlanarak kurallı ardıllık ve süreklilik kurma |
| Kritik Hata Riski | Tilaveti yalnızca melodik seslendirmeye indirgeyip kavramın özündeki tabi olma ve izleme boyutunu yok saymak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| تل | Birbirinin ardınca gelmek, üst üste yığılmak, boylu boyunca uzanıp bir diğerine eklenmek | و | Çekirdeğin yığılma ve peş peşe gelme eylemi, dinamik bir izleme, akışkan bir ardıllık ve iradi olarak birinin peşinden yürüme hareketine dönüşmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ت | İşaret, sınır, im | Takip edilecek öncü izi, tayin edilmiş çizgiyi ve uyulması gereken sınırı temsil eder. |
| ل | Çoban değneği, sevk, yöneltme | İzleyeni hedefe doğru yönlendiren, doğrultusunu koruyan otoriteyi ve güdücü bağı simgeler. |
| و | Çengel, bağlama, raptetme | Öndeki ile arkadaki arasındaki kopmaz irtibatı, ayrılmaz bitişikliği ve takip ilişkisini kurar. |
| تلو | Belirlenmiş bir işareti sevk edici rehberliğe uyarak kopmaz bir bağ ile kesintisiz izleme hareketi | Öncünün bıraktığı izin veya metnin çizdiği sınırın arkasına bağlanarak, araya mesafe koymadan adım adım ilerlemeyi ifade eder. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sütten kesilme çağına gelen veya anasının peşi sıra yürüyen yavrunun (özellikle eşek veya deve yavrusu) anasını adım adım izlemesi; bir gök cisminin diğerinin ardından doğup batması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İbn Mukbil gençliğin ardından bıraktığı izleri ve kalıntıları anlatırken kökü kullanmıştır: يا حُرّ أَمْسَتْ تَليّاتُ الصِّبا ذهبَتْ / فلستُ منها على عَينٍ ولا أثَرِ |
| Erken Arapça kullanım | El-Baîs namazı aralıksız ve huşu içinde kılanları tasvir ederken köke başvurmuştur: على متن عادي كأن أرومه / رجال يتلون الصلاة خشوع |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha, Lisānü’l-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde تلو kökünün birincil gelişim çizgisi, fiziksel olarak bir başkasının izini sürmek, arkasından yürümek ve aralıksız bağlanmak kavramı etrafında yoğunlaşır. Klasik İbranicede ve Aramicede kök doğrudan doğruya metin telaffuzu için kullanılmaktan ziyade, akrabalık gösteren köklerde ardıllık, bağımlı olma ve peşinden gelme semantiğini barındırır; Süryanice ve İbranicedeki asılma ve bağlanma bildiren köklerle dolaylı kavramsal yakınlıklar sergiler. Arapça bu kökü özgün göçebe ve bedevi tecrübesinde yavrunun anasını izlemesi gibi çıplak bir gözlemden alıp, hem astronomik ardıllığa (güneşin ardından ayın gelişi) hem de sözlü kültürde harfleri, kelimeleri ve manaları birbirini izleyecek şekilde ardı ardına sıralayarak aktarma olgusuna genişletmiştir. Arapçaya özgü bu semantik derinleşme neticesinde, kök vahyedilen metinlerin tertip üzere okunması ve buyruklarının hayata tatbik edilerek izlenmesi manasında dini bir ıstılaha dönüşmüştür.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir nesnenin diğerinin ardından fasılasız gelmesi | Annesini takip eden yavru tasvirinden harflerin ve emirlerin ardı ardına izlenmesine geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Peşinden gitme, bağlanma ve ardıllık bildiren arkaik kök katmanı | Anlam alanı İbranice ve Süryanicede bağımlılık ve takiple kesişir, doğrudan metin okuma anlamı Arapçada özelleşmiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışındaki bağlantılar spekülatiftir | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisānü’l-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| تلو | Anlamlı | Ardından gitmek, izlemek, aktarmak | Birbirini takip eden diziler halinde yürümek veya okumak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| تول | Anlamlı | Büyü, efsun, bağlayıcı nesne | İki şeyi birbirine bağlamak veya bağ kurarak etkilemek | Hedef kökle bağlama ve irtibat yönüyle örtüşür |
| لتو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| لوت | Anlamlı | Gizlemek, boyun bükmek, oyalamak | Bir şeyi saklamak veya bir tarafa meyletmek | Kur'an'da geçmez |
| وتل | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde kayıtlı anlamlı türevi yoktur |
| ولت | Anlamlı | Eksiltmek, kısmak | Bir şeyin hakkından eksiltme yapmak | Kur'an'da geçmez; ألت köküyle eşanlamlıdır |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| تلو | Merkez | İzleme ve ardışık aktarım | Öncünün izinden bizzat giderek ve emrine uyarak lafzı sırasıyla seslendirmek | Takip etme ile metni icra etmenin birleştiği bilinçli süreklilik |
| تبع | Komşu | Peşine düşme ve tabi olma | Yalnızca arkasından gitmeyi bildirir, metin okuma ve aktarma unsuru içermez | Bedensel veya fikri olarak arkadan gelme hali |
| قرأ | Komşu | Okuma ve bir araya toplama | Parçaları bir araya getirip seslendirmeyi ifade eder; tabi olma ve izleme şartı taşımaz | Toplama, birleştirme ve telaffuz etme |
| روى | Komşu | Nakletme ve taşıma | Haberi bir kaynaktan alıp başkasına taşımayı vurgular; metnin ardınca gitmeyi bildirmez | Su veya bilgi naklederek aktarma |
| سبق | Zıt | Öne geçme ve öncülük etme | Takip edilenin önüne fırlayarak izleme ilişkisini sona erdirmek | Zaman, mekân veya mertebece önde olma |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | تلو | Ardından gitmek, izlemek, tilavet etmek | Öncünün peşi sıra yürümeyi ve metni tertip üzere okuyup hükmüne tabi olmayı birlikte içerir | Kesin |
| Latince | sequor, recito | İzlemek; yüksek sesle okumak | Sequor yalnızca izlemeyi, recito ise yalnızca sesli okumayı karşılar; kökün iki boyutu birleşmez | Güçlü |
| İngilizce | to follow, to recite | Takip etmek; sırayla okumak | Kökün hem iz sürme hem de vahyedilen metni aktarma yönü ayrı ayrı karşılanır | Güçlü |
| Almanca | folgen, rezitieren | Ardından gitmek; ezbere/metinden okumak | İzleme fiili ile metin icrası iki bağımsız kelimeye dağılır | Güçlü |
| Fransızca | suivre, réciter | Peşinden gitmek; okuyup aktarmak | İttiba boyutu ile tilavet boyutu tek bir fiilde toplanmaz | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَلَاهَا | Kozmik ardıllık ve tabi olma | Güneşin batışının hemen ardından ayın onun ışığını yansıtarak doğması (Şems 91:2) |
| يَتْلُو, تُتْلَى | İlahi vahyin tebliğ edilmesi ve aktarılması | Elçilerin ilahi ayetleri muhataplarına tertip ve sırasıyla bildirmesi (Âl-i İmrân 3:101, Cuma 62:2) |
| وَاتْلُ | Geçmiş vahiy tecrübesini ve ibret verici kıssaları aktarma | Peygamberden önceki kavimlerin ve elçilerin haberlerini iletmesinin istenmesi (Mâide 5:27, Kehf 18:27) |
| يَتْلُونَ | Vahyin lafzını okuyup manasına ve hükmüne bizzat uyma | Gece vakitlerinde ayetleri hem kıraat eden hem de emrini yerine getiren müminler (Âl-i İmrân 3:113, Fâtır 35:29) |
| تَتْلُو | Asılsız iddiaların, bâtıl sözlerin peşine düşme ve onları yayma | Şeytanların Süleyman'ın mülkü hakkında uydurup ardına düştükleri rivayetler (Bakara 2:102) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kelamullah sıfatı | Tilavet edilen okuyuş fiili (muhdes) ile tilavet olunan ilahi kelamın (metlüv/kadim) mahiyeti | Yaratılmış seslendirme ile ezeli kelam arasındaki ayrım |
| Fıkıh | Namaz ve tilavet secdesi | Namazda tilavetin rükün oluşu, kıraat ile tilavet arasındaki mükellefiyet farkları ve secde gerektiren ayetler | Tertip şartına riayet edilerek yapılan ibadet icrası |
| Tefsir | Metin anlama yöntemi | Ayetlerin sırf okunması ile hakkıyla tilavet edilmesi (emirlerine ittiba) arasındaki mana ayrımı | Lafzın telaffuzundan ameli itaate ve iz sürmeye genişleme |
| Hadis | Kur'an okuma adabı | Kur'an'ı tertil üzere, aralıksız ve huşu ile okumanın faziletleri ve okuyanın durumu | Vahiy metniyle sürekli ve intizamlı bir bağ kurma |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy-kul irtibatı | İttiba merkezli tilavet | İlahi buyruğun lafzını okuyup hükmünü adım adım hayata geçirme | Dini sorumluluk sırf seslendirme değil, vahyin arkasından gitmektir | Kesin |
| İlmi | Metodolojik süreklilik | Metin aktarımı ve şerh | Önceki bilgi birikimini sırasıyla devralıp aslına sadık kalarak nakletme | İlmin kopukluk olmaksızın usul dairesinde silsileyle aktarılması | Güçlü |
| Siyasi | Meşruiyet ve otorite | Anayasal ardıllık ve itaat | Yöneticinin belirlenmiş hukuki metnin ve meşru ilkenin izinden yürümesi | Keyfi yönetimin zıddı olarak öncül ilkelere mutlak bağlılık | Güçlü |
| İktisadi | Sözleşme ve borç intikali | Hüküm ardıllığı (havale) | Bir borcun veya akdin diğerine bağlanarak peş peşe ifa edilmesi | Sözleşmeye dayalı yükümlülüklerin sırasıyla yerine getirilmesi | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sıralı dizi ve kuyruk yapısı | Her bir elemanın kendisinden önceki elemanın indisini ve durumunu doğrudan devralarak dizildiği algoritmik ardıllık | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Normatif uyum ve rol ardıllığı | Bireyin veya kurumun önceden konulmuş kural ve değerlerin bıraktığı izi kesintisiz biçimde takip ederek kurumsallaşması | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün anlamını yalnızca Kur'an'ı tecvid kurallarıyla, melodik bir üslupla ve yüzünden seslendirmeye hapsetmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir öncünün, rehberin veya ilahi kelamın izini adım adım takip ederek hayat tarzını onun çizdiği istikamete göre kurmak. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Tilaveti salt ibadi bir telaffuz sayıp emre itaati devre dışı bırakmak; ayetleri seslendirirken onların gerektirdiği ahlaki ve hukuki sorumluluktan uzaklaşmak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın kendi kendisini algılama ve muhatabından talep ettiği ilişki biçimini ortaya koyar; vahiy ile kurulan temas sadece zihinsel okuma değil, bizzat arkasından gidilen bir rehberliktir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Elçilerin risalet görevini tanımlayan tebliğ ayetlerinde, gece ibadetinde vahiy okuyanların vasıflarında ve güneş-ay dengesini açıklayan kozmolojik ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an okumayı manasız bir ritüele veya müzikal icraya indirgeyen pasif yaklaşımı yıkarak, metnin okunmasıyla hükmüne uyulması arasındaki zorunlu bağı yeniden kurar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir canlının veya gök cisminin önündekini araya fasıla koymadan adım adım izlemesi, peşi sıra yürümesi.
- Soyut anlamBir bilgi kaynağının, metnin veya ilahi emrin çizdiği doğrultuyu sırasıyla nakledip o doğrultunun pratik gereğine teslim olarak tabi olma.
- Sistematik karşılıkÖncü ilkenin ardışık devirlerle muhafaza edildiği, metin aktarımı ile fiili itaatin birbirine kilitlendiği kurallı süreklilik nizamı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde başlangıçtaki vahiy veya öncü ilkeyi; ise zaman içinde onu sırasıyla izleyen metin aktarımlarını ve ardılları temsil eder. dönüşümü, bir sonraki aşamanın bir öncekini fasılasız takip etme operatörüdür. ifadesi ise ardılın () fonksiyonel ve ameli içeriğinin, izlediği öncülün () normatif sınırları içinde kalmasını, yani tam bir tabi oluş ve iz sürüş ilişkisini sembolize eder.