جدد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ج-د-د4 sîga, 47 mücavir kök, 10 ayet, 8 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.حمرعييلونجَدِيدًاذهبجُدَدٌبعثبيضجدددللخلقجَدُّرفتغللجَدِيدٍمزقكفرسود

KökSîga 4Ayet 10Sure 8Mücavir 47

▶ Ağı aç (3B)

جدد

ج - د - د

KÖK
  • 10 geçiş
  • 10 ayet
  • 4 sîga
  • 9 sözlük

Cedid geniş yol demektir. Yeni açılmış yol, yeni oluşmuş dağlar demektir. “Cadde” geniş yol demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(9)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Cedid geniş yol demektir. Yeni açılmış yol, yeni oluşmuş dağlar demektir. “Cadde” geniş yol demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.487 harf
باب الجيم مع الدال ج د، د ج مستعملان جد: جَدُّ الرجُلِ: نحته ومدرَبَّنا: عَظَمتُه، ويقال: غِناه. والجدُّ: نقيضُ الهَزل. وجَدَّ فلان في أمره وسيره أي: انكَمَشَ عنه بالحقيقة. والجدَّةُ: مصدر الجَديد، وفلانٌ أجد ثَوباً واستجدَّه، قال: "يَجدُّ ويَبْلى والمَصيرُ إلى بِلىً" والجديدُ يستَويَ فيه الذُّكرُ والأنثى لأنه مفعُول بمعنى مُجَدَّد، ويَجيء "فعيل" معنى المفعول المخالف لِلفظ من تصريف المُفَعل.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR2.910 harf
الجَدُّ: أبو الأَبِ وأبو الأُمِّ. والجَدُّ: الحظ والبَخْتُ؛ والجمع الجُدودُ. تقول: جُدِدْتَ يا فلان، أي صرْت ذا جَدٍّ، فأنت جَديدٌ حظيظٌ، ومَجْدودٌ محظوظٌ، وجَدٌّ حظٌّ، وجَدِّيٌّ حَظِّيٌّ. وفي الدُعاء: ولا ينفع ذا الجَدِّ منك الجَدُّ. أي لا ينفع ذا الغنى عندك غناه، وإنما ينفعه العمل بطاعتك. ومنك، معناه عندك. وقوله: "تَعالى جَدُّ رَبِّنا" أي عظمة ربنا، ويقال غِناه. والجَدَدُ: الأرض الصلبة. وفي
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR700 harf
ج د د رجل مجدود وجد‏:‏ ذو جد وهو أجد من فلان ويقال‏:‏ أغطي فلان جداً فلو بال لجد ببوله أي لكان الجد في بولـه أيضـاً‏.‏ وجـد فـي عينـي‏:‏ عظـم‏.‏ وسلـك الجـدد‏.‏ وقـد أجـددت فسـر ومشـى على الجادة وامشوا على الجواد‏.‏ وجد في الأمر وأجد وأجد المسير‏.‏ وأجاد أنت أم هازل وأجدك تفعل كذا‏.‏ وأرض جداء‏:‏ لا ماء بها‏.‏ وشاة جداء وجدود‏:‏ لا لبن بها‏.‏ وعلى ظهره جدة وفي السماء جدة وهي الطريقة‏.‏
Maddenin bağlantısı

ج د د رجل مجدود وجد‏:‏ ذو جد وهو أجد من فلان ويقال‏:‏ أغطي فلان جداً فلو بال لجد ببوله أي لكان الجد في بولـه أيضـاً‏.‏ وجـد فـي عينـي‏:‏ عظـم‏.‏ وسلـك الجـدد‏.‏ وقـد أجـددت فسـر ومشـى على الجادة وامشوا على الجواد‏.‏ وجد في الأمر وأجد وأجد المسير‏.‏ وأجاد أنت أم هازل وأجدك تفعل كذا‏.‏ وأرض جداء‏:‏ لا ماء بها‏.‏ وشاة جداء وجدود‏:‏ لا لبن بها‏.‏ وعلى ظهره جدة وفي السماء جدة وهي الطريقة‏.‏ ولا أفعل ماكر الجديدان والأجدّان‏.‏ وهذا زمن الجداد والحداد وأجد النخل‏.‏ وملحفة جديد وأجد ثوباً واستجده بمعنى‏.‏ ومن المجاز‏:‏ جد به الأمر وجد جده وهو على جد أمر‏.‏ وركب جدةً من الأمر أي طريقة ورأى رأيـاً‏.‏ وهـذه نخـل جـاد مائـه وسـق أي تجدهـا كمـا تقـول‏:‏ ناقـة حالبـة علبتيـن وتحلب علبتين‏.‏

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR yok21.806 harf
الجَدُّ، أَبو الأَب وأَبو الأُم معروف، والجمع أَجدادٌ وجُدود. والجَدَّة: أُم الأُم وأُم الأَب، وجمعها جَدّات. والجَدُّ: والبَخْتُ والحَِظْوَةُ. والجَدُّ: الحظ والرزق؛ يقال: فلان ذو جَدٍّ في كذا أَي ذو حظ؛ وفي حديث القيامة: قال، صلى الله عليه وسلم: قمت على باب الجنة فإِذا عامّة من يدخلها الفقراء، وإِذا أَصحاب الجدِّ محبوسون أَي ذوو الحظ والغنى في الدنيا؛ وفي الدعاء: لا مانع لما أَعطيت ولا معطي لما
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.650 harf
* ج د د * * الجَدُّ * أبو الأب وأبو الأم والجد أيضا الحظ والبخت والجمع * الجُدُودُ * تقول منه * جُدِدْتَ * يا فلان على ما لم يسم فاعله أي صرت ذا جد فأنت * جَدِيدٌ * حظيظ و * مَجْدُودٌ * محظوظ و * جَدٌّ * بوزن حد و * جَدِّيٌّ * بوز نمكي وفي الدعاء ﴿ولا ينفع ذا * الجَدِّ * منك الجد أي لا ينفع ذا الغنى عندك غناه وإنما ينفعه العمل بطاعتك ومنك معناه عندك وقوله تعالى﴾ جد ربنا { أي عظمة ربنا وقيل غناه
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR16.879 harf
الجد: أبو الأب وأبو الأم، معروف. ج أجداد وجدود وجدودة، وهذه عن الصغاني، قال: هو مثل الأبوة والعمومة. وفلان صاعد الجد، معناه البخت والحظ في الدنيا. وفلان ذو جد في كذا، أي ذو حظ. وفي حديث القيامة وإذا أصحاب الجد محبوسون، أي ذوو الحظ والغنى في الدنيا، وفي الدعاء: لا مانع لما أعطيت، ولا معطي لما منعت، ولا ينفع ذا الجد منك الجد، أي من كان له حظ في الدنيا لم ينفعه ذلك منه في الآخرة. والجمع أجداد وأجد
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.376 harf
جَدَّ جَدَّ I ( n. ac. جِدَّة 2t ), a. Was new. b. ( n. ac. جِدّ 2 ) [ Fī ], Was in earnest about, exerted himself over. c. ( n. ac. جَدّ 1 ), Was serious, grave, important ( matter ). d. Was wealthy, rich; was respected, honoured. e. U ( n. ac. جَدّ 1 ), Cut, lopped; pruned. جَدَّدَ جَدَّدَ II , a. Renewed; renovated, repaired, restored. b. Repeated, reiterated. c. Returned to the
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR61.710 harf
جدد جَدَّ - يَجِدُّ - جَدِيْد - جُدّّة - جُدَد جَدَّ - يَجِدُّ + الكائن أو الأمر: يقع ويحدث ويكون بعد أمر سابق: يكون هو الحديث والجديد نسبة لآخر أقدم وأسبق، فينظر إليه أنه الأسلم والأفضل نسبة للسابق القديم والبالي والذي ألفناه وتعودنا عليه ومضى عليه الزمن جَدِيْد: على وزن " فـَعيل" اسم فاعل مبالغة بمعنى مفعول من " جَدَّ - يَجِدُّ " ضد
Tamamını oku

Sîgalar(4)

Mücavir kökler47 mücavir (64 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. خلق

    8 ortak ayet · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir

  2. رفت

    2 ortak ayet · Rufet saman gibi döküntü demektir

  3. عيي

    1 ortak ayet · Kekemedir

  4. مزق

    1 ortak ayet · Pamuk tüyüdür

  5. ذهب

    2 ortak ayet · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir

  6. بعث

    2 ortak ayet · Baas içtima etmiş askeri birlik demektir

  7. كفر

    4 ortak ayet · Hufre, çukur demektir

  8. حمر

    1 ortak ayet · Yaban eşeği demektir

  9. صحب

    2 ortak ayet · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…

  10. دلل

    1 ortak ayet · Dell : Delv kova demektir

  11. لون

    1 ortak ayet · Her çeşit renk demektir

  12. سود

    1 ortak ayet · Kararan

Geçtiği ayetler(10)

  1. … فَعَجَبٌ قَوْلُهُمْ أَئِذَا كُنَّا تُرَابًا أَئِنَّا لَفِي خَلْقٍ جَدِيدٍ أُولَئِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ وَأُولَئِكَ الْأَغْلَالُ فِي أَعْنَاقِهِمْ …

    YeniŞaşacaksan, onların: Biz, toprak olunca yeniden mi yaratılacağız? demelerine şaşmak gerekir. İşte onlar; Rabblarını inkar edenlerdir. İşte onlar; boyunlarına demir halkalar vurulanlardır. Ve işte onlar; cehennemliklerdir, orada temelli kalacaklardır.

  2. أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ بِالْحَقِّ إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَيَأْتِ بِخَلْقٍ جَدِيدٍ

    YeniGörmez misin ki, Allah; gökleri ve yeri hak ile yaratmıştır. Dilerse sizi yok edip yeni bir halk getirir.

  3. وَقَالُوا أَئِذَا ضَلَلْنَا فِي الْأَرْضِ أَئِنَّا لَفِي خَلْقٍ جَدِيدٍ بَلْ هُمْ بِلِقَاءِ رَبِّهِمْ كَافِرُونَ

    YeniDediler ki: Toprağa karışıp yok olduktan sonra mı, biz, yeniden yaratılacağız. Evet onlar; Rabblarına kavuşmayı inkar edenlerdir.

  4. وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا هَلْ نَدُلُّكُمْ عَلَى رَجُلٍ يُنَبِّئُكُمْ إِذَا مُزِّقْتُمْ كُلَّ مُمَزَّقٍ إِنَّكُمْ لَفِي خَلْقٍ جَدِيدٍ

    YeniKüfretmiş olanlar dediler ki: Siz, didik didik parçalanıp dağıldığınız zaman muhakkak sizin yeni bir yaratılışta bulunacağınızı haber veren bir adamı size gösterelim mi?

  5. إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَيَأْتِ بِخَلْقٍ جَدِيدٍ

    Yeniİsterse; sizi giderir ve yepyeni bir yaratık getirir.

  6. أَفَعَيِينَا بِالْخَلْقِ الْأَوَّلِ بَلْ هُمْ فِي لَبْسٍ مِنْ خَلْقٍ جَدِيدٍ

    YeniYa Biz ilk yaratışta güçsüz mü düştük? Hayır, onlar yeni bir yaratılıştan şüphe içindedirler.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökجدد
YapıÜçlü
Özel DurumMükerrer
Bağlamsal Yakın Köklerحدث, بدع, خلق
Zıt Kökبلي
Çekirdek Özet 1Bir şeyi kesip ayırmak, sert ve düz zemin açmak, belirgin iz veya yol oluşturmak
Çekirdek Özet 2Yaratılışın kesintisiz biçimde yeniden tazelenmesi, varlığın aşınmaya karşı yeni bir evreye girmesi ve ilahi şanın yüceliği
Çekirdek Özet 3Varlıkta mutlak tükenişin reddi, kesinti gibi görünen ölümün ardından açılan taze yaratılış ve kararlılık sistemi
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca zamansal yenilik şeklinde anlaşılarak fiziki kesilme, ayrılma, yol ve ilahi azamet boyutunun göz ardı edilmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
جدKesmek, sertleşmek, düz ve belirgin bir hat veya sınır ortaya koymak anlamını taşır; nitekim aynı ikili çekirdekten türeyen جدث kabir veya yarık, جدر duvar örerek sağlam sınır koyma, جدل ise lifleri sertçe büküp mukavemet kazandırma anlamı verir.دİkinci dal harfinin eklenmesiyle kök katlanarak süreklilik ve pekiştirme kazanmış; kesilip ayrılan şeyin belirgin bir çizgi, iz veya aşınmamış taze bir durum hâline gelmesi yani yenilenme, yol ve azamet boyutuna odaklanmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, toplamaBir yükü yüklenip harekete geçmeyi, taşımayı ve mesafeyi katetmeyi temsil eder.
دKapı; giriş, geçiş, hareketBir durumdan diğerine geçişi, açılmayı ve sınır teşkil eden aralığı simgeler.
دKapı; giriş, geçiş, hareketGeçiş hareketinin yinelenmesini, sınırın pekiştirilmesini ve geçidin sürekliliğini gösterir.
جددHarekete geçip sınır kapısını aralamak ve bu geçişi pekiştirmekTaşınan varlığın eskiyen hâlden çıkarılarak taze bir hatta aktarılması, sert bir zeminde belirgin ve aşınmamış yeni bir güzergâhın açılması hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamHurma veya mahsulü ağacından kesip koparmak (cidâd), sert ve taşlık zemin üzerinde açılan düzgün ve belirgin yol (ceded/câdde), kumaşın kesilip biçilerek henüz aşınmamış taze hâle getirilmesi.
Cahiliye şiiri kullanımıSert ve çıplak yer yüzeyini ifade etmek üzere şair şöyle demiştir: حَتَّى إِذَا مَا خَرَّ لَنْ يُوَسَّدِ / إِلَّا جَدِيدَ الأَرْضِ أَوْ ظَهْرَ اليَدِ
Erken Arapça kullanımHz. Peygamber’in dualarında geçen ve dünyevi talih, zenginlik veya soy üstünlüğünün Allah katında bir fayda vermeyeceğini bildiren şu ibare: وَلَا يَنْفَعُ ذَا الجَدِّ مِنْكَ الجَدُّ

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde جدد kökü, ilksel düzeyde kesme, ayırma, budama ve yarma somut eylemleriyle doğrudan irtibatlıdır. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede g-d-d kökü bir şeyi yarmak, kesik açmak, çizgi çizmek ve cerha açmak anlamlarında mevcuttur; nitekim İbranice gādadh biçimi kesip ayırma ve çentik açma eylemini gösterir. Süryanicede g-d-d kökü benzer şekilde kesme, ayırma ve paylaştırma semantiğini barındırır. Bu ilksel kesme anlamı, kumaşın dokuma tezgâhından kesilip çıkarılması anındaki el değmemiş, taze durumunu nitelemek üzere Arapçada zamanla aşınmamış ve yeni olan nesneye isim olmuştur. Aynı zamanda arazide kesilip açılarak beliren düz çizgi ve yollar için caddetün veya cudedün kelimeleri türetilmiştir. İlahi azamet ve dünya zenginliği manasındaki cedd ise kökün pay alma, kesilip ayrılan nasip ve talih katmanıyla ilişkilenerek gelişmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönجدد köküKesmek ve ayırmak eyleminden, tezgâhtan kesilen kumaşın yeniliğine, arazide kesilen yol çizgisine ve şanın büyüklüğüne evrilmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice gādadh, Süryanice gaddKesmek, yarmak, çizgi açmak ve pay ayırmak anlamındaki ortak kök üzerinden fonetik ve semantik süreklilik gösterir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik g-d matrisiKesme, bölme ve ayırma bildiren ilksel ikili ses öbeğinin türevleriyle uyumludur.Muhtemel

Kaynak Dictionnaire des racines sémitiques, Brown-Driver-Briggs.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
جددAnlamlıKesmek, yenilemek, yol açmak, şan ve talih sahibi olmakHedef köktür; kumaşın kesilmesinden yenilik, arazinin yarılmasından yol, pay ayrılmasından talih doğmuştur.Kur'an'da geçer
دجدAnlamlıKaranlık basması, yavaş yavaş yürümekGece karanlığının çökmesi veya adımları sıklaştırarak yürümeyi ifade eden ikincil kullanımdır.Kur'an'da geçmez
ددجKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dilinde bu dizilişte kullanılan bir üçlü kök tespit edilmemiştir.Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
جددMerkezYenilenme, taze oluş, yol ve azametEski durumun kesilerek yerine aşınmamış, dipdiri bir evrenin veya belirgin bir hattın konulmasıdır.Kökün merkez anlamıdır.
حدثKomşuSonradan olma, zamansal başlangıçYokluktan sonra zamansal olarak ilk defa meydana gelen olguyu vurgular; eskimenin zıddı olmaktan çok önceliksizliği belirtir.جدد kökünden zamansal başlangıca odaklanmasıyla ayrılır.
بدعKomşuEmsalsiz ve örneksiz var etmeÖnceden hiçbir örneği ve modeli bulunmaksızın benzersiz biçimde ortaya koymayı ifade eder.جدد kökünden modele dayanmama ve benzersizlik şartıyla ayrılır.
خلقKomşuTakdir ve inşa etmeMaddeden veya maddesiz olarak ölçüp biçerek yeni bir terkip oluşturma eylemidir.جدد kökünden ölçme ve biçimlendirme ağırlıklı olmasıyla ayrılır.
بليZıtEskime, çürüme, aşınmaZamanın, kullanımın ve temasın etkisiyle nesnenin dayanıklılığını yitirip dağılması ve köhnemesidir.جدد kökünün tam zıddıdır; aşınmayı temsil eder.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaجددKesip yenilemek, yol açmak, azametKumaşın kesilip taze kalması, yolun belirginleşmesi ve varlığın tazelenmesi anlamlarını kuşatır.Kesin
LatinceNovus, renovareYeni, yenilemekNovus zamansal ve durumsal yeniliği karşılar; ancak kökteki kesme, sert yol ve ilahi azamet nüansını içermez.Güçlü
İngilizceNew, renew, path, streakYeni, yenilenmiş, patika, damarNew kelimesi taze ve aşınmamış oluşu karşılar; path veya streak ise dağlardaki cüded tabirine denk gelir; kökün bütününü tek sözcük vermez.Güçlü
AlmancaNeu, erneuern, StreifenYeni, yenilemek, şerit veya çizgiNeu yenilik yönünü, Streifen ise arazideki renk çizgisi yönünü karşılar; kökün azamet anlamı dışarıda kalır.Güçlü
FransızcaNouveau, renouveler, voieYeni, tazelemek, hat veya caddeNouveau yeniliği, voie caddenin izini verir; ilksel kesme ve pay ayrılma anlamını taşımaz.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
جَدِيدٍ / جَدِيدًاYeniden yaratılış (ba‘s), çürümeden sonraki taze varoluşİnkârcıların ölüm sonrası bedenin dağılmasından sonra tekrar dirilmeyi akıldan uzak buldukları bağlamlarda geçer (Ra‘d 13:5, İsrâ 17:49, Secde 32:10, Sebe’ 34:7, Kâf 50:15).
جُدَدٌDağlardaki farklı renk ve dokudaki belirgin yollar, çizgiler ve tabakalarTabiatın çeşitliliğini, jeolojik hatları ve ilahi sanatın yeryüzündeki yollarını anlatan bağlamda geçer (Fâtır 35:27).
جَدُّİlahi şan, azamet, büyüklük ve yücelikCinlerin Allah’ın eş ve çocuk edinmekten münezzeh olduğunu ve O'nun şanının yüceliğini ikrar ettikleri bağlamda geçer (Cin 72:3).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamDiriliş (ba‘s) ve halk-ı cedîd meselesiYok olan cesedin aynen mi iade edileceği yoksa benzerinin mi sıfırdan inşa edileceği; ayrıca sürekli yaratma nazariyesi.Yeniden yaratılışın ilahi kudret için bir ilk yaratılıştan daha zor olmadığı fikrinde yoğunlaşır.
FıkıhZiraat, miras ve ihya hükümleriMeyve ve hurma mahsulünün kesilip devşirilmesi (cidâd vakti), kamuya ait ana yolların (câdde) işgal edilmemesi ve hak sınırları.Kesme işlemi, yol mülkiyeti ve sınırların tespiti ekseninde terimleşir.
Tefsirجد ve جدد kelimelerinin semantiğiCin 72:3 ayetindeki cedd lafzının Allah hakkında kullanıldığında azamet, celal ve gına manasına geldiği, asla mecazi dedelik veya soy olamayacağı.Beşeri nitelemelerden arındırılmış mutlak ilahi yücelik ve kainattaki jeolojik çizgiler tefsir edilir.
HadisNamaz ve tesbihat dualarıلا ينفع ذا الجد منك الجد hadisi gereğince dünyevi baht, servet ve iktidarın uhrevi kurtuluşa tek başına yetmeyeceği ilkesi.Dünyevi zenginlik, talih ve dünyalık itibarın ilahi adalet karşısındaki hükümsüzlüğü.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniEskimeyen inanç ve kesintisiz dirilişHalk-ı cedîd ve tevhid azametiVarlığın her an yenilenmesi ve ölümün bir son değil yeni evre olmasıYaratıcı’nın kudretinin bir kereye mahsus olmayıp her an devrede olduğunu ve şanının aşkınlığını temin eder.Kesin
İlmiTabiat düzeni ve jeolojik izlerCuded ve metodik yolYeryüzü katmanlarının, renk damarlarının ve bilimsel metodolojinin takibiDoğadaki farklılaşmanın ve açık araştırma yollarının kavranmasını mümkün kılar.Güçlü
SiyasiKamu düzeni ve iktidar şanıCâdde ve ciddiyet ilkesiKamusal ana hatların korunması ve devlet ciddiyetiToplumsal hareketin aktığı ana arterlerin açık tutulmasını ve hezeyandan uzak vakar yönetimini sağlar.Güçlü
İktisadiHasat ve değer dolaşımıCidâd ve servet akışıMahsulün kesilip piyasaya sürülmesi, aşınan sermayenin tazelenmesiÜretimin belirli dönemlerde kesilerek toplanmasını ve ekonomik dinamizmin yenilenmesini sağlar.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerEntropiye karşı dinamik yenilenme ve jeolojik stratigrafiTermodinamikte sistemlerin bozulmaya yönelmesine karşın dış enerjiyle taze fazlara geçmesi; jeolojide dağ katmanlarındaki farklı renkli şeritler.Güçlü
Beşeri bilimlerKurumsal yenilenme ve kamu ana arteriSosyolojide kurumların aşınmaya karşı kendini reforme etmesi; kentsel yapıda ana caddelerin dolaşımı ve hukuki ciddiyet ilkesi.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiجدد kökünün sadece kronolojik bir yenilik veya moda anlamında bir yenilenme olarak daraltılması; kökün taşıdığı kesme, ayrışma, sert yol çizgisi ve ilahi büyüklük boyutlarının terk edilmesi.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, hem ölümden sonraki çürümenin ardından gelen kaçınılmaz ve taze dirilişi, hem dağlardaki jeolojik yolları ve katmanları, hem de Yaratıcı'nın zâtına layık olan mutlak yüceliği içine alan kuşatıcı bir çerçeveye sahiptir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataDiriliş ayetlerinin felsefi bir soyutlamaya indirgenmesi; cedd kelimesinin antropomorfik çağrışımlarla soy bağı gibi algılanması; tabiat ayetlerindeki jeolojik yolların göz ardı edilmesi.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlığın fani oluşunun mutlak bir yok oluş demek olmadığını; aksine her tükenişin ilahi kudretle taze bir yaratılışa (halk-ı cedîd) kapı araladığını anlamak için anahtar kavramdır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Yeniden dirilmeyi (ba‘s) imkânsız gören inkârcı zihniyete cevap veren Mekkî ayetlerde ve tabiatın rengârenk çeşitliliğini tefekküre sunan jeolojik tasvir ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Ölümün nihai bir yokluk olduğu vehmini çürütür; Allah’ın şanının (cedd) yaratılmışların nesep veya çocuk edinme zaaflarından münezzeh olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir şeyi sertçe kesip ayırmak, arazide belirgin ve sert bir iz veya yol açmak, aşınmamış kumaş dokusunu ortaya çıkarmak.
  • Soyut anlamEskime ve çürüme fazının kesilerek yerine taze, aşınmamış ve süreğen bir yaratılış boyutunun ikame edilmesi; şan ve kudretin en yüksek mertebede belirginleşmesi.
  • Sistematik karşılıkBozunma ve tükenişe uğrayan sistemin, ilahi irade tarafından kesintiye uğratılarak yeni bir varoluş eksenine ve ana caddeye sevk edilmesi.
  • LaTeX modeliS(t)→  κ  S′(t+)ileΔH<0
  • LaTeX açıklamasıModelde S(t) zaman içinde bozunmaya ve aşınmaya maruz kalan mevcut varlık durumunu temsil eder. κ operatörü kökün ilksel anlamı olan kesme ve ayırma eylemidir. Bu operatörün uygulanmasıyla sistem S′(t+) olarak simgelenen taze, aşınmamış ve yeni yaratılış durumuna geçer. ΔH ise bu geçişin eskimeden arınma yönünde gerçekleştiğini gösteren değişim değeridir. Formüldeki tekil harfler varlığın aşınmadan sıyrılarak yeni bir evrede tecelli etmesini sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ج