حدث

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ح-د-ث14 sîga, 58 mücavir kök, 36 ayet, 28 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.حَدِيثًاشريأَحَادِيثَحَدِيثُتُحَدِّثُحدثبعدالْأَحَادِيثِأتيغيرخبرذكرقعدبعض

KökSîga 14Ayet 36Sure 28Mücavir 58

▶ Ağı aç (3B)

حدث

ح - د - ث

KÖK
  • 36 geçiş
  • 36 ayet
  • 14 sîga
  • 13 sözlük

Hadis : Kirlenmiş veya kapanmış şeyi parlattıktan sonra ortaya çıkandır. Taze meyve anlamına da gelir. Hudus pası kaldırma anlamına gelirken vakıa ise suyun toplandığı çukur dermektir. Suyun dolmasına vuku’ denir. Hudus ortaya çıktıktan sonra sürekli olarak genişleyen ve yayılan olaylara denir. Vuku’ ise ortaya çıkıp kısa zamanda sona eren olaylara denir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Hadis : Kirlenmiş veya kapanmış şeyi parlattıktan sonra ortaya çıkandır. Taze meyve anlamına da gelir. Hudus pası kaldırma anlamına gelirken vakıa ise suyun toplandığı çukur dermektir. Suyun dolmasına vuku’ denir. Hudus ortaya çıktıktan sonra sürekli olarak genişleyen ve yayılan olaylara denir. Vuku’ ise ortaya çıkıp kısa zamanda sona eren olaylara denir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR291 harf
باب الحاء والدال والثاء معهما ح د ث يستعمل فقط حدث: يقال: صارَ فلان أُحدوثة أي كَثَّروا فيه الأحاديث. وشابُّ حَدَثٌ، وشابَّة حَدَثة: فتيّة في السِّنِّ. والحَدَث من أحداث الدهر شِبْه النازلة، والأُحدوثة: الحديث نفسه. والحديث: الجديد من الأشياء. ورجل حِدْث: كثير الحديث. والحَدَث: الإِبْداء.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR986 harf
الحديثُ: نقيض القديم. والحديثُ: الخبرُ، يأتي على القليل والكثير، ويُجمَعُ على أحاديثَ على غير قياس. قال الفراء: نُرَى أنّ واحدَ الأحاديث أُحْدوثَةٌ، ثم جعلوه جمعاً للحديث. والحُدوثُ: كون شيءٍ لم يكن. وأَحْدثَةُ الله فَجَدَثَ. وحَدَثَ أمرٌ، أي وقع. والحَدَثُ والحُدْثى والحادثةُ والحَدَثانُ، كلُّها بمعنىً. وأَحْدَثَ الرجل، من الحَدَثِ. واستْتحدثتُ خبراً، أي وجدت خبراً جديداً. قال ذو الرمة:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR2.083 harf
ح د ث حدث استعمل من وجوهه : ( حدث ) . حدث : قال : الحَدَث من أَحْدَاث الدَّهْر : شِبْهُ النَّازِلَة . قال : والحَدِيثُ : ما يُحدِّثُ به المُحَدِّثُ تحديثاً . ورجُلٌ حِدْثٌ أي كثير الحدِيث . والأحاديثُ في الفقه وغيره معروفة ، قلت : واحدة الأحاديث أُحْدُوثة . وقال الليث : شابٌّ حَدَثٌ : فَتِيُّ السِّنِّ . والحَدِيثُ : الجديدُ من الأشياء . ويقال : صار فلانٌ أُحْدُوثَةً أي أكثروا فيه الأحاديث .
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.398 harf
(باب الحاء والدال وما يثلثهما) (حدر) الحاء والدال والراء أصلان: الهبوط، والامتلاء. فالأوّل حَدَرْتُ الشّيءَ إذا أَنزَلْتَه([1]). والحُدُور فعل الحادر. والحَدُور، بفتح الحاء: [المكان([2])] تَنْحَدِر منه. والأصل الثاني قولُهم للشَّيء الممتلئ حادر. يقال عَينٌ حَدْرَة بَدْرَة: ممتلِئة. وقد مضى شاهدُه([3]). وناقةٌ حادرةُ العينين، إذا امتلأتَا. وسُمِّيت حَدْراء لذلك. ويقال الحيدرة الأسد* ويمكن أن
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.649 harf
- الحدوث: كون الشيء بعد أن لم يكن، عرضا كان ذلك أو جوهرا، وإحداثه: إيجاده. وإحداث الجواهر ليس إلا لله تعالى، والمحدث: ما أوجد بعد أن لم يكن، وذلك إما في ذاته، أو إحداثه عند من حصل عنده، نحو: أحدثت ملكا، قال تعالى: ﴿ما يأتيهم من ذكر من ربهم محدث﴾ [الأنبياء/2]، ويقال لكل ما قرب عهده محدث، فعلا كان أو مقالا. قال تعالى: ﴿حتى أحدث لك منه ذكرا﴾ [الكهف/70]، وقال: ﴿لعل الله يحدث بعد ذلك أمرا﴾ [الطلاق/1]،
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR920 harf
ح د ث هو حدث من الأحداث وحديث السن‏.‏ ونزلت به حوادث الدهر وأحداثـه ومـن ينجـو مـن الحدثان‏.‏ وكان ذلك في حدثان أمره‏.‏ قال البعيث‏:‏ أتى أبد من دون حدثان عهدها وجرت عليها كل نافجـة شمـل وأحدث الشيء واستحدثه‏.‏ قال الطرماح‏:‏ ظعائن يستحدثن في كل موقف رهيناً وما يحسن فك الرهائن واستحـدث الأميـر قريـة وقنـاة‏.‏ واستحدثـوا منـه خبـراً أي استفادوا منه خبراً حديثاً جديداً‏.‏ قال ذو الرمة‏:‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR8.909 harf
الحَدِيثُ: نقيضُ القديم. والحُدُوث: نقيضُ القُدْمةِ. حَدَثَ الشيءُ يَحْدُثُ حُدُوثاً وحَداثةً، وأَحْدَثه هو، فهو مُحْدَثٌ وحَديث، وكذلك اسْتَحدثه. وأَخذني من ذلك ما قَدُمَ وحَدُث؛ ولا يقال حَدُث، بالضم، إِلاَّ مع قَدُم، كأَنه إِتباع، ومثله كثير. وقال الجوهري: لا يُضَمُّ حَدُثَ في شيء من الكلام إِلا في هذا الموضع، وذلك لمكان قَدُمَ على الازْدواج. وفي حديث ابن مسعود: أَنه سَلَّمَ عليه، وهو يصلي،
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR671 harf
* ح د ث * * الحَدِيثُ * الخبر قليله وكثيره وجمعه * أحاديثُ * على غير القياس قال الفراء نرى أن واحد الأحاديث * أُحْدُوثَةٌ * بضم الهمزة والدال ثم جعلوه جمعا للحديث و * الحُدُوثُ * بالضم كون الشيء بعد أن لم يكن وبابه دخل و * أحْدَثَهُ * الله * فحَدَثَ * و * الحَدَثُ * بفتحتين و * الحُدْثَى * بوزن الكبرى و * الحَادِثَةُ * و * الحَدَثانُ * بفتحتين كله بمعنى و * استحْدَثَ * خبرا وجد خبرا جديدا ورجل *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR10.438 harf
حدث الشيء يحدث حدوثا ، بالضم، وحداثة بالفتح: نقيض قدم ، والحديث: نقيض القديم، والحدوث: نقيض القدمة، وتضم داله إذا ذكر مع قدم كأنه إتباع، ومثله كثير. وفي الصحاح: لا يضم حدث في شيء من الكلام إلا في هذا الموضع، وذلك لمكان قدم، على الأزدواج، وفي حديث ابن مسعود أنه سلم عليه وهو يصلى فلم يرد عليه السلام، قال: فأخذني ما قدم وما حدث يعني همومه وأفكاره القديمة والحديثة، يقال: حدث الشيء، فإذا
Maddenin bağlantısı

حدث الشيء يحدث حدوثا ، بالضم، وحداثة بالفتح: نقيض قدم ، والحديث: نقيض القديم، والحدوث: نقيض القدمة، وتضم داله إذا ذكر مع قدم كأنه إتباع، ومثله كثير. وفي الصحاح: لا يضم حدث في شيء من الكلام إلا في هذا الموضع، وذلك لمكان قدم، على الأزدواج، وفي حديث ابن مسعود أنه سلم عليه وهو يصلى فلم يرد عليه السلام، قال: فأخذني ما قدم وما حدث يعني همومه وأفكاره القديمة والحديثة، يقال: حدث الشيء، فإذا قرن بقدم ضم، للأزدواج. والحدوث: كون شيء لم يكن، وأحدثه الله فهو محدث، وحديث، وكذلك استحدثه، وفي الصحاح: استحدثت خبرا، أي وجدت خبرا جديدا. وحدثان الأمر، بالكسر: أوله وابتداؤه، كحداثته ، يقال: أخذ الأمر بحدثانه وحداثته، أي بأوله وابتدائه، وفي حديث عائشة، رضي الله عنها، لولا حدثان قومك بالكفر لهدمت الكعبة وبنيتها والمراد به قرب عهدهم بالكفر والخروج منه والدخول في الإسلام وأنه لم يتمكن الدين في قلوبهم، فإن هدمت الكعبة وغيرتها ربما نفروا من ذلك. وحداثة السن: كناية عن الشباب وأول العمر. الحدثان من الدهر: نوبه وما يحدث منه كحوادثه ، واحدها حادث، وأحداثه واحدها حدث. وقال الأزهري: الحدث من أحداث الدهر: شبه النازلة. وقال ابن منظور: فأما قول الأعشى: فإما تريني ولي لـمة فإن الحوادث أودى بها فإنه حذف للضرورة وذلك لمكان الحاجة إلى الردف. وأما أبو علي الفارسي، فذهب إلى أنه وضع الحوادث موضع الحدثان، كما وضع الآخر الحدثان موضع الحوادث في قوله:

ألا هلك الشهاب المستـنـير ومدرهنا الكمي إذا نـغـير ووهاب المئين إذا ألـمـت بنا الحدثان والحامي النصور وقال الأزهري: وربما أنثت العرب الحدثان، يذهبون به إلى الحوادث. وأنشد الفراء هذين البيتين، وقال: تقول العرب: أهلكتنا الحدثان، قال: فأما حدثان الشباب، فبكسر الحاء وسكون الدال. قال أبو عمرو الشيباني: تقول: أتيته في ربي شبابه وربان شبابه، وحديث شبابه، وحدثان شبابه، وحديث شبابه،، بمعنى واحد. قلت: وبمثل هذا ضبطه شراح الحماسة، وشراح ديوان المتنبي، وقالوا: هو محركة: اسم بمعنى حوادث الدهر ونوائبه، وأنشد شيخنا- رحمه الله- في شرحه قول الحماسي: رمى الحدثان نسوة آل حرب بمقدار سمدن له سـمـودا فرد شعورهن السود بيضـا ورد وجوههن البيض سودا محركة، قال: وكذلك أنشدهما شيخانا ابن الشاذلي، وابن المسناوي، وهما في شرح الكافية المالكية، وشروح التسهيل، وبعضهم اقتصر على ما في الصحاح من ضبطه بالكسر كالمصنف، وبعضهم زاد في التفنن، فقال: حدثان: تثنية حدث، والمراد منهما: الليل والنهار، وهو كقولهم: الجديدان، والملوان، ونحو ذلك. والأحداث: الأمطار الحادثة في أول السنة ، قال الشاعر: تروى من الأحداث حتى تلاحقت طوائفه واهتز بالشرشر المكر وفي اللسان: الحدث: مثل الولي، وأرض محدوثة: أصابها الحدث. قال الأزهري: شاب حدث: فتى السن، وعن ابن سيده: رجل حدث السن، وحديثها، بين الحداثة والحدوثة: فتى ، ورجال أحداث السن وحدثانها، وحدثاؤها. ويقال: هؤلاء قوم حدثان: جمع حدث، وهو الفتى السن. قال الجوهري: ورجل حدث، أي شاب، فإن ذكرت السن قلت: حديث السن. وهؤلاء غلمان حدثان، أي أحداث. وكل فتى من الناس والدواب والإبل حدث، والأنثى حدثة، واستعمل ابن الأعرابي الحدث في الوعل، قال: فإذا كان الوعل حدثا فهو صدع، كذا في اللسان. قلت: والذي قاله المصنف صرح به ابن دريد في الجمهرة، ووافقه المطرزي في كتابه غريب أسماء الشعراء، وابن عديس، كما نقله اللبلى عنه من خطه، والذي قاله الجوهري صرح به ثعلب في الفصيح، واللحياني في نوادره. ونقل شيخنا عن ابن درستويه: العامة تقول: هو حدث السن، كما تقول: حديث السن، وهو خطأ؛ لأن الحدث صفة الرجل نفسه، وكان في الأصل مصدرا فوصف به، ولا يقال للسن حدث، ولا للضرس حدث، ولا للناب، ولا تحتاج معه إلى ذكر السن، وإنما يقال للغلام نفسه: هو حدث، لا غير، قال: فأما الحديث، فصفة يوصف بها كل شيء قريب المدة والعهد به، وكذلك السن الحديثة النبات، والحديث السن من الناس: القريب السن والمولد، ثم قال: وعليه أكثر شراح الفصيح. قلت: به سمى الحديث وهو: الجديد من الأشياء. الحديث :الخبر ، فهما مترادفان، يأتي على القليل والكثير كالحديثي ، بكسر وشد دال، على وزن خصيصي، تقول: سمعت حديثي حسنة، مثل خطيئي، أي حديثا. ج أحاديث ، كقطيع وأقاطيع، وهو شاذ على غير قياس وقيل: الأحاديث جمع أحدوثة، كما قاله الفراء وغيره، وقيل: بل جمع الحديث أحدثة، على أفعلة؛ ككثيب وأكثبة. قد قالوا في جمعه: حدثان بالكسر، ويضم ، وهو قليل، أنشد الأصمعي:

تلهى المرء بالحدثان لهـوا وتحدجه كما حدج المطيق وراه ابن الأعرابي: بالحدثان محركة، وفسره فقال: إذا أصابه حدثان الدهر من مصائبه ومرازئه ألهته بدلها وحديثها عن ذلك ورجل حدث بفتح فضم وحدث بفتح فكسر وحدث بكسر فسكون وحديث كسكين، زاد في اللسان ومحدث، كل ذلك بمعنى واحد، أي كثيره حسن السياق له، كل هذا على النسب ونحوه، هكذا في نسختنا، وفي أخرى: رجل حدث، كندس، وكتف وشبر، وسكيت وهذا أولى؛ لأن إعراء الكلمات عن الضبط غير مناسب، وضبطها الجوهري فقال: ورجل حدث وحدث، بضم الدال وكسرها، أي حسن الحديث، ورجل حديث مثل فسيق، أي كثير الحديث، ففرق بين الأولين بأنهما الحسن الحديث، والأخير: الكثيره. قال شيخنا: وفي كلام غيره ما يدل على تثليث الدال، وقال صاحب الواعي، الحدث: من الرجال، بضم الدال وكسرها، هو الحسن الحديث، والعامة تقول الحديث، أي بالكسر، والتشديد، قال، وهو خطأ، إنما الحديث: الكثير الحديث. والحدث: محركة: الإبداء، وقد أحدث ، من الحدث. ويقال: أحدث الرجل؛ إذا صلع وفصح وخضف، أي ذلك فعل، فهو محدث. وأحدثه: ابتدأه وابتدعه، ولم يكن قبل. الحدث :د، بالروم وفي اللسان: موضع متصل ببلاد الروم، مؤنثة، زاد الصاغاني: وعنده جبل يقال له: الأحيدب، وقد ذكر في موضعه. الحديث: ما يحدث به المحدث تحديثا، وقد حدثه الحديث، وحدثه به. وفي الصحاح: المحادثة و التحادث والتحدث والتحديث معروفات. المحادثة :جلاء السيف، كلإحداث يقال: أحدث الرجل سيفه، وحادثه، إذا جلاه، وفي حديث الحسن حادثوا هذه القلوب بذكر الله تعالى، فإنها سريعة الدثور معناه اجلوها بالمواعظ، واغسلوا الدرن عنها، وشوقوها حتى تنفوا عنها الطبع والصدأ الذي تراكب عليها، وتعاهدوها بذلك، كما يحادث السيف بالصقال، قال: كنصل السيف حودث بالصقال

من المجاز: ما جاء في الحديث: قد كان في الأمم محدثون، فإن يكن في أمتي أحد فعمر بن الخطاب قالوا: المحدث، كمحمد: الصادق الحدس، وجاء في تفسير الحديث أنهم الملهمون، والملهم هو الذي يلقى في نفسه الشيء فيخبر به حدسا وفراسة، وهو نوع يخص الله به من يشاء من عباده الذين اصطفى، مثل عمر، كأنهم حدثوا بشيء فقالوه. المحدث بالتخفيف: ماءان : أحدهما لبنى الديل بتهامة، والآخر على ستة أميال من النقرة. المحدث أيضا: ة، بواسط بالقرب منها، قرية أخرى ببغداد . المحدثة بهاء: ع فيه ماء ونخل وجبيل يقال له: عمود المحدثة. وأحدث الرجل :زنى ، وكذلك المرأة، يكنى بالإحداث عن الزنا. والأحدوثة بالضم :ما يتحدث به ، وفي بعض المتون: ما حدث به. ونقل الجوهري عن الفراء، نرى أن واحد الأحاديث أحدوثة، ثم جعلوه جمعا للحديث. قال ابن برى: ليس الأمر كما زعم الفراء؛ لأن الأحدوثة بمعنى الأعجوبة، يقال: قد صار فلان أحدوثة. فأما أحاديث النبي، صلى الله عليه وسلم، فلا يكون واحدها إلا حديثا، ولا يكون أحدوثة، قال: وكذلك ذكره سيبويه في باب ما جاء جمعه على غير واحده المستعمل، كعروض وأعاريض، وباطل وأباطيل، انتهى. قال شيخنا: وصرحوا بأنه لا فرق بينها وبين الحديث في الاستعمال والدلالة على الخير والشر، خلافا لمن خصها بما لا فائدة فيه، ولا صحة له، كأخبار الغزل ونحوها من أكاذيب العرب، فقد خص الفراء الأحدوثة بأنها تكون للمضحكات، والخرافات، بخلاف الحديث، وكذلك قال ابن هشام اللخمي في شرح الفصيح: الأحدوثة لا تستعمل إلا في الشر، ورد عليه أبو جعفر اللبلى في شرحه، فإنه قال: قد تستعمل في الخير، قال يعقوب في إصلاحه: يقال: انتشر له في الناس أحدوثة حسنة، قال أبو جعفر: فهذا في الخير، وأنشد المبرد: وكنت إذا ما زرت سعدى بأرضهاأرى الأرض تطوى لي ويدنو بعيدها من الخفرات البيض ود جليسها إذا مـا انـقـضــت أحـــدوثة لـــو تـــعـــيدهـــا ومثل ذلك أورده الخفاجي في سورة يوسف عليه السلام. رجل حدث الملوك، بالكسر إذا كان صاحب حديثهم وسمرهم، وحدث نساء: يتحدث إليهن، كقولك: تبع نساء، وزير نساء. والحادث، والحديثة، وأحدث كأجبل:مواضع : فحديثة الموصل: بليدة على دجلة. وحديثة الفرات: قلعة حصينة قرب الأنبار. ذكرهما الشهاب الفيومي، والشمس محمد بن محمد الحميدي في الروض المعطار في خبر الأمصار. وأما حادث: فإنها قرية على ساحل بحر اليمن. وأحدث. لغة في أجدث، ذكره السكري في شرح شعر هذيل، وأنشد بيت المتنخل السابق في الجيم، قال الصاغاني: وليس بتصحيف أجدث بالجيم. والحدثة، محركة: واد قرب مكة، أعلاه لهذيل وأسفله لكنانة. وأوس بن الحدثان بن عوف ابن ربيعة النصرى، محركة: صحابي مشهور من هوازن، نادي أيام مني أنها أيام أكل وشرب، روى عنه ابنه مالك، وقد قيل: إن لابنه هذا صحبة أيضا، وهو منقول من حدثان الدهر، أي صروفه ونوائبه.

ومما يستدرك عليه: حدث الأمر: وقع. ومحدثات الأمور: ما ابتدعه أهل الأهواء من الأشياء التي كان السلف الصالح على غيرها، وفي الحديث: إياكم ومحدثات الأمور جمع محدثة: بالفتح: هو مالك يكن معروفا في كتاب بني قريظة لم يقتل من نسائهم إلا امرأة واحدة كانت أحدثت حدثا قيل: حدثها أنها سمت النبي صلى الله عليه وسلم. وقال النبي صلى الله عليه وسلم: كل محدثة بدعة، وكل بدعة ضلالة . وفي حديث المدينة: من أحدث فيها حدثا، أو آوى محدثا ، الحدث: الأمر الحادث المنكر الذي ليس بمعتاد ولا معروف في السنة، والمحدث يروى بكسر الدال وفتحها، على الفاعل والمفعول، فمعنى الكسر: من نصر جانبا وآواه وأجاره من خصمه، وحال بينه وبين أن يقتص منه، والفتح: هو الأمر المبتدع نفسه، ويكون معنى الإيواء فيه: الرضا به، والصبر عليه، فإنه إذا رضي بالبدعة، وأقر فاعلها ولم ينكرها عليه، فقد آواه. واستحدثت خبرا، أي وجدت خبرا جديدا، قال ذو الرمة: أستحدث الركب عن أشياعهم خبراأم راجع القلب من أطرابه طرب كذا في الصحاح. وفي حديث حنين إني لأعطي رجالا حديثي عهد بكفر أتألفهم وهو جمع صحة لحديث، فعيل بمعنى فاعل. وفي حديث أم الفضل: زعمت امرأتي الأولى أنها أرضعت امرأتي الحدثي هي تأنيث الأحدث، يريد المرأة التي تزوجها بعد الأولى. وقال الجوهري: الحدث والحدثي والحادثة والحدثان كله بمعنى. والحدثان، محركة: الفأس التي لها رأس واحدة، على التشبيه بحدثان الدهر، قال ابن سيده: ولم يقله أحد، أنشد أبو حنيفة: وجون تزلق الحدثان فيه إذا أجراؤه نحطوا أجابا قال الأزهري: أراد بجون جبلا، وقوله: أجابا، يعنى صدى الجبل تسمعه. قلت: الشعر لعويج النبهاني. والحدثان بالكسر جمع الحدثان، محركة، على غير قياس، وكذلك كروان وورشان، في كروان وورشان، ونحطوا، أي زفروا، كذا حققه الصاغاني في العباب في ن ح ط. وسمى سيبويه المصدر حدثا؛ لأن المصادر كلها أعراض حادثة، وكسره على أحداث، قال: وأما الأفعال فأمثلة أخذت من أحداث الأسماء. وفي حديث فاطمة رضي الله تعالى عنها: أنها جاءت إلى النبي صلى الله عليه وسلم، فوجدت عنده حداثا أي جماعة يتحدثون، وهو جمع على غير قياس، حملا على نظيره، نحو سامر وسمار، فإن السمار المحدثون. وفي الحديث: يبعث الله السحاب، فيضحك أحسن الضحك، ويتحدث أحسن الحديث قال ابن الأثير: جاء في الخبر أن حديثه الرعد، وضحكه البرق، وشبه بالحديث؛ لأنه يخبر عن المطر وقرب مجيئه، فصار كالمحدث به، ومنه قول نصيب: فعاجوا فأثنوا بالذي أنت أهلـه ولو سكتوا أثنت عليك الحقائب وهو كثير في كلامهم، ويجوز أن يكون أراد بالضحك افترار الأرض وظهور الأزهار، وبالحديث ما يتحدث به الناس من صفة النبات وذكره، ويسمى هذا النوع في علم البيان المجاز التعليقي، وهو من أحسن أنواعه. وتركت البلاد تحدث، أي تسمع فيها دويا، حكاه ابن سيده عن ثعلب. ومن المجاز: صاروا أحاديث، كذا في الأساس. وناقة محدث، كمحسن: حديثة النتاج، نقله الصاغاني.

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR17.300 harf
حَدَثَ 1 حَدَثَ حدث , (S, A, Mgh, Msb, K,) aor. حَدُثَ , (Mgh, Msb,) inf. n. حُدُوثٌ (S, Mgh, Msb, K) and حَدَاثَةٌ, (A, K,) It was new, or recent; contr. of قَدُمَ: (S, * A, K:) it (a thing) came into existence; began to be; had a beginning; began, or originated; existed newly, for the first time, not having been before: (S, Mgh, Msb, TA:) but when mentioned with قَدُمَ, it is written حَدُثَ,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.812 harf
حَدَثَ حَدَثَ U ( n. ac. حُدُوْث 27 ), a. Happened, took place. b. Came into being, originated. حَدُثَ حَدُثَ U ( n. ac. حَدَاْثَة 22t , حُدُوْث 27 ), a. Was new, fresh, recent; was young. حَدَّثَ حَدَّثَ II , a. Related, told. b. [ 'An ], Related of, cited. حَاْدَثَ حَاْدَثَ III , a. Conversed, talked with. أَحْدَثَ أَحْدَثَ IV , a. Originated, brought into existence, created;
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok36.724 harf
حدث حَدَّثَ - حَدَّثَ - يُحَدِّثُ - حَدِيْث - أَحَادِيْث حَدَّثَ - يُحَدِّث + كائن + أمراً: على وزن " فَعَّلَ " من " حَدَثَ - يَحْدُثُ " : جعله " يَحْدُثُ " على وجه التكرار والشدة: يجعل الفعل يقع في وقت قريب جداً من وقت الرواية على وجه التكرار والشدة حَدَّثَ - يُحَدِّث + كائن + كائناً أو لـِ كائن + خبراً: يجعل الخبر يحدث ويقع للكائن الآخر
Tamamını oku

Sîgalar(14)

Mücavir kökler58 mücavir (212 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. بعد

    8 ortak ayet · Baid uzak demektir

  2. أتي

    10 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

  3. خوض

    2 ortak ayet · Havz (hı) : Havuz demektir

  4. ذكر

    6 ortak ayet · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır

  5. شري

    2 ortak ayet · Satın aldılar

  6. عرض

    3 ortak ayet · Ön dişler demektir

  7. قعد

    2 ortak ayet · Temel demektir

  8. عسى

    2 ortak ayet · Umulur

  9. غير

    4 ortak ayet · Ğayr, Ğayr dışında demektir

  10. هزأ

    2 ortak ayet · (he ze e) (Hezy) hezv kılıç yarası, hezeyan, hastanın…

  11. أول

    4 ortak ayet · Alet kaldıraç demektir

  12. بعض

    3 ortak ayet · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…

Geçtiği ayetler(36)

  1. فَلَعَلَّكَ بَاخِعٌ نَفْسَكَ عَلَى آثَارِهِمْ إِنْ لَمْ يُؤْمِنُوا بِهَذَا الْحَدِيثِ أَسَفًا

    SözDemek ki bu söze inanmayanların ardından üzülerek neredeyse kendini mahvedeceksin.

  2. وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الْحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَيَتَّخِذَهَا هُزُوًا أُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ مُهِينٌ

    Sözİnsanlar arasında bilgisizce Allah yolundan saptırmak için gerçeği boş sözlerle değişenler ve Allah yolunu alaya alanlar vardır. İşte horlayıcı azab onlar içindir.

  3. اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتَابًا مُتَشَابِهًا مَثَانِيَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ …

    SözAllah, sözün en güzelini; ahenkli, ikişerli bir kitab halinde indirmiştir. Rabblarından korkanların ondan derileri ürperir. Sonra hem derileri hem de kalbleri Allah’ın zikrine karşı yumuşar. Bu, Allah’ın hidayet rehberidir, onunla istediğini hidayete eriştirir. Allah kimi de saptırırsa; ona bir daha yol gösteren bulunmaz.

  4. أَفَمِنْ هَذَا الْحَدِيثِ تَعْجَبُونَ

    SözBu söze mi şaşıyorsunuz siz?

  5. أَفَبِهَذَا الْحَدِيثِ أَنْتُمْ مُدْهِنُونَ

    SözSiz, bu sözü mü küçümsüyorsunuz?

  6. فَذَرْنِي وَمَنْ يُكَذِّبُ بِهَذَا الْحَدِيثِ سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَيْثُ لَا يَعْلَمُونَ

    SözBu sözü yalanlayanları Bana bırak. Biz; onları, kendilerinin bilmeyecekleri bir yönden derece derece azaba yaklaştıracağız.

Sîga sayfası: الْأَحَادِيثِ
Sîga sayfası: أَتُحَدِّثُونَهُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökحدث
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerجدد, وقع, نبا, خبر
Zıt Kökقدم
Çekirdek Özet 1Daha önce yok iken veya bilinmezken sonradan varlık, tazelik ve görünürlük kazanma
Çekirdek Özet 2Zamana ve tecrübeye yeni dahil olan dinamik hitap, olay, haber ve ilahi müdahale
Çekirdek Özet 3Varlık ve bilginin durağan olmayıp sonradan ve ardışık yenilenmelerle açığa çıkması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca dilde aktarılan rivayet ve söz kalıbına indirgeyip olgusal ve zamansal yenilenme boyutunu yok saymak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حدSınır koyma, belirginleştirme, keskin bir hatla ayırma ve sonuca ulaştırma; حدب, حدد, حدق köklerinde olduğu gibi belirgin bir sınır ve görünür bir form kazanmaثBelirginleşen ve sınır kazanan duruma zamansal bir başlangıç, yayılma ve ardışık bir tezahür boyutu katarak önceden olmayanın sonradan ortaya çıkmasını ifade eder

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حÇit, duvar; çevirme, koruma, ayırmaBelirli bir mahiyetin veya durumun diğerlerinden ayrışarak kendi varlık alanını sınırlandırması
دKapı; giriş, geçiş, hareketKapalı bir eşikten geçerek dışarıya, görünür ve tecrübe edilir alana adım atma hareketi
ثİşaret, im, sınır (ikiz harf ت temelinde ses yoğunlaşmasıyla türetme)Ortaya çıkan durumun bir iz, haber, etki veya süreklilik bırakarak kendini tescil etmesi
حدثKapalı eşikten geçerek sınırları belirginleşen ve ardında iz bırakarak tecrübe alanına giren yeni oluşumYokluk veya gizlilik perdesini aşarak zamansal alanda yeni bir etki ve iz olarak belirme hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir nesnenin yokluktan veya eskimişlikten sonra taze, yeni ve parlak olarak ortaya çıkması; yaşça küçüklük, körpelik ve zamansal yenilik
Cahiliye şiiri kullanımıA‘şâ, sevgilisinin bineklerinin geceleyin yola çıkarılmasını ve yeni gelişen durumları tasvir ederken kökün türevlerini beklenmedik olay ve tazelik bağlamında kullanır
Erken Arapça kullanımİbn Mes‘ûd’un namaz esnasında selamına karşılık alamayınca zihnini meşgul eden eski ve yeni kaygıları anlatırken ifade ettiği rivayette geçer: فَأَخَذَنِي مَا قَدُمَ وَمَا حَدُثَ

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinin genelinde ortak kök biçimi olarak korunan حدث,Proto-Sami dil evresindeki *ḥ-d-ṯ morfolojik tabanına dayanır. Bu kök, Batı ve Doğu Sami kollarında düzenli ses denkliği kuralları çerçevesinde «yeni olmak, yenilenmek, sonradan meydana gelmek» semantik çekirdeğini taşır. İbranicede חָדָשׁ biçimi «yeni», חִדֵּשׁ fiili ise «yenilemek, tazelemek» anlamına gelirken; Ugarit dilinde ḥdt biçimi yeni ayı ve yenilenmeyi gösterir. Aramice ve Süryanicede חֲדַת ve ܚܕܰܬ biçimleri doğrudan «yeni, taze» anlamını korur. Arapçada kök, hem ontolojik anlamda bir şeyin yokluktan sonra varlık sahnesine çıkışını hem de bu çıkışın zihinde veya dilde bıraktığı taze aktarımı, yani «söz ve haber» boyutunu kuşatacak şekilde zenginleşmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönZamansal ve ontolojik yenilikBir şeyin önceden mevcut değilken meydana gelmesi, tazelik ve buna bağlı olarak aktarılan taze haberKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiProto-Sami *ḥ-d-ṯ köküİbranice ḥādāš, Aramice ḥăḏaṯ ve Ugaritçe ḥdt ile tam ses ve anlam denkliği gösterirKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik katmanÇad ve Berberî kollarındaki bazı yenilik ve başlama bildiren köklerle tipolojik benzerlik taşırMuhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حدثAnlamlıSonradan meydana gelmeYokluktan sonra var olma, yenilik, taze söz ve olayHedef kök; Kur'an'da geçer
حثدAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez
دحثAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez
دثحAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez
ثحدAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez
ثدحAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حدثMerkezSonradan olma ve aktarımYokluktan sonra zamansal olarak ilk kez veya yeniden belirmeOlayın veya sözün tazeliğini ve sonradanlığını vurgular
جددKomşuYenilikEskimenin zıddı olarak bir yapının veya nesnenin tazelenmesiOntolojik başlangıçtan ziyade formun yenilenmesini öne çıkarır
وقعKomşuMeydana gelmeDüşme ve kesinleşme yoluyla bir olayın gerçekleşmesiZamansal yenilikten ziyade olayın kaçınılmazlığını belirtir
نباKomşuHaberDeğeri yüksek ve büyük öneme sahip bilginin intikaliTazelikten ziyade haberin taşıdığı ağırlık ve ciddiyeti vurgular
خبرKomşuBilgi ve aktarımSınanmış, iç yüzü bilinerek elde edilmiş malumatSözün yeniliğini değil içeriğin tecrübi doğruluğunu gösterir
قدمZıtÖnce olma ve eskilikZamanda önde bulunma, başlangıcı bilinmeme veya eskimiş olmaSonradan var olmanın ve tazeliğin tam karşıtıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaحدثSonradan olma, taze söz, yeni hadiseOntolojik meydana geliş ile bu gelişin sözlü aktarımını bir arada karşılarKesin
Latinceevenire, novus, narratioMeydana gelmek, yeni, anlatıOlayın ortaya çıkışını ve yeniliğini verir ancak kelamî hudûs derinliğini tam kapsamazGüçlü
İngilizceoccur, new, narrative, discourseOrtaya çıkmak, yeni, anlatı, söylemAnlam alanını parçalı karşılar; tek kelimede hem oluşu hem sözü birleştiremezGüçlü
Almancageschehen, neu, Ereignis, BerichtMeydana gelmek, yeni, olay, raporOlayın vuku bulmasını ve aktarımını karşılar; kökteki organik tazelik eksik kalırGüçlü
Fransızcaadvenir, nouveau, récit, proposVuku bulmak, yeni, anlatı, sözZamansal olarak belirmeyi ve beyanı karşılar fakat kavramsal bütünlüğü bölerGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Dictionnaire Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
حَدِيث / الْحَدِيثİlahi vahiy ve Kur'anVahyin zamana hitap eden taze ve en üstün söz oluşu (Zümer 39:23, Kehf 18:6)
حَدِيث / حَدِيثًاİnsan sözü ve sıradan konuşmaİnsanların kendi aralarında ürettikleri veya gizledikleri ifadeler (Nisâ 4:78, Tahrîm 66:3)
الْأَحَادِيث / أَحَادِيثİbret verici olaylar ve rüya tabirleriTarihsel olayların ibretlik anlatıları ve rüyaların olaylara dönüşen yorumları (Yûsuf 12:6, Mü'minûn 23:44)
مُحْدَثZamansal olarak yeni inen uyarıcı vahiyMuhatabın hayatına yeni dahil olan taze ilahi hatırlatma (Enbiyâ 21:2, Şuarâ 26:5)
يُحْدِثُ / أُحْدِثَYeni bir durum veya hüküm meydana getirmeAllah'ın şartları değiştirmesi veya olayların gidişatında yeni bir boyut açması (Tâhâ 20:113, Talâk 65:1)
تُحَدِّثُ / فَحَدِّثْBir durumu açıkça beyan etme ve anlatmaKıyamette yerin haberlerini dökmesi veya nimetin şükranla ilan edilmesi (Zilzâl 99:4, Duhâ 93:11)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamÂlemin yaratılışı ve hudûs deliliÂlemin kadîm olmayıp sonradan yaratıldığının ispatıVarlığın yokluktan sonra meydana gelmesi anlamında teknikleşme
FıkıhHükmi kirlilik haliAbdesti bozan haller ve namaza engel durumlarHükmen temiz olan durumun sonradan gelen bir etkenle bozulması
TefsirVahyin nüzul sırası ve bağlamsallığıAyetlerdeki muhdes nitelemesinin Kur'an'ın yaratılmışlığıyla ilişkisiVahyin tarihsel akış içinde muhataba taze ve yeni bir uyarı olarak inmesi
HadisPeygamberî rivayetler ve bid'atSünnetin sözlü/eylemsel aktarımı ve dinde sonradan ihdas edilen sapmalarHz. Peygamber'den nakledilen haberler ile dine sonradan sokulan yenilikler

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve sünnet iletişimiİlahi hitabın güncelliğiDini bilinci sürekli uyanık ve diri tutmaVahiy donmuş bir metin değil, muhatabın her anına yeni müdahaledirKesin
İlmiEpistemoloji ve gözlemYeni veri ve olgu tespitiBilgi birikimini yeni gelişmelerle sınamaÖnceden bilinmeyen olayların tespitiyle kuramların güncellenmesiGüçlü
SiyasiYönetim ve kriz yönetimiBeklenmedik konjonktürel gelişmeKarar mekanizmalarını yeni durumlara uyarlamaOrtaya çıkan yeni siyasi dengelere göre meşru tedbirler geliştirmeGüçlü
İktisadiPiyasa ve üretim hareketleriYeni sermaye ve piyasa dalgalanmasıİktisadi dengeleri dinamik tutmaPiyasada önceden öngörülmeyen yeni taleplerin ve koşulların doğmasıGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAyrık zaman adımı ve durum geçişiBir sistemin t anındaki durumundan t+Δt anında yeni ve ölçülebilir bir duruma sıçramasıGüçlü
Beşeri bilimlerTarihsel olay ve paradigma kırılmasıToplumsal yapıda önceki dengeleri değiştiren yeni bir hadisenin vuku bulması ve anlatıya dönüşmesiKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü sadece Hz. Peygamber'e nispet edilen rivayet metinlerine veya alelade dedikoduya indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, hem ontolojik bir oluşu hem tarihte iz bırakan büyük hadiseleri hem de ilahi vahyin tazeliğini kapsar
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKur'an'ın kendi kendisine «hadis» demesindeki dinamik ve meydan okuyucu tazeliği göremeyip kavramı metinler arası polemiğe hapsetmek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın statik bir kanun kitabı değil, insanın varoluşsal zamanına anbean müdahale eden taze ve diri bir hitap olduğunu kavramayı sağlar
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Vahyin indiriliş tazeliğini anlatan Enbiyâ ve Şuarâ ayetlerinde, rüya ve olay örgüsünü çözen Yûsuf suresinde ve ilahi müdahaleyi bildiren Talâk suresinde belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Vahyin zamandan kopuk bir metin olduğu yanılgısını ve kökün yalnızca dille sınırlı olup ontolojik oluş boyutunu dışladığı zannını düzeltir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamKapalı bir eşikten geçerek dışarı çıkan, parlaklığı ve tazeliğiyle dikkat çeken yeni durum veya nesne.
  • Soyut anlamBir şeyin önceden mevcut değilken zamansal bir başlangıçla varlık alanına çıkması ve tecrübe edilebilir bir anlatı/etki üretmesi.
  • Sistematik karşılıkDurağan durumun bozulup yeni bir parametrenin sisteme dahil olmasıyla oluşan zamansal yenilenme ve bilgi akışı.
  • LaTeX modeliS(t)=0∀t<t0  ⟹  S(t)=1∀t≥t0
  • LaTeX açıklamasıModel, t0 anından önce varlık veya tezahür alanında bulunmayan bir durumun (S=0), bu eşik aşıldıktan sonra pozitif bir gerçeklik olarak belirmesini (S=1) sembolize eder. Böylece kökün çekirdeğinde yer alan yokluktan sonra var olma ve taze bir etki olarak ortaya çıkma dinamiği matematiksel olarak ifade edilmiş olur.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ح