حوط
ح - و - ط
KÖK- 28 geçiş
- 27 ayet
- 16 sîga
- 11 sözlük
Çeper, çit demektir. Sonra içine almak anlamı kazanmıştır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(11)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Çeper, çit demektir. Sonra içine almak anlamı kazanmıştır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.674 harfباب الحاء والطاء و وايء معهما
ح ط أ، ح و ط، ط ح و، ط و ح، ط ي ح، و ط ح مستعملات
حطأ:
الحطأُ- مهموز- شدّة الصرع. تقول: احتمله فحَطَأَ به الأرض. وحطأتُ رأسَهُ بيدي حطأة، وهو شدّة القَفْدِ براحتك. قال:
وإن حَطَأْتُ كَتِفَيْهِ ذَرْمَلا
حوط:
حاط يَحُوطُ حَوْطاً وحِياطةً. والحمارُ يَحُوطُ عانتَهُ: يَجْمَعُها، والاسم: الحِيطة: يقال: حاطَهُ حيِطةً إذا تعاهده.
واحتاطت الخيلُ بفلان وأحاطت به، أي:
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR554 harfالحائِطُ: واحد الحِيطانِ، صارت الواو ياءً لانكسار ما قبلها. وحَوَّطَ كَرْمَةُ تَحْويطاً: بنى حوله حائِطاً، فهو كَرْمٌ مُحَوَّطٌ. ومنه قولهم: أنا أحَوِّطُ حولَ ذلك الأمر، أي أدور. والحُواطَةُ: حَظيرةٌ تُتَّخذُ للطعام. والحيطَةُ بالكسر: الحِياطَةُ، وهما من الواو. وقد حاطَهُ يَحوطُهُ حَوْطاً وحيطَةً وحِياطَةً، أي كلأه ورعاه. ومع فلان حِيطَةٌ لك ولا تقل عليك، أي تَحنُّنٌ وتَعَطُّفٌ. والحمارُ يَحوطُ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR11.411 harf(باب الحاء والواو وما معهما من الحروف في الثلاثي)
(حوي) الحاء والواو وما بعده معتلٌّ أصل واحد، وهو الجمع يقال حوَيْتُ الشيءَ أحويه حَيَّاً([1])، إذا جمعتَه. والحَوِيَّة: الواحدةُ من الحوايا، وهي الأمعاء، وهي من الجمع. ويقولون للواحدة حاوياء. قال:
كأنّ نقيضَ الحَبِّ في حاويائِه *** فحيحُ الأفاعي أو نقيضُ العقارِبِ([2]) والحَوِيَّةُ: كساءٌ يحوَّى حولَ سَنام البعير ثم يُركَب. والحيُّ من أحياء
(باب الحاء والواو وما معهما من الحروف في الثلاثي) (حوي) الحاء والواو وما بعده معتلٌّ أصل واحد، وهو الجمع يقال حوَيْتُ الشيءَ أحويه حَيَّاً([1])، إذا جمعتَه. والحَوِيَّة: الواحدةُ من الحوايا، وهي الأمعاء، وهي من الجمع. ويقولون للواحدة حاوياء. قال: كأنّ نقيضَ الحَبِّ في حاويائِه *** فحيحُ الأفاعي أو نقيضُ العقارِبِ([2]) والحَوِيَّةُ: كساءٌ يحوَّى حولَ سَنام البعير ثم يُركَب. والحيُّ من أحياء العرب. والحِواء: البيت الواحد، وكلُّه من قياس الباب. (حوب) الحاء والواو والباء أصلٌ واحد يتشعّب إلى إثم، أو حاجة أو مَسكَنة، وكلها متقاربة. فالحُوبُ والحَوْب: الإثم. قال الله تعالى: ﴿إنَّهُ كانَ حُوباً كَبِيراً﴾ [النساء 2]، و﴿حَوْباً كَبيراً([3])﴾. والحَوْبة: ما يَأثم الإنسانُ في عقوقه، كالأمِّ ونحوها. وفلان يتحوّب من كذا، أي يتأثم. وفي الحديث: "ربِّ تقبّلْ توبَتي، واغفِرْ حَوبتي". ويقال التحوُّب التَّوجُّع. قال طُفيل: فذُوقُوا كما ذُقْنا غَداةَ مُحَجَّرٍ *** من الغيظ في أكبادنا والتحوُّبِ([4]) ويقال: أَلْحَقَ [الله([5])] به الحَوْبة، وهي الحاجةُ والمَسْكنة. فإنْ قيل: فما قياس الحَوْباء، وهي النَّفس؟ قيل لـه: هي الأصلُ بعينه؛ لأنّ إشْفَاق([6]) الإنسان على نفسه أغلبُ وأكثر. فأما قولهم في زجر الإبل. حُوْبُِ، فقد قُلْنا إنّ هذه الأصوات والحكاياتِ ليست مأخوذةً من أصلٍ. وكلُّ ذي لسانٍ عربيٍّ فقد يمكنه اختراعُ مثل ذلك، ثم يكثُرُ على ألسنة الناس. فأمّا الحَوأب فهو مذكور في بابه([7]). (حوت) الحاء والواو والتاء أصلٌ صحيح منقاس، وهو من الاضطراب والرَّوَغان، فالحُوت العظيم من السّمَك، وهو مضطربٌ أبداً غير مستقرّ. والعرب تقول: حاوَتَنِي فلانٌ، إذا راوغَني. ويُنشَد هذا البيت: ظَلّت تُحاوِتُني رَمْدَاءُ داهِيَةٌ *** يوم الثويَّةِ عن أهلي وعن مالي([8]) (حوث) الحاء والواو والثاء قِيلٌ غيرُ مطَّردٍ ولا متفرّع. يقولون: إنّ الحَوْثَاءَ الكبدُ وما يليها. وينشدون: * الكِرْشَ والحَوْثاء والمَرِيّا([9]) * وجاريةٌ حَوْثاء: سمينة. قال: * وهْيَ بِكْرٌ غريرةٌ حَوْثاءُ * وتركهم حَوْثاً بَوْثاً. إذا فرَّقَهم. وكل هذا متقاربٌ في الضّعف والقِلّة، ويقولون اسْتَبَثْتُ الشيءَ واستَحثْتُه، إذا ضاع في ترابٍ فطلبتَه. (حوج) الحاء والواو والجيم أصلٌ واحد، وهو الاضطرار إلى الشيء، فالحاجة واحدة الحاجات. والحَوْجاء: الحاجة. ويقال أحْوَجَ الرّجُلُ: احتاجَ. ويقال أيضاً: حاجَ يَحُوج([10])، بمعنى احتاجَ. قال: غَنِيتُ فلَم أرْدُدْكمُ عند بُِغْيَةٍ *** وحُجْتُ فلم أكدُدْكمُ بالأصابعِ([11]) فأمَا الحاجُ فضربٌ من الشَّوك، وهو شاذٌّ عن الأصل. (حوذ) الحاء والواو والذال أصلٌ واحد، وهو من الخفّة والسُّرعة وانكماشٍ([12]) في الأمر. فالإحْواذ السَّير السريع. ويقال حاذَ الحمارُ أُتُنَه يحُوذها، إذا ساقَها بعُنْف. قال العجاج: * يحُوذُهُنَّ وله حُوذِيُّ([13]) * والأحوذيُّ: الخفيف في الأمور، الذي حَذِقَ الأشياءَ وأتْقَنَها. وقالت عائشة في عمر: "كان واللهِ أحوَذِيَّاً نسيجَ وَحْدِه". والأحوذِيّان: جناحا القطاة. قال: * على أحوذِيَّينِ استقلّت([14]) * ومن الباب استحوَذَ عليه الشيطان، وذلك إذا غَلَبَه وساقَه إلى ما يريد من غَيِّه. ومن الشاذّ عن الباب أيضاً أنهم يقولون: هو خفيفُ الحاذِ. ويُنشِدون: خفيف الحاذِ نَسّال القيافي *** وعَبْدٌ للصَّحَابة غيرَ عَبْدِ([15]) ومن الشاذّ عن الباب: الحاذُ، وهو شجرٌ. (حور) الحاء والواو والراء ثلاثة أصول: أحدها لون، والآخَر الرُّجوع، والثالث أن يدور الشيء دَوْراً. فأما الأول فالحَوَر: شدّةُ بياض العينِ في شدّةِ سوادِها. قال أبو عمرو: الحَوَر أن تسودَّ العين كُلُّها مثلََُ الظباء والبقر. وليس في بني آدمَ حَوَرٌ. قال وإنما قيل للنساء حُورُ العُيون، لأنهن شُبِّهن بالظِّباء والبقر قال الأصمعيّ: ما أدري ما الحَوَر في العين. ويقال حوّرت الثيابَ، أي بيّضْتُها، ويقال لأصحاب عيسى عليه السلامُ الحواريُّون؛ لأنهم كانوا يحوِّرون الثِّياب، أي يبيّضونها. هذا هو الأصل، ثم قيل لكلِّ ناصر حَوَاريٌّ. قال رسول الله صلى الله عليه وآله: "الزُّبير ابنُ عمَّتي وحَوارِيَّ من أمّتي". والحَوَاريّات: النِّساء البيض. قال: فقُلْ للحَوَاريّاتِ يبكين غيرَنا *** ولا يَبْكِنا إلا الكلابُ النوابحُ([16]) والحُوَّارَى من الطَّعام: ما حُوِّر، أي بُيِّض. واحورَّ الشيءُ: ابيضّ، احوراراً. قال: يا وَرْدَُ إني سأموتُ مَرَّهْ *** فمَنْ حَليفُ الْجَفْنَةِ المُحوَرَّهْ([17]) أي المبيَّضَة بالسَّنَام. وبعضُ العرب يسمِّي النَّجم الذي يقال لـه المشترِي "الأحورَ". ويمكن أن يحمل على هذا الأصل الحَوَرُ، وهو ما دُبِغ من الجلود بغير القَرَظ ويكون ليِّنا، ولعل ثَمَّ أيضاً لوناً. قال العجّاج: بِحجِنَاتٍ يتثقَّبْنَ البُهَرْ *** كأنما يَمْزِقْنَ باللحم الحَوَرْ([18]) يقول: هذا البازي يمزّق أوساطَ الطير، كأنه يَمْزِق بها حَوَراً، أي يُسرع في تمزيقها. وأمّا الرجوع، فيقال حارَ، إذا رجَع. قال الله تعالى: ﴿إنَّهُ ظَنَّ أَنْ لَنْ يَحُورَ. بَلَى﴾ [الانشقاق 14- 15]. والعرب تقول: "الباطلُ في حُورٍ" أيْ رَجْعٍ ونَقْصٍ، وكلُّ نقص ورجوع حُورٌ. قال: * والذّمُّ يبقَى وزادُ القَومِ في حُورِ([19]) * والحَوْر: مصدر حار حَوْراً رَجَع. ويقال: " [نعوذ بالله([20])] من الحَوْر بعد الكَوْر". وهو النُّقصان بعد الزيادة. ويقال: "حارَ بعد ما كارَ([21])". وتقول: كلَّمتُه فما رجَعَ إليّ حَوَاراً وحِوَاراً ومَحُورَةً وحَوِيراً. والأصل الثالث المِحْور: الخشبةُ التي تدور فيها المَحَالة. ويقال حَوّرْتُ الخُبْزَةَ تحويراً، إذا هيّأتها وأدَرْتَها لتضعَها في المَلَّة. ومما شذَّ عن الباب حُِوار الناقة، وهو ولدُها. (حوز) الحاء والواو والزاء أصلٌ واحد، وهو الجمع والتجمّع، يقال لكلِّ مَجْمَعٍ وناحيةٍ حَوْزٌ وحَوْزَة. وحَمَى فلانٌ الحَوْزَة، أي المَجْمع والناحية. وجعلته للمرأةُ مثلاً لما ينبغي أن تحمِيَه وتمنعَه، فقالت: فَظَلْتُ أَحْثي التُّرْبَ في وجهه *** عنِّي وأحمِي حَوْزةَ الغائِبِ([22]) ويقال تَحوّزَت الحيةُ، إذا تلوّتْ. قال القُطامي: تَحَيَّزُ مِنِّي خشيةً أن أَضِيفَها *** كما انحازت الأفعى مخافةَ ضاربِ([23]) وكلُّ مَن ضمَّ شيئاً إلى نفسه فقد حازَهُ حَوْزاً. ويقال لطبيعة الرجُل حَوْزٌ. والحُوزِيُّ من الناس: الذي يَنْحازُ عنهم ويعتزلهم. ويروى بيت العجّاج: * يحوزُهنّ ولَهُ حُوزيّ([24]) * وهو الحِمار يجمع أتُنَهُ ويسوقُها. والأحْوَزِيُّ من الرجال مثل الأحوذيّ والقياس واحد. (حوس) الحاء والواو والسين أصلٌ واحد: مخالطة الشيء ووطؤُه. يقال حُسْتُ الشيءَ حَوْساً. والتحوُّس، كالتردّد في الشيء، وهو أنْ يُقِيم مع إرادة السفَر، وذلك إذا عارضَه ما يشغلُه. قال: * سِرْ قَدْ أَنَى لك أيُّها المُتحوِّسُ([25]) * ويقال الأحْوسُ الدائم الركْض([26])، والجريءُ الذي* لا يهوله شيء. قال: * أحْوَسُ في الظلماء بالرُّمْحِ الخَطِلْ([27]) * وهو حوّاس بالليل. (حوش) الحاء والواو والشين كلمة واحدةٌ. الحُوش الوَحْش. يقال للوحشيِّ حُوشِيٌّ. وقال عمرُ في زهيرٍ: "كان لا يعاظِل بين القوافي، ولا يتبع حُوشِيَّ الكلام، ولا يمدَحُ الرّجلَ إلا بما فيه". قال القتبيّ: الإبل الحُوشيّة منسوبةٌ إلى الحُوش، وإنها فُحولُ نَعَم الجِنِّ، ضَرَبتْ في بعض الإبل فنُسِبتْ إليها. قال رؤبة: *جَرَّت رحانا مِن بلاد الحُوشِ([28]) * وأظنُّ أنَّ هذا من المقلوب، مثل جَذَبَ وجَبَذَ. وأصل الكلمة إن صَحّت فمن التجمُّع والجَمْع، يقال حُشْتُ الصّيدَ وأَحَشْتُه، إذا أخذْتَه من حَوَالِه([29]) وجمعتَه لتَصْرفه إلى الحِبالة. واحتَوَشَ القومُ فلاناً: جعَلُوه وَسْطهم. ويقال تَحَوَّشَ عنِّي القوم: تنحَّوا. وما ينحاش فلانٌ مِن شيءٍ، إذا لم يتجمَّعْ له؛ لقلّة اكتراثِه به. قال: وبَيْضاءَ لا تَنحاشُ مِنّا وأمُّها *** إذا ما رأتْنَا زِيل مِنّا زَوِيلُها([30]) ويقال إنّ الحُوَاشَةَ الأمْرُ يكون فيه الإثمُ؛ وهو من الباب، لأن الإنسان يتجمَّع منه ويَنْحاش. وأنشد: أردْتَ حُواشةً وجهِلْتَ حَقّاً *** وآثَرْتَ الدُّعابَةَ غير راضِ([31]) ويقال الحُواشَة الاستحياء؛ وهو من الأصل، لأن المستحيي يتجمَّع من الشيء. والحَوْشُ: أن يأكل الإنسانُ من جوانب الطعام حتى يَنْهَكه([32]). والحائِش: جماعة النَّخْل، ولا واحدَ له. (حوص) الحاء والواو والصاد كلمة واحدةٌ تدلُّ على ضِيق الشيء. فالحَوْص الخِياطة؛ حُصْت الثّوبَ حَوْصاً، وذَلك أن يُجمَع بين طرَفَيْ ما يُخاط. والحَوَصُ: ضِيقُ مُؤْخِر العينين في غَوْرها. ورجلٌ أحوص. ويقال بل الأحوص الضيِّق إحدى العَينَيْن. (حوض) الحاء والواو والضاد كلمةٌ واحدةٌ، وهو الهَزْم في الأرض. فالحَوْض حَوْض الماء. واستَحْوَضَ الماءَ: اتَّخَذ لنفسه حَوْضاً. والمُحَوَّض، كالحوض يُجعل للنخلة تشربُ منه. ويقال فلانٌ يُحوِّض حَوَاليْ فُلانة، إذا كان يهواها. ويقال للرّجل المهزوم الصَّدْرِ: حوض الحِمار؛ وهو سَبٌّ. (حوط) الحاء والواو والطاء كلمةٌ واحدة، وهو الشيء يُطِيفُ بالشيء. فالحَوْط مِن حاطَه حَوْطاً. والحِمار يَحُوط عانَتَه: يجمعُها. وحَوَّطت حائطاً. ويقال إنَّ الحُوَاطَةَ([33]) حَظِيرةٌ تتَّخذ للطعام. والحَوْطُ: شيءٌ مستدير تعلقهُ([34]) المرأةُ على جَبِينها، مِن فِضَّة. (حوق) الحاء والواو والقاف أصلٌ واحد يقْرُب من الذي قبلَه. فالحََُوق: ما استدارَ بالكَمَرة. والحَوْق: كَنْس البَيت. والمِحْوَقة: المِكْنَسة. والحُواقَة: الكُنَاسَة. (حوك) الحاء والواو والكاف، ضمُّ الشيء إلى الشيء. ومن ذلك حَوْك الثَّوْبِ والشّعر. (حول) الحاء والواو واللام أصلٌ واحد، وهو تحرُّكٌ في دَوْرٍ. فالحَوْل العام، وذلك أنه يَحُول، أي يدور. ويقال حالتِ الدّارُ وأحالَتْ وأحْوَلتْ: أتى عليها الحول. وأحْوَلْتُ أنا بالمكان وأحَلْتُ، أي أقمتُ به حَوْلاً. يقال حال الرجل في متنِ فرسه يَحُول حَوْلاً وحُؤُولاً، إذا وثَبَ عليه، وأحال أيضاً. وحال الشخصُ يَحُول، إذا تحرَّك، وكذلك كلُّ متحوِّلٍ عن حالة. ومنه قولهم استَحَلْتُ الشخصَ، أي نظرتُ هَلْ يتحرَّك. والحِيلَة والحَويلُ والمُحاوَلَة مِنْ طَريقٍ واحد، وهو القياسُ الذي ذكرناه؛ لأنه يدور حوالَيِ الشيء ليُدْرِكَه. قال الكميت: وذاتِ اسْمَين والألوانُ شَتَّى *** تُحَمَّق وهي بَيِّنَةُ الحَوِيلِ([35]) ذات اسمَين: رَخمة؛ لأنها رخَمَةٌ وأَنُوق. تحمَّق وهي ذاتُ حِيلةٍ؛ لأنها تكون بأعالي الجبال، وتَقْطَع في أول القواطِع وترجعُ في أوَّلِ الرَّواجع وتحبُّ ولدها وتَحضُن بيضَها، ولا تمكِّن إلا زوجَها([36]). والحُوَلاء: ما يخرج من الولد؛ وهو مُطيفٌ. (حوم) الحاء والواو والميم* كلمةٌ واحدة تقرُب من الذي قبلها، وهو الدَّوْر بالشيء يقال حام الطائرُ حَوْلَ الشيءِ يحوم. والحَوْمَةُ: مُعظَم القتال، وذلك أنهم يُطِيف بَعضُهم بِبَعض. والحَوْم: القطيع الضَّخم من الإبل. والحَوْمانة: الأرض المستديرة، ويقال يُطيفُ بها رمل. -------------------------------------------------ـ ([1]) يقال حواه حيا، وحواية كسحابة. ([2]) لجرير في ديوانه 83 واللسان (حوى). وانظر ما سيأتي في (فح). ([3]) قرأ الجمهور بضم الحاء، والحسن بفتحها. ([4]) ديوان طفيل 14 والمجمل واللسان (حوب). ([5]) التكملة من المجمل واللسان. ([6]) في الأصل: "اشتقاق" تحريف. ([7]) سيذكره في باب ما جاء من كلام العرب على أكثر من ثلاثة أحرف. ([8]) أنشده في المجمل واللسان (حوت). والثوية، بفتح فكسر، ويقال أيضاً بالتصغير: موضع قريب من الكوفة. ([9]) قبله كما في اللسان (حوث): * إنا وجدنا لحمها طريا * ([10]) يقال حاج يحوج ويحيج. ([11]) للكميت بن معروف الأسدي، كما في اللسان. ويروى: "وحجت" بالكسر. ([12]) في الأصل: "والكماش". ([13]) ديوان العجاج 71. وأنشده في اللسان (حوذ) بدون نسبة. ([14]) البيت بتمامه كما في اللسان: على أحوذيين استقلت عليهما *** فما هي إلا لمحة فتغيب([15]) هو كما قيل: "سيد القوم خادمهم". والبيت في اللسان (حوذ). ([16]) لأبي جلدة اليشكري، كما في اللسان والمؤتلف والمختلف للآمدي 79. وهو في الأخير برواية: "فقل لنساء المصر". ([17]) الرجز لأبي مهوش الأسدي، كما في اللسان. وترجمة أبي المهوش في الخزانة (3: 86). وورد: ترخيم وردة، وهي امرأته. ([18]) ديوان العجاج 17 واللسان (مزق، حور). ([19]) لسبيع بن الخطيم. وصدره كما في اللسان: * واستعجلوا عن خفيف المضغ فازدردوا * ([20]) التكملة من المجمل واللسان. ([21]) في الأصل: "كان" تحريف، وإنما هي كار، بمعنى زاد. ([22]) البيت في اللسان (حوز، أيا). ([23]) يصف عجوزاً استضافها فجعلت تروغ عنه. ضفت الرجل: نزلت به ضيفا. والبيت في الديوان 52 واللسان (حوز، ضيف). ورواية الديوان: فردت سلاماً كارها ثم أعرضت *** كما انحاشت الأفعى مخافة ضارب([24]) ديوان العجاج 71 واللسان (حوز). وقد سبق في مادة (حوذ). ([25]) صدر بيت للمتلمس (حوس). وعجزه: * فالدار قد كادت لعهدك تدرس * ([26]) في الأصل: "الدائم الركض والجري الركض". والكلمتان الأخيرتان مقحمتان. ([27]) البيت في المجمل واللسان (حوس). ([28]) ديوان رؤبة 78 والحيوان (1: 155/ 6: 218) واللسان (حوش). ([29]) يقال من حواله وحواليه، وحوله وحوليه. ([30]) لذي الرمة في ديوانه 454 واللسان (8: 180/ 13: 337/ 20: 165) والحيوان (5: 574). ([31]) روايته في اللسان (حوش): غشيت حواشة وجهلت حقاً *** وآثرت الغواية غير راض([32]) في الأصل: "حتى ينكهه"، صوابه من المجمل. ([33]) في الأصل: "الحوصة"، صوابه من المجمل واللسان. ([34]) في الأصل: "تعلقها". ([35]) في الحيوان (7: 18) واللسان (حول): "كيسة الحويل". ([36]) انظر الحيوان (7: 19). ـ
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.253 harfح و ط
حاطك الله حياطة.
ولازلت في حياطة الله ووقايته.
ورجل حيط: يحوط أهله وإخوانه.
وفلان يتحوط أخـاه حيطـة حسنـة: يتعاهـده ويهتـم بأمـوره.
والحمـار يحـوط عانتـه: يحفظهـا ويجمعها.
وحوطت حائطاً.
وأحاط بهم العدو.
وقد احتاط في الأمر واستحاط سمعتهم ومن المجاز: أحاط به علماً: أتى على أقصى معرفته كقولك قتله علماً وعلمه علم إحاطة إذا علمه من جميع وجوهه لم يفته شيء منها
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR4.107 harfحاطَه يَحُوطُه حَوْطاً وحِيطةً وحِياطةً: حَفِظَه وتعَهَّده؛ وقول الهذلي:
وأَحْفَظُ مَنْصِبي وأَحُوطُ عِرْضِي،
وبعضُ القومِ ليسَ بذِي حِياطِ
أَراد حِياطة، وحذف الهاء كقول اللّه تعالى: وإِقامِ الصلاة، يريد الإِقامة، وكذلك حَوَّطه؛ قال ساعدة ابن جُؤَيّةَ:
عليَّ وكانُوا أَهلَ عِزٍّ مُقَدَّمٍ
ومَجْدٍ، إِذا ما حُوِّطَ المَجْدُ نائل
(* قوله «حوط المجد» وقوله «ويروى حوص» كذا في الأصل مضبوطاً.) ويروى:
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR368 harf* ح و ط * * الحائِطُ * واحد الحيطان و * حَوَّطَ * كرمه * تحويطا * بنى حوله حائطا فهو كرم * مُحَوَّطٌ * ومنه قولهم أنا * أُحَوِّطُ * حول ذلك الأمر أي أدور و * حَاطَهُ * كلأه ورعاه وبابه قال وكتب و * حِيطَةً * أيضا بالكسر والحمار يحوط عانته أي يجمعها و * احْتَاطَ * لنفسه أخذ بالثقة و * أحَاطَ * به علمه أحاط به علما و * أحَاطَتِ * الخيل به و * احتاطَتْ * به أي أحدقت به
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR6.854 harfحاطه يحوطه حوطا وحيطة وحياطة، بكسرهما: حفظه وصانه وكلأه، ورعاه، وذب عنه، وتوفر على مصالحه وتعهده، وقول الهذلي:
وأحفظ منصبي وأحوط عرضي وبعض القوم ليس بذي حـياط أراد حياطة، وحذف الهاء، كقول الله تعالى وإقام الصلاة يريد الإقامة، كحوطه تحويطا قال ساعدة بن جؤية:
علي وكانوا أهل عز مـقـدم ومجد إذا ما حوط المجد نائلي
ويروى حوض وقد
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR13.858 harfحَاطَ بِهِ
1 حَاطَ بِهِ حاط به حاط بة , aor. يَحُوطُ: see 4, in three places. ― -b2- حَاطَهُ, (S, Msb, K,) aor. as above, (S, Msb,) inf. n. حَوْطٌ (S, Msb, K) and حِيطَةٌ and حِيَاطَةٌ, (S, K, TA, [the second and third, in the CK, erroneously, with fet-h to the ح, the former of them being expressly said in the S and TA, and the latter also in the TA, to be with kesr, and both being shown in the S
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR986 harfحَاطَ
حَاطَ ( w ) U ( n. ac. حَوْط 1 , حِيْطَة [ 2tI ] , حِيَاطَة [ 23t ] ),
a. Watched, guarded.
حَوَّطَ
حَوَّطَ II ,
a. Surrounded, closed in; enclosed.
b. see I .
حَاْوَطَ
حَاْوَطَ III ,
a. Importuned, beset.
أَحْوَطَ
أَحْوَطَ IV
a. [ Bi ], Surrounded, closed in; besieged, blockaded.
b. Understood perfectly.
اِحْتَوَطَ
اِحْتَوَطَ VIII
a. [ 'Ala ], Watched over.
b. Was on his
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok24.312 harfحوط
حَاطَ - يَحُوطُ - أَحَاطَ - يُحِيْطُ ، أُحِيْطَ - يُحَاطُ - مُحِيْط
حَاط َ - يَحُوْطُ + كائن أو شيء أو أمر + بـِ كائن أو شيء: يشكل بنفسه حول الشيء حاجزاً حافظاً يحجز الحركة منه وإليه إلا يإذنه: يضعه تحت السيطرة: يشكل حوله حائطاً للحفظ والسيطرة
أَحَاطَ - يُحِيْطُ + كائن + بشيء أو بكائن أو بمعلومات عن شيء أو كائن : على وزن " أفعل " من "
Sîgalar(16)
- مُحِيطٌKuşatan(مُفْعِلٌ)×6
- أَحَاطَKuşattı(أَفْعَلَ)×4
- تُحِطْKuşatırsın(تُفْعِلْ)×2
- لَمُحِيطَةٌKuşatan(لَمُفْعِلَةٌ)×2
- مُحِيطًاKuşatan(مُفْعِلًا)×2
- يُحِيطُونَKuşatırlar(يُفْعِلُونَ)×2
- أَحَطْتُKuşattım(أَفْعَلْتُ)×1
- أَحَطْنَاKuşattık(أَفْعَلْنَا)×1
- أُحِيطَKuşatıldı(أُفْعِلَ)×1
- تُحِيطُواKuşatırsınız(تُفْعِلُوا)×1
Mücavir kökler38 mücavir (187 toplam)
- شيأ
8 ortak ayet · Şey
- فرح
2 ortak ayet · Ferh (ha) “Felah” çatlak toprak demektir, sonra toprağı…
- لدي
2 ortak ayet · Onların yanı
- أذن
3 ortak ayet · Kulak demektir
- وري
2 ortak ayet · Arka
- عمل
5 ortak ayet · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
- خبر
2 ortak ayet · Haber : Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
- صوب
2 ortak ayet · Sağanak yağmur demektir
- فتن
2 ortak ayet · Fitne, Madeni curuftan temizlemek için eritmek demektir
- سوأ
3 ortak ayet · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
- جهم
2 ortak ayet · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir
- سمو
4 ortak ayet · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
Geçtiği ayetler(27)
أَوْ كَصَيِّبٍ مِنَ السَّمَاءِ فِيهِ ظُلُمَاتٌ وَرَعْدٌ وَبَرْقٌ يَجْعَلُونَ أَصَابِعَهُمْ فِي آذَانِهِمْ مِنَ الصَّوَاعِقِ حَذَرَ الْمَوْتِ وَاللَّهُ مُحِيطٌ بِالْكَافِرِينَ
KuşatanYahut gökten inen sağnağa tutulmuş gibilerdir ki; onda karanlıklar, gök gürültüsü ve şimşek vardır. Yıldırımlardan ölmek korkusuyla parmaklarını kulaklarına tıkarlar. Allah kafirleri çepeçevre kuşatıcıdır.
إِنْ تَمْسَسْكُمْ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَإِنْ تُصِبْكُمْ سَيِّئَةٌ يَفْرَحُوا بِهَا وَإِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا لَا يَضُرُّكُمْ كَيْدُهُمْ شَيْئًا إِنَّ اللَّهَ بِمَا يَعْمَلُونَ مُحِيطٌ
KuşatanSizlere bir iyilik dokunursa; bu onları, üzer. Ama başınıza bir felaket gelirse; buna sevinirler. Sabreder ve sakınırsanız, onların hilesi size hiçbir zarar veremez. Şüphesiz ki, Allah, onların yaptıklarını kuşatmıştır.
وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ خَرَجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ بَطَرًا وَرِئَاءَ النَّاسِ وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَاللَّهُ بِمَا يَعْمَلُونَ مُحِيطٌ
KuşatanHem yurtlarından böbürlenerek ve insanlara gösteriş yaparak çıkan ve Allah yolundan alıkoyanlar gibi olmayın. Allah, onların yaptıklarını çepeçevre kuşatandır.
قَالَ يَاقَوْمِ أَرَهْطِي أَعَزُّ عَلَيْكُمْ مِنَ اللَّهِ وَاتَّخَذْتُمُوهُ وَرَاءَكُمْ ظِهْرِيًّا إِنَّ رَبِّي بِمَا تَعْمَلُونَ مُحِيطٌ
KuşatanDedi ki: Ey kavmim; benim taraftarlarım size göre Allah’tan daha mı üstün ki O’na sırt çevirdiniz? Doğrusu Rabbım, sizin yaptıklarınızı kuşatmıştır.
أَلَا إِنَّهُمْ فِي مِرْيَةٍ مِنْ لِقَاءِ رَبِّهِمْ أَلَا إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ مُحِيطٌ
Kuşatanİyi bilin ki; onlar, Rabblarına kavuşmaktan şüphededirler. Dikkat edin, muhakkak ki Allah; her şeyi çepeçevre kuşatandır.
وَاللَّهُ مِنْ وَرَائِهِمْ مُحِيطٌ
KuşatanAllah ise onları arkadan kuşatandır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حوط |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (ecvef-vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حفظ, حصن, سور, كلأ |
| Zıt Kök | ضيع |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin çevresini çitle, duvarla veya sınırla çepeçevre sarıp dış tesirlerden koruma ve bir arada tutma |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi ilmin, kudretin veya azabın varlığı her yönden bütünüyle kuşatması, hiçbir kaçış ve bilgisizlik boşluğu bırakmaması |
| Çekirdek Özet 3 | Çevreleme yoluyla tam denetim ve koruma sağlayan, varlığın sınırlarını ve güvenliğini belirleyen kapalı sistem yapısı |
| Kritik Hata Riski | Kökü sadece düşmanca bir askeri kuşatma veya kısıtlama sanıp koruma, gözetme ve tam bilgiyle kuşatma (ihtiyat/ihata) boyutunu göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حو | Çevirme, bükme, kendi içine dönme ve sınırlandırma yoluyla bir alanı veya varlığı toplama; حوز (kendi tarafına çekip toplama), حول (bir şeyin etrafında dönme, dönüşme), حوي (içine alma, sarıp toplama) köklerinde görüldüğü gibi bir merkezin çevresinde büzülme ve çevreleme hareketini ifade eder. | ط | Dairesel kapatma, çeper örme ve kesin bir sınır çekme imgesi katarak toplanan şeyin etrafına aşılmaz bir duvar veya çit çekme, böylece çepeçevre kuşatma anlamını sabitleştirir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | Çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Dış dünyadan ayıran, içeri ile dışarı arasına kesin sınır koyan koruyucu engel |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Parçaları birbirine bağlayarak yapıyı sağlamlaştıran ve devamlılığı kuran bağlayıcı unsur |
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Yuvarlak hatlarla bütünüyle çevreleyen, dışarıya açıklık bırakmayan dairesel sarma hareketi |
| حوط | Çit ve duvarla sınır çekip kazıklarla sabitleyerek bir varlığı veya alanı dairesel biçimde çepeçevre kuşatma ve koruma | Bir şeyin etrafını her yönden tam bir çeperle sararak içine alma, dışarıdan gelecek etkilere karşı koruma ve denetim altına alma bütünü |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir bahçenin, mülkün veya ekinin etrafına taştan veya dikenden duvar ya da çit örmek (hâit); yaban eşeğinin sürüsünü dağılmaması için çepeçevre sarıp bir arada tutması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Sa‘de b. Cüeyye el-Hüzelî bir beytinde şerefin ve yüceliğin her yönden korunup kuşatılmasını bu kökle tasvir eder: علي وكانوا أهل عز مقدم / ومجد إذا ما حوط المجد نائل |
| Erken Arapça kullanım | Bir kimseyi koruyup gözetmek, haklarını müdafaa etmek ve ihtiyaçlarını üstlenmek anlamında حاطه حوطا وحياطة tabiri kullanılmış; Abbas b. Abdilmuttalib’in Hz. Peygamber’e yönelik amcası Ebu Talib’in himayesini anlatırken كان يحوطك ifadesine yer verilmiştir |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Sami dillerinde حوط kökü, temel olarak bir alanın sınırlandırılması, çitle çevrilmesi, korunması ve emniyet altına alınması semantik matrisi üzerinde yer alır. Batı Sami sahasında ve özellikle İbranicede kökün soydaş biçimleri olan h-w-t veya h-y-t çizgisi, "duvar", "çeper" ve "iplikle çevreleme" gibi somut koruma araçlarını bildirir; nitekim İbranice hût (חוּט) kelimesi sınır belirleyen ip veya çevreleyici bağ anlamına gelirken, Aramice/Süryanice katmanında hyṭ kökü dikmek, çevresini örmek ve bir araya toplamak yönünde anlam kazanır. Arapçada kök, somut düzlemde bahçe duvarı ve koruyucu ağıl anlamındaki hâit (حائط) ve huvâta (حواطة) formlarında kökleşmiş; ardından fiziksel sınırlamadan idari, ahlaki ve zihni korumaya (hıyâta, ihtiyat), oradan da her şeyi bütünüyle kavrayan ilahi ilim ve kudretin kuşatmasına (ihâta) doğru düzenli bir semantik genişleme göstermiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çit, duvar çekme, koruma ve bütünüyle çevreleme | Bahçe duvarı (hâit) ve gözetme (hıyâta) üzerinden her şeyi çepeçevre içine alan tam kuşatma (ihâta) anlamı gelişmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice hût (çevreleyen ip, sınır bağı), Süryanice hyṭ (çevresini dikmek, birleştirmek) | Alanı veya nesneyi bir bağla ya da duvarla çevreleyip dağılmaktan koruma ortak çekirdeği mevcuttur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi ötesinde doğrudan ve fonetik olarak kanıtlanabilir Afro-Asyatik bir soydaş tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حوط | Anlamlı | Kuşatmak, korumak, çevrelemek | Bir şeyin çevresini sarıp koruma altına almak veya bütünüyle denetlemek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| حطو | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız bir anlam matrisi oluşmamıştır; Kur'an'da geçmez |
| وحط | Anlamlı | Saplamak, yere vurmak, sertleştirmek | Bir şeyi yere kuvvetle vurmak veya zemini sıkıştırmak | Kur'an'da geçmez; hedef kökle zıt veya doğrudan anlamsal bağı zayıftır |
| وطح | Anlamlı | İtmek, defetmek, yükletmek | Bir şeyi birinin üzerine yıkmak, yüklemek veya uzaklaştırmak | Kur'an'da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn müsta'mel sayar |
| طحو | Anlamlı | Yaymak, sermek, uzaklaştırmak | Tıpkı دحو gibi bir şeyi yayıp döşemek, uzaklara fırlatmak | Kur'an'da geçer (طحى); kuşatmanın zıddına açma ve yayma yönü taşır |
| طوح | Anlamlı | Helak olmak, savrulmak, kaybolmak | Bir kimsenin çölde yolunu kaybetmesi, savrulup gitmesi | Kur'an'da geçmez; sınırın kaybolmasıyla dağılmayı ifade eder |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حوط | Merkez | Kuşatma, koruma, tam kavrama | Bir varlığı her yönden çepeçevre sararak hiçbir kaçış veya açık nokta bırakmaksızın sınırlandırmak ve denetlemek | Hem fiziksel çevrelemeyi hem de zihni ve ontolojik tam kavramayı içerir |
| حفظ | Komşu | Koruma, gözetme | حفظ, nesneyi zayi olmaktan ve bozulmaktan korumaya odaklanır; حوط gibi dairesel bir kuşatma şartı aramaz | Dış etkenlere karşı uyanık bulunup kollamak |
| حصن | Komşu | Müstahkem kılma, sığınma | حصن, yüksek ve aşılmaz sığınaklarla korumaktır; حوط ise alanın çeperini sararak içine alma esasına dayanır | Kale veya tepe gibi bir yapıyla savunma sağlama |
| سور | Komşu | Duvarla çevirme, yükselme | سور, şehrin veya alanın çevresine yüksek sur çekmektir; حوط kadar ilmi ve kavramsal kuşatmayı içermez | Fiziksel taş ve sur bariyeri kurma |
| كلأ | Komşu | Gözetip kollama | كلأ, bakım ve himaye amacıyla takip etmektir; geometrik ve hacimsel bir çevreleme içermez | Gece ve gündüz zarar gelmesini önleme |
| ضيع | Zıt | Zayi etme, korumasız bırakma, dağıtma | Sınırları ve çeperi terk ederek varlığın heba olmasına, sahipsiz ve açıkta kalmasına yol açmak | Kuşatıcı koruma ve denetimin tam zıddı |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حوط | Kuşatmak, korumak, tam bilmek | Dairesel olarak etrafını sarıp içine alma, denetleme ve eksiksiz kavrama | Kesin |
| Latince | Cingere, circumdare, comprehendere | Çevrelemek, kuşatmak, kavramak | Circumdare fiziksel çevrelemeyi karşılarken, comprehendere zihnen ve bütünüyle içine almayı karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | Encompass, surround, comprehend | Kuşatmak, çevrelemek, tam kavramak | Encompass ve surround dış hatları kuşatmayı, comprehend ise bilginin nesnesini eksiksiz sarmasını verir. | Kesin |
| Almanca | Umgeben, umfassen, begreifen | Kuşatmak, kapsamak, kavramak | Umfassen hem mekânsal hem mantıksal kapsamayı, begreifen kavrayarak ihata etmeyi karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | Entourer, englober, cerner | Kuşatmak, bütünüyle içine almak | Englober bütünü içine almayı, cerner ise kaçış bırakmayacak şekilde çevrelemeyi aktarır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مُحِيطٌ / بِكُلِّ شَيْءٍ مُحِيطًا | İlahi ilmin ve kudretin her şeyi kuşatması | Allah Teâlâ'nın ilminin ve gücünün hiçbir şeyi dışarıda bırakmaksızın kavraması; Bakara 2:19, Nisâ 4:126, Fussilet 41:54 |
| أَحَاطَ بِهِ / لَمُحِيطَةٌ | Azabın veya günahın suçluyu çepeçevre sarması | Kötülüklerin ve cehennem ateşinin inkârcıları hiçbir kaçış yolu bırakmadan kuşatması; Bakara 2:81, Kehf 18:29, Tevbe 9:49 |
| أَحَطْتُ بِمَا لَمْ تُحِطْ بِهِ | Bir meseleyi derinlemesine ve eksiksiz kavramak | Hüdhüd'ün Süleyman aleyhisselama getirdiği bilgiyi bütünüyle bilmesi bağlamı; Neml 27:22, Kehf 18:68 |
| أُحِيطَ بِهِمْ | Yok edilmek, helak çemberine düşmek | Gemide fırtınaya yakalananların veya helak tehlikesiyle her taraftan sarılanların durumu; Yûnus 10:22, Yûsuf 12:66, Kehf 18:42 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi sıfatlar (İlim ve Kudret) | Allah'ın "Muhît" ismi ve ilminin her şeyi ihata etmesi; yaratılmışların O'nun ilmini kuşatamayacağı meselesi | Mekânsal bir sınırlamadan tenzih edilerek, ilim ve kudretin varlıkta hiçbir boşluk bırakmayan mutlak hakimiyeti |
| Fıkıh | İhtiyat ve mülkiyet sınırları | Şüpheli durumlarda koruyucu hükmü almak (ihtiyat); arazinin etrafına duvar veya çit çekerek mülkiyet ve himaye alanı (hâit) oluşturmak | Hukuki hakların ve ibadetlerin riske atılmadan güvence altına alınması |
| Tefsir | Ahiret azabı ve günah kavramı | Günahın insanı kuşatması (ehâtat bihi hatîetüh) ifadesinin küfür mü yoksa büyük günah mı olduğu tartışması | İnsanın tevbe yollarını tıkayarak manevi olarak her yönden kilitlenmesi hali |
| Hadis | Cemaatin ve ümmetin korunması | "Müslümanların duasının arkalarından onları kuşatması" (tuhîtu da'vetühüm min verâihim) rivayeti | Toplumu dışarıdan gelecek fitne ve saldırılara karşı bir kalkan gibi bir arada tutan manevi çeper |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık-yaratıcı ilişkisi | İlahi denetim ve mutlak ihata | Kaçınılmaz sorumluluk yükleme | Kulun hiçbir eyleminin ve halinin ilahi ilim ve adaletin kapsama alanı dışına çıkamayacağını bilmesi | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve metodoloji | Kapsamlı kavrayış (ihata ilmi) | Bütüncül bilgi üretme | Bir konunun tüm değişkenlerini, illetlerini ve sonuçlarını dışarıda hiçbir belirsizlik bırakmadan inceleme | Güçlü |
| Siyasi | Güvenlik ve sınır yönetimi | Savunma hattı ve egemenlik çeperi | İç emniyeti koruma, dış tehdidi engelleme | Devletin sınırlarını koruyucu tahkimatla belirleyerek içerdeki düzeni koruması ve düşman kuşatmasını yarması | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve risk yönetimi | Korunaklı varlık ve ihtiyat rezervi | Risklere karşı güvence sağlama | Kaynakların heba olmasını önlemek için etrafına emniyet payı (ihtiyat fonu) konulması ve sermayenin çeper içine alınması | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kapalı eğri / Topolojik sınır (Boundary / Clôture) | Bir uzayda veya kümede tüm elemanları çevreleyip dış ortamdan ayıran, integrasyon yüzeyini belirleyen kapalı yüzey yapısı | Kesin |
| Beşeri bilimler | Kurumsal sınır / Koruyucu kalkan (Containment) | Bir toplumun veya bireyin kimliğini ve dengesini tehdit eden sapmalara karşı oluşturduğu koruyucu normatif çeper | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca düşman ordusunun muhasarası veya baskıcı bir kısıtlama biçiminde anlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir varlığı koruyup geliştiren, haklarını savunan, dağılmasını önleyen himaye çeperi ve ilahi ilmin her şeyi şefkat ve adaletle sarıp sarmalaması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Allah'ın "Muhît" vasfını sadece cezalandırıcı bir ablukaya indirgemek; böylece ilmin, hikmetin ve rahmetin kuşatıcılığını gözden kaçırarak dini tasavvuru daraltmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ontolojik çatısını oluşturan "Allah'ın her şeyi kuşatmışlığı" ilkesini temellendirir; insanın aşkın bir kudretin koruması ve denetimi altında olduğunu, hiçbir eylemin kayıtsız kalmadığını bildirir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tevhid ve ilahi ilim ayetlerinde (Ayetü'l-Kürsî, Fussilet, Talâk), cehennem azabının kaçınılmazlığını anlatan tablolarda ve bilgiye dayalı iddiaların sınandığı kıssalarda (Kehf, Neml) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın ilahi adaletten gizlenebileceği veya varlığın başıboş bırakıldığı zannını ortadan kaldırır; ayrıca bilginin yüzeysel tahminlerle değil ancak meseleyi her yönüyle ihata ederek kurulabileceğini gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir arazinin, bahçenin veya sürünün etrafına taş veya çitten duvar çekerek dağılmasını engellemek ve onu koruma altına almak.
- Soyut anlamBir nesneyi, olguyu veya varlığı zihnen, ilmen ya da kudret olarak her yönüyle içine alıp hiçbir eksik ve kaçış noktası bırakmayacak şekilde kavramak.
- Sistematik karşılıkBir sistemin dış çevreyle sınırını belirleyen, iç güvenliğini sağlayan ve bütün elemanlarını ortak bir denetim alanı altında tutan kapalı çeper dinamiği.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde kuşatılan varlık alanını, bu alanı her yönden çevreleyen kapalı sınırı (çeperi/hâiti), ise sistemin dışını temsil eder. Sınırın tam kapalı olması sayesinde dışarıya kaçış veya açık bir boşluk kalmaz; böylece bu alan içerisindeki her bir unsuru, kuşatıcı merkezin mutlak bilgisi ve denetimi olan (ihata) kümesinin bütünüyle içinde kalır.