حوط
ح - و - ط
KÖK- 28 geçiş
- 27 ayet
- 16 sîga
- 11 sözlük
Çeper, çit demektir. Sonra içine almak anlamı kazanmıştır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(11)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Çeper, çit demektir. Sonra içine almak anlamı kazanmıştır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.674 harfباب الحاء والطاء و وايء معهما
ح ط أ، ح و ط، ط ح و، ط و ح، ط ي ح، و ط ح مستعملات
حطأ:
الحطأُ- مهموز- شدّة الصرع. تقول: احتمله فحَطَأَ به الأرض. وحطأتُ رأسَهُ بيدي حطأة، وهو شدّة القَفْدِ براحتك. قال:
وإن حَطَأْتُ كَتِفَيْهِ ذَرْمَلا
حوط:
حاط يَحُوطُ حَوْطاً وحِياطةً. والحمارُ يَحُوطُ عانتَهُ: يَجْمَعُها، والاسم: الحِيطة: يقال: حاطَهُ حيِطةً إذا تعاهده.
واحتاطت الخيلُ بفلان وأحاطت به، أي:
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR554 harfالحائِطُ: واحد الحِيطانِ، صارت الواو ياءً لانكسار ما قبلها. وحَوَّطَ كَرْمَةُ تَحْويطاً: بنى حوله حائِطاً، فهو كَرْمٌ مُحَوَّطٌ. ومنه قولهم: أنا أحَوِّطُ حولَ ذلك الأمر، أي أدور. والحُواطَةُ: حَظيرةٌ تُتَّخذُ للطعام. والحيطَةُ بالكسر: الحِياطَةُ، وهما من الواو. وقد حاطَهُ يَحوطُهُ حَوْطاً وحيطَةً وحِياطَةً، أي كلأه ورعاه. ومع فلان حِيطَةٌ لك ولا تقل عليك، أي تَحنُّنٌ وتَعَطُّفٌ. والحمارُ يَحوطُ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR11.411 harf(باب الحاء والواو وما معهما من الحروف في الثلاثي)
(حوي) الحاء والواو وما بعده معتلٌّ أصل واحد، وهو الجمع يقال حوَيْتُ الشيءَ أحويه حَيَّاً([1])، إذا جمعتَه. والحَوِيَّة: الواحدةُ من الحوايا، وهي الأمعاء، وهي من الجمع. ويقولون للواحدة حاوياء. قال:
كأنّ نقيضَ الحَبِّ في حاويائِه *** فحيحُ الأفاعي أو نقيضُ العقارِبِ([2]) والحَوِيَّةُ: كساءٌ يحوَّى حولَ سَنام البعير ثم يُركَب. والحيُّ من أحياء
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.253 harfح و ط
حاطك الله حياطة.
ولازلت في حياطة الله ووقايته.
ورجل حيط: يحوط أهله وإخوانه.
وفلان يتحوط أخـاه حيطـة حسنـة: يتعاهـده ويهتـم بأمـوره.
والحمـار يحـوط عانتـه: يحفظهـا ويجمعها.
وحوطت حائطاً.
وأحاط بهم العدو.
وقد احتاط في الأمر واستحاط سمعتهم ومن المجاز: أحاط به علماً: أتى على أقصى معرفته كقولك قتله علماً وعلمه علم إحاطة إذا علمه من جميع وجوهه لم يفته شيء منها
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR4.107 harfحاطَه يَحُوطُه حَوْطاً وحِيطةً وحِياطةً: حَفِظَه وتعَهَّده؛ وقول الهذلي:
وأَحْفَظُ مَنْصِبي وأَحُوطُ عِرْضِي،
وبعضُ القومِ ليسَ بذِي حِياطِ
أَراد حِياطة، وحذف الهاء كقول اللّه تعالى: وإِقامِ الصلاة، يريد الإِقامة، وكذلك حَوَّطه؛ قال ساعدة ابن جُؤَيّةَ:
عليَّ وكانُوا أَهلَ عِزٍّ مُقَدَّمٍ
ومَجْدٍ، إِذا ما حُوِّطَ المَجْدُ نائل
(* قوله «حوط المجد» وقوله «ويروى حوص» كذا في الأصل مضبوطاً.) ويروى:
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR368 harf* ح و ط * * الحائِطُ * واحد الحيطان و * حَوَّطَ * كرمه * تحويطا * بنى حوله حائطا فهو كرم * مُحَوَّطٌ * ومنه قولهم أنا * أُحَوِّطُ * حول ذلك الأمر أي أدور و * حَاطَهُ * كلأه ورعاه وبابه قال وكتب و * حِيطَةً * أيضا بالكسر والحمار يحوط عانته أي يجمعها و * احْتَاطَ * لنفسه أخذ بالثقة و * أحَاطَ * به علمه أحاط به علما و * أحَاطَتِ * الخيل به و * احتاطَتْ * به أي أحدقت به
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR6.854 harfحاطه يحوطه حوطا وحيطة وحياطة، بكسرهما: حفظه وصانه وكلأه، ورعاه، وذب عنه، وتوفر على مصالحه وتعهده، وقول الهذلي:
وأحفظ منصبي وأحوط عرضي وبعض القوم ليس بذي حـياط أراد حياطة، وحذف الهاء، كقول الله تعالى وإقام الصلاة يريد الإقامة، كحوطه تحويطا قال ساعدة بن جؤية:
علي وكانوا أهل عز مـقـدم ومجد إذا ما حوط المجد نائلي
ويروى حوض وقد
حاطه يحوطه حوطا وحيطة وحياطة، بكسرهما: حفظه وصانه وكلأه، ورعاه، وذب عنه، وتوفر على مصالحه وتعهده، وقول الهذلي: وأحفظ منصبي وأحوط عرضي وبعض القوم ليس بذي حـياط أراد حياطة، وحذف الهاء، كقول الله تعالى وإقام الصلاة يريد الإقامة، كحوطه تحويطا قال ساعدة بن جؤية: علي وكانوا أهل عز مـقـدم ومجد إذا ما حوط المجد نائلي
ويروى حوض وقد ذكر في موضعه. وتحوطه: مثل حوطه، يقال: لا زلت في حياطة الله ووقايته. وهو يتحوط أخاه، إذا كان يتعاهده ويهتم بأمره. وحاط الحمار عانته: جمعها وحفظها. واحتاط الرجل لنفسه: أخذ في الحزم وبالثقة، وهو مجاز، والاسم: الحوطة والحيطة، بالفتح فيهما، ويكسر، وأصله الحوطة.والحائط: الجدار، لأنه يحوط ما فيه، وقال ابن جني: الحائط: اسم بمنزلة السقف والركن، وإن كان فيه معنى الحوط. ج: حيطان. وحكى ابن الأعرابي في جمعه: حياط كقائم وقيام، إلا أن حائطا قد غلب عليه الاسم، فحكمه أن يكسر على ما يكسر عليه فاعل إذا كان اسما. وقال الجوهري: صارت الواو في الحيطان ياء؛ لانكسار ما قبلها. وقال سيبويه: القياس في جمع حائط: حوطان. والحائط: البستان من النخل إذا كان عليه جدار، وبه فسر حديث أبي طلحة: فإذا هو في الحائط وعليه خميصة وجمعه: حوائط، وفي الحديث: على أهل الحوائط حفظها بالنهار ، يعني البساتين، وهو عام فيها.والحائط: ناحية باليمامة، نقله الصاغاني. وحوط، حائطا تحويطا: عمله. والحواطة بالضم: حظيرة تتخذ للطعام، كما في الصحاح. أو الشيء يقلع عنه سريعا كما في اللسان، وأنشد: إنا وجدنا عرس الحناط مذمومة لئيمة الحواط والمحاط: المكان الذي يكون خلف المال والقوم، يستدير بهم، ويحوطهم، قال العجاج: حتى رأى من خمر المحاط
وقيل: الأرض المحاط: التي عليها حائط وحديقة، فإذا لم يحيط عليها فهي ضاحية. ومن المجاز: حواط الأمر، كرمان: قوامه. ومن المجاز: كل من بلغ أقصى شيء، وأحصى علمه، فقد أحاط به علمه، وأحاط به علما. وهذا مثل قولك: قتله علما. ويقال: علمه علم إحاطة، إذا علمه من جميع وجوهه ولم يفته منها شيء. وقوله تعالى: أحطت بما لم تحط به ، أي علمته من جميع جهاته. وفي الحديث: أحطت به علما ، أي أحدق علمي به من جميع جهاته.وأما قوله تعالى والله محيط بالكافرين فقال مجاهد: أي جامعه يوم القيامة. وقوله تعالى: إن ربك أحاط بالناس يعني أنهم في قبضته وقوله عز وجل عذاب يوم محيط من قولهم: أحاط به الأمر، إذا أخذه من جميع جوانبه فلم يكن منه مخلص. وقوله تعالى: وأحاطت به خطيئته أي مات على شركه، نعوذ بالله من خاتمة السوء. وقوله تعالى: والله من ورائهم محيط أي لا يعجزه أحد، قدرته مشتملة عليهم. وقال ابن الأعرابي: الحوط، بالفتح: خيط مفتول من لونين: أسود وأحمر، يقال له البريم، فيه خرزات وهلال من فضة تشده المرأة في وسطها؛ لئلا تصيبها العين يسمى ذلك الهلال الحوط، ويسمى الخيط به. والحوط: ة بحمص، أو بجبلة، هكذا على الشك من ابن السمعاني. قال: فإن أكثر الحوطيين حدث بجبلة، وسمع الحديث بحمص، والمشهور منهم: أبو عبد الله أحمد بن عبد الوهاب ابن نجدة الحوطي، من أهل جبلة، روى عنه أبو الهيثم، مات سنة 777. وأبو زيد أحمد بن عبد الرحيم الحوطي من أهل جبلة، يروي عن علي بن عياش الحمصي وعنه الطبراني مات سنة 279 وقيل: ابن نجدة الحوطي المذكور، إلى بطن من قضاعة. وحوط بن سلمى بن هرمي ابن رياح بن يربوع بن حنظلة: جد لجبنة بن طارق بن عمرو بن حوط: مؤذن سجاح المتنبئة. وقد ذكره المصنف أيضا في ج ن ب. وحوط العبدي: تابعي، روى عن ابن مسعود، وعنه عبد الملك ابن ميسرة، وذكره عبدان في الصحابة، وفيه نظر. وحوط بن يزيد الأنصاري: ابن عم الحارث بن زياد، جاء ذكره في غريب الأحاديث. وحوط بن مرة، قال: ياسين بن الحسن: حججت سنة ست وأربعين ومائتين فرأيت هذا أعرابيا صحبة، وذكر حديثا موضوعا أنه صلى الله عليه وسلم أكل خبيصا من الجنة. وحوط بن عبد العزى له حديث، روى عنه ابن بريدة، وقيل: خوط، بضم الخاء المعجمة: صحابيون وقال أبو حاتم في هذا الأخير: إنه لا صحبة له. وقرواش بن حوط بن قرواش الضبي: شاعر، وأبوه قد يعد في الصحابة، وله وفادة في حديث مجهول الإسناد. وقال ابن دريد: حوط الحظائر: رجل من بني النمر ابن قاسط، وهو أخو المنذر بن امرئ القيس لأمه، جد النعمان بن المنذر، قال الصاغاني: وكانت له منزلة من المنذر الأكبر، وهو المنذر بن المنذر، وله حديث، والذي قرأت في أنساب أبي عبيد في نسب بني النمر بن قاسط: ومن بني عوف بن سعد أبو حوط الحطاني، وابنه جابر كان أخا المنذر بن ماء السماء لأمه. والحوطة، بالضم: لعبة تسمى الدارة، نقله ابن عباد. وقال ابن الأعرابي: حط حط: أمر بصلة الرحم، كأنه يقول: تعهد الرحم واحفظها. قال: وهو أيضا: أمر بتحلية الصبية، أي الصبيان بالحوط، وهو هلال من فضة كما تقدم. وحويط، كزبير: اسم،
ومنهم جد هذه القبيلة المشهورة بالحويطات، في ضواحي مصر، وقد اختلف في نسبهم. والحوط، كعنب: ما تتم به الدراهم إذا نقصت في الفرائض أو غيرها، عن ابن بزرج، ويقال: هلم حوطها. ومن المجاز: حاطونا الفضاء، هكذا بالفاء والضاد المعجمة في النسخ، وفي بعضها بالقاف والصاد المهملة، ومثله في الأساس، أي تباعدوا عنا وهم حولنا، وما كنا بالبعد منهم لو أرادونا، قال بشر بن أبي خازم:م جد هذه القبيلة المشهورة بالحويطات، في ضواحي مصر، وقد اختلف في نسبهم. والحوط، كعنب: ما تتم به الدراهم إذا نقصت في الفرائض أو غيرها، عن ابن بزرج، ويقال: هلم حوطها. ومن المجاز: حاطونا الفضاء، هكذا بالفاء والضاد المعجمة في النسخ، وفي بعضها بالقاف والصاد المهملة، ومثله في الأساس، أي تباعدوا عنا وهم حولنا، وما كنا بالبعد منهم لو أرادونا، قال بشر بن أبي خازم: فحاطونا القصا ولقد رأونا قريبا حيث يستمع السرار وفي الأساس: إذا نزل بك خطب، فلم يحطك أخوك، وترك معونتك، قيل: حاطك القصا، وهو تهكم، أي حاطك في الجانب القصا، وهو البعيد، ومعناه: لم يحطك؛ لأن من يحوط أخاه يدنو منه ويسانده. ومن المجاز: وقعوا في تحيط، بضم التاء، وتحوط، كلاهما عن ابن السكيت، وتحيط، بالفتح، وتحيط، بالكسر للإتباع، والتحوط، والتحيط، باللام فيهما، ويحيط بالمثناة تحت، أي السنة المجدبة، وقال الفراء: الشديدة تحيط بالأموال، أي تهلكها، أو تحيط بالناس: تهلكهم، كما في الأساس. وتحوط من حاط به بمعنى أحاط، أو على سبيل التفاؤل، كما في الأساس، فهي خمس لغات نقلهن الصاغاني في التكملة ما عدا التحوط والتحيط؛ فإنهما في اللسان، فتكون سبعة، وأنشد ابن السكيت لأوس بن حجر يرثي فضالة بن كلدة، ويروى لبشر بن أبي خازم: والحافظ الناس في تحوط إذا لم يرسلوا تحت عائذ ربعـا ومن المجاز: حاوط فلان فلانا، إذا داوره في أمر يريده منه وهو يأباه، كأن كلا منهما يحوط صاحبه، قال ابن مقبل: وحاوطني حتى ثنيت عنـانـه على مدبر العلباء ريان كاهله
وفي الأساس: حاوطه فإنه يلين لك، أي داوره، كأنك تحوطه وهو يحوطك. ومما يستدرك عليه: أحطت الحائط، إذا عملته. عن أبي زيد: وكرم محوط، كمعظم: بني حوله حائط، كما في الصحاح، قال: ومنه قولهم: أنا أحوط حول ذلك الأمر، أي أدور. وهو مجاز. ومع فلان حيطة لك، ولا تقل: عليك، أي تحنن وتعطف. نقله الجوهري. وأحاطت به الخيل، واحتاطت به، أي أحدقت به، نقله الجوهري، وزاد غيره: كحاطت به. ورجل حيط، كسيد: يحوط أهله وإخوانه. واستحاط في الأمور، وهو مستحيط في أمره، أي محتاط. وأحيط بفلان، إذا أتي عليه، أو دنا هلاكه، وهو مجاز. ويقال: فلان محاط به، إذا كان مقتولا مأتيا عليه، ومنه قوله تعالى: وأحيط بثمره أي أصابه ما أهلكه وأفسده. وحاطهم قصاهم، وبقصاهم، إذا قاتل عنهم: كما في اللسان. وقال أبو عمرو: حوطوا غلامكم، أي ألبسوه الحوط. قلت: ومنه التحويطة: اسم لما يعلق على الصبي لدفع العين. يمانية. وحائط: لقب علي بن أبي الفضل الصوفي، روى أبي الحسين ابن الطيوري. ضبطه الحافظ. والحويطة، كجهينة: قرية بمصر من الشرقية. وحوط بن عامر بن عبدود بن عوف بن كنانة بن عوف بن عذرة ابن زيد اللات: بطن من قضاعة. وحوط بن عمرو بن خالد بن معبد بن عدي بن أفلت الطائي: جد بني الجراح بفلسطين.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR13.858 harfحَاطَ بِهِ
1 حَاطَ بِهِ حاط به حاط بة , aor. يَحُوطُ: see 4, in three places. ― -b2- حَاطَهُ, (S, Msb, K,) aor. as above, (S, Msb,) inf. n. حَوْطٌ (S, Msb, K) and حِيطَةٌ and حِيَاطَةٌ, (S, K, TA, [the second and third, in the CK, erroneously, with fet-h to the ح, the former of them being expressly said in the S and TA, and the latter also in the TA, to be with kesr, and both being shown in the S
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR986 harfحَاطَ
حَاطَ ( w ) U ( n. ac. حَوْط 1 , حِيْطَة [ 2tI ] , حِيَاطَة [ 23t ] ),
a. Watched, guarded.
حَوَّطَ
حَوَّطَ II ,
a. Surrounded, closed in; enclosed.
b. see I .
حَاْوَطَ
حَاْوَطَ III ,
a. Importuned, beset.
أَحْوَطَ
أَحْوَطَ IV
a. [ Bi ], Surrounded, closed in; besieged, blockaded.
b. Understood perfectly.
اِحْتَوَطَ
اِحْتَوَطَ VIII
a. [ 'Ala ], Watched over.
b. Was on his
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok24.312 harfحوط
حَاطَ - يَحُوطُ - أَحَاطَ - يُحِيْطُ ، أُحِيْطَ - يُحَاطُ - مُحِيْط
حَاط َ - يَحُوْطُ + كائن أو شيء أو أمر + بـِ كائن أو شيء: يشكل بنفسه حول الشيء حاجزاً حافظاً يحجز الحركة منه وإليه إلا يإذنه: يضعه تحت السيطرة: يشكل حوله حائطاً للحفظ والسيطرة
أَحَاطَ - يُحِيْطُ + كائن + بشيء أو بكائن أو بمعلومات عن شيء أو كائن : على وزن " أفعل " من "
Sîgalar(16)
- مُحِيطٌKuşatan(مُفْعِلٌ)×6
- أَحَاطَKuşattı(أَفْعَلَ)×4
- تُحِطْKuşatırsın(تُفْعِلْ)×2
- لَمُحِيطَةٌKuşatan(لَمُفْعِلَةٌ)×2
- مُحِيطًاKuşatan(مُفْعِلًا)×2
- يُحِيطُونَKuşatırlar(يُفْعِلُونَ)×2
- أَحَطْتُKuşattım(أَفْعَلْتُ)×1
- أَحَطْنَاKuşattık(أَفْعَلْنَا)×1
- أُحِيطَKuşatıldı(أُفْعِلَ)×1
- تُحِيطُواKuşatırsınız(تُفْعِلُوا)×1
Mücavir kökler38 mücavir (187 toplam)
- شيأ
8 ortak ayet · Şey
- فرح
2 ortak ayet · Ferh (ha) “Felah” çatlak toprak demektir, sonra toprağı…
- لدي
2 ortak ayet · Onların yanı
- أذن
3 ortak ayet · Kulak demektir
- وري
2 ortak ayet · Arka
- عمل
5 ortak ayet · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
- خبر
2 ortak ayet · Haber : Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
- صوب
2 ortak ayet · Sağanak yağmur demektir
- فتن
2 ortak ayet · Fitne, Madeni curuftan temizlemek için eritmek demektir
- سوأ
3 ortak ayet · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
- جهم
2 ortak ayet · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir
- سمو
4 ortak ayet · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
Geçtiği ayetler(27)
أَوْ كَصَيِّبٍ مِنَ السَّمَاءِ فِيهِ ظُلُمَاتٌ وَرَعْدٌ وَبَرْقٌ يَجْعَلُونَ أَصَابِعَهُمْ فِي آذَانِهِمْ مِنَ الصَّوَاعِقِ حَذَرَ الْمَوْتِ وَاللَّهُ مُحِيطٌ بِالْكَافِرِينَ
KuşatanYahut gökten inen sağnağa tutulmuş gibilerdir ki; onda karanlıklar, gök gürültüsü ve şimşek vardır. Yıldırımlardan ölmek korkusuyla parmaklarını kulaklarına tıkarlar. Allah kafirleri çepeçevre kuşatıcıdır.
إِنْ تَمْسَسْكُمْ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَإِنْ تُصِبْكُمْ سَيِّئَةٌ يَفْرَحُوا بِهَا وَإِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا لَا يَضُرُّكُمْ كَيْدُهُمْ شَيْئًا إِنَّ اللَّهَ بِمَا يَعْمَلُونَ مُحِيطٌ
KuşatanSizlere bir iyilik dokunursa; bu onları, üzer. Ama başınıza bir felaket gelirse; buna sevinirler. Sabreder ve sakınırsanız, onların hilesi size hiçbir zarar veremez. Şüphesiz ki, Allah, onların yaptıklarını kuşatmıştır.
وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ خَرَجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ بَطَرًا وَرِئَاءَ النَّاسِ وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَاللَّهُ بِمَا يَعْمَلُونَ مُحِيطٌ
KuşatanHem yurtlarından böbürlenerek ve insanlara gösteriş yaparak çıkan ve Allah yolundan alıkoyanlar gibi olmayın. Allah, onların yaptıklarını çepeçevre kuşatandır.
قَالَ يَاقَوْمِ أَرَهْطِي أَعَزُّ عَلَيْكُمْ مِنَ اللَّهِ وَاتَّخَذْتُمُوهُ وَرَاءَكُمْ ظِهْرِيًّا إِنَّ رَبِّي بِمَا تَعْمَلُونَ مُحِيطٌ
KuşatanDedi ki: Ey kavmim; benim taraftarlarım size göre Allah’tan daha mı üstün ki O’na sırt çevirdiniz? Doğrusu Rabbım, sizin yaptıklarınızı kuşatmıştır.
أَلَا إِنَّهُمْ فِي مِرْيَةٍ مِنْ لِقَاءِ رَبِّهِمْ أَلَا إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ مُحِيطٌ
Kuşatanİyi bilin ki; onlar, Rabblarına kavuşmaktan şüphededirler. Dikkat edin, muhakkak ki Allah; her şeyi çepeçevre kuşatandır.
وَاللَّهُ مِنْ وَرَائِهِمْ مُحِيطٌ
KuşatanAllah ise onları arkadan kuşatandır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حوط |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (ecvef-vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حفظ, حصن, سور, كلأ |
| Zıt Kök | ضيع |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin çevresini çitle, duvarla veya sınırla çepeçevre sarıp dış tesirlerden koruma ve bir arada tutma |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi ilmin, kudretin veya azabın varlığı her yönden bütünüyle kuşatması, hiçbir kaçış ve bilgisizlik boşluğu bırakmaması |
| Çekirdek Özet 3 | Çevreleme yoluyla tam denetim ve koruma sağlayan, varlığın sınırlarını ve güvenliğini belirleyen kapalı sistem yapısı |
| Kritik Hata Riski | Kökü sadece düşmanca bir askeri kuşatma veya kısıtlama sanıp koruma, gözetme ve tam bilgiyle kuşatma (ihtiyat/ihata) boyutunu göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حو | Çevirme, bükme, kendi içine dönme ve sınırlandırma yoluyla bir alanı veya varlığı toplama; حوز (kendi tarafına çekip toplama), حول (bir şeyin etrafında dönme, dönüşme), حوي (içine alma, sarıp toplama) köklerinde görüldüğü gibi bir merkezin çevresinde büzülme ve çevreleme hareketini ifade eder. | ط | Dairesel kapatma, çeper örme ve kesin bir sınır çekme imgesi katarak toplanan şeyin etrafına aşılmaz bir duvar veya çit çekme, böylece çepeçevre kuşatma anlamını sabitleştirir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | Çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Dış dünyadan ayıran, içeri ile dışarı arasına kesin sınır koyan koruyucu engel |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Parçaları birbirine bağlayarak yapıyı sağlamlaştıran ve devamlılığı kuran bağlayıcı unsur |
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Yuvarlak hatlarla bütünüyle çevreleyen, dışarıya açıklık bırakmayan dairesel sarma hareketi |
| حوط | Çit ve duvarla sınır çekip kazıklarla sabitleyerek bir varlığı veya alanı dairesel biçimde çepeçevre kuşatma ve koruma | Bir şeyin etrafını her yönden tam bir çeperle sararak içine alma, dışarıdan gelecek etkilere karşı koruma ve denetim altına alma bütünü |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir bahçenin, mülkün veya ekinin etrafına taştan veya dikenden duvar ya da çit örmek (hâit); yaban eşeğinin sürüsünü dağılmaması için çepeçevre sarıp bir arada tutması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Sa‘de b. Cüeyye el-Hüzelî bir beytinde şerefin ve yüceliğin her yönden korunup kuşatılmasını bu kökle tasvir eder: علي وكانوا أهل عز مقدم / ومجد إذا ما حوط المجد نائل |
| Erken Arapça kullanım | Bir kimseyi koruyup gözetmek, haklarını müdafaa etmek ve ihtiyaçlarını üstlenmek anlamında حاطه حوطا وحياطة tabiri kullanılmış; Abbas b. Abdilmuttalib’in Hz. Peygamber’e yönelik amcası Ebu Talib’in himayesini anlatırken كان يحوطك ifadesine yer verilmiştir |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Sami dillerinde حوط kökü, temel olarak bir alanın sınırlandırılması, çitle çevrilmesi, korunması ve emniyet altına alınması semantik matrisi üzerinde yer alır. Batı Sami sahasında ve özellikle İbranicede kökün soydaş biçimleri olan h-w-t veya h-y-t çizgisi, "duvar", "çeper" ve "iplikle çevreleme" gibi somut koruma araçlarını bildirir; nitekim İbranice hût (חוּט) kelimesi sınır belirleyen ip veya çevreleyici bağ anlamına gelirken, Aramice/Süryanice katmanında hyṭ kökü dikmek, çevresini örmek ve bir araya toplamak yönünde anlam kazanır. Arapçada kök, somut düzlemde bahçe duvarı ve koruyucu ağıl anlamındaki hâit (حائط) ve huvâta (حواطة) formlarında kökleşmiş; ardından fiziksel sınırlamadan idari, ahlaki ve zihni korumaya (hıyâta, ihtiyat), oradan da her şeyi bütünüyle kavrayan ilahi ilim ve kudretin kuşatmasına (ihâta) doğru düzenli bir semantik genişleme göstermiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çit, duvar çekme, koruma ve bütünüyle çevreleme | Bahçe duvarı (hâit) ve gözetme (hıyâta) üzerinden her şeyi çepeçevre içine alan tam kuşatma (ihâta) anlamı gelişmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice hût (çevreleyen ip, sınır bağı), Süryanice hyṭ (çevresini dikmek, birleştirmek) | Alanı veya nesneyi bir bağla ya da duvarla çevreleyip dağılmaktan koruma ortak çekirdeği mevcuttur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi ötesinde doğrudan ve fonetik olarak kanıtlanabilir Afro-Asyatik bir soydaş tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حوط | Anlamlı | Kuşatmak, korumak, çevrelemek | Bir şeyin çevresini sarıp koruma altına almak veya bütünüyle denetlemek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| حطو | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız bir anlam matrisi oluşmamıştır; Kur'an'da geçmez |
| وحط | Anlamlı | Saplamak, yere vurmak, sertleştirmek | Bir şeyi yere kuvvetle vurmak veya zemini sıkıştırmak | Kur'an'da geçmez; hedef kökle zıt veya doğrudan anlamsal bağı zayıftır |
| وطح | Anlamlı | İtmek, defetmek, yükletmek | Bir şeyi birinin üzerine yıkmak, yüklemek veya uzaklaştırmak | Kur'an'da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn müsta'mel sayar |
| طحو | Anlamlı | Yaymak, sermek, uzaklaştırmak | Tıpkı دحو gibi bir şeyi yayıp döşemek, uzaklara fırlatmak | Kur'an'da geçer (طحى); kuşatmanın zıddına açma ve yayma yönü taşır |
| طوح | Anlamlı | Helak olmak, savrulmak, kaybolmak | Bir kimsenin çölde yolunu kaybetmesi, savrulup gitmesi | Kur'an'da geçmez; sınırın kaybolmasıyla dağılmayı ifade eder |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حوط | Merkez | Kuşatma, koruma, tam kavrama | Bir varlığı her yönden çepeçevre sararak hiçbir kaçış veya açık nokta bırakmaksızın sınırlandırmak ve denetlemek | Hem fiziksel çevrelemeyi hem de zihni ve ontolojik tam kavramayı içerir |
| حفظ | Komşu | Koruma, gözetme | حفظ, nesneyi zayi olmaktan ve bozulmaktan korumaya odaklanır; حوط gibi dairesel bir kuşatma şartı aramaz | Dış etkenlere karşı uyanık bulunup kollamak |
| حصن | Komşu | Müstahkem kılma, sığınma | حصن, yüksek ve aşılmaz sığınaklarla korumaktır; حوط ise alanın çeperini sararak içine alma esasına dayanır | Kale veya tepe gibi bir yapıyla savunma sağlama |
| سور | Komşu | Duvarla çevirme, yükselme | سور, şehrin veya alanın çevresine yüksek sur çekmektir; حوط kadar ilmi ve kavramsal kuşatmayı içermez | Fiziksel taş ve sur bariyeri kurma |
| كلأ | Komşu | Gözetip kollama | كلأ, bakım ve himaye amacıyla takip etmektir; geometrik ve hacimsel bir çevreleme içermez | Gece ve gündüz zarar gelmesini önleme |
| ضيع | Zıt | Zayi etme, korumasız bırakma, dağıtma | Sınırları ve çeperi terk ederek varlığın heba olmasına, sahipsiz ve açıkta kalmasına yol açmak | Kuşatıcı koruma ve denetimin tam zıddı |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حوط | Kuşatmak, korumak, tam bilmek | Dairesel olarak etrafını sarıp içine alma, denetleme ve eksiksiz kavrama | Kesin |
| Latince | Cingere, circumdare, comprehendere | Çevrelemek, kuşatmak, kavramak | Circumdare fiziksel çevrelemeyi karşılarken, comprehendere zihnen ve bütünüyle içine almayı karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | Encompass, surround, comprehend | Kuşatmak, çevrelemek, tam kavramak | Encompass ve surround dış hatları kuşatmayı, comprehend ise bilginin nesnesini eksiksiz sarmasını verir. | Kesin |
| Almanca | Umgeben, umfassen, begreifen | Kuşatmak, kapsamak, kavramak | Umfassen hem mekânsal hem mantıksal kapsamayı, begreifen kavrayarak ihata etmeyi karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | Entourer, englober, cerner | Kuşatmak, bütünüyle içine almak | Englober bütünü içine almayı, cerner ise kaçış bırakmayacak şekilde çevrelemeyi aktarır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مُحِيطٌ / بِكُلِّ شَيْءٍ مُحِيطًا | İlahi ilmin ve kudretin her şeyi kuşatması | Allah Teâlâ'nın ilminin ve gücünün hiçbir şeyi dışarıda bırakmaksızın kavraması; Bakara 2:19, Nisâ 4:126, Fussilet 41:54 |
| أَحَاطَ بِهِ / لَمُحِيطَةٌ | Azabın veya günahın suçluyu çepeçevre sarması | Kötülüklerin ve cehennem ateşinin inkârcıları hiçbir kaçış yolu bırakmadan kuşatması; Bakara 2:81, Kehf 18:29, Tevbe 9:49 |
| أَحَطْتُ بِمَا لَمْ تُحِطْ بِهِ | Bir meseleyi derinlemesine ve eksiksiz kavramak | Hüdhüd'ün Süleyman aleyhisselama getirdiği bilgiyi bütünüyle bilmesi bağlamı; Neml 27:22, Kehf 18:68 |
| أُحِيطَ بِهِمْ | Yok edilmek, helak çemberine düşmek | Gemide fırtınaya yakalananların veya helak tehlikesiyle her taraftan sarılanların durumu; Yûnus 10:22, Yûsuf 12:66, Kehf 18:42 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi sıfatlar (İlim ve Kudret) | Allah'ın "Muhît" ismi ve ilminin her şeyi ihata etmesi; yaratılmışların O'nun ilmini kuşatamayacağı meselesi | Mekânsal bir sınırlamadan tenzih edilerek, ilim ve kudretin varlıkta hiçbir boşluk bırakmayan mutlak hakimiyeti |
| Fıkıh | İhtiyat ve mülkiyet sınırları | Şüpheli durumlarda koruyucu hükmü almak (ihtiyat); arazinin etrafına duvar veya çit çekerek mülkiyet ve himaye alanı (hâit) oluşturmak | Hukuki hakların ve ibadetlerin riske atılmadan güvence altına alınması |
| Tefsir | Ahiret azabı ve günah kavramı | Günahın insanı kuşatması (ehâtat bihi hatîetüh) ifadesinin küfür mü yoksa büyük günah mı olduğu tartışması | İnsanın tevbe yollarını tıkayarak manevi olarak her yönden kilitlenmesi hali |
| Hadis | Cemaatin ve ümmetin korunması | "Müslümanların duasının arkalarından onları kuşatması" (tuhîtu da'vetühüm min verâihim) rivayeti | Toplumu dışarıdan gelecek fitne ve saldırılara karşı bir kalkan gibi bir arada tutan manevi çeper |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık-yaratıcı ilişkisi | İlahi denetim ve mutlak ihata | Kaçınılmaz sorumluluk yükleme | Kulun hiçbir eyleminin ve halinin ilahi ilim ve adaletin kapsama alanı dışına çıkamayacağını bilmesi | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve metodoloji | Kapsamlı kavrayış (ihata ilmi) | Bütüncül bilgi üretme | Bir konunun tüm değişkenlerini, illetlerini ve sonuçlarını dışarıda hiçbir belirsizlik bırakmadan inceleme | Güçlü |
| Siyasi | Güvenlik ve sınır yönetimi | Savunma hattı ve egemenlik çeperi | İç emniyeti koruma, dış tehdidi engelleme | Devletin sınırlarını koruyucu tahkimatla belirleyerek içerdeki düzeni koruması ve düşman kuşatmasını yarması | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve risk yönetimi | Korunaklı varlık ve ihtiyat rezervi | Risklere karşı güvence sağlama | Kaynakların heba olmasını önlemek için etrafına emniyet payı (ihtiyat fonu) konulması ve sermayenin çeper içine alınması | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kapalı eğri / Topolojik sınır (Boundary / Clôture) | Bir uzayda veya kümede tüm elemanları çevreleyip dış ortamdan ayıran, integrasyon yüzeyini belirleyen kapalı yüzey yapısı | Kesin |
| Beşeri bilimler | Kurumsal sınır / Koruyucu kalkan (Containment) | Bir toplumun veya bireyin kimliğini ve dengesini tehdit eden sapmalara karşı oluşturduğu koruyucu normatif çeper | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca düşman ordusunun muhasarası veya baskıcı bir kısıtlama biçiminde anlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir varlığı koruyup geliştiren, haklarını savunan, dağılmasını önleyen himaye çeperi ve ilahi ilmin her şeyi şefkat ve adaletle sarıp sarmalaması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Allah'ın "Muhît" vasfını sadece cezalandırıcı bir ablukaya indirgemek; böylece ilmin, hikmetin ve rahmetin kuşatıcılığını gözden kaçırarak dini tasavvuru daraltmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ontolojik çatısını oluşturan "Allah'ın her şeyi kuşatmışlığı" ilkesini temellendirir; insanın aşkın bir kudretin koruması ve denetimi altında olduğunu, hiçbir eylemin kayıtsız kalmadığını bildirir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tevhid ve ilahi ilim ayetlerinde (Ayetü'l-Kürsî, Fussilet, Talâk), cehennem azabının kaçınılmazlığını anlatan tablolarda ve bilgiye dayalı iddiaların sınandığı kıssalarda (Kehf, Neml) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın ilahi adaletten gizlenebileceği veya varlığın başıboş bırakıldığı zannını ortadan kaldırır; ayrıca bilginin yüzeysel tahminlerle değil ancak meseleyi her yönüyle ihata ederek kurulabileceğini gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir arazinin, bahçenin veya sürünün etrafına taş veya çitten duvar çekerek dağılmasını engellemek ve onu koruma altına almak.
- Soyut anlamBir nesneyi, olguyu veya varlığı zihnen, ilmen ya da kudret olarak her yönüyle içine alıp hiçbir eksik ve kaçış noktası bırakmayacak şekilde kavramak.
- Sistematik karşılıkBir sistemin dış çevreyle sınırını belirleyen, iç güvenliğini sağlayan ve bütün elemanlarını ortak bir denetim alanı altında tutan kapalı çeper dinamiği.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde kuşatılan varlık alanını, bu alanı her yönden çevreleyen kapalı sınırı (çeperi/hâiti), ise sistemin dışını temsil eder. Sınırın tam kapalı olması sayesinde dışarıya kaçış veya açık bir boşluk kalmaz; böylece bu alan içerisindeki her bir unsuru, kuşatıcı merkezin mutlak bilgisi ve denetimi olan (ihata) kümesinin bütünüyle içinde kalır.