حيث

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ح-ي-ث2 sîga, 70 mücavir kök, 29 ayet, 14 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.حططأمروَحَيْثُرغدحيثشطرسجدحرممكرعزل

KökSîga 2Ayet 29Sure 14Mücavir 70

▶ Ağı aç (3B)

حيث

ح - ي - ث

KÖK
  • 31 geçiş
  • 29 ayet
  • 2 sîga
  • 8 sözlük

Hayese sürülmüş tarla demektir. Ekin demek olan Hars(se) ile akrabadır. Sonra hays bulunduğu yer anlamında zarf olarak kullanılmaktadır. “Hars” (se) ekin demektir. “Re” “ye”ye dönüşerek ekin yeri anlamı kazanmıştır. Bir işin yapılması için ayrılan yer; havuz temizlenirken son suların toplandığı çukurcuk anlamında da kullanılmaktadır. Türkçe’deki “nereye” ve “nereden” karşılığı kullanılan bir kelime olup “yerden yere” diye de tercüme edilebilir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(8)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Hayese sürülmüş tarla demektir. Ekin demek olan Hars(se) ile akrabadır. Sonra hays bulunduğu yer anlamında zarf olarak kullanılmaktadır. “Hars” (se) ekin demektir. “Re” “ye”ye dönüşerek ekin yeri anlamı kazanmıştır. Bir işin yapılması için ayrılan yer; havuz temizlenirken son suların toplandığı çukurcuk anlamında da kullanılmaktadır. Türkçe’deki “nereye” ve “nereden” karşılığı kullanılan bir kelime olup “yerden yere” diye de tercüme edilebilir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR314 harf
باب الحاء والثاء و واي معهما ح ث ي، ح ي ث، ح و ث مستعملات حثي: حَثى في وجهه التراب يَحْثِي حَثْياً. حيث: حوث: للعرب في حيث لغتان واللغة العالية: حَيْثُ، الثاء مضمومة وهو أداة للرّفع يرفع الاسم بعده، ولغةٌ أخرى: حوث رواية عن العرب لبني تميم. قال: ولكـن قـذاهـا واحـد لا تـريده أتتنا بها الغيطان من حوث لا ندري
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR302 harf
حَيْثُ: كلمةٌ تدلُّ على المكان، لأنه ظرفٌ في الأمكنة بمنزلة حينَ في الأزمنة. وهو اسمٌ مبنيٌّ. وهي من الظروف التي لا يجازى بها إلاّ مع ما، تقول: حيثما تجلسْ أجلس، في معنى أينما. وقوله تعالى: "ولا يُفْلِحُ الساحرُ حيث أتى" في حرف ابن مسعود: أيْن أتى. والعرب تقول: جئتُ من أين لا تعلم، أي من حيثُ لا تعلم.
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.108 harf
(باب الحاء والياء وما يثلثهما) (حي) الحاء والياء والحرف المعتل أصلان: أحدهما خِلاف المَوْت، والآخر الاستحياء الذي [هو] ضِدُّ الوقاحة. فأمّا الأوّل فالحياة والحَيَوان، وهو ضِدُّ الموت والمَوَتَان. ويسمَّى المطرُ حياً لأن به حياةَ الأرض. ويقال ناقةٌ مُحْي ومُحْيِيَةٌ: لا يكادُ يموت لها ولد. وتقول: أتيتُ الأرضَ فأحييْتُها، إذا وجَدْتَها حَيَّةَ النّباتِ غَضَّة. والأصل الآخَر: قولهم استحييت منه
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR118 harf
- عبارة عن مكان مبهم يشرح بالجملة التي بعده، نحو قوله تعالى: ﴿وحيث ما كنتم﴾ [البقرة/144]، ﴿ومن حيث خرجت﴾ [البقرة/149].
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR11.344 harf
حَيْثُ: ظرف مُبْهم من الأَمْكِنةِ، مَضموم، وبعض العرب يفتحه، وزعموا أَن أَصلها الواو؛ قال ابن سيده: وإِنما قلبوا الواو ياء طلبَ الخِفَّةِ، قال: وهذا غير قويّ. وقال بعضهم: أَجمعت العربُ على وقع حيثُ في كل وجه، وذلك أَن أَصلها حَوْثُ، قفلبت الواو ياء لكثرة دخول الياء على الواو، فقيل: حَيْثُ، ثم بنيت على الضم، لالتقاء الساكنين، واختير لها الضم ليشعر ذلك بأَن أَصلها الواو، وذلك لأَن الضمة مجانسةٌ
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.397 harf
حيث: كلمة دالة على المكان ؛ لأنه ظرف في الأمكنة، كحين في الزمان وهو مذهب الجمهور، وحكى عليه جماعة الاتفاق، قال شيخنا: وقد خالف الأخفش، فادعى أنها تأتي وترد للزمان، وأقوى شاهد على دلالتها على الزمان قوله: حيثما تستقم يقدر لك الله نجاحا في غابر الأزمان وإن بحث فيه الدماميني في التحفة، وتكلف للجواب، وهي ظرف، وتدخل عليها ما الكافة، فتتضمن معنى الشرط، كما في
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR6.587 harf
حَيْثُ حَيْثُ حيث , (S, Msb, Mughnee, K,) indecl., (S, Msb,) with damm for its termination, (S, Msb, Mughnee,) as being likened to final words [such as قَبْلُ and بَعْدُ ending a proposition], (S, Mughnee,) because it does not [regularly] occur otherwise than prefixed to a proposition, (S,) for the being prefixed to a proposition is like the not being prefixed to anything, as the consequence of
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler70 mücavir (208 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. شطر

    3 ortak ayet · Merkez

  2. سجد

    6 ortak ayet · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…

  3. حطط

    2 ortak ayet · Hatit (Tı) cüce demektir

  4. حرم

    5 ortak ayet · Hiram keçe demektir

  5. رغد

    2 ortak ayet · Muhallebi demektir

  6. أتي

    10 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

  7. مكر

    3 ortak ayet · Sinek kapan bitki demektir

  8. أدم

    3 ortak ayet · Edim dibalı deri demektir

  9. ثقف

    2 ortak ayet · Sigaf demirin dövüldüğü örs ve çekiç demektir

  10. سكن

    4 ortak ayet · “Sikkin” bıçak demektir

  11. أمر

    6 ortak ayet · Murar acı bir ağacın adıdır

  12. عزل

    2 ortak ayet · “A’zel(zal)” denk yapmak için bir torbada bulunanı iki…

Geçtiği ayetler(29)

  1. وَقُلْنَا يَاآدَمُ اسْكُنْ أَنْتَ وَزَوْجُكَ الْجَنَّةَ وَكُلَا مِنْهَا رَغَدًا حَيْثُ شِئْتُمَا وَلَا تَقْرَبَا هَذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَكُونَا مِنَ الظَّالِمِينَ

    NereVe demiştik ki: Ey Adem, sen, eşinle birlikte cennette otur. Dilediğiniz O’na döndürüleceksiniz.

  2. وَإِذْ قُلْنَا ادْخُلُوا هَذِهِ الْقَرْيَةَ فَكُلُوا مِنْهَا حَيْثُ شِئْتُمْ رَغَدًا وَادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا وَقُولُوا حِطَّةٌ نَغْفِرْ لَكُمْ خَطَايَاكُمْ وَسَنَزِيدُ الْمُحْسِنِينَ

    NereHani; şu kasabaya girin, dilediğiniz yerde istediğinizi bol bol yeyin, kapısından secde ederek girin, affet deyin, kusurlarınızı örtelim. İyilik

  3. وَمِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِنَّهُ لَلْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

    NereNereden (yola) çıkarsan yüzünü Mescid-i Haram’a doğru çevir. Şüphesiz bu, Rabbından bir haktır. Allah, yaptıklarınızdan gafil değildir.

  4. وَمِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَحَيْثُ مَا …

    NereNereden (yola) çıkarsan, yüzünü Mescid-i Haram’a doğru çevir. Siz de nerede olursanız, yüzünüzü o yana döndürün, Ta ki, zalim olanlardan başka insanların aleyhinizde bir delili bulunmasın. Artık onlardan korkmayın, Benden korkun ki, hem üzerinizdeki nimetimi tamamlayayım, hem de siz hidayeti ümid edebilesiniz.

  5. وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَأَخْرِجُوهُمْ مِنْ حَيْثُ أَخْرَجُوكُمْ وَالْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ …

    NereVe onları nerede yakalarsanız öldürün. Sizi çıkardıkları yerden siz de onları çıkarın. Fitne, katilden beterdir. Onlar sizinle savaşmadıkça, siz de Mescid-i Haram’da onlarla savaşmayın. Ancak onlar sizinle savaşırlarsa, siz de onları öldürün. İşte kafirlerin cezası böyledir.

  6. وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَأَخْرِجُوهُمْ مِنْ حَيْثُ أَخْرَجُوكُمْ وَالْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ وَلَا تُقَاتِلُوهُمْ عِنْدَ …

    NereVe onları nerede yakalarsanız öldürün. Sizi çıkardıkları yerden siz de onları çıkarın. Fitne, katilden beterdir. Onlar sizinle savaşmadıkça, siz de Mescid-i Haram’da onlarla savaşmayın. Ancak onlar sizinle savaşırlarsa, siz de onları öldürün. İşte kafirlerin cezası böyledir.

  7. ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفَاضَ النَّاسُ وَاسْتَغْفِرُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

    NereSonra insanların döndüğü yerden siz de dönün. Ve Allah’tan mağfiret dileyin. Şüphesiz ki Allah Gafur’dur, Rahim’dir.

  8. … وَلَا تَقْرَبُوهُنَّ حَتَّى يَطْهُرْنَ فَإِذَا تَطَهَّرْنَ فَأْتُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ أَمَرَكُمُ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَيُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ

    NereSana adet halinden de soruyorlar. De ki: O, bir ezadır. Onun için adet halinde kadınlarınızdan ayrılın. Temizleninceye kadar onlara yaklaşmayın. İyice temizlendikleri vakit, Allah’ın size emrettiği yerden onlara varın. Şüphesiz ki Allah; hem çok tevbe edenleri sever, hem de çok temizlenenleri sever.

  9. … يُهَاجِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَخُذُوهُمْ وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ وَلَا تَتَّخِذُوا مِنْهُمْ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا

    NereKendileri küfrettikleri gibi, sizin de küfretmenizi isterler. O halde onlar, Allah yolunda hicret edinceye kadar içlerinden dost edinmeyin. Eğer yüz çevirirlerse; bulduğunuz yerde onları öldürün ve onlardan ne bir dost, ne de bir yardımcı edinin.

  10. … يَعْتَزِلُوكُمْ وَيُلْقُوا إِلَيْكُمُ السَّلَمَ وَيَكُفُّوا أَيْدِيَهُمْ فَخُذُوهُمْ وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَأُولَئِكُمْ جَعَلْنَا لَكُمْ عَلَيْهِمْ سُلْطَانًا مُبِينًا

    NereDiğerlerinin de sizden ve kendi milletlerinden güvende olmayı istediklerini göreceksiniz. Fitneciliğe çağırıldıklarında ona can atarlar. Eğer sizden uzak durmazlar, barış teklif etmezler ve sizinle savaşmaktan geri durmazlarsa; onları tutun ve bulduğunuz yerde öldürün. İşte onların aleyhlerine, size apaçık ferman verdik.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökحيث
YapıÜçlü kök biçiminde müphem mekân zarfı / işlev sözü
Özel DurumEcvef (aslının vâvî veya yâî olduğu tartışmalı), mebni isim
Bağlamsal Yakın Köklerأين, عند, لدن
Zıt Kökحين
Çekirdek Özet 1Sınırları ancak kendisinden sonraki cümle ile netleşen müphem mekân ve konum noktası
Çekirdek Özet 2Bir eylemin, durumun veya ilahi takdirin tahakkuk ettiği yön, mahrec ve vuku sahası
Çekirdek Özet 3Fiziksel, zihinsel ve ontolojik hadiselerin vuku bulduğu şartlı ve dinamik koordinat
Kritik Hata RiskiLafzı yalnızca basit bir coğrafi yer bildirimi sanıp nedensellik, bilgi ufku ve beklenmedik cihetleri gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حيCanlılık, hareketlilik, kuşatılmış alan ve bir noktaya doğru yönelip dönme; nitekim حيد, حير, حيص, حيض, حيف, حيق, حين ve حيي köklerinde de bir hareketin alanı, sınırı veya bir dairede dönüp durması esastırثÇekirdekteki dinamik hareket ve toplanma alanını yayılma, cihet tayini ve bir olayın gerçekleştiği belirsiz koordinat noktasına sabitleme anlamıyla özelleştirmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حÇit, duvar; çevirme, koruma, ayırmaHadisenin vuku bulacağı belirli bir alanı diğer sahalardan ayıran potansiyel çevreleme sınırı
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaEylemin veya yönelişin o alana doğru fiilen gerçekleşmesi, temas ve tatbik
ثİşaret, im, yayılma (ikiz harf ت imgesinden türetme yoğunlaşma)Sınırları belirlenen bu alanın içine doğru fiilin yayılması ve bir mevkii işaretleme
حيثÇevrelenmiş bir alana uzanarak orayı hadisenin gerçekleştiği koordinat olarak işaretlemeEylemin başlangıç, durak veya varış noktasını bir cümle içeriğiyle kayıtlayıp belirgin kılma hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamKlasik dilcilere göre sınırları önceden çizilmemiş müphem bir mekân zarfıdır; lafız kendi başına tekil bir cismi değil, ancak bir fiil veya isim cümlesine bağlanarak sınırları belirlenen vuku mahallini gösterir
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem lehçelerinde kelimenin حَوْثُ biçimi de mevcuttur; Benî Temîm şiirinde bilinmeyen yönü ve vuku yerini anlatmak üzere kullanılmıştır: ولكـن قـذاهـا واحـد لا تـريده / أتتنا بها الغيطان من حوث لا ندري
Erken Arapça kullanımKlasik kabile lehçelerinde mebniyet harekesi farklılaşmıştır; Hicaz ehli kelimeyi damme ile mebni kılarken Benî Temîm'den bazı kabileler fetha ile, Benî Esed ise harf-i cer etkisiyle kesre ile kullanmıştır

Kaynak Lisānü'l-ʿArab, Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīsü'l-Luġa.

Sami etimolojik katman

Arapça حيث lafzı, bağımsız bir eylem kökünden ziyade bir mekân ve yön bildirme işlevi kazanan zarfî bir isimdir. Dilcilerin bir kısmı kelimenin aslını حوث sayarak vav harfinin kesreye veya hafifliğe meyil sebebiyle yâ harfine dönüştüğünü ileri sürmüştür. İbn Fâris ise lafzın klasik anlamda türetilmiş bir kök olmadığını, mekânın genelliğini ve belirsizliğini bildirmek için doğrudan vazedilmiş bir kelime olduğunu belirtir. Güney Sami ve Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan aynı fonetik dizilime sahip birebir bir zarf yapısı seyrektir; ancak Arapçadaki bu form, yer ve cihet gösteren edatların isimleşip cümleye izafe edilmesi geleneğinin özgün bir gelişimidir. Lafzın bir cümleye muzaf olmadan kullanılamaması, onun ontolojik olarak tek başına bir nesneye değil, bir hadise veya bağıntı koordinatına işaret ettiğini doğrular.

Güven Muhtemel

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Brockelmann Grundriss.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönحَوْثُ / حَيْثُ dönüşümüAslının vâvî olduğu ve hafiflik amacıyla yâ harfine çevrildiği ileri sürülen, daima cümleye muzaf olan mebni mekân zarfıGüçlü
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiMekân belirteci zarfî formSami dil ailesindeki yer ve yön bildiren müphem işaret kelimeleriyle işlevsel paralellik taşırMuhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfroasyatik veya diğer dil ailelerinde doğrudan soydaş kök tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisānü'l-ʿArab, Maqāyīsü'l-Luġa.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حيثAnlamlıMüphem mekânBir eylemin veya durumun bağlandığı yer ve cihet koordinatıHedef kök; Kur'an'da geçer
حثيAnlamlıSaçmak, dökmekToprağı veya kumu avuçlayıp saçmak, peş peşe vermekHedef kökle ortak yayılma ve hareket payı; Kur'an'da geçmez
يحثKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dilinde bu dizilişte müstakil bir kök oluşmamıştırKur'an'da geçmez
يثحKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dilinde bu dizilişte müstakil bir kök oluşmamıştırKur'an'da geçmez
ثحيKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dilinde bu dizilişte müstakil bir kök oluşmamıştırKur'an'da geçmez
ثيحAnlamlıYayılmakSuyun veya bir maddenin bir alana yayılarak akmasıYayılma ve alan tutma nüansı; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حيثMerkezMüphem yer zarfıCümleye muzaf olarak olayın cereyan ettiği dinamik ciheti gösterirKendi başına sınır içermez; vuku mahalliyle tanımlanır
أينKomşuMekân sorgusu ve zarfıDoğrudan bir yerin kendisini veya soru yoluyla aranan mevkiyi bildirirDaha ziyade sabit bir coğrafi veya ontolojik mevkii sorar ve hedefler
عندKomşuYakınlık ve huzurBir şeyin yanında, nezdinde ve etki alanında bulunmayı ifade ederSübjektif veya objektif bir mevcudiyet ve aidiyet alanıdır
لدنKomşuBaşlangıç ve menşeBir şeyin doğrudan kaynağından, ilk çıkış noktasından sadır olduğunu anlatırKaynağa olan bitişiklik ve doğrudan intisap vurgusu taşır
حينZıtZaman zarfıMekânsal değil, zamansal sınır ve dilim bildiren müphem vakit zarfıdırMekân koordinatının zıddı olarak süreç koordinatını belirler

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaحيثNere, neresi, neredenBir cümleye bağlanarak fiilin cereyan ettiği yeri ve ciheti belirten zarfKesin
Latinceubi, undeNerede, neredenDurum ve menşe bildirir; ancak Arapçadaki cümleye izafe edilme şartını her zaman yansıtmazGüçlü
İngilizcewhere, wherever, whenceNerede, nereye, neredenMekânsal konumu ve kaynak yönünü karşılar; müphem zarf yapısını verirGüçlü
Almancawo, wohin, woherNerede, nereye, neredenYön, menşe ve konum bağlamını net şekilde ayırt ederGüçlü
Fransızcaoù, d'oùNerede, neredenHem sabit konumu hem de çıkış noktasını karşılayan bağlaç-zarf işlevi görürGüçlü

Kaynak Wehr Arapça-İngilizce Sözlük, Oxford Latin Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
حَيْثُ شِئْتُمَا / شِئْتُمْSerbestlik ve genişlik alanıİnsana tanınan serbest hareket ve iradi tasarruf imkânı; örneğin cennet nimetlerinden yararlanma (Bakara 2:35)
وَحَيْثُ مَا كُنْتُمْMutlak kapsayıcılıkCoğrafi ve fiziksel konum neresi olursa olsun hükmün geçerli olduğu her yer; örneğin kıbleye yönelme emri (Bakara 2:144, 2:150)
مِنْ حَيْثُ لَا يَشْعُرُونَ / لَا يَعْلَمُونَBeklenmedik yön ve idrak dışı mahrecİlahi cezanın veya takdirin insanın bilgi ve tedbir ufkunun dışından gelmesi (Nahl 16:26, Kalem 68:44)
مِنْ حَيْثُ لَا يَرَوْنَكُمْGörünmezlik ve algı sınırıİnsanın duyu organlarıyla algılayamadığı ontolojik cihet ve açı; örneğin şeytanın insanı gözetlemesi (A'râf 7:27)
حَيْثُ يَجْعَلُ رِسَالَتَهُLayık merci ve ilahi liyakatRisaletin ve ilahi vazifenin tevdi edileceği en uygun fıtri ve ahlaki zemin (En'âm 6:124)
مِنْ حَيْثُ سَكَنْتُمْGüç yeten imkân dairesiMükellefin sahip olduğu hayat standardı ve mali kudret sınırları dahilinde (Talâk 65:6)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi mekan ve sıfatlarAllah Teâlâ'nın mekândan münezzeh oluşu bahsinde mekân belirteci lafızların teviliMüphem mekânın ilahi zata isnat edilemeyeceği, rububiyetin kuşatıcılığı
FıkıhHükümlerin mekânsal tatbikiKıblenin tespiti, sefer hükümleri ve mükellefin bulunduğu mahalde hükmün geçerliliğiFiilin gerçekleştiği her coğrafi alanın mükellefiyet dairesine girmesi
Tefsirİstidraç ve ilahi mekrCezanın beklenmedik cihetlerden gelmesini anlatan ayetlerin tahliliİnsanın idrak ve savunma mekanizmalarının bittiği görünmeyen nedensellik hattı
HadisTavır ve ahlak yönergeleriNerede olunursa olunsun takvanın muhafaza edilmesi yönündeki nebevi emirlerŞahsi ve mekânsal şartlardan bağımsız ahlaki süreklilik mahalli

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi gözetim ve mükellefiyetHer yer ve her durumİbadet ve itaatin coğrafi sınırlardan bağımsız kılınmasıİmanın belirli bir mabetle sınırlı kalmayıp hayatın cereyan ettiği her sahada geçerli olmasıKesin
İlmiOlayların mahreci ve sebeplilikBilgi ufkunun ötesiGörünmeyen veya hesaplanamayan değişkenlerin tespitiOlguların sadece bilinen kanallardan değil, hesaba katılmayan sahalardan da kaynaklanabileceği ilkesiGüçlü
SiyasiHukukun yürürlük alanıYargı yetkisi ve egemenlik dairesiOtoritenin ve kuralın ulaştığı sınırların tespitiToplumun veya idarenin bulunduğu her noktada adaletin ve nizamın tatbik zorunluluğuGüçlü
İktisadiİmkân ve harcama sınırlarıMali kapasite ve kudretYükümlülüklerin gelire ve imkâna göre tayiniHarcama ve infak sorumluluğunun mükellefin fiili yaşam standartlarına bağlanmasıGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDurum uzayı ve dinamik koordinatBir sistemin alabileceği tüm parametrik konumları ifade eden ve ancak bir fonksiyon tanımlandığında sabitlenen serbest değişken alanıGüçlü
Beşeri bilimlerSosyolojik bağlam ve yetki alanı (jurisdiction)Bir davranışın veya hukuki normun geçerlilik kazandığı, ilişkiler ağıyla çerçevelenmiş toplumsal ve mekânsal zeminGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiLafzı sadece basit bir yön veya sabit harita koordinatı olarak görmek; onun taşıdığı belirsizlik, menşe ve beklenmedik oluş boyutunu ihmal etmek
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da bu kelime sadece fiziksel yerleri değil; idrak sınırlarını, ilahi liyakat mahallerini, gizli tehdit ve tuzak noktalarını da içeren çok boyutlu bir koordinat belirtecidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataÖzellikle «min haysü lâ ye'lemûn» gibi ibarelerde tehdidin sadece fiziksel bir saldırı sanılması, psikolojik, sosyolojik ve görünmez nedensellik kanallarının gözden kaçırılmasına yol açar

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin olayları ve emirleri sabit, dar mekanlara sıkıştırmadığını; ilahi hükümlerin, lütufların ve cezaların her türlü fiziksel ve zihinsel koordinatta geçerli olduğunu gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İbadetin evrenselliğini bildiren kıble ayetlerinde, istidraç ve ilahi yakalamayı bildiren ceza ayetlerinde ve mükellefiyetin sınırını çizen ahkâm ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnsanın sadece kendi görebildiği ve hesaplayabildiği cihetlerden güvende olabileceği zannını yıkarak idrak ötesi süreçlerin varlığını kavratır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSınırları bir eylem veya durumla belirlenen müphem mekân, vuku mahalli ve yön.
  • Soyut anlamBir hadisenin cereyan ettiği ontolojik zemin, algılanamayan nedensellik hattı ve ilahi takdirin tecelli ettiği dinamik koordinat.
  • Sistematik karşılıkMükellefiyet, bilgi ufku veya ilahi icraatın, şartlara bağlı olarak değer kazandığı serbest bağlam uzayı.
  • LaTeX modeliC(x)={p∈S∣Φ(p,x)=1}
  • LaTeX açıklamasıModelde S evrensel mekân ve durumlar uzayını temsil eder. p bu uzaydaki müphem bir noktayı veya ciheti gösterir. x hadiseyi veya eylemi, Φ ise bu hadisenin o noktada gerçekleşme şartını belirleyen doğruluk fonksiyonunu ifade eder. C(x), lafzın ancak kendisinden sonra gelen cümle veya durum vasıtasıyla sınırları çizilen dinamik vuku sahasını sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ح