خزن

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: خ-ز-ن7 sîga, 70 mücavir kök, 13 ayet, 11 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.خَزَائِنِلقحخزنزمرلِخَزَنَةِعندبِخَازِنِينَزريفتحخَزَائِنُملك

KökSîga 7Ayet 13Sure 11Mücavir 70

▶ Ağı aç (3B)

خزن

خ - ز - ن

KÖK
  • 13 geçiş
  • 13 ayet
  • 7 sîga
  • 13 sözlük

Hazen : Depo demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Hazen : Depo demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR732 harf
باب الخاء والزاي والنون معهما خ ز ن، خ ن ز مستعملان فقط خزن: خَزَنَ الشيء فلان يخزُنُه خَزْناً إذا أَحرَزَه في خِزانةٍ، واختزَنْتُه لنفسي. وخِزانتي قلبي، وخازني لساني، قال لقمان لابنه: "إذا كان خازنُكَ حفيظا، وخِزانتُكَ أمينةً سدت في دنياك وآخِرتِكَ" يعني اللسان والقلب. والخِزانة: الموضع الذي يُخْزَنُ فيه الشيء. والخِزانة عمل الخازن. وخَزِنَ اللحم أي تغير، قال: ثم لا يخزُنُ فينا لحمها إنما
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR305 harf
خَزَنْتُ المال واخْتَزَنْتُهُ: جعلته في الخزانة. وخَزَنْتُ السرّ واخْتَزَنْتُهُ: كتمته. والمَخْزَنُ بفتح الزاي: ما يُخْزَنُ فيه الشيء. والخِزانَةُ بالكسر: واحدة الخَزائِنِ. وخَزِنَ اللحمُ بالكسر: أَنْتَنَ، مثل خَنِزَ، مقلوبٌ منه. قال طرفة: ثم لا يَخْزَنُ فينا لَحْمُها إنَّما يَخْزَنُ لَحْمُ المُدَّخِرْ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR2.921 harf
خ ز ن خزن ، خنز ، زنخ : مستعملة خزن : في ) ( نوادر الأعراب ) ( : يقال : اخْتَزَنْتُ طريقاً واختصَرْتُه ، وأخذْنا مخازن الطريق ومخاصِرَها _ أي : أَخَذْنا أَقْرَبها . وقال الليث : خَزَنَ الشيءَ يَخْزُنهُ خَزْناً _ إذا أحرزه في خِزَانَةٍ ، وأخْتَزَنَه لنفسه ، وخِزَانَةُ الرجل قلْبُه ، وخازِنهُ لسانه . وَرُوِيَ عن لُقْمَانَ الحكيم أنَّه قال لابنه : إذا كان خَازِنُكَ حَفِيظاً وَخِزَانَتُكَ أَمِينَةً
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.271 harf
(باب الخاء والزاء وما يثلثهما) (خزع) الخاء والزاء والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على القَطْع والانقِطاع. يقال تَخَزَّعَ فلانٌ عن أصحابه، إذا تخلّف عنهم في السَّير؛ ولذلك سمِّيت خُزاعةُ؛ لأنهم تخزَّعوا عن أصحابهم وأقاموا بمكَّة([1]). وهو قول القائل: فلما هبَطْنا بطْنَ مَرٍّ تخزّعت *** خُزاعَةُ عَنَّا بالحلول الكَراكِر([2]) ويقال تخزّعْنا الشَيءَ بيننا، أي اقتسمناه قِطَعا. والخَوْزعة: رَمْلة تنقطع من
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.275 harf
- الخزن: حفظ الشيء في الخزانة، ثم يعبر به عن كل حفظ كحفظ السر ونحوه، وقوله تعالى: ﴿وإن من شيء إلا عندنا خزائنه﴾ [الحجر/21]، ﴿ولله خزائن السموات والأرض﴾ [المنافقون/7]، فإشارة منه إلى قدرته تعالى على ما يريد إيجاده، أو إلى الحالة التي أشار إليها بقوله عليه السلام: (فرغ ربكم من الخلق والخلق والرزق والأجل) (الحديث عن عبد الله بن مسعود عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: (فرغ إلى ابن آدم من أربع: الخلق
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR542 harf
خ ز ن خزن المال في الخزانة‏:‏ أحرزه‏.‏ واختزنه لنفسه واستخزنه المآل وله مخزن حريز وهو صاحب مخزن الأمير‏.‏ إذا المرء لـم يخـزن عليـه لسانـه فليس على شيء سواه بخزان وقال السمهريّ بن أسد العكليّ‏:‏ وبادر بليلـي أوبـة الركـب إنهـم متى يرجعوا يخزن عليك كلامها واجعله في خزانتك أي في قلبك إذا لقنته علماً أو أودعته سراً‏.‏ وفي حكمة لقمان ‏"‏ إذا كان خازنك حفيظاً وخزانتك أمينة رشدت في دنياك وآخرتك
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR1.415 harf
خَزَنَ الشَّيءَ يَخْزُنه خَزْناً واخْتَزَنه: أَحْرَزه وجعله في خِزانة واختزنه لنفسه. والخِزانةُ: اسم الموضع الذي يُخْزَن فيه الشيء. وفي التنزيل العزيز: وإنْ من شيء إلا عندنا خَزائنُه. والخِزانةُ: عَملُ الخازِن. والمَخْزَن، بفتح الزاي: ما يُخْزَن فيه الشيء. والخِزانةُ: واحدة الخَزائن. وفي التنزيل العزيز: ولا أَقول لكم عندي خَزائن الله؛ قال ابن الأَنباري: معناه غُيوب علم الله التي لا يعلمها إلا
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR197 harf
* خ ز ن * * خَزَن * المال جعله في * الخِزانةِ * و * اخْتَزَنَه * أيضا و * خَزَن * السر كتمه و * اخْتَزنَهُ * أيضا وبابهما نصر و * المَخْزَنُ * ما يُخزن فيه الشيء و * الخِزَانةُ * واحدة * الخَزَائِن
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.790 harf
: ( خَزَنَ المالَ ) في الخزانَةِ : ( أَحْرَزَهُ ، كاخْتَزَنَهُ ) ؛ كما في الصِّحاحِ . وقيلَ : اخْتَزَنَهُ لنفْسِه . ( و ) خَزَنَ ( اللّحْمُ خَزْناً وخُزوناً ) : إذا ( تَغَيَّرَ ) وأَنْتَنَ ، ( كخَزِنَ كفَرِحَ ) ، وعليه اقْتَصَرَ الجَوْهرِيُّ ؛ وقالَ : هو مثْلُ خَنِزَ مَقْلوبٌ منه : وأَنْشَدَ لطَرَفَة : ثُمَّ لا يَخْزَنُ فينا لَحْمُهاإِنَّما يَخْزَنُ لحمُ المُدَّخِرِوعَمَّ بعضُهم تَغَيّرَ
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR4.908 harf
خَزَنَهُ 1 خَزَنَهُ خزن خزنه خزننه خزنة , (JK, S, Msb, K,) aor. خَزُنَ , (JK, Msb,) inf. n. خَزَنٌ, (Msb,) He reposited it, stowed it, or put it, (S, Msb,) laid it up, kept it, preserved it, or guarded it, (JK, K,) in a خِزَانَة, (JK, S,) or in a مَخْزِن [or مَخْزَن]; (Msb;) namely, a thing, (JK, Msb,) or property; (S, K;) as also ↓ اختزنهُ, (S, K,) and ↓ استخزنهُ: or ↓ the second of these
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR885 harf
خَزَنَ خَزَنَ U ( n. ac. خَزْن 1 ), a. Reposited, stowed away, stored up. خَزِنَ خَزِنَ A ( n. ac. خَزَن 4 ) خَزُنَ U ( n. ac. خُزْن 3 , خَزَاْنَة 22t , خُزُوْن 27 ) a. Stank ( meat ). أَخْزَنَ أَخْزَنَ IV , a. Grew rich. اِخْتَزَنَ اِخْتَزَنَ VIII , a. Amassed ( riches ). خَزْنَة خَزْنَة 1t , a. Treasure. b. Treasury, treasure-room. مَخْزَن مَخْزَن 17 , ( pl. مَخَاْزِنُ 44 ), a.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR8.991 harf
خزن خَزَنَ - يَخْزُنُ - خازِن - خازِنِيْن - خازِن لـِ - خَزَنَة - خِزانة - خَزائِن خَزَنَ يَخْزُنُ + كائن + شيئاً: يجمعه ويحرزه ويحفظه في مكان آمن لحين الحاجة: يقوم الكائن بتجميع أشياء يملكها في مكان آمن ومحروس لحفظها للاستخدام عند الحاجة خَزَنَ - يَخْزُنُ + كائن + لـِ كائن+ شيئاً: يجمعه ويحرزه ويحفظه في مكان آمن لحين الحاجة وذلك لمنفعة
Tamamını oku

Sîgalar(7)

Mücavir kökler70 mücavir (97 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. زمر

    2 ortak ayet · Zümer toplulukların içindeki gruplaşmalara, kümelere denir

  2. عند

    6 ortak ayet · “Anid“ yulara gelmeyen devedir

  3. سوق

    2 ortak ayet · Sevk bacak demektir

  4. زري

    1 ortak ayet · Tulum demektir

  5. لقح

    1 ortak ayet · Aşılayanlar

  6. بوب

    2 ortak ayet · Bab kapı demektir

  7. فتح

    2 ortak ayet · Feth, kapının açılması demektir

  8. قول

    8 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  9. ميز

    1 ortak ayet · Ayırt eder

  10. ربب

    6 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir

  11. غيب

    2 ortak ayet · Ğayb, Uzaktan bakıldığında arazide kapalı kalmış yere, dibi…

  12. ملك

    3 ortak ayet · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder

Geçtiği ayetler(13)

  1. قُلْ لَا أَقُولُ لَكُمْ عِنْدِي خَزَائِنُ اللَّهِ وَلَا أَعْلَمُ الْغَيْبَ وَلَا أَقُولُ لَكُمْ إِنِّي …

    DepolarDe ki: Size, Allah’ın hazineleri benim yanımdadır, demiyorum. Ben, gaybı da bilmem. Ve size bir melek olduğumu da söylemiyorum. Ben; bana vahyolunandan başkasına uymam. De ki: Hiç görenle görmeyen bir olur mu? Hiç düşünmüyor musunuz?

  2. وَلَا أَقُولُ لَكُمْ عِنْدِي خَزَائِنُ اللَّهِ وَلَا أَعْلَمُ الْغَيْبَ وَلَا أَقُولُ إِنِّي مَلَكٌ …

    DepolarBen, size: Allah’ın hazineleri yanımdadır, demiyorum. Gaybı da bilmem. Meleğim de demiyorum. Hor gördüklerinize Allah iyilik vermeyecektir de demiyorum. İçlerinde olanı en iyi bilen Allah’tır. Yoksa ben de zalimlerden olurum.

  3. أَمْ عِنْدَهُمْ خَزَائِنُ رَحْمَةِ رَبِّكَ الْعَزِيزِ الْوَهَّابِ

    DepolarYoksa O Aziz, Vehhab Rabbının rahmet hazineleri onların yanında mıdır?

  4. أَمْ عِنْدَهُمْ خَزَائِنُ رَبِّكَ أَمْ هُمُ الْمُسَيْطِرُونَ

    DepolarYoksa, Rabbının hazineleri onların yanında mıdır? Veya işe hakim olanlar onlar mıdır?

  5. هُمُ الَّذِينَ يَقُولُونَ لَا تُنْفِقُوا عَلَى مَنْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ حَتَّى يَنْفَضُّوا وَلِلَّهِ خَزَائِنُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَلَكِنَّ الْمُنَافِقِينَ لَا يَفْقَهُونَ

    DepolarOnlar öyle kimselerdir ki; Allah’ın peygamberinin yanında bulunanlar için hiç bir şey infak etmeyin de dağılıp gitsinler, derler. Halbuki göklerin ve yerin hazineleri Allah’ındır. Ama o münafıklar, bunu anlamazlar.

Sîga sayfası: بِخَازِنِينَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökخزن
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerحفظ, كنز, دخر, حرز
Zıt Kökبذل
Çekirdek Özet 1Bir şeyi korumak, saklamak ve zayi olmasını önlemek amacıyla korunaklı bir yere koyup muhafaza altına almak
Çekirdek Özet 2Mülkiyetin, rızkın, rahmetin ve gayb bilgisinin mutlak kaynağının Allah katında saklı ve kontrollü oluşu ile cehennem bekçilerinin muhafaza görevi
Çekirdek Özet 3Kaynakların gelişi güzel değil, hikmetli bir ölçü, emanet bilinci ve yetki hiyerarşisi dairesinde tutulup yönetilmesi
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca fiziksel eşya veya hububat ambarı olarak daraltılıp, ilahi iradenin tasarruf alanı, gayb potansiyeli ve ontolojik kaynak yönetimi boyutunun gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
خزBir şeyi bastırmak, kontrol altına almak, sınırlamak ve dış tesirlerden uzak tutmakنSaklama eylemine süreklilik, içe alma, korunaklı bir kapalı alanda tutma ve biriktirerek muhafaza etme anlamı kazandırmıştır; خزي kökündeki zayıf harf sınırlama ve baskıyı aşağılanma veya boyun eğdirme yönüne çekerken, ن harfi maddî veya manevî varlığı korumalı bir mahzende güvenceye almaya yöneltmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
خÇit, duvar (Arapçada ses sürtünmesiyle yoğunlaşmış koruma sınırı)Nesnenin veya bilginin etrafına çekilen aşılmaz sınır, dış dünyaya karşı koruyucu engel (türetme imge).
زKesici alet, kamaDış dünya ile nesnenin irtibatını kesme, ayrıştırma ve bağımsız bir alana ayırma hareketi.
نFiliz, tohum, su altındaki canlılıkSüreklilik, gizil kalma, içe doğru derinleşen ve geleceğe saklanan potansiyel canlılık.
خزنDışarıya karşı sınır çekip keserek potansiyeli korunaklı bir iç alanda saklamaBir kıymeti dış tehlikelerden ve izinsiz erişimden koparıp, sürekliliğini temin etmek üzere kapalı ve güvenli bir iç mekânda muhafaza etme eyleminin bütünsel tasviri.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir malı, erzakı veya eşyayı korumak üzere kilitli, korunaklı bir mahzene, sandığa koymak; dilini ve sırrını tutarak dışarı sızdırmamak.
Cahiliye şiiri kullanımıTarafe b. el-Abd'ın muallakasında fazla etin kokuşmaması için saklanmasını tasvir eden kullanımı: ثم لا يَخْزَنُ فينا لحمُها / إنَّما يَخْزَنُ لحمُ المُدَّخِرْ
Erken Arapça kullanımİbnü'l-Esîr ve erken sözlüklerde geçen Lokman el-Hakîm'in oğluna öğüdü: إذا كان خازنُكَ حفيظا، وخِزانتُكَ أمينةً سدت في دنياك وآخِرتِكَ (خازن: dil, خزانة: kalp olarak temsil edilmiştir).

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça خزن kökü, içerik olarak korumak, örtmek, gizlemek ve biriktirmek anlam dairesine bağlıdır. Erken Sami dillerinde doğrudan خزن dizilişinin izini sürmek fonetik güçlükler taşır; nitekim Proto-Samice köklerde boğaz hırıltısı taşıyan sesler ile sızıcı seslerin birleşimi çoğunlukla kapalı bir hacim, gizlilik veya muhafaza alanı inşa eder. İbranicede hazine ve saklama anlamı için yaygın olarak 'ōṣār (אוֹצָר) kökü veya kānas (כָּנַס - toplamak, yığmak) kullanılırken, geç dönem Aramice ve Süryanicede Arapçanın da etkisiyle veya ortak miras çerçevesinde ḥ-z-n / k-z-n kök varyantları depo, ambar ve koruyucu görevli anlamlarını taşımıştır. Akadcada nakāmu (yığmak, depolamak) ve bīt nakkamtı (hazine dairesi) kavramları işlevsel eşdeğerliği sağlarken, خزن kökünün Arapça içindeki fonetik yapısı, içeride biriktirilen şeyin niteliğini ve bozulmaya karşı emniyetini ön plana çıkaran özgün bir morfolojik gelişim göstermiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith ve Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir şeyi mahzene koyarak saklama, koruma altına alma ve dili/sırrı gizlemeKökün temelinde dışarıdan tecrit ederek varlığı tüketimden veya bozulmadan koruma anlamı yer alır; etin bozulması anlamı da uzun süre saklanarak kokmasıyla ilintilidir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSüryanice ve Aramice g-z-n / ḥ-z-n formlarıyla muhafaza ve hazinedar ilişkisiBatı Sami dillerinde hazine ve toplama terimleriyle örtüşen, güvenli kapalı alan fikrini sürdüren ortak semantik alan.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiİspanyolcaya ve Akdeniz dillerine Arapçadan geçen kelimeler (almacén, magasin)Arapça mahzen (مَخْزَن) formunun ticarî yollarla Orta Çağ Avrupası dillerine depo/mağaza anlamıyla ödünçlenmesi.Kesin

Kaynak Lane’s Lexicon ve Dozy (Supplément aux dictionnaires arabes).

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
خزنAnlamlıSaklamak, depolamak, korumakBir şeyi zayi olmaktan korumak üzere korunaklı bir yere koymak.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
خنزAnlamlıBozulmak, kokuşmakEtin, hurmanın veya cevizin bozulup kokuşması hali.خزن kökünün kalb hali kabul edilir; Kur'an'da geçmez.
زخنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArapça sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez.
زنخAnlamlıYağın kokması, bozulmasıSıvı veya katı yağın bozularak ağırlaşması ve tadının değişmesi.خنز ile anlamsal örtüşme taşır; Kur'an'da geçmez.
نخزAnlamlıDürtmek, batırmak, delmekBir şeye sivri bir cisimle dokunup onu harekete geçirmek veya delmek.Çekirdekle zıt yönlü bir açılma hareketidir; Kur'an'da geçmez.
نزخKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlük kaynaklarında kullanım dışı (mühmel) sayılmıştır.Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
خزنMerkezSaklamak ve korumakBir şeyi ileride ihtiyaç anında tasarruf etmek üzere emniyetli ve kapalı bir mahzende tutmak.Süreç, yetki ve emniyet odaklı koruma.
حفظKomşuKorumak ve gözetmekBir şeyin ziyan olmasını, kaybolmasını veya bozulmasını önlemek; mekândan ziyade dikkate dayanır.خزن korunaklı bir yere koymayı gerektirirken, حفظ genel gözetimi ifade eder.
كنزKomşuBiriktirmek ve yığmakMalı tedavülden çekip atıl bırakacak ve faydasız kılacak şekilde gömmek veya biriktirmek.كنز menfi ve atıl bir biriktirmeyi imlerken, خزن planlı ve hikmetli bir saklamadır.
دخرKomşuİhtiyat için biriktirmekGelecekte doğacak bir darlık veya zorluk anı için mal veya erzak ayırmak.دخر gelecekteki ihtiyaca odaklanırken, خزن muhafaza edilen yer ve otoriteye odaklanır.
حرزKomşuGüvenli alana sığınmakBir şeyi veya kimseyi düşmandan koruyacak tahkimatlı bir sığınağa almak.Tehlikeden korunma ön plandadır.
بذلZıtDağıtmak ve harcamakSaklamaksızın elden çıkarmak, cömertçe veya sınırsızca ortaya dökmek.Korumaya almanın ve tecrit etmenin tam tersi hareket.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaخزنSaklamak, depolamak, muhafaza etmekBir nesneyi korunaklı bir mekânda, yetki altında muhafaza altına almak.Kesin
LatinceCondere, recondere, thesaurizareBir araya getirmek, saklamak, hazineye koymakCondere korumak ve gizlemek anlamını taşırken, thesaurizare kıymetli eşyayı biriktirmeyi karşılar.Güçlü
İngilizceTo store, to hoard, to treasuryDepolamak, saklamak, muhafaza etmekStore işlevsel saklamayı karşılarken, ilahi ve gaybi hazineleri nitelemekte treasury öne çıkar.Kesin
AlmancaSpeichern, aufbewahren, verwahrenDepolamak, koruma altında tutmakSpeichern sistematik depolamayı, verwahren ise emanet bilinciyle korumayı vurgular.Kesin
FransızcaEmmagasiner, stocker, thésauriserDepolamak, istiflemekEmmagasiner doğrudan Arapça mahzen kökünden türeyen bir muhafaza eylemini yansıtır.Kesin

Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Kluge Etymologisches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
خَزَائِنُGaybın, rızkın ve ilahi imkânların tükenmez kaynaklarıİlahî kudretin, peygamberlerin beşerî sınırlarının ve rızık dağıtımının anlatıldığı bağlamlar (En'âm 6:50, Hicr 15:21, Sâd 38:9, Münafıkûn 63:7).
خَزَائِنُ الأَرْضِİktisadî kaynaklar, gıda ve buğday ambarlarıHz. Yûsuf'un Mısır'daki kıtlık yönetimi ve devletin maliye/erzak depolarını idare etme yetkisi (Yûsuf 12:55).
خَزَنَتُهَا / لِخَزَنَةِCehennem veya cennetin muhafızları, görevli meleklerAhirette cehennem kapılarında suçluları sorgulayan ve azabı uygulayan bekçiler (Zümer 39:71, Mü'min 40:49, Mülk 67:8).
بِخَازِنِينَSuyu ve rızkı kendi başına depolayıp tutmaya kadir olamamaİnsanın su çevrimine ve ilahi lütuflara mutlak biçimde bağımlı olduğunu bildiren ontolojik bağlam (Hicr 15:22).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamGaybın ve ilahî iradenin mutlaklığıGayb ve rahmet hazinelerinin yalnızca Allah'a ait olması; peygamberlerin uluhiyet iddialarından tenzih edilmesi.Sonsuz kudret ve yaratma potansiyelinin ilahî zatın tekelinde olması.
Fıkıhİhtikâr (stokçuluk), hırsızlıkta hırz kavramı ve zekâtMalın piyasadan çekilerek saklanmasının meşruiyeti ve zekâtı verilmeyen yığınlar ile kilitli mahzen (hırz) şartı.Hukukî koruma alanı ile kamu yararına aykırı stokçuluk arasındaki ayrım.
TefsirHazâin kavramının hakikat veya mecaz oluşuÂyetlerde geçen «hazâin» lafzının bilfiil ambarlar mı yoksa ilahî kudret, sebepler zinciri ve takdir mi olduğu tartışması.İlahî kudretin sınırlandırılamaz oluşu ve takdir dairesindeki imkânlar alanı.
HadisDilin ve kalbin korunmasıDilin hazinedar (hâzin), kalbin ise hazine (hizâne) olarak nitelenip sır saklama ve amelleri koruma ahlakı.İnsanın kendi uzuvlarını ve manevî kazanımlarını zayi olmaktan muhafaza etmesi.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık ve uluhiyet alanıKudret ve gayb hazineleriMutlak mülkiyeti belirlemeVarlığın kaynağının yaratılmışlara değil, yalnızca Allah'a ait olduğunu tespit eder.Kesin
İlmiBilgi felsefesi ve metodolojiHafıza ve tasnif mahzeniVeriyi koruma ve işlemeBilginin zihinde ve arşivlerde sistemli biçimde saklanarak unutulmasının önlenmesi.Güçlü
SiyasiKamu yönetimi ve kamu düzeniHazine idaresi ve muhafızlıkGüvenliği ve nizamı sağlamaYetkilendirilmiş bekçilerin (hazene) sınırları, emanetleri ve kamu düzenini koruması.Güçlü
İktisadiKaynak planlaması ve lojistikStratejik rezerv ve ambar yönetimiKrizleri önleme ve denge kurmaKıtlık ve bolluk dönemleri arasında denge kuracak biçimde kaynakların depolanması.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerBellek mimarisi, potansiyel enerji ve kapasitansBilgisayar bilimindeki veri depolama birimleri (storage/memory) ile fizikte enerjinin kinetiğe dönüşmeden önce bir alanda toplanıp saklanması (potansiyel enerji).Güçlü
Beşeri bilimlerStratejik rezerv planlaması ve kurumsal arşivlemeSosyoloji ve iktisatta toplumların kriz dönemlerini aşmak için ürettikleri kurumsal hafıza, emtia stokları ve merkez bankası rezerv mekanizmaları.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca tarımsal silolar, maddî para kasaları veya lojistik antrepolarla sınırlandırılarak lafzî bir ambar zihniyetine hapsedilmesi.
Kur'an içi daha geniş anlamKökün maddî depolar yanında; ilahî kudretin yaratma potansiyelini, göklerin ve yerin tasarruf yetkisini, gayb bilgisini ve ahiretteki infaz meleklerini kuşatan ontolojik bir egemenlik ilkesi olması.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİlahî hazinelerin insan aklındaki sınırlı maddî ambarlar gibi algılanması neticesinde, Allah'ın rızık ve rahmet taksimatının maddî nedensellik sınırlarına indirgenmesi ve kaza-kader dengesinin bozulması.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlığın mülkiyetinin ve yönetiminin kime ait olduğunu belirler; kulun mutlak zenginlik iddialarını yıkarak acziyetini ilan eder ve peygamberlerin konumunu tevhid çizgisine oturtur.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberlerin beşeriyetini vurgulayan ayetlerde (En'âm 6:50), yağmur ve rızık döngüsünü tasvir eden kevnî ayetlerde (Hicr 15:21-22), Hz. Yûsuf kıssasında (Yûsuf 12:55) ve ahiret sorgusu sahnelerinde (Zümer 39:71).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnsanın tabiat kaynaklarına bütünüyle hâkim olduğu ve onları dilediği gibi sınırsızca elinde tutabileceği yönündeki tekno-hümanist yanılgıyı düzeltir; insanın suyun bile gerçek depolayıcısı olmadığını hatırlatır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir eşyayı, yiyeceği veya kıymeti, bozulmaktan ve yabancı müdahaleden korumak amacıyla tahkim edilmiş bir depoya, sandığa koyarak kilit altında tutmak.
  • Soyut anlamVarlık, bilgi, rahmet ve irade potansiyelinin belirlenmiş bir hikmet, sınır ve ölçü dahilinde saklanıp, ancak yetkili kılınan ölçüde ve vakitte açığa çıkarılması.
  • Sistematik karşılıkKaynakların mutlak kontrolünün merkezi bir otoriteye (ilahî kudret) ait olduğu, varlıkların ise bu kaynaktan pay alan muhtaç ve bağımlı kullanıcılar konumunda bulunduğu ontolojik dağıtım ve yönetim sistemi.
  • LaTeX modeliS(t)=S0+∫0t(I(τ)−O(τ)) dτkos¸uluylaO(t)=μ(t)⋅f(S(t))
  • LaTeX açıklamasıFormülde S(t), t anındaki depolanmış potansiyel kaynağı (hazne/rezerv); S0, başlangıçtaki saklı kaynağı; I(τ), sisteme giren besleyici akışı; O(τ), sistemden izinle çıkan akışı temsil eder. μ(t) katsayısı ilahî takdir ve yetkilendirme fonksiyonunu, f(S(t)) ise kaynaktan hikmet ölçüsünce yapılan kontrollü tahsisatı gösterir; kaynak sınırsızca değil, belirlenmiş bir kanun ve otorite dairesinde salıverilir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: خ