خطف
خ - ط - ف
KÖK- 7 geçiş
- 6 ayet
- 7 sîga
- 13 sözlük
Hatfe daldan yapılmış, yaya bağlanan ip ile kuşu birden yakalayan tuzak demektir. Hatfe (hı, tı), “Haytef” yürüyüşü çabuk olan devedir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Hatfe daldan yapılmış, yaya bağlanan ip ile kuşu birden yakalayan tuzak demektir. Hatfe (hı, tı), “Haytef” yürüyüşü çabuk olan devedir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.114 harfباب الخاء والطاء والفاء معهما
خ ط ف، ط خ ف يستعملان فقط خطف: الخطف: الأخذ في الاستلاب.
وسيف يخطَف الرأس، ونار مُخطَّف الضريبة قال:
يُخَطَّفُ خزان الشربة بالضحى
وبرق خاطف: يَخْطَف نورَ الأبصار. والشياطينُ تخطَفُ السمع أي تسترق.
والخُطّافُ: اللص.
وخَطّفَ يخطِفُ، وخَطِفَ يخطَف.
والخِطْفةُ مثل الخلسة: هو كل ما اختطَفْتَ.
وبه خُطُفٌ أي شبه جُنون.
والمُخطِف: الذي يرفع الشراع في البحر.
والخَيْطَفُ:
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.042 harfالخَطْفُ: الاستلابُ. وقد خَطِفَهُ بالكسر يَخْطَفُهُ خَطفاً وهي اللغة الجيدة. وفيه لغة أخرى حكاها الأخفش: خَطَفَ بالفتح يَخْطِفُ، وهي قليلة رديئة لا تكاد تُعْرَف. واخْتَطَفهُ وتَخَطَّفَهُ بمعنىً. والخُطّافُ: طائرٌ. والخُطّافُ: حديدةٌ حَجْناءُ تكون في جانبي البكرة فيها المحور. وكلُّ حديدةٍ جحناءَ خُطّافٌ. ومَخاليبُ السباعِ: خَطاطيفُها. قال الشاعر:
إذا عَلِقِتْ قرْناً خَطاطيفُ كَـفِّـهِرأى الموتَ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR4.506 harfخ ط ف
خطف ، طخف
استعمل من وجوهه : خطف ، طخف .
خطف : قال الله عزّ وجلّ : ( يكاد البرق يخطف أبصارهم ( [ البَقَرَة : 20 ] .
وقال الله جلّ وعزّ : في سورة أخرى _ :
) إلا من خطف الخطفة فأتبعه شهاب ثاقب ( [ الصَّافات : 10 ] .
ويقال : خَطِفْتُ الشيءَ ، واخْتَطَفْتُهُ _ إذا
اجتَذَبْتُه بسرعة .
وأكثر القُرّاء قَرَءُوا : ) ( يَخْطَفُ ) من ) ( خَطِفَ
يَخْطَفُ ) ( وهي القِرَاءةُ الجيِّدةُ ، التي اجتمعَ
عليها
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR4.765 harf(باب الخاء والطاء وما يثلثهما)
(خطف) الخاء والطاء والفاء أصلٌ واحدٌ مطّرِد منقاس، وهو استلابٌ في خفّة. فالخَطْف الاستلاب. تقول. خَطِفْتُه أخْطَفُه، وخَطَفْتُه أخطِفُه. وبَرْقٌ خاطفٌ لنور الأبْصار. قال الله تعالى: ﴿يَكَادُ البَرْقُ يَخْطَِفُ أَبْصَارَهُم([1])﴾ [البقرة 20]، والشيطان يخطَِف السَّمع، إذا استرق. قال الله تعالى: ﴿إلاَّ مَنْ خَطِفَ الخَطْفَة﴾ [الصافات 10]. ويقال للشيطان: "الخَطّاف"،
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR697 harf- الخطف والاختطاف: الاختلاس بالسرعة، يقال: خطف: خطف يخطف، وخطف يخطف (راجع: الأفعال 1/438 و 468) وقرئ بهما جميعا قال: ﴿إلا من خطف الخطفة﴾ (سورة الصافات: آية 10، وقراءة (خطف) شاذة)، وذلك وصف للشياطين المسترقة للسمع، قال تعالى: ﴿فتخطفه الطير أو تهوي به الريح﴾ [الحج/31]، ﴿يكاد البرق يخطف أبصارهم﴾ [البقرة/20]، وقال: ﴿ويتخطف الناس من حولهم﴾ [العنكبوت/67]، أي: يقتلون ويسلبون، والخطاف: للطائر الذي كأنه
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR673 harfخ ط ف
خطف الشيء واختطفه وتخطفه.
ولص خطّاف.
وباز مخطف.
وأخطفه المرض: خف عليه فلم يضطجع له.
قال: وما الدهر إلا صرف يوم وليلة فمخطفة تنمي ومقصعة تصمي واختطفت عنه الحمى: أقلعت.
وما من مـرض إلا ولـه خطفـة أي خفـة.
وأخطـف الرامـي: أخفق.
وأخطف السهم: أشوى.
وسهام خواطف: خواطيء.
قال: وريطـة فتيـان كخاطـف ظله جعلت لهـم منهـا خبـاء ممـدّدا وهـو طائـر يحسـب ظله صيداً
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR9.255 harfالخَطْفُ: الاسْتِلابُ، وقيل: الخَطْفُ الأَخْذُ في سُرْعةٍ واسْتِلابٍ. خَطِفَه، بالكسر، يَخْطَفُه خَطْفاً، بالفتح، وهي اللغة الجيّدة، وفيه لغة أُخرى حكاها الأَخفش: خَطَفَ، بالفتح، يَخْطِفُ، بالكسر، وهي قليلة رَديئة لا تكاد تعرف: اجْتَذَبَه بسُرْعة، وقرأَ بها يونس في قوله تعالى: يَخْطِفُ أَبصارَهم، وأَكثر القُرّاء قرأُوا: يَخْطَف، من خَطِف يَخْطَف، قال الأَزهري: وهي القراءة الجيّدة. ورُوي عن الحسن
الخَطْفُ: الاسْتِلابُ، وقيل: الخَطْفُ الأَخْذُ في سُرْعةٍ واسْتِلابٍ. خَطِفَه، بالكسر، يَخْطَفُه خَطْفاً، بالفتح، وهي اللغة الجيّدة، وفيه لغة أُخرى حكاها الأَخفش: خَطَفَ، بالفتح، يَخْطِفُ، بالكسر، وهي قليلة رَديئة لا تكاد تعرف: اجْتَذَبَه بسُرْعة، وقرأَ بها يونس في قوله تعالى: يَخْطِفُ أَبصارَهم، وأَكثر القُرّاء قرأُوا: يَخْطَف، من خَطِف يَخْطَف، قال الأَزهري: وهي القراءة الجيّدة. ورُوي عن الحسن أَنه قرأَ يِخِطِّفُ أَبصارَهم، بكسر الخاء وتشديد الطاء مع الكسر، وقرأَها يَخَطِّف، بفتح الخاء وكسر الطاء وتشديدها، فمن قرأَ يَخَطِّف فالأَصل يَخْتَطِفُ فأُدْغِمت التاءُ في الطاء وأُلقيت فتحة التاء على الخاء، ومن قرأَ يِخِطِّفُ كسَر الخاء لسكونها وسكون الطاء؛ قال: وهذا قول البصريين. وقال الفراء: الكسرُ لالتقاء الساكنين ههنا خطأ وإنه يلزم من قال هذا أَن يقول في يَعَضُّ يَعِضُّ وفي يَمُدُّ يَمِدُّ، وقال الزجاج: هذه العلة غير لازمة لأَنه لو كسَر يَعِض ويَمِدّ لالْتَبَسَ ما أَصله يَفْعَل ويَفْعُل بما أَصله يَفْعِل، قال: ويختطف ليس أَصله غيرَها ولا يكون مرة على يَفْتَعِل ومرة على يَفْتَعَل، فكسر لالتقاء الساكنين في موضع غير مُلْتَبِسٍ. التهذيب قال: خَطِفَ يَخْطَفُ وخَطَفَ يَخْطِف لغتان. شمر: الخَطْف سرعة أَخذ الشيء. ومرَّ يَخْطَفُ خَطْفاً منكراً أَي مرَّ مرًّا سريعاً. واخْتَطَفَه وتَخَطَّفَه بمعنى. وفي التنزيل العزيز: فَتَخْطَفُه الطير، وفيه: ويُتَخَطَّف الناسُ من حولهم. وفي التنزيل العزيز: إلا مَن خَطِفَ الخَطْفَةَ فأَتبعه شهاب ثاقبٌ؛ وأَما قراءة من قرأَ إلا مَن خَطَّفَ الخَطْفةَ، بالتشديد، وهي قراءة الحسن فإن أَصله اخْتَطفَ فأُدغمت التاء في الطاء وأُلقِيَتْ حَركتُها على الخاء فسقطت الأَلف، وقرئ خِطِّفَ، بكسر الخاء والطاء على إتباع كسرة الخاء كسرةَ الطاء، وهو ضعيف جدًّا، قال سيبويه: خَطَفَه واخْتَطَفَه كما قالوا نَزَعَه وانْتَزَعَه. ورجُل خَيْطَفٌ: خاطِفٌ، وبازٌ مخْطَفٌ: يَخْطَفُ الصيدَ. وفي الحديث: أَن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، نهَى عن الـمُجَثَّمةِ والخَطْفةِ؛ وهي ما اختطف الذئبُ من أَعضاء الشاة وهي حَيّةٌ من يد ورِجل، أو اختطفه الكلب من أَعضاء حَيَوانِ الصَّيدِ من لحم أَو غيره والصيد حَيّ لأَن كلّ ما أُبينَ من حَيٍّ فهو مَيّتٌ، والمراد ما يُقْطَع من أَعضاء الشاة؛ قال: وكلُّ ما أُبينَ من الحيوان وهو حيّ من لحم أَو شحم، فهو مَيت لا يحل أَكله، وذلك أَنه لما قَدِمَ المدينةَ رأَى الناس يَجُبُّون أَسْنِمَةَ الإبلِ وأَلَياتِ الغنم ويأْكلونها. والخَطْفة: المرَّةُ الواحدةُ فسمي بها العُضْوُ الـمُخْتَطَفُ. وفي حديث الرضاعة: لا تُحَرِّمُ الخَطْفةُ والخَطْفتان أَي الرضعةُ القليلة يأْخذُها الصبي من الثدْي بسرعة. وسيفٌ مِخْطَف: يَخطَفُ البصر بلَمْعِه؛ قال: وناطَ بالدَّفِّ حُساماً مِخْطَفا والخاطِفُ: الذئبُ. وذئبٌ خاطِفٌ: يَخْتَطِفُ الفَريسةَ، وبَرْقٌ خاطِفٌ لنور الأَبصار. وخَطِفَ البرقُ البَصرَ وخَطَفَه يَخْطِفُه: ذهب به. وفي التنزيل العزيز: يَكادُ البرقُ يخطَف أَبصارهم، وقد قرئ بالكسر، وكذلك الشُّعاعُ والسيفُ وكل جِرْمٍ صَقِيل؛ قال: والهُنْدُوانِيّاتُ يَخْطَفْنَ البَصَرْ روى المخزومي عن سفيان عن عمرو قال: لم أَسمع أَحداً ذهَب ببصره البرقُ لقول اللّه عز وجل: يَكادُ البرقُ يخطَف أَبصارَهم، ولم يقل يُذْهِبُ، قال: والصَّواعِقُ تُحْرِقُ لقوله عز وجل: فيُصيبُ بها من يشاء. وفي الحديث: ليَنْتَهِيَنَّ أَقْوامٌ عن رفْع أَبصارِهم إلى السماء في الصلاة أَو لتُخْطَفَنَّ أَبصارُهم؛ هو من الخَطْف استِلابِ الشيء وأَخْذِه بسُرعَة. ومنه حديث أُحد: إن رأَيتمونا تَخْتَطِفُنا الطيرُ فلا تَبْرَحُوا أَي تَسْتَلِبُنا وتطير بنا، وهو مُبالغة في الهلاك. وخَطِفَ الشيطانُ السمْعَ واخْتَطَفَه: اسْتَرَقَه. وفي التنزيل العزيز: إلا مَن خَطِفَ الخَطْفةَ. والخَطَّافُ، بالفتح، الذي في الحديث هو الشيطان، يَخطَفُ السمعَ: يَسْتَرِقُه، وهو ما ورد في حديث عليّ: نَفَقَتُكَ رِياءً وسُمْعةً للخَطَّاف؛ هو، بالفتح والتشديد، الشيطانُ لأَنه يَخْطَفُ السمع، وقيل: هو بضم الخاء على أَنه جمع خاطِفٍ أَو تشبيهاً بالخُطَّاف، وهو الحديدة الـمُعْوَجَّةُ كالكلُّوبِ يُخْتَطَفُ بها الشيءُ ويجمع على خطاطِيفَ. وفي حديث الجن: يَختَطِفُون السمع أَي يَسْتَرِقُونَه ويَسْتَلِبونه. والخَيْطَفُ والخَيْطَفَى: سُرعة انجذاب السير كأَنه يُخْتَطِفُ في مَشْيِه عُنُقَه أَي يجْتَذِبه. وجمل خَيْطَفٌ أَي سريع المرّ. ويقال: عَنَقٌ خَيْطَفٌ وخَطَفَى؛ قال جدّ جرير: وعَنَقاً بَعْدَ الرَّسِيمِ خَيْطَفا والخَطَفَى: سَيْرَتُه، ويروى خَطَفَى، وبهذا سُمِّي الخَطَفَى، وهو لقَبُ عَوْفٍ جَدّ جرير بن عطِيّةَ بن عوف الشاعر؛ وحكى ابن بري عن أَبي عبيدة قال: الخَطَفَى جد جرير واسمه حُذيفَةُ بن بَدْر ولُقِّب بذلك لقوله:يَرْفَعْنَ بالليلِ، إذا ما أَسْدَفا، أَعْناقَ جِنَّانٍ وهاماً رُجَّفا، وعَنَقاً بَعْدَ الكَلالِ خَيْطَفا والجِنَّانُ: جِنْسٌ من الحيّات إذا مشَت رَفعت رؤوسها؛ قال ابن بري: ومن مليح شعر الخَطَفَى: عَجِبْتُ لإزْراءِ العَييِّ بنَفْسِه، وصَمْتِ الذي قد كان بالقَوْلِ أَعلما وفي الصَّمْتِ سَتْرٌ للعَييِّ، وإنما صَفِيحةُ لُبِّ المَرْء أَن يَتَكلَّما وقيل: هو مأْخوذ من الخَطْفِ وهو الخَلْسُ. وجمل خَيْطَفٌ: سَيْرُه كذلك أَي سريعُ الـمَرّ، وقد خَطِفَ وخَطَفَ يَخْطِفُ ويَخْطَفُ خَطْفاً. والخاطُوفُ: شبيه بالمِنْجَل يُشَدُّ في حِبالةِ الصائِد يَخْتَطِفُ الظبْيَ. والخُطّافُ: حديدة تكون في الرَّحْل تُعَلَّقُ منها الأَداةُ والعِجْلةُ. والخُطَّافُ: حديدة حَجْناءُ تُعْقَلُ بها البَكْرةُ من جانِبَيْها فيها الـمِحْوَر؛ قال النابغة: خَطاطِيفُ حُجْنٌ في حِبالٍ مَتِينَةٍ، تُمَدُّ بها أَيْدٍ إليكَ نوازِعُ وكلُّ حديدةٍ حَجْناء خُطَّافٌ. الأَصمعي: الخُطَّاف هو الذي يَجْري في البكرة إذا كان من حديد، فإذا كان من خشب، فهو القَعْوُ، وإنما قيل لخُطَّافِ البَكرة خُطَّافٌ لحَجَنه فيها، ومَخالِيبُ السِّباعِ خَطاطِيفُها. وفي حديث القيامة (* قوله «حديث القيامة» هو لفظ النهاية أيضاً، وبهامشها صوابه: حديث الصراط.): فيه خَطاطِيفُ وكلالِيبُ. وخَطاطِيفُ الأَسَد: براثِنُه شبهت بالحديدة لحُجْنَتِها؛ قال أَبو زُبَيْدٍ الطائي يصف الأَسد:إذا عَلِقَتْ قِرْناً خَطاطِيفُ كَفِّه، رأَى الموتَ رَأْيَ العَيْنِ أَسْوَدَ أَحْمَرا إنما قال: رَأْيَ العين أَو بالعَيْنَيْنِ (* قوله «أو بالعينين» يشير إلى انه يروى أيضاً: رأى الموت بالعينين إلخ، وهو كذلك في الصحاح.) توكيداً، لأَنَّ الموت لا يُرى بالعين، لما قال أَسْوَدَ أَحْمرا، وكان السوادُ والحُمْرةُ لَوْنَيْن، وكان اللَّوْن مـما يُحسّ بالعين جُعِلَ الموتُ كأَنه مَرْئيٌّ بالعين، فتَفَهَّمْه. والخُطَّافُ: سِمةٌ على شَكْل خُطَّافِ البَكْرة، قال: يقال لِسِمة يُوسَم بها البَعِير، كأَنها خُطَّافُ البَكْرَة: خُطَّافٌ أَيضاً. وبَعِير مَخْطُوفٌ إذا كان به هذه السِّمةُ. والخُطّافُ: طائر. ابن سيده: والخُطَّافُ العُصْفور الأَسودُ، وهو الذي تَدْعُوه العامـّةُ عُصْفُورَ الجنةِ، وجمعه خَطاطِيفُ. وفي حديث ابن مسعود: لأَنْ أَكونَ نَفَضْتُ يَدَيَّ من قبور بَنِيَّ أَحَبُّ إليَّ من أَن يَقَعَ من بَيْضِ الخُطَّافِ فيَنْكَسِر؛ قال ابن الأَثير: الخُطَّاف الطائر المعروف، قال ذلك شفقةً ورحْمةً. والخُطَّافُ: الرجُل اللِّصُّ الفاسِقُ؛ قال أَبو النجم: واسْتَصْحَبُوا كل عَمٍ أُمِّيِّ من كلِّ خُطّافٍ وأَعْرابيِّ وأَما قول تلك المرأَة لجرير: يا ابن خُطَّافٍ؛ فإنما قالته له هازِئةً به، وهي الخَطاطِيفُ. والخُطْفُ والخُطُفُ: الضُّمْرُ وخِفّةُ لحم الجَنْبِ. وإخْطافُ الحَشى: انْطِواؤُه. وفَرس مُخْطَفُ الحَشى، بضم الميم وفتح الطاء، إذا كان لاحِقَ ما خَلْفَ الـمَحْزِمِ من بَطْنه، ورجل مُخْطَفٌ ومَخْطُوفٌ. وأَخْطَفَ الرجلُ: مَرِضَ يَسِيراً ثم بَرأَ سريعاً. أَبو صَفْوانَ: يقال أَخْطَفَتْه الحُمّى أَي أَقْلَعَتْ عنه، وما من مَرَضٍ إلا وله خُطْفٌ أَي يُبْرَأُ منه؛ قال: وما الدَّهْرُ إلا صَرْفُ يَوْمٍ ولَيْلةٍ، فَمُخْطِفةٌ تُنْمِي ومُقْعِصةٌ تُصْمِي والعرب تقول للذئب خاطِفٌ، وهي الخَواطِفُ. وخَطافِ وكَسابِ: من أَسماء كلاب الصيد. ويقال للصِّ الذي يَدْغَرُ نفسَه على الشيء فيَخْتَلِسُه: خُطَّافٌ. أَبو الخَطَّاب: خَطِفَتِ السفينةُ وخَطَفَت أَي سارَتْ؛ يقال: خَطِفَت اليومَ من عُمان أَي سارت. ويقال: أَخْطَفَ لي من حَدِيثه شيئاً ثم سكت، وهو الرجل يأْخذ في الحديث ثم يَبْدُو له فيقطع حديثه، وهو الإخْطافُ. والخياطِفُ: الـمَهاوي، واحدها خَيْطَفٌ؛ قال الفرزدق: وقد رُمْتَ أَمـْراً، يا مُعاوِيَ، دُونَه خَياطِفُ عِلَّوْزٍ، صِعابٌ مَراتِبُهْ والخُطُف والخُطَّفُ، جميعاً: مثل الجُنون؛ قال أُسامةُ الهُذَلي: فجاء، وقد أَوجَتْ من الـمَوْتِ نَفْسُه، به خُطُفٌ قد حَذَّرَتْه المقاعِدُ ويروى خُطَّفٌ، فإِما أَن يكون جَمعاً كضُرَّب، وإما أَن يكون واحداً. والإخْطافُ: أَن تَرْمِيَ الرَّمِيّةَ فتُخْطئ قريباً، يقال منه: رَمى الرَّمِيَّةَ فأَخْطَفَها أَي أَخْطأَها؛ وأَنشد أَيضاً: فَمُخْطِفةُ تُنْمي ومُقْعِصةٌ تُصْمي وقال العُمانيُّ: فانْقَضَّ قد فاتَ العُيُونَ الطُّرَّفا، إذا أَصابَ صَيْدَه أَو أَخْطَفا ابن بزرج: خَطِفْتُ الشيء أَخذْته، وأَخْطَفْتُه أَخْطَأْتُه؛ وأَنشد الهذلي: تَناوَلُ أَطْرافَ القِرانِ، وعَيْنُها كعَيْنِ الحُبارى أَخْطَفَتْها الأَجادِلُ والإخْطافُ في الخيل: ضِدُّ الانْتِفاخ، وهو عَيب في الخيل. وقال أَبو الهيثم: الإخْطاف سر الخيل، وهو صغر الجوف (* قوله «سر الخيل وهو إلخ» كذا بالأصل. ونقل شارح القاموس ما قبله حرفاً فحرفاً وتصرف في هذا فقال: والاخطاف في الخيل صغر الجوف إلخ.) ؛ وأَنشد: لا دَنَنٌ فيه ولا إخْطافُ والدَّنَنُ: قِصَرُ العنق وتطامُنُ الـمُقَدَّم؛ وقوله: تَعَرَّضْنَ مَرْمى الصَّيْدِ، ثم رَمَيْنَنا من النَّبْلِ، لا بالطَّائِشاتِ الخَواطِفِ إنما هو على إرادة الـمُخْطِفات ولكنه على حذف الزائد. والخَطِيفةُ: دَقِيقٌ يُذَرُّ على لبن ثم يُطْبَخُ فيُلْعَق؛ قال ابن الأَعرابي: هو الحَبُولاء. وفي حديث علي: فإذا به بين يديه صَحْفة فيها خَطِيفةٌ ومِلْبَنةٌ؛ الخَطِيفةُ: لبن يُطبخ بدقيق ويُخْتَطَفُ بالـمَلاعِق بسُرعة. وفي حديث أَنس: أَنه كان عند أُم سُليم شعير فَجَشَّتْه وعَمِلت للنبي، صلى اللّه عليه وسلم، خَطِيفة فأَرْسَلتني أَدْعوه؛ قال أَبو منصور: الخطيفة عند العرب أَن تؤخذ لُبَيْنةٌ فتسخَّنَ ثم يُذرَّ عليها دقيقة ثم تُطبخَ فَيَلْعَقَها الناسُ ويختطفوها في سرعة. ودخل قوم على عليّ بن أَبي طالب، عليه السلام، يوم عيد وعنده الكَبُولاء، فقالوا: يا أَمير المؤمنين أَيَوْمُ عِيد وخَطِيفةٌ؟ فقال: كُلوا ما حَضَر واشكُروا الرزَّاق.وخاطِفُ ظِلِّه: طائر؛ قال الكميت بن زيد: ورَيْطةِ فِتْيانٍ كخاطِفِ ظلِّه، جَعَلْتُ لَهم منها خِباءً مُمَدَّدا قال ابن سَلَمَة: هو طائر يقال له الرَّفْرافُ إذا رأَى ظلَّه في الماء أَقبل إليه ليَخْطَفَه بحسَبُه صَيْداً، واللّه أَعلم.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR367 harf* خ ط ف * * الخَطْفُ * الاستلاب وقد * خَطِفَهُ * من باب فهِم وهي الغة الجيدة وقيه لغة أخرى من باب ضرب وهي قليلة رديئة لا تكاد تعرف و * اخْتَطَفَهُ * و * تَخَطَّفَهُ * بمعنى و * الخُطَّافُ * طائر والخطاف أيضا حديدة حجناء تكون في جانبي البكرة فيها المحور وكل حديدة حجناء خُطَّاف والخَطَّاف الذي في الحديث بالفتح هو الشيطان يخطف السمع يسترقه وبرق * خاطِفٌ * لنور الأبصار
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR7.711 harfخطف الشيء، كسمع، يخطفه، خطفا، وهي اللغة الجيدة، كما في الصحاح، وفي التهذيب، وهي القراءة الجيدة، وفيه لغة أخرى حكاها الأخفش، وهي: خطف، يخطف، من حد ضرب، أو هذه قليلة، أو رديئة لا تكاد تعرف، كما في الصحاح قال: وقد قرأ بها يونس، في قوله تعالى: يخطف أبصارهم .
قلت: وأبو رجاء، ويحيى بن وثاب، كما في العباب، ومجاهد، كما في شرح شيخنا: استلبه، وقيل: أخذه في سرعة واستلاب، ونقل شيخنا عن أقانيم التعليم
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR13.638 harfخَطِفَهُ
1 خَطِفَهُ خطف خطفه خطفة , aor. خَطَفَ , (S, Mgh, Msb, K,) inf. n. خَطْفٌ; (S, TA;) this is the approved form of the verb; (T, S;) and خَطَفَهُ, aor. خَطِفَ , (S, Msb, K,) inf. n. as above; (Msb;) a form of the verb mentioned by Akh, (S,) but this is rare, (S, K,) or (K) bad, (S, K,) scarcely, or not at all, known; (S;) and ↓ اختطفهُ, (S, Mgh, Msb, TA,) and ↓ تخطّفهُ; (S Msb, TA;) He
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR757 harfخَطِفَ
خَطِفَ A ( n. ac. خَطْف 1 ),
a. Seized, snatched, carried off, stole.
b. ( n. ac. خَطَفَاْن 36 ), Sped along.
خَطَّفَ
خَطَّفَ II ,
a. Carried off by violence, by force.
أَخْطَفَ
أَخْطَفَ IV ,
a. Left, quitted ( fever ).
b. Missed.
تَخَطَّفَ
تَخَطَّفَ V ,
a. see I (a) .
اِنْخَطَفَ
اِنْخَطَفَ VII ,
a. Was enraptured; fell into ecstasy.
اِخْتَطَفَ
اِخْتَطَفَ VIII ,
a. see I (a)
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR27.110 harfخطف
خَطِفَ - يَخْطَفُ- خَطْفَة - تَخَطَّفَ - يَتَخَطَّفُ، تُخُطِّفَ - يُتَخَطَّفُ
خَطِفَ - يَخْطَفُ + كائن أو شيء + كائناً أو شيئاً: يأخذ شيئاً من مكمنه أو من مجمعه بشكل سريع ومباغت ثم يحمله بعيداً
خَطْفَة - الْخَطْفَةَ: على وزن " فـَعـْلـَة: اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " خَطِفَ - يَخْطَفُ ": ما يأخذه الذي يقوم بفعل خطف من مكمنه بسرعة
Mücavir kökler52 mücavir (70 toplam)
- مكن
2 ortak ayet · Kevn tepe demektir
- ثقب
1 ortak ayet · Delik demektir
- حرم
2 ortak ayet · Hiram keçe demektir
- شهب
1 ortak ayet · Gök taşı demektir
- رزق
2 ortak ayet · Üzüm demektir
- ضوأ
1 ortak ayet · Aydınlattı
- أيد
1 ortak ayet · Yed el veya kol demektir
- برق
1 ortak ayet · Berg parlak taş demektir
- تبع
2 ortak ayet · İnek yavrusu, dana demektir
- جبي
1 ortak ayet · Onu seçti
- حنف
1 ortak ayet · Hanif eğildiği zaman kırılmayan yaş çalıdır
- خرر
1 ortak ayet · Sel suyunun yardığı hendek demektir
Geçtiği ayetler(6)
إِلَّا مَنْ خَطِفَ الْخَطْفَةَ فَأَتْبَعَهُ شِهَابٌ ثَاقِبٌ
İvmeAncak çalıp çırpan olursa; onu da hemen delip geçen yakıcı bir alev takib eder.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | خطف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سلب, نهب, خلب, خلس |
| Zıt Kök | ترك |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi hızla, aniden, hissettirmeden veya direnç göstermesine fırsat vermeden kapıp çekip almak |
| Çekirdek Özet 2 | İdrak, güvenlik veya irade zeminini ansızın sarsarak bireyi veya nesneyi bulunduğu kararlı durumdan koparıp götürmek |
| Çekirdek Özet 3 | Ani çekilme ve yoksunlaşma karşısında koruyucu bir merkeze, köke veya vahye tutunma zorunluluğu |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca fiziksel bir hırsızlık ya da avlanma hareketine indirgenmesi; zihinsel kamaşma, güvenlik kaybı ve manevi savrulma boyutlarının gözden kaçırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| خط | Çizgi çekmek, bir yöne doğru hızlıca uzanmak, adım atmak veya iz bırakarak ilerlemek; bu hareket doğrusal bir yöneliş ve sınır aşma içerir; nitekim خطط, خطو, خطأ, خطب köklerinde de bir hat boyunca yönelme esastır. | ف | Son harf olan ف harfinin sağladığı açıklık, ayrılma ve fırlama etkisiyle çekirdeğin doğrusal uzanma hareketi, bir nesneyi bulunduğu yerden aniden koparıp fırlatırcasına çekip alma eylemine dönüşmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| خ | Çit veya duvar imgesinin ses farkıyla yoğunlaşması (türetme imge); set çekme, gizlenme veya delip geçme hareketi. | Nesnenin korunduğu veya gizlendiği sınırın yarılması, içeriye ani ve sezilmez bir sızma yapılması. |
| ط | Sepet veya çark; sarma, kuşatma, çevirme ve içine alma. | Hedeflenen nesnenin aniden kavranması, kuşatılması ve tutulması. |
| ف | Ağız; açıklık, nefes fırlatışı, dışarı çekiş ve serbest kalma. | Kavranan şeyin anında bulunduğu düzlemden dışarıya, hızla koparılıp götürülmesi. |
| خطف | Bir sınıra gizlice veya aniden yönelip hedefi yakalayarak hızla bulunduğu ortamdan koparıp alma hareketi. | Üç imgenin birleşimiyle kök; direnci aşarak bir varlığı veya duyuyu ansızın bulunduğu güvenli alandan koparıp çekme hareketini betimler. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yırtıcı bir kuşun veya avcının avını süratle kapıp kaçması; şimşeğin gözün ışığını birden çekip alması; devenin ayaklarını yerden hızla keserek koşması (el-haytef). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi el-A‘şâ’ya nispet edilen kullanımda ve erken deve tasvirlerinde, hızlı yürüyüşü esnasında ayakları yeri kaparcasına basıp kaldıran deve için kök türevleri kullanılmıştır: وعنقاً بعد الرسيم خَيْطَفا |
| Erken Arapça kullanım | Okun hedeften hızla sapıp teğet geçmesi (ahdefe’r-râmî); karın boşluğu çekik ve zayıf yapılı hayvanlar için muhdefe’l-haşâ nitelemesi ve gemi yelkeninin rüzgârla birden yukarı çekilmesi durumlarında kullanılmıştır. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde خطف kökü, özellikle Güney-Batı Sami ve Arap yarımadası havzasında bir nesneyi süratle, ansızın çekip alma veya kapma semantik çekirdeği etrafında şekillenmiştir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Ârâmîce/Süryanice) benzer ses denkliği gösteren doğrudan bir üçlü kök türevi sınırlı kalmakla birlikte, kökün ilk iki konsonantı olan /ḫ-ṭ/ veya /ḥ-ṭ/ dizilimi ani yakalama, kesme veya yönelme kökleriyle semantik akrabalık taşır (örneğin İbranicede hātaph [חָטַף] "kapmak, hızla yakalamak" fiili doğrudan denk bir ses ve anlam ilişkisi sergiler). Arapçada bu kök, hem yırtıcı kuşun avını kapması gibi somut fiziksel eylemleri hem de şimşeğin görme duyusunu ansızın alması veya kulak hırsızlığı gibi soyut/yarı-fiziksel algı kopuşlarını karşılayacak biçimde genişlemiş ve tam bir kök hüviyeti kazanmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | خطف kökünden türeyen fiil ve isimler | Hızlıca çekip alma, sarsıcı bir süratle kapma, zaaf anında yakalama; şimşek, yırtıcı kuş ve şeytanın kulak hırsızlığı fiillerinde asıl anlam korunur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ḥātaph (חָטַף) | Hızla çekip almak, kapıp kaçırmak anlamında kullanılan paralel Sami formuyla ortak semantik çekirdek paylaşır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik kök katmanı | Hızlı yakalama ve çekme bildiren ikili kök yapılarıyla muhtemel fonosemantik örtüşmeler mevcuttur. | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| خطف | Anlamlı | Kapmak, süratle çekip almak | Bir nesneyi hızla, direnç görmeden çekip götürmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| خفط | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kayıtlıdır; Kur'an'da geçmez |
| طخف | Anlamlı | Karartı, karanlık, zayıflık | Gökyüzünü kaplayan ince bulut veya gözü bürüyen hafif karanlık (et-tahfe) | Sözlüklerde müsta'meldir; görme duyusunun örtülmesi bakımından hedef kökle zayıf semantik temas taşır; Kur'an'da geçmez |
| طفخ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez |
| فخط | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde kullanılmayan diziliş; Kur'an'da geçmez |
| فطخ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| خطف | Merkez | Kapmak, hızla çekip almak | Hız, anilik ve hazırlıksız yakalama unsurları esastır; nesne fark edilmeden veya karşı konulmadan çekilir. | Ani bir hareketle bir şeyi bulunduğu yerden koparıp almak. |
| سلب | Komşu | Zorla çekip almak | سلب kökünde şiddet, soyma ve güce dayalı zorla alma baskındır; anilik zorunlu değildir. | Bir şeyin üzerindeki örtüyü veya mülkiyeti zorla çekip çıkarmak. |
| نهب | Komşu | Yağmalamak | نهب açıkça, güpegündüz ve topluca yapılan talanı ifade eder; gizlilik veya anlık kapma içermez. | Başkasına ait malı aşikâr bir şekilde cebren ele geçirmek. |
| خلب | Komşu | Gönlünü çalmak, aldatmak | خلب hile, yaldızlı söz ve aldatma yoluyla zihni çelmektir; fiziksel hızdan ziyade kandırma öne çıkar. | Suret-i haktan görünerek iradeyi yanıltıp ele geçirmek. |
| خلس | Komşu | Fırsatını bulup aşırmak | خلس kökünde gaflet anını kollayıp göz ucuyla kapmak vardır; hızdan ziyade gözetleme ve aşırma nüansı taşır. | Sahibinin dalgınlığından istifadeyle el çabukluğuyla almak. |
| ترك | Zıt | Bırakmak, terk etmek | Almak veya koparmak yerine nesneyi bulunduğu halde ve mekânda serbest bırakmaktır. | Müdahale etmeksizin kendi konumunda ve halinde bırakmak. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | خطف | Kapmak, süratle çekip almak | Ani hız, sezdirmeden çekme ve direnci devre dışı bırakma anlam alanını tam karşılar. | Kesin |
| Latince | rapere, corripere | Zorla ve hızla kapmak, yakalamak | Hızlı çekip alma hareketini karşılar; ancak Arapçadaki hafiflik ve sezilmezlik nüansından ziyade şiddet boyutu öne çıkar. | Güçlü |
| İngilizce | to snatch, to seize abruptly | Ansızın kapmak, çekip almak | Ani yakalama ve elinden hızla çekme eylemini verir; kökün şimşek kamaşması ve zihinsel kapılma gibi mecazi boyutlarını tek başına taşıyamaz. | Güçlü |
| Almanca | erhaschen, wegschnappen | Çabucak kapmak, aşırmak | Fırsatı yakalayıp birden kapma yönünü iyi karşılar; fakat heybetli ve ontolojik bir sarsıntıyı tam hissettirmez. | Güçlü |
| Fransızca | happer, ravir | Hızla kapıp yakalamak, çekip götürmek | Happer fiziki kapmayı, ravir ise hem kapıp götürmeyi hem de aklı baştan almayı karşılayarak kökün iki boyutuna yaklaşır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يَخْطَفُ | Duyuların ansızın işlevsiz kalması, kamaşma | Münafıkların çakan şimşek karşısında görme duyularını kaybetme tehlikesi; idrakin ani şokla sarsılması bağlamı (Bakara 2:20). |
| يَتَخَطَّفَكُمُ / نُتَخَطَّفْ / يُتَخَطَّفُ | Sosyal güvensizlik, düşman tarafından aniden bastırılıp yok edilme veya esir alınma | Zayıf ve azınlıkta olunan dönemde müşriklerin ani saldırı korkusu ya da Harem güvenliğinin inkârı bağlamı (Enfâl 8:26; Kasas 28:57; Ankebût 29:67). |
| فَتَخْطَفُهُ | Tevhidden sapan kişinin ontolojik boşluğa düşüp anında parçalanması | Şirke düşenin gökten düşüp yırtıcı kuşlar tarafından kapılması veya rüzgârla savrulması meseli (Hac 22:31). |
| خَطِفَ الْخَطْفَةَ | Gayb âleminden bilgi aşırma, kulak hırsızlığı | Şeytanların melekler meclisinden bir söz kırıntısını gizlice ve hızla kapıp kaçmaya çalışması bağlamı (Sâffât 37:10). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Gayb bilgisi ve nübüvvetin korunması | Şeytanların gökten haber aşırması (istrâku’s-sem‘) ve şihaplarla engellenmesi meselesinde vahyin safiyeti ve korunmuşluğu tartışılmıştır. | Bilginin yetkisizce, yarım ve hırsızlama bir ivmeyle kapılması. |
| Fıkıh | Hırsızlık (sirkat) ve gasp hükümleri | El çabukluğuyla kapıp kaçanın (el-muhteṭif / el-hâtıf) eyleminin had cezasını gerektiren gizli sirkat mi yoksa ta'zir gerektiren açık kapkaç mı olduğu tartışılmıştır. | Aleni fakat ani bir baskınla malı kapıp kaçma eylemi. |
| Tefsir | Temsil ve mecaz tahlilleri | Münafıkların basiret zaafı (Bakara 2:20) ile müşriğin ontolojik düşüşü (Hac 22:31) ayetlerinde ani yok oluş ve idrak sarsıntısı tahlil edilmiştir. | Bir dayanağı kalmayan varlığın dış güçler tarafından anında yutulması. |
| Hadis | Yağma ve avlanma adabı | Hadislerde haksız yere kapıp kaçmaktan (en-nuhbe ve’l-huṭfe) nehyedilmiş, avın can çekişirken parçalanarak kapılması yasaklanmıştır. | Denetimsiz, kuralsız ve hakka dayanmayan ani el koyma. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve istikamet bağı | Kökten kopuşun getirdiği savunmasızlık | Tevhidi terk eden zihnin bâtıl akımlarca yutulması | İlahi merkezden kopan irade, dış yıkıcı güçlerin kolay avı haline gelir (Hac 22:31). | Kesin |
| İlmi | İdrak ve metodoloji | Yüzeysel ve sarsıcı enformasyon kapkaççılığı | Sağlam bilgiye dayanmayan ani algı kamaşması | Delilsiz ve aceleci malumat derlemesi, basireti körleştirir ve hakikatin bütünlüğünü bozar (Bakara 2:20). | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve emniyet | Kaos ve asayişsizlik ortamı | Otoritenin bulunmadığı yerde zayıfların ezilmesi | Hukuki ve siyasi güvenceden yoksun toplumlar sürekli baskın ve esaret korkusuyla yaşar (Kasas 28:57). | Kesin |
| İktisadi | Mülkiyet güvenliği | Ani gasp, spekülatif servet aktarımı | Emeğe dayanmayan haksız el koyma hareketleri | Piyasada kuralsız kapkaççılık ve haksız el koymalar servet emniyetini ve istikrarı yok eder. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Ani potansiyel düşüşü ve yakalama (Capture / High impulse extraction) | Fizikte bir parçacığın yüksek çekim alanına aniden kapılarak yörüngesinden kopması veya elektronun ani bir enerji darbesiyle yörüngeden sökülmesi hadisesi kökün hareket dinamiğiyle özdeştir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Ani travmatik anomi ve güvenlik kaybı | Sosyoloji ve psikolojide bireyin koruyucu toplumsal kurumlardan ansızın kopması neticesinde dış manipülasyonlara ve saldırılara tamamen açık hale gelmesi durumu. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca sokak düzeyindeki basit bir hırsızlık ya da fiziksel bir kapkaç eylemine indirgenmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; idrakin kamaşması, basiretin şokla felç olması, tevhidi kaybeden ruhun manevi girdaplarca kapılıp parçalanması ve bir toplumun emniyet örtüsünü kaybetmesi süreçlerini içine alan ontolojik ve epistemolojik bir kopuş durumunu ifade eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki temsilî anlatımların derin psikolojik, itikadi ve ictimai uyarıları göz ardı edilir; şirkin ve nifakın insan zihninde ürettiği ani savrulmalar basit birer fiziki benzetme sanılır. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kök, insanın varoluşsal güvenliğinin ancak ilahi bir merkeze (vahiy, tevhid, emin belde) bağlanmakla mümkün olduğunu; bu merkezden kopulduğu anda insanın hem zihnen hem de maddeten yırtıcı güçlerin avı olacağını somut bir hareketle gösterdiği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Nifak psikolojisinin ve basiretsizliğin tasvir edildiği ayetlerde (Bakara 2:20), şirkin dehşetini anlatan temsilî ayetlerde (Hac 22:31), ilk müslümanların ve Mekke halkının emniyet durumunu işleyen ictimai ayetlerde (Enfâl 8:26; Kasas 28:57; Ankebût 29:67) ve gaybın korunmasını bildiren ayetlerde (Sâffât 37:10). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın kendi başına tarafsız ve güvenli bir alanda kalabileceği vehmini yıkar; vahiyden ve haktan kopan zihnin nötr kalamayacağını, mutlaka bâtıl ve yıkıcı kuvvetler tarafından kapılıp savrulacağını vazeder. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir nesneyi veya avı bulunduğu ortamdan büyük bir süratle, aniden ve direnç göstermesine fırsat tanımadan kapıp çekmek.
- Soyut anlamBir varlığın koruyucu zeminini, idrak kabiliyetini veya manevi emniyetini ani bir şokla kaybederek dış tesirlere savunmasız şekilde kapılması.
- Sistematik karşılıkMerkezî emniyet alanından () kopan sistem elemanının (), dış çekim ve parçalama dinamikleri () tarafından anlık bir ivmeyle soğurulması ve yutulması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde anlık zaman dilimini, yani kökün kurucu unsuru olan aşırı sürat ve aniliği ifade eder. dışarıdan yönelen ani ve yıkıcı kuvveti, bu kuvvetin hedefe odaklandığı dar etki alanını, ise nesnenin gösterebildiği iç direnci temsil eder; ani darbe anında dış kuvvet direnci tamamen aşar ( etkisiz kalır). İkinci kısımda yer alan şartı, koruyucu sistemden veya merkezden kopuşu simgeler; bu kopuş gerçekleştiğinde nesnenin konumundaki değişim hızı () ani bir savrulmayla sonuçlanır, yani nesne kapılıp götürülür.