خلص

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: خ-ل-ص14 sîga, 38 mücavir kök, 30 ayet, 17 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.مكنمُخْلِصًابررخَالِصَةٌحرمخلصدينطيبخَالِصًاعبدفلكالْخَالِصُزوجخَالِصَةًدعونجودور

KökSîga 14Ayet 30Sure 17Mücavir 38

▶ Ağı aç (3B)

خلص

خ - ل - ص

KÖK
  • 31 geçiş
  • 30 ayet
  • 14 sîga
  • 13 sözlük

Hales : Çekirdek içidir. İlik anlamına da gelmektedir. Öz manasınad da kullanılmaktadır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Hales : Çekirdek içidir. İlik anlamına da gelmektedir. Öz manasınad da kullanılmaktadır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.966 harf
باب الخاء والصاد واللام معهما خ ص ل، خ ل ص، ل خ ص، ص ل خ مستعملات خصل: الخُصْلَة: لفيفةٌ من شعرٍ، وجمعها: خُصَلٌ: خصلٌ، ومنه قول لبيد: وتأبيتُ علـيه ثـانـياً يتقيني بتليلٍ ذي خُصِلْ والخَصْلُ: الرمي في النضال. إذا وقع السهم بلزق القرطاس فهي: خَصْلة، والمُقَرْطِسُ: الذي يصيب القِرطاسَ. فإذا تناضلوا على سبقٍ حسبوا خَصْلَتَيْن بمُقَرْطَسَةٍ، ويقال: رمى فأخصل، ومن قال: الخصل: الإصابة فقد أخطأ.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR492 harf
خَلَصَ الشيءُ بالفتح يَخْلُصُ خُلوصاً، أي صار خالِصاً. وخَلَصَ إليه الشيءُ: وصَلَ. وخلَّصْتُهُ من كذا تَخْليصاً، أي نجّيته فتَخَلَّصَ. وخُلاصَةُ السمنِ بالضم: ما خَلَص منه. والمصدر منه الإخلاصُ. وقد أَخْلَصْتُ السمنَ. والإخْلاصُ أيضاً في الطاعة: تَرْكُ الرياء. وقد أَخْلَصْتُ لله الدينَ. وخالَصَهُ في العِشرة، أي صافاه. وهذا الشيءُ خالِصَةً لك، أي خاصَّةً. وفلانٌ خِلْصي، كما تقول: خِدْني،
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR8.849 harf
خ ص ل خلص ، خصل ، لخص ، صلخ : مستعملةٌ . خلص : قال الليث : خَلَصَ الشيءُ خُلُوصاً _ إذا كان قد نَشِبَ ، ثم نجا وسَلم ، وخلَصَ فلان إلى فلان _ أي : وَصَلَ إليه ، وخَلَصَ الشيء خلاَصاً . والْخَلاَصُ يكونُ مَصْدَراً للشيء الخالِص . ويقال : فلانٌ خالِصَتِي وخُلْصَاني _ إذا خَلَصَتْ مودَّتُهُما . ويقال : هؤلاء خُلْصَاني وخُلَصائي . وتقول : هذا الشيءُ خالِصةٌ لك _ أي : خالِصٌ لكَ خاصَّةً . وقال الله
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR13.745 harf
(باب الخاء واللام وما يثلثهما) (خلم) الخاء واللام والميم أصلٌ واحد يدل على الإلْفِ والمُلازَمة. فالخِلْم: كِناس الظّبى، ثمَّ اشتقَّ منه الخِلْم، وهو الخِدْن. والأصل واحد. (خلو) الخاء واللام والحرف المعتل أصلٌ واحد يدلُّ على تعرِّي الشَّيء من الشيء. يقال هو خِلْوٌ من كذا، إذا كان عِرْواً منه. وخَلَتِ الدار وغيرُها تخلُو. والخَلِيّ: الخالي من الغَمّ. وامرأةٌ خَلِيَّة: كنايةٌ عن الطَّلاق،
Maddenin bağlantısı

(باب الخاء واللام وما يثلثهما) (خلم) الخاء واللام والميم أصلٌ واحد يدل على الإلْفِ والمُلازَمة. فالخِلْم: كِناس الظّبى، ثمَّ اشتقَّ منه الخِلْم، وهو الخِدْن. والأصل واحد. (خلو) الخاء واللام والحرف المعتل أصلٌ واحد يدلُّ على تعرِّي الشَّيء من الشيء. يقال هو خِلْوٌ من كذا، إذا كان عِرْواً منه. وخَلَتِ الدار وغيرُها تخلُو. والخَلِيّ: الخالي من الغَمّ. وامرأةٌ خَلِيَّة: كنايةٌ عن الطَّلاق، لأنّها إذا طُلّقت فقد خَلَتْ عن بعلها. ويقال خلا لِيَ الشّيءُ وأخلى. قال: أعاذلَََُ هل يأتِي القَبَائلَ حظُّها *** مِن الموتِ أم أخْلَى لنا الموتُ وَحْدَنا([1]) والخَلِيّة: الناقة تُعطَف على غير ولدِها، لأنّها كأنّها خَلَتْ من ولدها الأول. والقرون الخالية: الموَاضِي. والمكان الخَلاء: الذي لا شيءَ به. ويقال ما في الدار أحدٌ خلا زَيْدٍ وزيداً، أي دَع ذِكرَ زيدٍ، اخْلُ من ذكر زيد. ويقال: افعَلْ ذاكَ وخَلاَك ذَمٌّ، أي عَدَاك وخلَوْت منه وخلا منك. ومما شذَّ عن الباب الخَلِيَّة: السفينة، وبيت النَّحل. والخَلا: الحشيش. وربَّما عبَّرُوا عن الشيء الذي يخلُو من حافِظِه بالخَلاة، فيقولون: هو خَلاَةٌ لكذا([2])، أي هو مِمَّن يُطْمَع فيه ولا حافِظَ له. وهو من الباب الأوّل. وقال قوم: الخَلْيُ القَطْع، والسيف يَخْتَلِي، أي يقتَطع. فكأنَّ الخلا سُمِّي بذلك لأنّه يُخْتَلى، أي يُقْطَع. ومن الشاذّ عن الباب: خلا به، إذا سَخِر به. (خلب) الخاء واللام والباء أصولٌ ثلاثة: أحدها إمالة الشيء إلى نفسك، والآخر شيءٌ يشمل شيئاً، والثالث فسادٌ في الشيء. فالأوّل: مِخْلب الطائر؛ لأنه يَخْتلِب به الشيءَ إلى نَفْسه. والمِخْلب: المِنْجل لا أسنانَ لـه. ومن الباب الخِلاَبَة: الخِداع، يقال خَلَبَه بمنطقِه. ثمَّ يحمل على هذا ويُشتقُّ منه البَرْق الخُلَّب: الذي لا ماءَ معه، وكأنّه يَخْدَع، كما يقال للسَّراب خادعٌ. وأما الثاني: فالخُلْبُ اللِّيف، لأنه يشمل الشّجرة. والخِلْب، بكسر الخاءِ: حِجاب القَلْب، ومنه قيل للرجل: "هو خِلْبُ نِساءٍ"، أي يحبُّه النساء. والثالث: الخُلْب، وهو الطِّين والحمْأَة، وذلك ترابٌ يفسده. ثم يشتقّ منه امرأةٌ خَلْبَنٌ، وهي *الحَمْقَاء. وليست من الخِلابة. ويقال للمهزولة خَلْبَنٌ أيضاً. فأمَّا الثوب المخلَّب فيقولون: إنّه الكثيرُ الألوان، وليس كذلك، إنَّما المُخَلَّبُ الذي نُقِش نقوشاً على صورِ مَخَالِيبَ، كما يقال مُرَجَّلٌ للذي عليه صُوَرُ الرِّجال([3]). (خلج) الخاء واللام والجيم أصلٌ واحد يدلُّ على لَيٍّ وفَتْلٍ وقِلّةِ استقامة. فمن ذلك الخليجُ، وهو ماء يَمِيل مَيْلَةً عن مُعْظَم الماءِ فيستقرُّ. وخليجا النَّهر أو البحر: جناحاه([4]). وفلان يتخلَّج في مِشيته، إذا كان يتمايَلُ. ومن ذلك قولهم: خَلَجنِي عن الأمر، أي شَغَلني، لأنَّه إذا شغله عنه فقد مال به عنه. والمخلوجة: الطَّعنة التي ليست بمستوِية، في قول امرئ القيس: نَطْعُنُهُم سُلْكَى ومخلوجةً *** كَرَّكَ لأْمَيْنِ على نابِل([5]) فالسُّلْكَى: المستوية. والمخلوجة: المنحرفة المائلة. ومنه قولهم: خَلَجْتُ الشّيءَ من يده، أي نزعتُه. وخالَجْت فُلاناً: نازعتُه. وفي الحديثِ في قراءة القرآن: "لَعَلَّ بَعضَكُم خالجنِيها([6])". والخليج: الرَّسَن، سُمِّي بذلك لأنّه يُلوَى لَيّاً ويُفْتَل فَتْلاً. قال: وباتَ يُغَنِّي في الخليجِ كأنَّه *** كُمَيْتٌ مُدَمَّىً ناصعُ اللَّونِ أَقْرَحُ([7]) ويقال خلجَتْه الخوالجُ، كما يقال عَدَتْه العَوادِي. وأما قولُ الحطيئة: * بمخلُوجةٍ فيها عن العَجْزِ مَصْرَِفُ([8]) * فإنّه يصِفُ الرَّأي، وشبَّهَه بالحبل المحكَم المفتول. فهذا إذاً تشبيهٌ. ويجوز أن يكون لمَّا قيل: فيها عن العَجز مصرفٌ، جعلَها مخلوجة، لأنّه قد عُدِل بها عن العَجز. فأمّا قولهم: خُلِجَتِ النَّاقةُ، وذلك إذا فطَمتْ ولدها فقَلَّ لبنُها، فهو من الباب، لأنّه عُدِلَ بها عن ولدها وعدَل ولَدُها عنها. ويقال سحابٌ مخلوجٌ: متفرِّق. فإن كان صحيحاً فهو من الباب، لأنّ قِطعةً منه تميل عن الأُخرى. والخَلَجُ: فسادٌ وداءٌ([9]). وهو من الباب. (خلد) الخاء واللام والدال أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الثبات والملازمَة، فيقال: خَلَدَ: أقام، وأخلَدَ أيضاً. ومنه جَنَّةُ الخُلْدِ. قال ابن أحمر: خَلَدَ الحبيبُ وبادَ حاضِرُهُ *** إلاَّ مَنازِلَ كلُّها قَفْرُ ويقولون رجلٌ مُخْلَدٌ ومُخْلِد([10])، إذا أبطأ عنه المشِيب. وهو من الباب، لأنَّ الشَّباب قد لازمَه ولازَمَ هو الشباب. ويقال أخْلَدَ إلى الأرض إذا لَصِق بها. قال الله تعالى: ﴿وَلَكِنَّهُ أخْلَدَ إلَى الأَرْضِ﴾ [الأعراف 176]. فأما قوله تعالى: ﴿وَيَطُوفُ عَلَيْهِمْ وِلْدَانٌ مُخَلّدُونَ﴾ [الإنسان 19]، [فهو] من الخُلْد، وهو البقاء، أي لا يموتون. وقال آخرون: من الخِلَد، والخِلَدُ: جمع خِلَدة وهي القُرْط. فقوله: ﴿مُخَلّدُونَ﴾ أي مقرَّطون مشنَّفون. قال: ومخَلّدَاتٌٍ باللُّجَينِ كأنَّما *** أعجازُهُنَّ أَقاوِزُ الكُثْبَان([11]) وهذا قياسٌ صحيح، لأنّ الخِلَدةَ ملازمةٌ للأُذُن. والخَلَد: البال، وسمِّي بذلك لأنّه مستقرٌّ [في] القلب ثابتٌ. (خلس) الخاء واللام والسين أصلٌ واحد، وهو الاختطاف والالتماع. يقال اختلَسْتُ الشَّيءَ. وفي الحديث: "لا قَطْعَ في الخُلْسَة". وقولهم: أَخْلَسَ رأسُه، إذا خالَطَ سوادَه البياضُ، كأنَّ السوادَ اخْتُلِس منه فصارَ لُمَعاً. وكذلك أخْلَسَ النّبتُ، إذا اختلط يابسُه برطْبِه. (خلص) الخاء واللام والصاد أصل واحد مطَّرِد، وهو تنقيةُ الشَّيء وتهذيبُه. يقولون: خلَّصتُه من كذا وخَلَصَ هو. وخُلاصة السَّمْنِ: ما أُلقِيَ فيه من تَمْرٍ أو سَويق ليخلُصَ به. (خلط) الخاء واللام والطاء أصلٌ واحد مخالفٌ للباب الذي قَبلَه، بل هو مُضَادٌّ لـه. تقول: خلَطْت الشَّيءَ بغيره فاختلط. ورجل مِخْلَطٌ، أي حَسَن المداخَلة للأمورِ. وخِلافُه المِزْيل. قال أوس: وإن قالَ لي ماذا تَرَى يستشيرُني *** يَجدُني ابنُ عَمِّي مِخْلَطَ الأمر مِزْيَلاَ([12]) والخليط: المجاوِر. ويقال: الخِلْط السّهمُ ينبُتُ عودُه على عِوَجٍ، فلا يزالُ يتعوّجُ وإن قُوِّم. وهذا من الباب؛ لأنّه ليس يُخَالَط في الاستقامة. ويقال استَخْلَط *البعيرُ، وذلك أن يَعْيا بالقَعْو على النّاقة([13]) ولا يَهتدِي لذلك، فيُخْلَطَ له ويُلْطَف له. (خلع) الخاء واللام والعين أصلٌ واحد مطرّد، وهو مُزايَلة الشَّيء الذي كان يُشتَمَل به أو عليه. تقول: خلعتُ الثّوبَ أخْلَعُهُ خَلْعاً، وخُلِع الوالي يُخْلَعُ خَلْعاً. وهذا لا يكادُ يقال إلاّ في الدُّون يُنْزِل مَن هو أعلى منه، وإلاّ فليس يُقال خَلَع الأميرُ واليَه على بلدِ كذا. ألاَ ترى أنّه إنما يقال عزَله. ويقال طلَّقَ الرَّجُل امرأته. فإن كان ذلك من قبَل المرأة يقال خالعَتْه وقد اختَلَعَتْ([14])؛ لأنّها تَفتدِي نفسَها منه بشيءٍ تبذلُه لـه. وفي الحديث: "المختلِعات هنَّ المنافقات" يعني([15]) اللواتي يخالِعْن أزواجهنَّ من غير أنْ يضارَّهُنّ الأزواج. والخالِع: البُسر النَّضِيج([16])، لأنَّه يَخْلَع قِشرَهُ من رُطوبته. كما يقال فَسَقَتِ الرُّطَبَة، إذا خرجَتْ مِن قشرها. ومن الباب خَلَعَ السُّنْبُلُ، إذا صار له سَفاً، كأنَّه خلعَه فأخرجَه. والخليع: الذي خَلَعه أهلُه، فإِن جَنَى لم يُطْلَبُوا بجِنايته، وإنْ جُنِيَ عليه لم يَطْلُبوا به. وهو قوله: ووادٍ كجوف العَيْرِ قفرٍ قطعتُه *** به الذّئبُ يعوِي كالخليع المُعيَّلِ([17]) والخليع: الذِّئبُ، وقد خُلِع أيّ خَلْعٍ! ويقال الخليع الصائد. ويقال: فلانٌ يتخلَّعُ في مِشيتِه، أي يهتزُّ، كأنَّ أعضاءَه تريد أن تتخلَّع([18]). والخالع: داءٌ يُصِيب البعير. يقال به خالعٌ، وهو الذي إذا بَرَك لم يقدِرْ على أن يثُور. وذلك أنَّه كأنَّه تخلَّعت أعضاؤُه حتَّى سقطت بالأرض. والخَوْلَع. فَزَعٌ يعترِي الفُؤادَ كالمسِّ؛ وهو قياسُ الباب، كأنَّ الفؤادَ قد خُلِع. ويقال قد تخالَعَ القومُ، إذا نَقَضُوا ما كان بَينهم من حِلْف. (خلف) الخاء واللام والفاء أصولٌ ثلاثة: أحدُها أن يجيءَ شيءٌ بعدَ شيءٍ يقومُ مقامَه، والثاني خِلاف قُدَّام، والثالث التغيُّر. فالأوّل الخَلَف. والخَلَف: ما جاء بعدُ. ويقولون: هو خَلَفُ صِدْقٍ من أبيه. وخَلَف سَوْءٍ من أبيه. فإذا لم يذكُروا صِدقاً ولا سَوْءاً قالوا للجيِّد خَلَف وللرديِّ خَلْف. قال الله تعالى: ﴿فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ﴾ [الأعراف 169، مريم 59]. والخِلِّيفَى: الخِلافة، وإنَّما سُميِّت خلافةً لأنَّ الثَّاني يَجيءُ بَعد الأوّلِ قائماً مقامَه. وتقول: قعدتُ خِلافَ فُلانٍ، أي بَعْده. والخوالفُ في قوله تعالى: ﴿رَضُوا بِأَنْ يَكُونُوا مَعَ الخَوَالِفِ﴾ [التوبة 87، 93] هنَّ النِّساء، لأنَّ الرِّجال يغِيبُون في حُروبهم ومغاوراتِهِمْ وتجاراتِهم وهنّ يخلُفْنهم في البيوت والمنازل. ولذلك يقال: الحيُّ خُلُوفٌ، إذا كان الرِّجال غُيَّباً والنِّساء مُقيماتٍ. ويقولون في الدعاء: "خَلَف اللهُ عليك" أي كانَ الله تعالى الخليفة عليك لمن فَقَدْتَ مِن أبٍ أو حميم. و"أَخْلَف الله لك" أي عوَّضك من الشيء الذاهب ما يكُونُ يقومُ بَعده ويخلُفه. والخِلْفة: نبتٌ ينبت بعد الهشيم. وخِلْفَةُ الشجرِ: ثمرٌ يخرُج بَعد الثَّمر. قال: ولها بِالماطِرُونَ إذا *** أكَلَ النّملُ الذي جَمَعَا([19])خِلْفَةٌ حتَّى إذا ارتَبَعَتْ *** سَكَنَتْ من جِلَّق بِيَعَا([20]) وقال زهيرٌ فيما يصحّح([21]) جميعَ ما ذكرناه: بها العِينُ والآرامُ يَمشِينَ خِلْفَةً *** وأطلاؤُها يَنْهَضْنَ من كلِّ مَجْثَم([22])يقول: إذا مرَّتْ هذه خَلفَتْها هذه. ومن الباب الخَلْف([23])، وهو الاستِقاء، لأنَّ المستقِيَينِ يتخالفانِ، هذا بَعْدَ ذا، وذاك بعد([24]) هذا. قال في الخَلْف: لِزُغْبٍ كأولاد القَطا راثَ خَلْفُها *** على عاجِزَاتِ النَّهضِ حُمْرٍ حواصلُه([25]) يقال: أخْلَفَ، إذا استَقَى. والأصل الآخر خَلْفٌ([26])، وهو غير قَدّام. يقال: هذا خلفي، وهذا قدّامي. وهذا مشهورٌ. وقال لبيد: فَغَدَتْ كِلاَ الفَرْجَينِ تَحْسَِبُ أنّه *** مَولَى المخافةِ خَلْفُها وأَمامُهاومن الباب الخِلْف، الواحد من أخلاف الضَّرع. وسمِّي بذلك لأنّه يكون خَلْفَ ما بعده. وأمّا الثالث *فقولهم خَلَف فُوه، إذا تغيَّرَ، وأخْلَفَ. وهو قولُه صلى الله عليه وآله وسلم: "لَخُلُوفُ فم الصائم أطيَبُ عند الله من ريح المِسْك". ومنه قول ابن أحمر: بانَ الشَّبابُ وأخْلفَ العُمْرُ *** وتنكَّرَ الإخوانُ والدَّهرُ ومنه الخِلاف في الوَعْد. وخَلَفَ الرَّجُلُ عن خُلق أبيه: تغيَّر. ويقال الخليف: الثَّوب يَبلَى وسطُه فيُخرَج البالي منه ثم يُلْفَق، فيقال خَلَفْتُ الثَّوبَ أخْلُفُه. وهذا قياسٌ في هذا وفي البابِ الأوّل. ويقال وعَدَني فأخلفْتُه، أي وجدته قد أخلفَني. قال الأعشى: أَثْوَى وقَصَّرَ لَيْلَهُ ليُزَوّدا *** فَمَضَى وأخلَفَ من قُتَيْلَةَ موعِدا([27]) فأمّا قولُه: * دَلْوايَ خِلْفانِ وساقياهما([28]) * فمن أنَّ هذِي تخلُف هَذِي. وأمّا قولهم: اختلفَ النَّاسُ في كذا، والناس خلْفَةٌ أي مختلِفون، فمن الباب الأوّل؛ لأنَّ كلَّ واحدٍ منهم يُنَحِّي قولَ صاحبه، ويُقيم نفسَه مُقام الذي نَحّاه. وأمّا قولهم للناقة الحامل خَلِفَةٌ فيجوز أن يكون شاذّاً عن الأصل، ويجوز أن يُلْطَف له فيقالَ إنّها تأتي بولدٍ، والولدُ خَلَفٌ. وهو بعيد. وجمع الخَلِفة المخَاض، وهُنَّ الحوامل. ومن الشاذِّ عن الأصول الثلاثة: الخَلِيفُ، وهو الطّريقُ بين الجبلَين. فأمّا الخالفة من عَُمَُد البيت، فلعلَّه أن يكون في مؤخّر البيت، فهو من باب الخَلْف والقُدّام. ولذلك يقولون: فلانٌ خالِفَةُ أهلِ بيته، إذا كان غير مقدَّمٍ فيهم. ومن باب التغيُّر والفسادِ البَعيرُ الأخلَفُ، وهو الذي يمشِي في شِقٍّ، من داءٍ يعتريه. (خلق) الخاء واللام والقاف أصلان: أحدهما تقدير الشيء، والآخر مَلاسَة الشيء. فأمّا الأوّل فقولهم: خَلَقْت الأديم للسِّقاء، إذا قَدَّرْتَه. قال: لم يَحْشِمِ الخالقاتِ فَرْيَتُها *** ولم يَغِضْ من نِطافِها السَّرَبُ([29]) وقال زهير: ولأَنْت تَفْرِي ما خلَقْت وبَعـ *** ـضُ القَوم يخلُق ثمَّ لا يَفْرِي ومن ذلك الخُلُق، وهي السجيَّة، لأنّ صاحبَه قد قُدِّر عليه. وفلانٌ خَليق بكذا، وأَخْلِقْ به، أي ما أخْلَقَهُ، أي هو ممَّن يقدَّر فيه ذلك. والخَلاقُ: النَّصيب؛ لأنّه قد قُدِّرَ لكلِّ أحدٍ نصيبُه. ومن الباب رجلٌ مُخْتَلَقٌ: تامُّ الخَلْق. والخَلْق: خَلْق الكذِب، وهو اختلاقُه واختراعُه وتقديرُه في النَّفس. قال الله تعالى: ﴿وتَخْلُقُونَ إفْكاً﴾ [العنكبوت 17]. وأمّا الأصل الثاني فصخرة خَلْقَاء، أي مَلْساء. وقال: قد يَتْرُكُ الدَّهرُ في خَلْقَاءَ راسِيَةٍ *** وَهْياً ويُنزِل منها الأعْصَمَ الصَّدعا([30])ويقال اخلَوْلَقَ السَّحابُ: استَوَى. ورسمٌ مخْلَولِقٌ، إذا استوى بالأرض. والمُخلَّق: السّهم المُصْلَح. ومن هذا الباب أخْلَقَ الشَّيءُ وخَلُِق، إذا بَلِيَ. وأخلقْتُهُ أنا: أبليتُه. وذلك أنَّه إذا أخْلَقَ امْلاسَّ وذهب زِئْبِرُه. ويقال المُخْتَلَق من كلِّ شيء: ما اعتدَلَ. قال رُؤبة: * في غِيل قَصْبَاءَ وخِيسٍ مُخْتَلَقْ([31]) * والخَلُوق معروفٌ، وهو الخِلاَق أيضاً. وذلك أنّ الشيء إذا خُلِّق مَلُسَ. ويقال ثوبٌ خَلَقٌ ومِلحَفَةٌ خَلَق، يستوي فيه المذكَّر والمؤنث. وإنما قيل للسَّهم المُصلَح مُخَلَّقٌ لأنّه يصير أملس. وأمّا الخُلَيْقاءُ في الفَرَس كالعِرنين من الإنسان. -------------------------------------------------ـ ([1]) لمعن بن أوس المزني، كما في اللسان (خلا). ([2]) لم يرد هذا التعبير في المعاجم المتداولة صريحاً. وأصل الخلاة الطائفة من الخلا. وفي اللسان: "وقول الأعشى: وحولي بكر وأشياعها *** ولست خلاة لمن أوعدن أي لست بمنزلة الخلاة يأخذها الآخذ كيف يشاء، بل أنا في عز ومنعة". ([3]) ويقال أيضاً "ممرجل" للذي عليه صور المراجل. و"مرحل" بالحاء المهملة، للذي عليه صور الرحال. ([4]) في المجمل: "وجناحا النهر: خليجاه". ([5]) من قصيدة في ديوانه 148-150. ([6]) في الحديث "أن النبي صلى الله عليه وسلم صلى بأصحابه صلاة جهر فيها بالقراءة، وقرأ قارئ خلفه فجهر، فلما سلم قال: لقد ظننت أن بعضكم خالجنيها"، أي نازعني القراءة. اللسان. ([7]) لتميم بن مقبل كما في اللسان (خلج). وأنشده في المجمل. ([8]) صدره كما في الديوان 110 واللسان (خلج): * وكنت إذا دارت رحى الأمر رعته * ([9]) الخلج: فساد في ناحية البيت. والخلج أيضاً أن يشتكي الرجل لحمه وعظامه من عمل يعمله أو طول مشي وتعب. اللسان. ([10]) لم تذكر المعاجم الضبط الأول. وتعليله فيما بعد دليل على صحتها عنده. ([11]) البيت في اللسان (خلد، قوز). وقد ضبط "مخلدات" في الأصل بكسرتين وضمتين. ([12]) في ديوان أوس 20: "يجدني ابن عم"، والرواية هنا مستقيمة. وقبله: ألا أعتب ابن العم إن كان ظالما *** وأغفر عنه الجهل إن كان أجهلا([13]) في الأصل: "بالقفو على الناقة" صوابه بالعين، وهو أن يرسل نفسه عليها. ([14]) في الأصل: "اختلعها". والذي في المعاجم المتداولة "خلعها" و"اختلعت هي". ([15]) في الأصل: "فمن"، وأثبت ما في اللسان. ([16]) في الأصل: "النصح". ([17]) لامرئ القيس في معلقته. ([18]) في الأصل: "كأنه أعضاءه يريد أن يتخلع". ([19]) البيت لأبي دهبل الجمحي، كما في الحيوان (4: 10) والخزانة (3: 279). وبعضهم ينسبه إلى الأحوص، كما في الكامل 218. وفي حواشيه "أبو الحسن: الصحيح أنه ليزيد يصف جارية". وهذه النسبة الأخيرة هي التي ذكرها ياقوت في رسم "الماطرون". ([20]) في جميع المصادر المتقدمة: "خرفة" بالراء، وهو اسم لكل ما يجتنى. ولم يرد البيت في اللسان (خلف، خرف، ربع، جلق). ورواية "خلفة" وردت في المخصص (11: 9). ([21]) في الأصل: "يصح". ([22]) البيت من معلقته المشهورة. ([23]) الخلف، بالفتح، ومثله "الخلفة" بالكسر. ([24]) في الأصل :" بعدها" ([25]) للحطيئة في ديوانه 39 واللسان (خلف 435). راث: أبطأ. وفي الأصل: "القطارات" تحريف. وفي الديوان: "راث خلقها" بالقاف، وفسره السكري بقوله: "أي أبطأ شبابها" ثم نبه على رواية الفاء، ونسبها إلى أبي عمرو. ([26]) في اللسان: "وهي تكون اسماً وظرفاً. فإذا كانت اسماً جرت بوجوه الإعراب، وإذا كانت ظرفاً لم تزل نصباً على حالها". ([27]) ديوان الأعشى 150 واللسان (ثوى، خلف)، وقد سبق في ثوي (1: 393). ([28]) البيت في نوادر أبي زيد 95. ([29]) البيت للكميت كما في المجمل، وليس في قصيدته التي على هذا الوزن من الهاشميات. ([30]) للأعشى في ديوانه 73 واللسان (خلق). ([31]) ديوان رؤبة 106. وأنشده في المخصص (11: 56). ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.035 harf
- الخالص كالصافي إلا أن الخالص هو ما زال عنه شوبه بعد أن كان فيه، والصافي قد يقال لما لا شوب فيهن ويقال: خلصته فخلص، ولذلك قال الشاعر: *خلاص الخمر من نسج الفدام* (هذا عجز بيت، وشطره الأول: *وضاقت خطة فخلصت منها* والعجز في عمدة الحفاظ في تفسير أشرف الألفاظ للسمين مادة (خلص) ؛ وعقد الخلاص ص 305 دون نسبة؛ وهو للمتنبي في الوساطة بين المتنبي وخصومه ص 120؛ والتبيان شرح الديوان 4/148. والفدام: ما يوضع
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR889 harf
خ ل ص خلص الشيء خلوصاً فهـو خالـص وخلصتـه‏:‏ صفّيتـه‏.‏ واستخلـص الشـيء لنفسـه‏.‏ وياقـوت متخلص‏:‏ متنقي‏.‏ وهذه خلاصة السمن أي ما خلص منه‏.‏ ومن المجاز‏:‏ أخلص له المودة وأخلص لله دينه وخلّـص للـه دينـه وهـو عبـد مخلـص ومخلـص‏.‏ وخالصته‏.‏ الود وخالص اللـه دينـه‏.‏ ويقـال‏:‏ خالـص المؤمـن وخالـق الكافـر‏.‏ وتخالصـوا‏.‏ وهـو خالصتي وخلصاني وهؤلاء خلصاني وهذا الشيء خالصة لك‏.‏ ونطق
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR8.482 harf
خَلَص الشيء، بالفتح، يَخْلُص خُلُوصاً وخَلاصاً إِذا كان قد نَشِبَ ثم نَجا وسَلِم. وأَخْلَصه وخَلَّصه وأَخْلَص للّه دِينَه: أَمْحَضَه. وأَخْلَصَ الشيءَ: اختاره، وقرئ: إِلاَّ عبادَك منهم المُخْلِصين، والمُخْلَصِين؛ قال ثعلب: يعني بالمُخْلِصين الذين أَخْلَصوا العبادة للّه تعالى، وبالمُخْلَصِين الذين أَخْلَصهم اللّهُ عزّ وجلّ. الزجاج: وقوله: واذْكُرْ في الكتاب موسى إِنه كان مُخْلَصاً، وقرئ مُخْلِصاً،
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR404 harf
* خ ل ص * * خَلَصَ * الشيء صار * خَالِصاً * وبابه دخل و * خَلَصَ * إليه الشيء وصل و * خَلَّصَهُ * من كذا * تَخْلِيصَاً * أي نجاه * فَتَخَلَصَ * و * خُلاصَةُ * السمن بالضم ما خلص منه وكذا * خِلاَصَتُهُ * بالكسر و * أخْلَصَ * السمن طبخه و * الإخْلاَصُ * أيضا في الطاعة ترك الرياء وقد * أخْلَصَ * لله الدين و * خَالَصَهُ * في العشرة صافاه وهذا الشيء * خَالِصَةٌ * لك أي خاصة و * اسْتَخْلَصَهُ * لنفسه
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR9.101 harf
خلص الشيء يخلص، بالضم، خلوصا، كقعود، وخالصة- كعافية وعاقبة، قال شيخنا: وزعم بعضهم أن الهاء فيها للمبالغة، كراوية، والسياق يأباه، انتهى. وفي اللسان: ويقال: هذا الشيء خالصة لك، أي خالص لك خاصة. قلت وكون هذا الباب ككتب هو المشهور في دواوين اللغة، إلا ما في التوشيح للجلال أنه ككرم وكتب، وبقي عليه من المصادر الخلاص، بالفتح، وقيل الخالصة والخلاص: اسمان-: صار خالصا. ومن المجاز: خلص إليه خلوصا: وصل، وكذا
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR15.749 harf
خَلَصَ 1 خَلَصَ خالص خلص , (S, A, K, &c.,) aor. خَلُصَ , (S, TA,) inf. n. خُلُوصٌ (S, A, K) and خَلَاصٌ (TA) and خَالِصَةٌ, (K,) or the second and third of these are simple substs. [used as inf. ns., i. e., quasi-inf. ns.]; (TA;) and خَلُصَ also; (Et-Towsheeh, TA;) but the former is that which is commonly known; (TA;) It (a thing, S, TA) was, or became, خَالِص, (S, A, K,) which signifies [here]
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.802 harf
خَلَصَ خَلَصَ U ( n. ac. خَاْلِصَة 21t , خَلَاْص 22 , خُلُوْص 27 ), a. Was clear, pure, unmixed, genuine; was white. b. [ Min ], Was, became safe, secure, clear, free of. c. Was finished, ended, done with. d. Retired, withdrew. e. [ Ila ], Came to. خَلِصَ خَلِصَ A ( n. ac. خَلَص 4 ), a. Was fractured, broken ( bone ). خَلَّصَ خَلَّصَ II , a. Rendered clear, pure; clarified,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok31.838 harf
خلص خَلَصَ - يَخْلُصُ - خَالِص - خَالِصَة - أَخْلَصَ - يُخْلِصُ - مُخْلِص - مُخْلِصِيْن - مُخْلَص - مُخْلَصِيْن - اسْتَخْلَصَ - يَسَْخْلِصُ خَلَصَ - يَخْلُصُ + كائن + من كائن أو شيء: يتحرر ويصفى وينقى من الشوائب والدنس والارتباطات بآخر: يكون مرتبطاً ومشتبكاً مع شيء أو مجموعة أشياء، ثم يتحرر منها وينفك الارتباط والتشابك ويصبح حراً وصافياً
Tamamını oku

Sîgalar(14)

Mücavir kökler38 mücavir (168 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. دين

    12 ortak ayet · Dane, inek yavrusuna denir

  2. عبد

    14 ortak ayet · Ana kapının önündeki bekçidir

  3. أله

    21 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  4. دعو

    6 ortak ayet · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir

  5. موج

    2 ortak ayet · Dalga

  6. برر

    3 ortak ayet · Berr kara, burr buğday demektir

  7. نجو

    4 ortak ayet · Özel konuşmak

  8. بطن

    2 ortak ayet · Batın karın demektir

  9. فلك

    2 ortak ayet · Fülk (kef), İğ topacı demektir

  10. طيب

    2 ortak ayet · İyi

  11. مكن

    2 ortak ayet · Kevn tepe demektir

  12. دور

    2 ortak ayet · Dar : Etrafı çevrili yer demektir

Geçtiği ayetler(30)

Sîga sayfası: الْمُخْلَصِينَ
  1. وَلَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَهَمَّ بِهَا لَوْلَا أَنْ رَأَى بُرْهَانَ رَبِّهِ كَذَلِكَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَالْفَحْشَاءَ إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُخْلَصِينَ

    SaflaştırılanlarAndolsun ki o, istekli idi. Eğer Rabbının burhanını görmemiş olsaydı; o da onu arzu etmiş gitmişti. İşte Biz, böylece ondan fenalığı ve fuhşu bertaraf ettik. Çünkü o, ihlasa erdirilmiş kullarımızdandı.

  2. إِلَّا عِبَادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ

    SaflaştırılanlarAncak içlerinden ihlas verilen kulların müstesna.

  3. إِلَّا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ

    SaflaştırılanlarAncak Allah’ın ihlasa erdirilmiş kulları müstesna.

  4. إِلَّا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ

    SaflaştırılanlarAncak Allah’ın ihlasa erdirilmiş kulları müstesna.

  5. إِلَّا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ

    SaflaştırılanlarYalnız Allah’ın ihlasa erdirilmiş kulları müstesna.

  6. إِلَّا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ

    SaflaştırılanlarAllah’ın ihlasa erdirilmiş kulları müstesna.

  7. لَكُنَّا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ

    SaflaştırılanlarBiz de elbet Allah’ın ihlasa erdirilmiş kulları olurduk.

  8. إِلَّا عِبَادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ

    SaflaştırılanlarAncak içlerinden ihlasa erdirilmiş kulların müstesna.

Sîga sayfası: أَخْلَصْنَاهُمْ
Sîga sayfası: أَسْتَخْلِصْهُ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökخلص
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerصفو, محض, نقى
Zıt Kökخلط
Çekirdek Özet 1Karışmış veya takılmış bir şeyin yabancı unsurlardan bütünüyle sıyrılarak arınması, kurtulması ve öz hâline gelmesi
Çekirdek Özet 2İbadet, yöneliş ve aidiyetin şirk, riya, dünyevi çıkar ve ikincil bağlardan bütünüyle arındırılıp yalnızca Allah'a has kılınması
Çekirdek Özet 3Bir sistemin veya bilincin entropik gürültü ve yabancı etkilerden arındırılarak kurucu gayesine ve özgün işlevine tam uyumlu kılınması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca bireysel bir duygu veya soyut iyi niyet olarak daraltıp karışımlardan arınma ve somut ayrışma eylemini göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
خلYarıp geçme, araya girme, boşluk bırakma, ayrışma ve bağ kurma (خلد, خلط, خلع, خلف, خلق, خلل, خلو)صÇekirdeğin taşıdığı aralık açma ve ayrışma hareketini katı, kesin ve pürüzsüz bir arınmaya dönüştürerek yabancı maddelerden bütünüyle sıyrılmayı sağlar

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
خÇit veya duvar imgesinin ses yoğunlaşması; geçirgenlik ve sınır çekme (türetme imge)Yapıya nüfuz eden veya onu kuşatan yabancı katmanları belirleyip sınır oluşturur
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, sevk etme, bağlamaHareketi belirli bir amaca, özgün hedefe ve doğru istikamete doğru sevk eder
صOlta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma, ayrıştırmaİstenmeyen unsurları kıstırıp ayırarak özü katışıklardan çekip çıkarır
خلصSınır çekme, yöneltme ve sıkıştırarak çekip çıkarma birleşimiBir karmaşanın içindeki yabancı ve yapışkan unsurları ayıklayarak asıl cevheri arı ve bağımsız kılma hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamYağın tortusundan ve köpüğünden kaynatılarak arındırılması (خلاصة السمن), dolanmış ipin çözülüp kurtarılması ve bir yere saplanıp kalan nesnenin selametle sıyrılıp çıkması
Cahiliye şiiri kullanımıŞair A‘şâ Meymûn, dostluğun ve sevginin yabancı hesaplardan arınmış, katışıksız ve samimi oluşunu anlatırken bu kökten türeyen kelimeleri saf ve lekesiz bağ anlamında kullanmıştır
Erken Arapça kullanımKabın ağzına süzgeç koyarak şarabın veya sıvının tortusundan ayrıştırılması anlamında خلاص الخمر denilmiş; kabile ve soy bağlarında katışıksız, öz mensubiyeti ifade etmek için kök işletilmiştir

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde خلص kökü, özellikle Güney-Batı Sami ve Arap yarımadası havzasında «kurtulmak, sıyrılmak, arınmak, tamamlanmak ve borçtan/engelden beri olmak» semantik ekseninde belirginleşir. İbranice ve Süryanicede kökün doğrudan sesçil karşılığı olan formlar (h-l-s/h-l-ṣ ekseninde חלץ / ܚܠܨ) zırhı veya elbiseyi soyup çıkarmak, tehlikeden çekip kurtarmak, serbest bırakmak ve güçlenip arınmak anlamlarını taşır. Arapçada kök, hem bu fiziksel kurtulma ve sıyrılma (نجاة وخلاص) dinamiğini korumuş hem de kimyasal ve niteliksel bir tasfiye (تنقية) anlamı kazanarak karışık olanın içinden katıksız özü elde etme olgusuna odaklanmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak HALOT, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab ve David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönخل çekirdeğinden türeyerek tasfiye ve halas olma ekseninde gelişmeDolanmış veya karışmış bir bağlamdan çözülerek tek başına kalma ve berraklaşmaKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ve Süryanice h-l-s kökleriBir şeyi çekip çıkarma, kurtarma, elbisesini soyma ve tecrit etme anlam paralelliğiGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiGüney Arapça ve Habeşçe (Ge'ez) bağlamıTehlikeden kurtulma, borcu ödeyip serbest kalma ve hürriyete kavuşma türevleriMuhtemel

Kaynak Payne Smith, Brown-Driver-Briggs ve Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
خلصAnlamlıArınmak, kurtulmak, saflaşmakKarışıklıklardan sıyrılarak katıksız hale gelmekHedef kök; Kur'an'da geçer
خصلAnlamlıTutam, huy, haslet, yarışta paySaç tutamı veya insanın benliğine yerleşen ayırt edici özellikKur'an'da geçmez; hedef kökle ayrışma ve parça bağı vardır
لخصAnlamlıKısaltmak, özetlemek, yoğurmakBir sözün veya durumun fazlalıklarını atıp özünü çıkarmakKur'an'da geçmez; özü ayıklama bakımından hedef köke yakındır
لصخKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir
صخلKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir
صلخAnlamlıSağır olmak, sıyırmak, soymakKulağın tıkalı olması veya derinin soyulup ayrılmasıKur'an'da geçmez; yüzeyi soyup ayırma nüansı taşır

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
خلصMerkezSaflaşma, arınmaÖncesinde bir karışım veya bağ varken ondan bütünüyle sıyrılarak öz haline gelmeBir engele takıldıktan sonra kurtulmayı ve tortudan ayrışmayı içerir
صفوKomşuBerraklık, durulukDoğrudan bulanıklık ve kederden uzak, pürüzsüz ve duru olma haliخلص arınma sürecine ve ayrışmaya vurgu yaparken, bu kök doğrudan duruluk haline odaklanır
محضKomşuKatıksızlık, saflıkİçine hiçbir yabancı katkı girmemiş süt veya samimi dostlukKatkısızlık esastır; خلص kökündeki takılmadan kurtulma süreci bu kökte şart değildir
نقىKomşuTemizlik, lekesizlikÜzerinde kir, leke ve kusur barındırmayan arılıkخلص varoluşsal ve işlevsel ayrışmayı, bu kök ise dışsal ve içsel temizliği vurgular
خلطZıtKarıştırma, bulandırmaİki veya daha fazla farklı unsuru birbirine katarak ayrışmaz kılmaSaflığın ve müstakil kalmanın doğrudan zıddıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaخلصArınmak, kurtulmak, has kılmakYabancı katkılardan sıyrılarak öz haline gelmek ve bağımsızlaşmakKesin
Latincepurifico, liberoArındırmak, serbest bırakmakMaddi ve manevi tortulardan temizlemeyi ve engellerden kurtarmayı karşılarGüçlü
İngilizcepurify, dedicate, emancipateSaflaştırmak, adamak, kurtarmakHem kimyasal tasfiyeyi hem de dini tahsis ve kurtuluşu ifade ederGüçlü
Almancareinigen, erlösen, widmenArıtmak, kurtarmak, hasretmekKatışıklardan arındırma ve bir amaca bütünüyle tahsis etme yönünü kapsarGüçlü
Fransızcapurifier, délivrer, vouerSaflaştırmak, azat etmek, adamakTortudan ayırma ve bir merciye lekesizce adanma anlamlarını karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
خَالِصَةً / الْخَالِصُKatışıksız, şaibesiz ve müstakil nimet veya dinAhiret yurdunun yalnızca müminlere ait kılınması ve dinin şirkten arılığı bağlamı; Bakara 2:94, Zümer 39:3
مُخْلِصِينَ / مُخْلِصًاİbadeti ve yönelişi yalnızca Allah'a has kılan failTevhid bilinci, dua ve kriz anlarında sığınılan tek kapı olma bağlamı; A‘râf 7:29, Ankebût 29:65, Zümer 39:2
الْمُخْلَصِينَ / أَخْلَصْنَاهُمْİlahi korumayla arındırılmış, seçilmiş ve tertemiz kılınmış kulPeygamberlerin ve seçkin kulların günahtan ve şeytanın saptırmasından korunması; Yûsuf 12:24, Sâd 38:46, Sâd 38:83
خَلَصُواBaşkalarından ayrılarak baş başa kalmak, özel görüşmeye çekilmekHz. Yusuf'un kardeşlerinin diğer insanlardan tecrit olarak fısıldaşması; Yûsuf 12:80
أَسْتَخْلِصْهُKendi hizmetine ve özel yakınına tahsis etmekMısır hükümdarının Hz. Yusuf'u kendine özel danışman ve emin kılması; Yûsuf 12:54
خَالِصًاTortusuz, içimi kolay ve arı sütKan ve fışkı arasından süzülüp çıkan lekesiz besin; Nahl 16:66

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİhlas suresi ve tevhid nazariyesiTevhidin şirk, teşbih, tecsim ve ta'tilden bütünüyle tenzih edilerek kavranmasıZât ve sıfatlarda her türlü ortaklık vehminden zihnin ve kalbin arındırılması
FıkıhNiyet ve amellerin sıhhatiAmelin dünyevi bir menfaat, riya veya gösteriş sebebiyle ifsat olmaksızın sırf emredildiği için yapılmasıİbadette geçerlilik şartı olarak niyetin dünyevi karışımlardan tasfiyesi
Tefsirİhlas ve muhlislere dair ayetlerMuhlis (etken arındıran) ile muhles (edilgen arındırılmış) kıraat ve bağlam farklarıKulun çabasıyla başlayan ihlasın, Allah'ın kulunu seçip saflaştırmasıyla zirveye ulaşması
HadisNiyet ve dinin tanımıAmellerin niyetlere göre değer bulması ve samimiyet esası (الدين النصيحة)Kalp amellerinde riyanın gizli şirk sayılarak dışlanması ve amelin öze indirgenmesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve kullukİhlasOrtak koşmayı bütünüyle iptal etmeKul ile yaratıcı arasındaki bağı aracı, riya ve menfaat tortularından temizlerKesin
İlmiMetodoloji ve epistemolojiNesnellik ve tecritBilgiyi vehim ve ön yargıdan arındırmaHakikati ararken öznel çıkarları ve asılsız zanları metodik olarak elemine ederGüçlü
SiyasiLiyakat ve devlet yönetimiSadakat ve tahsisKamu emanetini özel çıkarlardan ayırmaYöneticinin ve kamu görevlisinin kamusal görevi şahsi ranttan tecrit etmesini sağlarGüçlü
İktisadiTicaret ve üretim standartlarıKalite güvencesi ve hilesizlikMalı ve hizmeti tağşişten arındırmaÜrünün içine hile ve yabancı madde karıştırılmasını engelleyerek saf piyasa değeri üretirGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKimyasal distilasyon / Sinyal filtrasyonuKarışım halindeki bileşiklerin kaynama noktası farkıyla ayrıştırılması ya da gürültülü bir dalgadan saf sinyalin filtre edilerek çekilmesiKesin
Beşeri bilimlerKurumsal bağımsızlık / Rol ayrışmasıSosyal ve hukuki kurumların çıkar çatışmalarından sıyrılarak yalnızca kendi kurucu misyonlarına odaklanmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiİhlası yalnızca duygusal bir içtenlik, vicdani bir hafiflik veya soyut bir iyi niyet hissine indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamEylemi, inancı, hukuku ve toplumsal duruşu her türlü yabancı ve saptırıcı etkiden fiilen ayrıştırıp tecrit etmek; saflaşma sürecini somut bir bedel ve duruşla gerçekleştirmek
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAmellerdeki yapısal ve şirk türevi bozulmaları görmezden gelip sadece niyetin temizliğini yeterli saymak; dinin kamusal ve pratik alandaki saflaşma talebini bireysel bir psikolojiye hapsetmek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın varoluş gayesi olan tevhidi kuran anahtar kavramdır; ibadetin, ahlakın ve bilincin ancak yabancı ortaklıklardan ve sahte otoritelerden arındığında kabul göreceğini bildirir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Dinin yalnızca Allah'a has kılınmasını emreden ayetlerde, peygamberlerin masumiyet ve seçilmişlik vasıflarında ve deniz dalgaları arasında çaresiz kalıp arı bir teslimiyet gösteren insan tasvirlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Şirk koşanların Allah'a yaklaşmak için aracılara sarılma mantığını çürütür; niyet ile ameli birbirinden koparan ve şekilsel ibadeti amaca dönüştüren yaklaşımları tashih eder.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir sıvının tortusundan kaynatılarak süzülmesi, takılan bir nesnenin sıyrılarak selamete ermesi ve karışık maddelerin birbirinden ayrıştırılıp özün elde edilmesi.
  • Soyut anlamZihnin, inancın ve niyetin şirk, riya, dünyevi beklenti ve yabancı unsurlardan bütünüyle temizlenip hakikate tam tahsis edilmesi.
  • Sistematik karşılıkSistemin girdilerindeki gürültü ve parazitleri ayıklayarak sistem çıktısını yalnızca kurucu gayenin emrine veren tasfiye filtresi.
  • LaTeX modeliSt+1=Φ(St∖X)
  • LaTeX açıklamasıFormülde St başlangıçta yabancı unsurlarla karışmış olan bilinç, amel veya sistemi; X yapıya sonradan bulaşan şirk, riya, tortu veya parazit bileşenleri kümesini; ∖ küme farkı işlemiyle bu yabancı unsurların bünyeden fiilen sökülüp atılmasını; Φ arınma sürecinin ardından elde edilen özün kurucu gayeye tahsis edilmesini; St+1 ise neticede ortaya çıkan saf ve katıksız hali temsil eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: خ