خلط

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: خ-ل-ط5 sîga, 82 mücavir kök, 6 ayet, 6 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.موهاخْتَلَطَحويالْخُلَطَاءِخلطدنوخَلَطُوانبتهشممسيصلحظفر

KökSîga 5Ayet 6Sure 6Mücavir 82

▶ Ağı aç (3B)

خلط

خ - ل - ط

KÖK
  • 6 geçiş
  • 6 ayet
  • 5 sîga
  • 13 sözlük

Bulanık su demektir. Bir şeyin başka şeyin içine karışması anlamına gelmiştir. Huleta Halîdin çoğuludur. Hâlid karıştıran anlamında malda ortaklık demektir. Ancak burada hisse ortaklığı yoktur. Ortaklıkta herkesin malı bellidir. Şirkette ise malların hepsinden ortakların yüzde payı vardır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Bulanık su demektir. Bir şeyin başka şeyin içine karışması anlamına gelmiştir. Huleta Halîdin çoğuludur. Hâlid karıştıran anlamında malda ortaklık demektir. Ancak burada hisse ortaklığı yoktur. Ortaklıkta herkesin malı bellidir. Şirkette ise malların hepsinden ortakların yüzde payı vardır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.841 harf
باب الخاء والطاء واللام معهما خ ط ل، خ ل ط، ط خ ل، ل ط خ مستعملات خطل: الخَطَل: خفة وسرعة، يقال للأحمق العجل وللمقاتل السريع الطعن: خَطِل، قال: أحوس في الظلماء بالرمح خَطِلْ والخَطِلُ من السهام الذي يذهب يميناً وشمالاً لا يقصد قصد الهدف، قال الكميت: هذا لذاك وقول المـرء اسـهـمـه منها المصيب زمنها الطائش الخَطِلُ ويقال للجواد: خَطِلُ اليدين بالمعروف أي: عَجِلٌ والخَطِل من الثياب: ما غَلُظَ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.018 harf
خَلَطْتُ الشيءَ بغيره خَلْطاً فاخْتَلَطَ. وخالَطَهُ مُخالَطَةً وخِلاطاً. واخْتَلَطَ فلانٌ، أي فسَد عقلُه. والتَخليطُ في الأمر: الإفسادُ فيه. وقولهم: وقَعوا في الخُلَّيْطي أي اخْتَلَطَ عليهم أمرهم. والخَليطُ المُخالِطُ، كالنديم المُنادِم، والجليس المُجالِس. وهو واحدٌ وجمعٌ. وقال: إنَّ الخليطَ أَجَدَّوا البَيْنَ فانْجَرَدوا وقد يُجمع على خَلَطاءَ وخُلُطٍ. قال وَعْلَةُ الجَرْميُّ: سائِلْ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR7.823 harf
خ ط ل خطل ، خلط ، لطخ ، لخط ، طلخ : مستعملات . طلخ : قال اللَّيث : اطْلَخَّ دمعُ عينه _ أي : تفرق وأنشد : لاَ خَيْرَ في الشَّيخ إذا ما اجْلَخَّا وَسَالَ غَرْبُ عَينِهِ فاطلخَّا وقال أبو الهيثم : اطْلَخَّ دَمعُ عينِه _ إذا سال . ورُوِيَ عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أَنَّه كانَ في جِنَازَةٍ فقَالَ : ) ( أَيُّكُمْ يَأْتِي المَدِينَةَ فَلاَ يَدَعْ فيها وَثَناً إلا كسَرَهُ ولا صُورَةً إلاّ طلَّخها
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR13.745 harf
(باب الخاء واللام وما يثلثهما) (خلم) الخاء واللام والميم أصلٌ واحد يدل على الإلْفِ والمُلازَمة. فالخِلْم: كِناس الظّبى، ثمَّ اشتقَّ منه الخِلْم، وهو الخِدْن. والأصل واحد. (خلو) الخاء واللام والحرف المعتل أصلٌ واحد يدلُّ على تعرِّي الشَّيء من الشيء. يقال هو خِلْوٌ من كذا، إذا كان عِرْواً منه. وخَلَتِ الدار وغيرُها تخلُو. والخَلِيّ: الخالي من الغَمّ. وامرأةٌ خَلِيَّة: كنايةٌ عن الطَّلاق،
Maddenin bağlantısı

(باب الخاء واللام وما يثلثهما) (خلم) الخاء واللام والميم أصلٌ واحد يدل على الإلْفِ والمُلازَمة. فالخِلْم: كِناس الظّبى، ثمَّ اشتقَّ منه الخِلْم، وهو الخِدْن. والأصل واحد. (خلو) الخاء واللام والحرف المعتل أصلٌ واحد يدلُّ على تعرِّي الشَّيء من الشيء. يقال هو خِلْوٌ من كذا، إذا كان عِرْواً منه. وخَلَتِ الدار وغيرُها تخلُو. والخَلِيّ: الخالي من الغَمّ. وامرأةٌ خَلِيَّة: كنايةٌ عن الطَّلاق، لأنّها إذا طُلّقت فقد خَلَتْ عن بعلها. ويقال خلا لِيَ الشّيءُ وأخلى. قال: أعاذلَََُ هل يأتِي القَبَائلَ حظُّها *** مِن الموتِ أم أخْلَى لنا الموتُ وَحْدَنا([1]) والخَلِيّة: الناقة تُعطَف على غير ولدِها، لأنّها كأنّها خَلَتْ من ولدها الأول. والقرون الخالية: الموَاضِي. والمكان الخَلاء: الذي لا شيءَ به. ويقال ما في الدار أحدٌ خلا زَيْدٍ وزيداً، أي دَع ذِكرَ زيدٍ، اخْلُ من ذكر زيد. ويقال: افعَلْ ذاكَ وخَلاَك ذَمٌّ، أي عَدَاك وخلَوْت منه وخلا منك. ومما شذَّ عن الباب الخَلِيَّة: السفينة، وبيت النَّحل. والخَلا: الحشيش. وربَّما عبَّرُوا عن الشيء الذي يخلُو من حافِظِه بالخَلاة، فيقولون: هو خَلاَةٌ لكذا([2])، أي هو مِمَّن يُطْمَع فيه ولا حافِظَ له. وهو من الباب الأوّل. وقال قوم: الخَلْيُ القَطْع، والسيف يَخْتَلِي، أي يقتَطع. فكأنَّ الخلا سُمِّي بذلك لأنّه يُخْتَلى، أي يُقْطَع. ومن الشاذّ عن الباب: خلا به، إذا سَخِر به. (خلب) الخاء واللام والباء أصولٌ ثلاثة: أحدها إمالة الشيء إلى نفسك، والآخر شيءٌ يشمل شيئاً، والثالث فسادٌ في الشيء. فالأوّل: مِخْلب الطائر؛ لأنه يَخْتلِب به الشيءَ إلى نَفْسه. والمِخْلب: المِنْجل لا أسنانَ لـه. ومن الباب الخِلاَبَة: الخِداع، يقال خَلَبَه بمنطقِه. ثمَّ يحمل على هذا ويُشتقُّ منه البَرْق الخُلَّب: الذي لا ماءَ معه، وكأنّه يَخْدَع، كما يقال للسَّراب خادعٌ. وأما الثاني: فالخُلْبُ اللِّيف، لأنه يشمل الشّجرة. والخِلْب، بكسر الخاءِ: حِجاب القَلْب، ومنه قيل للرجل: "هو خِلْبُ نِساءٍ"، أي يحبُّه النساء. والثالث: الخُلْب، وهو الطِّين والحمْأَة، وذلك ترابٌ يفسده. ثم يشتقّ منه امرأةٌ خَلْبَنٌ، وهي *الحَمْقَاء. وليست من الخِلابة. ويقال للمهزولة خَلْبَنٌ أيضاً. فأمَّا الثوب المخلَّب فيقولون: إنّه الكثيرُ الألوان، وليس كذلك، إنَّما المُخَلَّبُ الذي نُقِش نقوشاً على صورِ مَخَالِيبَ، كما يقال مُرَجَّلٌ للذي عليه صُوَرُ الرِّجال([3]). (خلج) الخاء واللام والجيم أصلٌ واحد يدلُّ على لَيٍّ وفَتْلٍ وقِلّةِ استقامة. فمن ذلك الخليجُ، وهو ماء يَمِيل مَيْلَةً عن مُعْظَم الماءِ فيستقرُّ. وخليجا النَّهر أو البحر: جناحاه([4]). وفلان يتخلَّج في مِشيته، إذا كان يتمايَلُ. ومن ذلك قولهم: خَلَجنِي عن الأمر، أي شَغَلني، لأنَّه إذا شغله عنه فقد مال به عنه. والمخلوجة: الطَّعنة التي ليست بمستوِية، في قول امرئ القيس: نَطْعُنُهُم سُلْكَى ومخلوجةً *** كَرَّكَ لأْمَيْنِ على نابِل([5]) فالسُّلْكَى: المستوية. والمخلوجة: المنحرفة المائلة. ومنه قولهم: خَلَجْتُ الشّيءَ من يده، أي نزعتُه. وخالَجْت فُلاناً: نازعتُه. وفي الحديثِ في قراءة القرآن: "لَعَلَّ بَعضَكُم خالجنِيها([6])". والخليج: الرَّسَن، سُمِّي بذلك لأنّه يُلوَى لَيّاً ويُفْتَل فَتْلاً. قال: وباتَ يُغَنِّي في الخليجِ كأنَّه *** كُمَيْتٌ مُدَمَّىً ناصعُ اللَّونِ أَقْرَحُ([7]) ويقال خلجَتْه الخوالجُ، كما يقال عَدَتْه العَوادِي. وأما قولُ الحطيئة: * بمخلُوجةٍ فيها عن العَجْزِ مَصْرَِفُ([8]) * فإنّه يصِفُ الرَّأي، وشبَّهَه بالحبل المحكَم المفتول. فهذا إذاً تشبيهٌ. ويجوز أن يكون لمَّا قيل: فيها عن العَجز مصرفٌ، جعلَها مخلوجة، لأنّه قد عُدِل بها عن العَجز. فأمّا قولهم: خُلِجَتِ النَّاقةُ، وذلك إذا فطَمتْ ولدها فقَلَّ لبنُها، فهو من الباب، لأنّه عُدِلَ بها عن ولدها وعدَل ولَدُها عنها. ويقال سحابٌ مخلوجٌ: متفرِّق. فإن كان صحيحاً فهو من الباب، لأنّ قِطعةً منه تميل عن الأُخرى. والخَلَجُ: فسادٌ وداءٌ([9]). وهو من الباب. (خلد) الخاء واللام والدال أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الثبات والملازمَة، فيقال: خَلَدَ: أقام، وأخلَدَ أيضاً. ومنه جَنَّةُ الخُلْدِ. قال ابن أحمر: خَلَدَ الحبيبُ وبادَ حاضِرُهُ *** إلاَّ مَنازِلَ كلُّها قَفْرُ ويقولون رجلٌ مُخْلَدٌ ومُخْلِد([10])، إذا أبطأ عنه المشِيب. وهو من الباب، لأنَّ الشَّباب قد لازمَه ولازَمَ هو الشباب. ويقال أخْلَدَ إلى الأرض إذا لَصِق بها. قال الله تعالى: ﴿وَلَكِنَّهُ أخْلَدَ إلَى الأَرْضِ﴾ [الأعراف 176]. فأما قوله تعالى: ﴿وَيَطُوفُ عَلَيْهِمْ وِلْدَانٌ مُخَلّدُونَ﴾ [الإنسان 19]، [فهو] من الخُلْد، وهو البقاء، أي لا يموتون. وقال آخرون: من الخِلَد، والخِلَدُ: جمع خِلَدة وهي القُرْط. فقوله: ﴿مُخَلّدُونَ﴾ أي مقرَّطون مشنَّفون. قال: ومخَلّدَاتٌٍ باللُّجَينِ كأنَّما *** أعجازُهُنَّ أَقاوِزُ الكُثْبَان([11]) وهذا قياسٌ صحيح، لأنّ الخِلَدةَ ملازمةٌ للأُذُن. والخَلَد: البال، وسمِّي بذلك لأنّه مستقرٌّ [في] القلب ثابتٌ. (خلس) الخاء واللام والسين أصلٌ واحد، وهو الاختطاف والالتماع. يقال اختلَسْتُ الشَّيءَ. وفي الحديث: "لا قَطْعَ في الخُلْسَة". وقولهم: أَخْلَسَ رأسُه، إذا خالَطَ سوادَه البياضُ، كأنَّ السوادَ اخْتُلِس منه فصارَ لُمَعاً. وكذلك أخْلَسَ النّبتُ، إذا اختلط يابسُه برطْبِه. (خلص) الخاء واللام والصاد أصل واحد مطَّرِد، وهو تنقيةُ الشَّيء وتهذيبُه. يقولون: خلَّصتُه من كذا وخَلَصَ هو. وخُلاصة السَّمْنِ: ما أُلقِيَ فيه من تَمْرٍ أو سَويق ليخلُصَ به. (خلط) الخاء واللام والطاء أصلٌ واحد مخالفٌ للباب الذي قَبلَه، بل هو مُضَادٌّ لـه. تقول: خلَطْت الشَّيءَ بغيره فاختلط. ورجل مِخْلَطٌ، أي حَسَن المداخَلة للأمورِ. وخِلافُه المِزْيل. قال أوس: وإن قالَ لي ماذا تَرَى يستشيرُني *** يَجدُني ابنُ عَمِّي مِخْلَطَ الأمر مِزْيَلاَ([12]) والخليط: المجاوِر. ويقال: الخِلْط السّهمُ ينبُتُ عودُه على عِوَجٍ، فلا يزالُ يتعوّجُ وإن قُوِّم. وهذا من الباب؛ لأنّه ليس يُخَالَط في الاستقامة. ويقال استَخْلَط *البعيرُ، وذلك أن يَعْيا بالقَعْو على النّاقة([13]) ولا يَهتدِي لذلك، فيُخْلَطَ له ويُلْطَف له. (خلع) الخاء واللام والعين أصلٌ واحد مطرّد، وهو مُزايَلة الشَّيء الذي كان يُشتَمَل به أو عليه. تقول: خلعتُ الثّوبَ أخْلَعُهُ خَلْعاً، وخُلِع الوالي يُخْلَعُ خَلْعاً. وهذا لا يكادُ يقال إلاّ في الدُّون يُنْزِل مَن هو أعلى منه، وإلاّ فليس يُقال خَلَع الأميرُ واليَه على بلدِ كذا. ألاَ ترى أنّه إنما يقال عزَله. ويقال طلَّقَ الرَّجُل امرأته. فإن كان ذلك من قبَل المرأة يقال خالعَتْه وقد اختَلَعَتْ([14])؛ لأنّها تَفتدِي نفسَها منه بشيءٍ تبذلُه لـه. وفي الحديث: "المختلِعات هنَّ المنافقات" يعني([15]) اللواتي يخالِعْن أزواجهنَّ من غير أنْ يضارَّهُنّ الأزواج. والخالِع: البُسر النَّضِيج([16])، لأنَّه يَخْلَع قِشرَهُ من رُطوبته. كما يقال فَسَقَتِ الرُّطَبَة، إذا خرجَتْ مِن قشرها. ومن الباب خَلَعَ السُّنْبُلُ، إذا صار له سَفاً، كأنَّه خلعَه فأخرجَه. والخليع: الذي خَلَعه أهلُه، فإِن جَنَى لم يُطْلَبُوا بجِنايته، وإنْ جُنِيَ عليه لم يَطْلُبوا به. وهو قوله: ووادٍ كجوف العَيْرِ قفرٍ قطعتُه *** به الذّئبُ يعوِي كالخليع المُعيَّلِ([17]) والخليع: الذِّئبُ، وقد خُلِع أيّ خَلْعٍ! ويقال الخليع الصائد. ويقال: فلانٌ يتخلَّعُ في مِشيتِه، أي يهتزُّ، كأنَّ أعضاءَه تريد أن تتخلَّع([18]). والخالع: داءٌ يُصِيب البعير. يقال به خالعٌ، وهو الذي إذا بَرَك لم يقدِرْ على أن يثُور. وذلك أنَّه كأنَّه تخلَّعت أعضاؤُه حتَّى سقطت بالأرض. والخَوْلَع. فَزَعٌ يعترِي الفُؤادَ كالمسِّ؛ وهو قياسُ الباب، كأنَّ الفؤادَ قد خُلِع. ويقال قد تخالَعَ القومُ، إذا نَقَضُوا ما كان بَينهم من حِلْف. (خلف) الخاء واللام والفاء أصولٌ ثلاثة: أحدُها أن يجيءَ شيءٌ بعدَ شيءٍ يقومُ مقامَه، والثاني خِلاف قُدَّام، والثالث التغيُّر. فالأوّل الخَلَف. والخَلَف: ما جاء بعدُ. ويقولون: هو خَلَفُ صِدْقٍ من أبيه. وخَلَف سَوْءٍ من أبيه. فإذا لم يذكُروا صِدقاً ولا سَوْءاً قالوا للجيِّد خَلَف وللرديِّ خَلْف. قال الله تعالى: ﴿فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ﴾ [الأعراف 169، مريم 59]. والخِلِّيفَى: الخِلافة، وإنَّما سُميِّت خلافةً لأنَّ الثَّاني يَجيءُ بَعد الأوّلِ قائماً مقامَه. وتقول: قعدتُ خِلافَ فُلانٍ، أي بَعْده. والخوالفُ في قوله تعالى: ﴿رَضُوا بِأَنْ يَكُونُوا مَعَ الخَوَالِفِ﴾ [التوبة 87، 93] هنَّ النِّساء، لأنَّ الرِّجال يغِيبُون في حُروبهم ومغاوراتِهِمْ وتجاراتِهم وهنّ يخلُفْنهم في البيوت والمنازل. ولذلك يقال: الحيُّ خُلُوفٌ، إذا كان الرِّجال غُيَّباً والنِّساء مُقيماتٍ. ويقولون في الدعاء: "خَلَف اللهُ عليك" أي كانَ الله تعالى الخليفة عليك لمن فَقَدْتَ مِن أبٍ أو حميم. و"أَخْلَف الله لك" أي عوَّضك من الشيء الذاهب ما يكُونُ يقومُ بَعده ويخلُفه. والخِلْفة: نبتٌ ينبت بعد الهشيم. وخِلْفَةُ الشجرِ: ثمرٌ يخرُج بَعد الثَّمر. قال: ولها بِالماطِرُونَ إذا *** أكَلَ النّملُ الذي جَمَعَا([19])خِلْفَةٌ حتَّى إذا ارتَبَعَتْ *** سَكَنَتْ من جِلَّق بِيَعَا([20]) وقال زهيرٌ فيما يصحّح([21]) جميعَ ما ذكرناه: بها العِينُ والآرامُ يَمشِينَ خِلْفَةً *** وأطلاؤُها يَنْهَضْنَ من كلِّ مَجْثَم([22])يقول: إذا مرَّتْ هذه خَلفَتْها هذه. ومن الباب الخَلْف([23])، وهو الاستِقاء، لأنَّ المستقِيَينِ يتخالفانِ، هذا بَعْدَ ذا، وذاك بعد([24]) هذا. قال في الخَلْف: لِزُغْبٍ كأولاد القَطا راثَ خَلْفُها *** على عاجِزَاتِ النَّهضِ حُمْرٍ حواصلُه([25]) يقال: أخْلَفَ، إذا استَقَى. والأصل الآخر خَلْفٌ([26])، وهو غير قَدّام. يقال: هذا خلفي، وهذا قدّامي. وهذا مشهورٌ. وقال لبيد: فَغَدَتْ كِلاَ الفَرْجَينِ تَحْسَِبُ أنّه *** مَولَى المخافةِ خَلْفُها وأَمامُهاومن الباب الخِلْف، الواحد من أخلاف الضَّرع. وسمِّي بذلك لأنّه يكون خَلْفَ ما بعده. وأمّا الثالث *فقولهم خَلَف فُوه، إذا تغيَّرَ، وأخْلَفَ. وهو قولُه صلى الله عليه وآله وسلم: "لَخُلُوفُ فم الصائم أطيَبُ عند الله من ريح المِسْك". ومنه قول ابن أحمر: بانَ الشَّبابُ وأخْلفَ العُمْرُ *** وتنكَّرَ الإخوانُ والدَّهرُ ومنه الخِلاف في الوَعْد. وخَلَفَ الرَّجُلُ عن خُلق أبيه: تغيَّر. ويقال الخليف: الثَّوب يَبلَى وسطُه فيُخرَج البالي منه ثم يُلْفَق، فيقال خَلَفْتُ الثَّوبَ أخْلُفُه. وهذا قياسٌ في هذا وفي البابِ الأوّل. ويقال وعَدَني فأخلفْتُه، أي وجدته قد أخلفَني. قال الأعشى: أَثْوَى وقَصَّرَ لَيْلَهُ ليُزَوّدا *** فَمَضَى وأخلَفَ من قُتَيْلَةَ موعِدا([27]) فأمّا قولُه: * دَلْوايَ خِلْفانِ وساقياهما([28]) * فمن أنَّ هذِي تخلُف هَذِي. وأمّا قولهم: اختلفَ النَّاسُ في كذا، والناس خلْفَةٌ أي مختلِفون، فمن الباب الأوّل؛ لأنَّ كلَّ واحدٍ منهم يُنَحِّي قولَ صاحبه، ويُقيم نفسَه مُقام الذي نَحّاه. وأمّا قولهم للناقة الحامل خَلِفَةٌ فيجوز أن يكون شاذّاً عن الأصل، ويجوز أن يُلْطَف له فيقالَ إنّها تأتي بولدٍ، والولدُ خَلَفٌ. وهو بعيد. وجمع الخَلِفة المخَاض، وهُنَّ الحوامل. ومن الشاذِّ عن الأصول الثلاثة: الخَلِيفُ، وهو الطّريقُ بين الجبلَين. فأمّا الخالفة من عَُمَُد البيت، فلعلَّه أن يكون في مؤخّر البيت، فهو من باب الخَلْف والقُدّام. ولذلك يقولون: فلانٌ خالِفَةُ أهلِ بيته، إذا كان غير مقدَّمٍ فيهم. ومن باب التغيُّر والفسادِ البَعيرُ الأخلَفُ، وهو الذي يمشِي في شِقٍّ، من داءٍ يعتريه. (خلق) الخاء واللام والقاف أصلان: أحدهما تقدير الشيء، والآخر مَلاسَة الشيء. فأمّا الأوّل فقولهم: خَلَقْت الأديم للسِّقاء، إذا قَدَّرْتَه. قال: لم يَحْشِمِ الخالقاتِ فَرْيَتُها *** ولم يَغِضْ من نِطافِها السَّرَبُ([29]) وقال زهير: ولأَنْت تَفْرِي ما خلَقْت وبَعـ *** ـضُ القَوم يخلُق ثمَّ لا يَفْرِي ومن ذلك الخُلُق، وهي السجيَّة، لأنّ صاحبَه قد قُدِّر عليه. وفلانٌ خَليق بكذا، وأَخْلِقْ به، أي ما أخْلَقَهُ، أي هو ممَّن يقدَّر فيه ذلك. والخَلاقُ: النَّصيب؛ لأنّه قد قُدِّرَ لكلِّ أحدٍ نصيبُه. ومن الباب رجلٌ مُخْتَلَقٌ: تامُّ الخَلْق. والخَلْق: خَلْق الكذِب، وهو اختلاقُه واختراعُه وتقديرُه في النَّفس. قال الله تعالى: ﴿وتَخْلُقُونَ إفْكاً﴾ [العنكبوت 17]. وأمّا الأصل الثاني فصخرة خَلْقَاء، أي مَلْساء. وقال: قد يَتْرُكُ الدَّهرُ في خَلْقَاءَ راسِيَةٍ *** وَهْياً ويُنزِل منها الأعْصَمَ الصَّدعا([30])ويقال اخلَوْلَقَ السَّحابُ: استَوَى. ورسمٌ مخْلَولِقٌ، إذا استوى بالأرض. والمُخلَّق: السّهم المُصْلَح. ومن هذا الباب أخْلَقَ الشَّيءُ وخَلُِق، إذا بَلِيَ. وأخلقْتُهُ أنا: أبليتُه. وذلك أنَّه إذا أخْلَقَ امْلاسَّ وذهب زِئْبِرُه. ويقال المُخْتَلَق من كلِّ شيء: ما اعتدَلَ. قال رُؤبة: * في غِيل قَصْبَاءَ وخِيسٍ مُخْتَلَقْ([31]) * والخَلُوق معروفٌ، وهو الخِلاَق أيضاً. وذلك أنّ الشيء إذا خُلِّق مَلُسَ. ويقال ثوبٌ خَلَقٌ ومِلحَفَةٌ خَلَق، يستوي فيه المذكَّر والمؤنث. وإنما قيل للسَّهم المُصلَح مُخَلَّقٌ لأنّه يصير أملس. وأمّا الخُلَيْقاءُ في الفَرَس كالعِرنين من الإنسان. -------------------------------------------------ـ ([1]) لمعن بن أوس المزني، كما في اللسان (خلا). ([2]) لم يرد هذا التعبير في المعاجم المتداولة صريحاً. وأصل الخلاة الطائفة من الخلا. وفي اللسان: "وقول الأعشى: وحولي بكر وأشياعها *** ولست خلاة لمن أوعدن أي لست بمنزلة الخلاة يأخذها الآخذ كيف يشاء، بل أنا في عز ومنعة". ([3]) ويقال أيضاً "ممرجل" للذي عليه صور المراجل. و"مرحل" بالحاء المهملة، للذي عليه صور الرحال. ([4]) في المجمل: "وجناحا النهر: خليجاه". ([5]) من قصيدة في ديوانه 148-150. ([6]) في الحديث "أن النبي صلى الله عليه وسلم صلى بأصحابه صلاة جهر فيها بالقراءة، وقرأ قارئ خلفه فجهر، فلما سلم قال: لقد ظننت أن بعضكم خالجنيها"، أي نازعني القراءة. اللسان. ([7]) لتميم بن مقبل كما في اللسان (خلج). وأنشده في المجمل. ([8]) صدره كما في الديوان 110 واللسان (خلج): * وكنت إذا دارت رحى الأمر رعته * ([9]) الخلج: فساد في ناحية البيت. والخلج أيضاً أن يشتكي الرجل لحمه وعظامه من عمل يعمله أو طول مشي وتعب. اللسان. ([10]) لم تذكر المعاجم الضبط الأول. وتعليله فيما بعد دليل على صحتها عنده. ([11]) البيت في اللسان (خلد، قوز). وقد ضبط "مخلدات" في الأصل بكسرتين وضمتين. ([12]) في ديوان أوس 20: "يجدني ابن عم"، والرواية هنا مستقيمة. وقبله: ألا أعتب ابن العم إن كان ظالما *** وأغفر عنه الجهل إن كان أجهلا([13]) في الأصل: "بالقفو على الناقة" صوابه بالعين، وهو أن يرسل نفسه عليها. ([14]) في الأصل: "اختلعها". والذي في المعاجم المتداولة "خلعها" و"اختلعت هي". ([15]) في الأصل: "فمن"، وأثبت ما في اللسان. ([16]) في الأصل: "النصح". ([17]) لامرئ القيس في معلقته. ([18]) في الأصل: "كأنه أعضاءه يريد أن يتخلع". ([19]) البيت لأبي دهبل الجمحي، كما في الحيوان (4: 10) والخزانة (3: 279). وبعضهم ينسبه إلى الأحوص، كما في الكامل 218. وفي حواشيه "أبو الحسن: الصحيح أنه ليزيد يصف جارية". وهذه النسبة الأخيرة هي التي ذكرها ياقوت في رسم "الماطرون". ([20]) في جميع المصادر المتقدمة: "خرفة" بالراء، وهو اسم لكل ما يجتنى. ولم يرد البيت في اللسان (خلف، خرف، ربع، جلق). ورواية "خلفة" وردت في المخصص (11: 9). ([21]) في الأصل: "يصح". ([22]) البيت من معلقته المشهورة. ([23]) الخلف، بالفتح، ومثله "الخلفة" بالكسر. ([24]) في الأصل :" بعدها" ([25]) للحطيئة في ديوانه 39 واللسان (خلف 435). راث: أبطأ. وفي الأصل: "القطارات" تحريف. وفي الديوان: "راث خلقها" بالقاف، وفسره السكري بقوله: "أي أبطأ شبابها" ثم نبه على رواية الفاء، ونسبها إلى أبي عمرو. ([26]) في اللسان: "وهي تكون اسماً وظرفاً. فإذا كانت اسماً جرت بوجوه الإعراب، وإذا كانت ظرفاً لم تزل نصباً على حالها". ([27]) ديوان الأعشى 150 واللسان (ثوى، خلف)، وقد سبق في ثوي (1: 393). ([28]) البيت في نوادر أبي زيد 95. ([29]) البيت للكميت كما في المجمل، وليس في قصيدته التي على هذا الوزن من الهاشميات. ([30]) للأعشى في ديوانه 73 واللسان (خلق). ([31]) ديوان رؤبة 106. وأنشده في المخصص (11: 56). ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR653 harf
- الخلط: هو الجمع بين أجزاء الشيئين فصاعدا، سواء كانا مائعين، أو جامدين، أو أحدهما مائعا والآخر جامدا، وهو أعم من المزج، ويقال اختلط الشيء، قال تعالى: ﴿فاختلط به نبات الأرض﴾ [يونس/24]، ويقال للصديق والمجاور والشريك: خليط، والخليطان في الفقه من ذلك، قال تعالى: ﴿وإن كثيرا من الخلطاء ليبغي بعضهم على بعض﴾ [ص/24]، ويقال الخليط للواحد والجمع، قال الشاعر: *بان الخليط ولم يأووا لمن تركوا * (هذا شطر بيت
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR805 harf
خ ل ط خلط الماء بالشراب وخالطه الماء وخلّطه واختلط به‏.‏ وجمع أخلاط الدواء الواحد خلط‏.‏ وعلفته الخليط وهو تبن وقتٌّ مختلطان‏.‏ وهو يبيع مخلط خراسان‏.‏ ومن المجاز‏:‏ خالطت فلاناً وهو خليطي وهم الخليط المجاور‏.‏ قال الطّرماح‏:‏ بـان الخليط بسحرة فتبدّدوا والدار تسعف بالخليط وتبعد وهو خليطه في التجارة وفي الغنم أي شريكه‏.‏ وبينهما خلطة‏.‏ وهم خلطاؤه‏.‏ ورجل مخلط مزيـل‏.‏ واختلـط القـوم
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR13.500 harf
خَلَطَ الشيء بالشيء يَخْلِطُه خَلْطاً وخَلَّطَه فاخْتَلَطَ: مَزَجَه واخْتَلَطا. وخالطَ الشيءَ مُخالَطة وخِلاطاً: مازَجَه. والخِلْطُ: ما خالَطَ الشيءَ، وجمعه أَخْلاطٌ. والخِلْطُ: واحد أَخْلاطِ الطِّيب. والخِلْطُ: اسم كلّ نوع من الأَخْلاطِ كأَخْلاطِ الدّواء ونحوه. وفي حديث سعد: وإِن كان أَحدُنا ليَضَعُ كما تضعُ الشاةُ ما له خِلْطٌ أَي لا يَخْتَلِطُ نَجْوُهُم بعضُه ببعض لجَفافِه ويُبْسِه، فإِنهم
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR559 harf
* خ ل ط * * خَلَطَ * الشيء بغيره من باب ضرب * فاخْتَلَطَ * و * خَالَطَهُ مُخَالَطَةً * و * خِلاَطاً * بالكسر و * اخْتَلَطَ * فلان أي فسد عقله و * التَّخْلِيطُ * في الأمر الإفساد فيه و * الخَلِيطُ * المخالط كالنديم المنادم والجليس المجالس وهو واحد وجمع وقد يجمع على * خُلَطاءَ * و * خُلُطٍ * بضمتين وفي الحديث ﴿لا * خِلاَطَ * ولا وراط﴾ قيل هو كقوله لا يجمع بين متفرق ولا يفرق بين مجتمع خشية الصدقة
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR14.967 harf
خلطه، أي الشيء، بغيره يخلطه، بالكسر، خلطا، وخلطه تخليطا: مزجه، أعم من أن يكون في المائعات أو غيرها، وقد يمكن التمييز بعد الخلط في مثل الحيوانات والحبوب. وقال المرزوقي: أصل الخلط: تداخل أجزاء الشيء بعضها في بعض وإن توسع فقيل: خلط لمن يختلط كثيرا بالناس، فاختلط الشيء: امتزج. وخالطه مخالطة وخلاطا: مازجه. والخلط، بالكسر: السهم والقوس المعوجان، أي السهم الذي ينبت عوده على عوج، فلا يزال يتعوج وإن قوم.
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok24.625 harf
خَلَطَهُ 1 خَلَطَهُ خلط خلطه خلطة , (S, Msb, K,) aor. خَلِطَ , (Msb, K,) inf. n. خَلْطٌ, (S, Msb,) He mixed it; mingled it; incorporated, or blended, it; (Msb, K;) or put it together; (Msb;) بِغَيْرِهِ with another thing; (S, Msb;) inseparably, as in the case of fluids; and separably, as in the case of animals, (Msb, TA,) and grains; (TA;) as also ↓ خلّطهُ, (K,) inf. n. تَخْلِيطٌ: (TA:) [or the
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.213 harf
خَلَطَ خَلَطَ I ( n. ac. خَلْط 1 ), a. Mixed, mingled, blended together. خَلَّطَ خَلَّطَ II , a. see I . b. [ Fī ], Confused, disordered. c. Ate injurious food. خَاْلَطَ خَاْلَطَ III , a. Mixed, mingled, became mixed with. b. Disordered, threw into disorder; attacked. c. Intermingled with. أَخْلَطَ أَخْلَطَ IV , a. Mixed, mingled with. b. Flagged, fell behind ( horse ).
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR43.960 harf
خلط خَلَطَ - يَخْلِطُ- خَلِيْط - خُلَطَاء - اخْتَلَطَ - يَخْتَلِطُ - خَالَطَ - يُخَالِطُ خَلَطَ - يَخْلِطُ + كائن + شيئاً + وَ شيئاً آخر: يجمعهما معاً حتى يبدوان شيئاً واحدا غيرمتفرق: يجمع شيئاً أو أمراَ مع شيء آخر مراد، في موضع أو أمر واحد، فيبدوان كأنهما كائن أو شأن واحد غير متفرق وغير متميز: يجمعهما في موضع أوشأن واحد من غير تجزؤ أو تداخل
Tamamını oku

Sîgalar(5)

Mücavir kökler82 mücavir (102 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. دنو

    3 ortak ayet · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür

  2. نبت

    2 ortak ayet · Bitki

  3. شحم

    1 ortak ayet · İkisinin iç yağı

  4. صلح

    3 ortak ayet · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir

  5. حوي

    1 ortak ayet · Haveye, hyy’den dönüşmüştür

  6. ذرو

    1 ortak ayet · Zirve dağın tepesi demektir

  7. ظفر

    1 ortak ayet · Size zafer kazandırdı

  8. نعج

    1 ortak ayet · Koyun

  9. هشم

    1 ortak ayet · Kuru ot demektir

  10. ظنن

    2 ortak ayet · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir

  11. موه

    2 ortak ayet · Su

  12. زخرف

    1 ortak ayet · Süs, desen demektir

Geçtiği ayetler(6)

  1. إِنَّمَا مَثَلُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا كَمَاءٍ أَنْزَلْنَاهُ مِنَ السَّمَاءِ فَاخْتَلَطَ بِهِ نَبَاتُ الْأَرْضِ مِمَّا يَأْكُلُ النَّاسُ وَالْأَنْعَامُ حَتَّى …

    Hemen karıştıDünya hayatının misali; sadece gökten indirdiğimiz su gibidir. Onunla, insan ve hayvanların yiyerek beslendikleri bitkiler bol bol yetişir; yeryüzü renk renk, çeşit çeşit masullerle süslenir. Ve yerin sahibleri bütün bunlara kadir olduklarını sandıkları sırada; geceleyin veya gündüzün emrimiz geliverirde orayı hiç birşey bitirmemişe çeviririz. Daha dün birşey yokmuş gibi olur. İşte Biz, ayetlerimizi düşünen insanlar için böylece açıklarız.

  2. … لَهُمْ مَثَلَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا كَمَاءٍ أَنْزَلْنَاهُ مِنَ السَّمَاءِ فَاخْتَلَطَ بِهِ نَبَاتُ الْأَرْضِ فَأَصْبَحَ هَشِيمًا تَذْرُوهُ الرِّيَاحُ وَكَانَ …

    Hemen karıştıDünya hayatının misalini de anlat onlara. Gökten indirdiğimiz su gibidir. Ki bununla yeryüzünde yetişen bitkiler birbirine karışır. Ama sonunda da rüzgarın savuracağı çörçöpe döner. Allah; her şeyin üstünde bir kudret sahibidir.

Sîga sayfası: الْخُلَطَاءِ
Sîga sayfası: تُخَالِطُوهُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökخلط
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerمزج, شوب, لبس, جمع
Zıt Kökفصل
Çekirdek Özet 1İki veya daha fazla farklı maddenin parçalarının birbiri içine girmesi, iç içe geçerek kaynaşması
Çekirdek Özet 2Zıt veya farklı nitelikteki unsurların, amellerin, malların ve toplumsal öznelerin ayrışmaz biçimde bir araya gelmesi
Çekirdek Özet 3Mülkiyet, amel ve varlık alanlarında ayrışmanın kalkıp karşılıklı hak, sorumluluk ve tesir ortaklığının doğması
Kritik Hata RiskiKökün salt zihinsel veya soyut bir karışıklık sanılarak, fıkhî ve ahlâkî sorumluluk doğuran fiilî ortaklık ve iç içelik boyutunun göz ardı edilmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
خلAralıklar arasından geçme, boşluğa nüfuz etme, araya girme ve içe işleme; nitekim خلل aralık ve gedik, خلص aralıktan sıyrılıp kurtulma, خلع bütünden çekip ayırma, خلف arkaya geçip yer tutma anlamındadırطKuşatma, yapışma ve temas bildiren harfin eklenmesiyle içe işleme hareketi tek taraflı sızma olmaktan çıkıp unsurların birbiri içine geçerek düğümlenmesine ve kaynaşık bir bütün oluşturmasına dönüşmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
خÇit veya duvar imgesinin ses yoğunlaşması (türetme imge); sınır çekme, koruma ve geçiş eşiği oluşturma
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, bir hedefe sevk etme ve bağ kurma
طSepet, çark; içine alma, kuşatma, sarma ve çevreleme
خلطSınırları gevşetilen farklı unsurların yönlendirilerek bir kap veya alan içinde birbirine sarılması, parçalarının iç içe geçip ayrışmaz hale gelmesi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSıvıların, yemlerin veya yağ ile etin birbirine katılması; saman ile otun karıştırılması (خَلِيط), devenin dölleme esnasında yardıma ihtiyaç duyup yönlendirilmesi (استخلاط) ve sütün birbirine sağılması
Cahiliye şiiri kullanımıEvs b. Hacer bir beytinde danışıldığı zaman işleri birbirine katmasını ve gerektiğinde ustalıkla ayırmasını bilen dirayetli kişiyi överken kökü şöyle kullanır: وإن قال لي ماذا ترى يستشيرني / يجدني ابن عمي مخلط الأمر مزيلا
Erken Arapça kullanımZüheyr b. Ebî Sülmâ meşhur muallakasında göç edip ayrılan kabile ortaklarını ve komşularını aynı kökten gelen kelimeyle anar: بان الخليط ولم يأووا لمن تركوا / وزودوك اشتياقا أية سلكوا

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Dîvânu Evs b. Hacer, Dîvânu Züheyr b. Ebî Sülmâ.

Sami etimolojik katman

Arapça خلط kökü, merkezi Sami dillerinde parçaların iç içe geçmesi, kaynaşması ve ortaklık kurması semantik matrisine dayanır. Kök, Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan aynı üçlü biçimle baskın olmasa da biliteral خل tabanında içe işleme, boşluk bulup yerleşme ve araya karışma hareketini korur. İbranicede kelimenin tam ses denkliği sınırlı olmakla birlikte, araya girme ve ortaklaşma tasavvuru komşu köklerle sürdürülür; Süryanicede ise içe işleme ve dokunma eksenindeki fonetik akrabalıklar belirli semantik temaslar sunar. Arapçada kök, özellikle akışkan ve katı nesnelerin parçacık düzeyinde birleşmesini ifade eden fiziksel bir tabana oturmuş, buradan hareketle mülkiyet birliği, birlikte yaşama ve amellerin birbirine tesir etmesi gibi geniş bir soyut alana evrilmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSıvı, yem ve süt gibi maddelerin birbirine katılmasıFiziksel parçaların iç içe geçmesinden ortaklık, komşuluk ve amel birlikteliğine doğru genişlemeKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiBiliteral çekirdek düzeyinde içe işleme ve temas ortaklığıMerkezi ve Kuzeybatı Sami dillerinde araya girme ve karışma kökleriyle anlamsal örtüşmeGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dış halkalarda düzenli ve güvenilir ses denklikleri tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
خلطAnlamlıBirbirine katma, kaynaştırmaUnsurların parçalarını bir araya getirip iç içe geçirmeHedef kök; Kur'an'da geçer
خطلAnlamlıDengesizlik, acelecilik, sapmaSözde veya yürüyüşte hedeften sapma, okun sağa sola yalpalamasıKur'an'da geçmez; zihinsel ve fiilî dengenin bozulup yönün karışması boyutuyla ilişkilidir
لخطAnlamlıVurma, tokatlama, bulaşmaBir şeyin yüzeyine sertçe çarpma veya leke gibi temas etmeKur'an'da geçmez; temas ve bulaşma yönüyle zayıf anlam bağı taşır
لطخAnlamlıBulaştırma, lekelemeSıvı veya kirli bir nesneyi bir yüzeye sürüp iz bırakmaKur'an'da geçmez; bir maddenin diğerine yapışıp karışmasıyla ilgilidir
طخلAnlamlıBulanıklık, dalak rengiSuyun tortulanıp bulanması, çamurlu ve koyu renk almasıKur'an'da geçmez; saflığın kaybolup maddelerin birbirine karışmasıyla doğan bulanıklık
طلخAnlamlıKirletme, lekelemeYazıyı bozma, pislik bulaştırmaKur'an'da geçmez; لطخ kökünün kalbi sayılır

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
خلطMerkezMaddelerin veya tarafların iç içe geçmesiKatı, sıvı veya soyut unsurların parçacık düzeyinde birbirine nüfuz etmesiParçaların ayrılması güçleşecek şekilde birbirine katılması ve ortaklaşması
مزجKomşuSıvıların karışmasıYalnızca akışkan maddelerin birbiri içinde çözünmesiGenellikle içecek ve sıvılarda eriyip homojenleşmeyi ifade eder
شوبKomşuKatkı ve hile katmaSaf bir nesnenin içine yabancı ve değersiz bir unsurun karışmasıAsıl unsuru bozacak, saflığını giderecek yabancı madde eklenmesi
لبسKomşuÖrtme yoluyla karıştırmaHak ile batılın ya da delillerin üst üste gelerek belirsizleşmesiKarışıklığın nesnelerin kendisinde değil algıda ve görünümde ortaya çıkması
جمعKomşuBir araya getirmeDağınık unsurların iç içe girmeksizin bir mahalde toplanmasıUnsurlar yan yanadır ancak kendi bağımsız sınırlarını muhafaza eder
فصلZıtAyırma ve sınır çekmeBirbirine karışmış veya bitişik iki şeyi birbirinden büsbütün koparıp ayırmaKarışmanın ortadan kalkması, her parçanın kendi müstakil sınırına dönmesi

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaخلطBirbirine katma, kaynaştırma, ortak etmeParçaların birbiri içine geçerek yeni bir bütünlük veya ortaklık kurmasıKesin
Latincemiscere, commiscereKarıştırmak, birbirine katmakMaddi unsurların harmanlanmasını karşılar; fıkhî ortaklık boyutunu dışarıda bırakırGüçlü
İngilizceto mix, to blend, to mingle, to associateKarıştırmak, kaynaşmak, ortak olmakMaddi karışmayı ve sosyolojik kaynaşmayı karşılar; tek başına mülkiyet birlikteliğini tam kapsamazGüçlü
Almancamischen, vermengen, verflechtenKarıştırmak, birbirine geçirmekUnsurların birbirine dolanmasını ve harmanlanmasını ifade ederGüçlü
Fransızcamélanger, entremêler, associerKarıştırmak, bitiştirmek, ortak kılmakMaddi ve mecazi karışımı karşılar, hukuki ortaklık için ek terim gerektirirGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis and Short, Grimm Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
فَاخْتَلَطَBitkilerin birbirine sarılıp gürleşmesiYağmur suyuyla yeryüzü nebatatının iç içe geçerek kaynaşması; Yûnus 10:24, Kehf 18:45
اخْتَلَطَYağın kemiğe kaynamasıHayvanın kemiğiyle iç içe geçmiş, ayrılması imkânsız yağ dokusu bağlamı; En'âm 6:146
الْخُلَطَاءِMal ve iş ortaklarıMalları birbirine karışmış, birlikte tasarruf eden mülkiyet ve ticaret ortakları; Sâd 38:24
تُخَالِطُوهُمْYetimlerle hayatı ve maişeti paylaşmakYetimlerin mallarını ve nafakalarını kendi ev idaresiyle birleştirip ortak yaşama; Bakara 2:220
خَلَطُواZıt amelleri bir arada işlemekSalih ameller ile günahları aynı amel defterinde ve hayat pratiğinde birleştirmek; Tevbe 9:102

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİman ve amel ilişkisiBüyük günah işleyen kimsenin imanına günah karıştırmasının hükmü ve amelin mahiyetiİki zıt vasfın (salih amel ve seyyie) aynı şahısta bir arada bulunabilme imkânı
FıkıhOrtaklık (şirket) ve zekât hükümleriMalların birbirinden ayırt edilemeyecek şekilde birleşmesi (خلطة) ve zekât nisabına etkisiMülkiyette mülklerin birleşmesi, hisseli ortaklık ve yetim malının idaresi
TefsirBitkilerin boy vermesi ve amellerin dengesiYeryüzü bitkisinin suyla iç içe geçip gürleşmesi veya günah ile sevabın birbirine katılmasıTabiat olaylarındaki kaynaşma ile ahlâkî eylemler arasındaki benzeşme
HadisTicaret, içecekler ve ortak sürülerİki farklı hurmanın veya üzüm ile hurmanın birlikte mayalanmasının yasaklanması (خليطين)İki ayrı maddenin fermantasyonu hızlandırıp fesada yol açacak biçimde birleştirilmesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniAhlâk ve amel terazisiKusurlu insanın varoluş haliSalih ile gayrisalihi bir arada taşıyan nefsin arınma ihtiyacıİnsan tabiatındaki zıt amellerin birlikteliği tevbe ve ıslah mekanizmasını çalıştırırKesin
İlmiFiziksel ve kimyasal süreçlerKarışım ve difüzyonFarklı bileşenlerin kendi özelliklerini tümüyle yitirmeden birleşmesiUnsurlar bir araya gelerek tek başına üretemeyecekleri gür bir zemin ve canlılık meydana getirirGüçlü
SiyasiToplumsal bir arada yaşamaÇoğulcu entegrasyonFarklı sınıfların, yetimlerin ve zayıfların toplumsal gövdeye eklemlenmesiDışlayıcı ayrıştırma yerine hakları gözeterek organik temas ve kaynaşma sağlamaGüçlü
İktisadiMülkiyet ve ortaklık hukukuŞirket ve sermaye birlikteliğiMalların ve emeklerin birleştirilerek katma değer üretilmesiDağınık kaynakların bir araya getirilmesi, ortak risk ve adalet ilkelerine bağlanmasıKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKümelerin arakesiti ve kimyasal karışım (mixture)Bileşenlerin kendi kimyasal kimliklerini kaybetmeksizin aynı hacmi paylaşarak birbirine nüfuz etmesiGüçlü
Beşeri bilimlerSosyal entegrasyon ve hukuki ortaklık (partnership)Bireysel mülk ve hak sınırlarının karşılıklı rıza ve adalet zemininde müşterek bir yapıya dönüştürülmesiKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün sadece zihinsel bir kafa karışıklığı veya amorf bir düzensizlik olarak anlaşılması
Kur'an içi daha geniş anlamKökün fiziksel gürleşmeden fıkhî ortaklığa, toplumsal dayanışmadan ahlâkî eylemlerin muhasebesine kadar uzanan çok katmanlı düzen kurucu rolü
Yanlış anlamanın doğuracağı hataYetimlerle bir arada yaşamanın tecritle sonuçlanması ve toplumsal ortaklıklardaki zulüm riskinin ahlâkî uyanış yerine tamamen terk edilmeye bağlanması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın varlığı mutlak saflık ve soyutluk içinde değil, unsurların birbirine karıştığı dinamik ve imtihan yüklü bir gerçeklik zemininde ele aldığını gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Yetim haklarını düzenleyen ahkâm ayetlerinde, dünya hayatının geçiciliğini bitkilerin gürleşmesiyle anlatan mesellerde ve ortaklık ahlâkını işleyen kıssalarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dindarlığı hayattan ve zayıflardan yalıtılmak zanneden tecritçi anlayışı düzeltir; faziletin ayrışmada değil, karışma ortamında adaleti korumakta olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamİki veya daha fazla nesnenin parçalarının birbiri içine geçerek kaynaşması ve ayrışması güç bir birliktelik oluşturması.
  • Soyut anlamFarklı nitelik, amel ve mülkiyet alanlarının karşılıklı tesir ve sorumluluk doğuracak biçimde birbirine bağlanması.
  • Sistematik karşılıkSosyal ve iktisadi hayatta tecrit yerine müşterekliği esas alan, bu müştereklik içinde adalet ve hakkın korunmasını şart koşan bütünleştirici yapı.
  • LaTeX modeliS=(A∩B≠∅)∧(A∪B→C)kos¸uluylaΔJ=f(C)−(f(A)+f(B))
  • LaTeX açıklamasıFormülde A ve B birbirine karışan farklı unsurları veya özneleri, arakesit işareti bu unsurların birbirine nüfuz etmesini, birleşim oku ise karışım neticesinde doğan yeni müşterek durumu yani C bütününü gösterir. ΔJ ifadesi, karışım sonucunda ortaya çıkan adalet veya zulüm türevini, yani ortaklığın tekil durumların toplamından farklı olarak ürettiği ahlâkî ve fıkhî sorumluluk farkını temsil eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: خ