خور
خ - و - ر
KÖK- 2 geçiş
- 2 ayet
- 1 sîga
- 12 sözlük
Havr çağlayan demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Havr çağlayan demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.455 harfباب الخاء والراء وو ا ي ء معهما
ر ي خ، و ر خ، ر خ و، أ ر خ، خ ي ر، خ و ر، خ ر أ، أ خ ر مستعملات ريخ: راخَ يَريخ: ذَلَّ وتَكَسَّر.
والتَّرْييخُ: ضعف الشيء ووهنه.
ويسمى العظيم الهشُّ الوَالِجُ في جوفِ القَرْنِ الرِّخْوِ مُرَيِّخَ القَرْنِ . وضربوا فلانا حتى رَيَّخُوْهُ أي: أوهنوه، قال:
بوقعها يُرَيَّخُ المُرَيَّخُ
والمُرَيَّخُ: المرتك.
ورخ: ورخَ العجين وَرْخا أي استَرْخَى، وأورَخْتُه. وهو مثل
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR915 harfالخَوْرُ مثل الغَوْرِ: المنخفِض من الأرض بين النَشْزَيْنِ. والخَوْرانُ: مَجْرَى الرَوْثِ. ويقال: طَعَنَهُ فَخارَهُ خوْراً، أي أصاب خَوْرانَهُ. وخار الثَوْرُ يَخورُ خُواراً: صاحَ. ومنه قوله تعالى: "فأَخْرَجَ لهم عِجْلاً جَسَداً له خُوارٌ". وخار الحَرُّ والرَجُلُ يَخورُ خُؤُورَةً: ضَعُفَ وانكسر. والاستخارة: الاستعطاف. يقال: هو من الخُوارِ والصَوْتِ. وأصله أَنَّ الصائد يأتي وَلَدَ الظَبْيَةِ في
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok17.416 harfباب الخاء والراء
خير ، خرأ ، خور ، ريخ ، رخى ، رخو ، ورخ ، أخر ، أرخ : مستعملة .
ريخ : قال الليث : التَّرْيِيخُ : ضَعْفُ الشيء
ووَهْنُه .
قال : ويُسَمَّى العُظَيْمُ الهَشُّ الوَالِجُ في
جَوْف القَرْن _ : ) ( مُرَيَّخَ الْقَرْنِ ) ( .
قال : ويقال : ضَرَبوا فلاناً حتى رَيَّخُوهُ _
أي : أَوْهَنُوهُ . وأنشد :
بِوَقْعِهَا يُرَيَّخُ الْمُرَيَّخُ
وَالْحَسَبُ الأوْفَى وَعِزٌّ جُنْبُخُ
قال : والْمُرَيَّخُ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR8.518 harf(باب الخاء والواو وما يثلثهما)
(خوي) الخاء والواو والياء أصلٌ واحد يدلُّ على الخُلوِّ والسُّقوط. يقال خَوَتِ الدّارُ تخوي. وخَوَى النّجم، إذا سقَط ولم يكنْ عند سقوطه مَطر؛ وأخْوَى أيضاً. قال:
وأَخْوَتْ نَجُومُ الأخْذِ إلاّ أنِضَّةً *** أنِضَّةَ محْلٍ ليس قاطِرُها يُثْرِي([1]) وخَوَّتِ النّجومُ تخوِيةً، إذا مالت للمَغِيب. وخَوَّتِ الإبلُ تخويةً، إذا خُمِصَتْ بُطونُها. وخَويت المرأةُ خَوَىً،
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR649 harfخ و ر
له صوت كخوار الثور وتخاورت الثيران.
قال جرير: هون عليك إذا رأيت مجاشعا يتخـاورون تخـاور الأثوار وقصبة خوّارة.
وسهم خوار: فيه رخاوة وقد خار يخور وخور يخـور وفيـه خـور.
قـال فما غمزته الحرب إذ شمرت له ولا خار إذ جرت عليه الجرائر ومن المجاز: رجل خوار: جبان وفرس خوار العنان: لين العطـف.
وأرض خـوّارة: سهلـة.
وناقة وشاة خوارة: غزيرة سهلة الدر.
ونخلة خوارة: كثيرة
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR6.547 harfالليث: الخُوَارُ صوتُ الثَّوْر وما اشتد من صوت البقرة والعجل. ابن سيده: الخُوار من أَصوات البقر والغنم والظباء والسهام. وقد خارَ يَخُور خُواراً: صاح؛ ومنه قوله تعالى: فأَخْرَجَ لهم عِجْلاً جَسَداً له خُوارٌ؛ قال طرفة:
لَيْتَ لنا، مكانَ المَلْكِ عَمْرو،
رَغُوثاً حَوْلَ قُبَّتِنا تَخُورُ
وفي حديث الزكاة: يَحْمِلُ بَعِيراً له رُغاءٌ أَو بقرة لها خُوارٌ؛ هو صوت البقر. وفي حديث مقتل أُبيِّ ابن خَلَفٍ:
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR275 harf* خ و ر * * خَارَ * الثور يخور * خُوَاراً * صاح ومنه قوله تعالى ﴿فأخرج لهم عجلا جسدا له خوار﴾ و * خَارَ * الحر والرجل يخور * خؤُورَةً * بوزن فعولة ضعُف وانكسر و * الخَوَرُ * بفتحتين الضعف تقول * خَوِرَ * يخور * خَوَراً * ورجل * خَوَّارٌ * بالتشديد والجمع * خُورٌ * بوزن طور
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR8.288 harfالخوار بالضم: من صوت البقر والغنم والظباء والسهام، وقد خار يخور خوارا: صاح، قاله ابن سيده. وقال الليث: الخوار: صوت الثور، وما اشتد من صوت البقرة والعجل. وفي الكتاب العزيز فأخرج لهم عجلا جسدا له خوار . وفي حديث مقتل أبي بن خلف: فخر يخور كما يخور الثور . وفي مفردات الراغب: الخوار في الأصل: صياح البقر فقط، ثم توسعوا فيه فأطلقوه على صياح جميع البهائم. وقول شيخنا: واستعماله في غير البقر غير معروف،
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR9.716 harfخَارَ
1 خَارَ خار , aor. يَخُورُ, (S, A, Mgh,) inf. n. خُوَارٌ (JK, S, A, Mgh, K *) and خَوْرٌ, (JK,) He (a bull) uttered his cry; [i. e. lowed, or bellowed;] (Lth, JK, S, A, Mgh, K;) this being its primary signification: (Er-Rلghib:) the inf. n. خوار, used agreeably with this explanation, occurs in the Kur xx. 90 [and vii. 146]: (S:) it signifies the loud crying [i. e. the lowing or bellowing]
خَارَ 1 خَارَ خار , aor. يَخُورُ, (S, A, Mgh,) inf. n. خُوَارٌ (JK, S, A, Mgh, K *) and خَوْرٌ, (JK,) He (a bull) uttered his cry; [i. e. lowed, or bellowed;] (Lth, JK, S, A, Mgh, K;) this being its primary signification: (Er-Rلghib:) the inf. n. خوار, used agreeably with this explanation, occurs in the Kur xx. 90 [and vii. 146]: (S:) it signifies the loud crying [i. e. the lowing or bellowing] of a cow and of a calf: (Lth:) and the crying [i. e. bleating] of sheep, or that of goats, and of gazelles, (K,) and of any beast: (Er-Rلghib:) and the sounding [i. e. whizzing] of arrows: (K:) of any of these, you say, خَارَ, aor. and inf. n. as above. (TA.) [Hence,] لَهُ صَوْتٌ كَخُوَارِ الثَّوْرِ He has a voice like the bellowing of the bull. (A.) ― -b2- [And hence, (see 10,)] خار عَلَيْهِ (tropical:) He bent, turned, or inclined, towards him. (A.) -A2- خار, aor. as above, (S, Msb,) inf. n. خُؤُورٌ, (S, K, [for which Golius, as on these authorities, substitutes خُؤُورَةٌ,]) said of a man, (S,) and of anything, (TA,) He, or it, was, or became, weak, or feeble, (S, Msb, K,) and languid; (S, TA;) as also خَوِرَ, (TA,) aor. يَخْوَرُ, (JK,) inf. n. خَوَرٌ; (S, * K, * TA;) and ↓ خِوِّر, (JK, TA,) inf. n. تَخْوِيرٌ. (K.) خار and خَوِرَ both signify It was soft, or fragile; said of anything, like a reed. (JK.) It is said in a trad. of 'Omar, لَنْ يَخُورَ قَوِىٌّ مَا دَامَ صَاحِبُهَا بَنْزِعُ وَيَنْزُو, meaning A possessor of strength (صَاحِبُ قُوَّةٍ) will not be weak as long as he can pull his bow and leap to his beast. (TA.) In a camel that is drinking, خَوَرٌ denotes, or implies, a quality that is praised; i. e. Patient enduring of thirst and fatigue: and a quality dispraised; i. e. the lacking patience to endure thirst and fatigue. (TA.) ― -b2- Also, said of heat, (S, TA,) and of cold, inf. n. خُؤُورٌ and خُؤُورَةٌ, (JK,) (tropical:) It became faint; it remitted, or abated; (JK, S, TA;) and so خَوِرَ, inf. n. خَوَرٌ; and ↓ خوّر. (TA.) And خار عَنَّا, said of cold, It ceased from us; quitted us. (A.) -A3- خَارَهُ, (JK, S,) inf. n. خَوْرٌ, (S, K,) He hit, or hurt, his خَوْرَان, (JK, S, K, *) in thrusting or piercing him with a spear or the like. (JK, S.)
خوّر 2 خوّر خور : see 1, in two places. -A2- خوّرهُ He attributed to him weakness, or feebleness, and languor. (TA.)
اخارهُ 4 اخارهُ اخاره اخارة , (S, K,) inf. n. اـِخَارَةٌ, (S,) [app., in its' primary acceptation, He caused him to utter a cry. (See 10.) ― -b2- And hence,] (assumed tropical:) He bent, turned, or inclined, him, or it. (S, K.) You say, أَخَرْنَا المَطَايَا اـِلَى مَوْضِعِ كَذَا (assumed tropical:) We bent, or turned, the riding-camels to such a place. (S.)
تخاورتِ الثِّيرَانُ 6 تخاورتِ الثِّيرَانُ تخاورت الثيران The bulls lowed, or bellowed, one to another. (A.)
استخارها 10 استخارها استخارها ٱستخار ٱستخارها [He endeavoured to make her (namely, a gazelle, or a wild cow,) to utter her cry; or] he uttered a cry in order that she should do the same. (TA.) The sportsman, coming to a place in which he thinks the young one of a gazelle or [wild] cow to be, utters a cry like that of her young one; and the mother, hearing it, if she have a young one, thinks the cry to be that of her young one, and follows the cry. (S, * TA.) ― -b2- Hence, (S, TA,) استخارهُ (tropical:) He endeavoured to make him bend, turn, or incline: (JK, S, A, K, TA:) and he called him to him: and he interrogated him; or desired him to speak; syn. اِسْتَنْطَقَهُ: namely, a man. (JK.) [استخار المَنْزِلَ is explained in the L and K as meaning اِسْتَنْظَفَهُ: to which is added in the TA, كأنّه طلب خيره, with the remark that it should therefore properly be mentioned in art. خير: but an explanation in the sentence immediately preceding, and a verse cited below, evidently show that استنظفه is a mistranscription for اِسْتَنْطَقَهُ, and that خيره should be خَبَرَهُ: so that the meaning is He interrogated the place of abode.] The author of the L cites, as an ex., the saying of El-Kumeyt, وَلَنْ يَسْتَخِيرُ رُسُومَ الدِّيَارِ لِعَوْلَتِهِ ذُو الصِّبَى المُعوِلُ [And he who is affected with youthful amorousness, wailing, will not ask the remains, or traces, of the dwellings to reply to his wailing: but for لِعَوْلَتِهِ I would rather read بِعَوْلَتِهِ; i. e., will not interrogate them with his wailing]. (TA.) ― -b3- استخار الضَّبَّ, (K, TA, [in some copies of the K, erroneously, الضَّبُعَ,]) and اليَرْبُوعَ, (TA,) He placed a piece of wood in the hole of the burrow of the [lizard called] ضبّ, (K, TA,) and of the jerboa, i. e. in the قَاصِعَآء, (TA,) in order that it should come forth from another place, (K, TA,) i. e. the نَافِقَآء, so that he might catch it. (TA.) Lth falsely assigns the act of الاِسْتِخَارَة to the ضبّ and the jerboa. (Az, TA.)
خَوْرٌ خَوْرٌ خور Low, or depressed, ground or land, (JK, S, K,) between two elevated parts; (JK, S;) like غَورٌ: (TA:) an inlet (lit. a neck) from a sea or large river, entering into the land: (Sh:) a place, or channel, where water pours into a sea or large river: (JK, K:) or a wide place or channel, where waters pour, running into a sea or large river; (TA:) or (as in the TA, but in the K “ and, ”) a canal, or cut, from a sea or large river: (K, TA:) and i. q. رَحَبَةٌ [app. as meaning the part in which the water flows from the two sides of a valley]: (JK:) pl. خُؤُورٌ. (TA.)
خُورٌ خُورٌ خور a pl. of خَوَّارَةٌ, (S, K,) contr. to rule; (MF, TA;) and of خَوّار in the phrase خَوّارُ العِنَانِ. (JK, TA.) See خَوَّارٌ, in five places.
خُورَةٌ الاـِبِلِ خُورَةٌ الاـِبِلِ خورة الابل , with damm, [app. originally خُيْرَة,] The best of camels, or of the camels; (IAar, K;) [see خَيْرٌ, (in art. خير,) near the end of the paragraph;] and so ↓ خُوَارُهَا, and مِنْهَا ↓ الخُورَى. (Fr, TA.)
خُورَى خُورَى خور خورى خوري خوريي fem. of أَخْيَرُ, and properly belonging to art. خير: see what next precedes.
خَوْرَانٌ خَوْرَانٌ خور خوران The مَبْعَرٌ [or rectum], which comprises the حِتَار [or anus, with the extremities of its skin,] of the صُلْب [or back], (K,) of a man &c.: (TA:) or the passage of the رَوْث [or dung, properly of a horse or the like, but here app. meaning of a man also]: (S:) or the head [or extremity] of the مَبْعَرَة [or rectum]: or the part in which is the دُبُر [or anus]: (K:) or the دُبُر [or anus] itself; (TA;) or it has this meaning also; (JK;) and so ↓ خَوَّارَةٌ, syn. اِسْتٌ; (K;) the دُبُر being so called because it is like a depressed place between two hills: (TA: [see خَوْرٌ:]) or the gap in which is the دُبُر [or anus] of a man; and that in which is the قُبُل [or anterior pudendum] of a woman: (TA:) or the gap in which is the دُبُر and the place of the ذَكَر and that of the قُبُل of the woman: (Zj in his “ Khalk el-Insلn: ”) pl. خَوْرَانَاتٌ and خَوَارِين: (K:) the former pl. of a form which any sing. subst. not significant of a human being may receive. (TA.)
خُوَارٌ خُوَارٌ خوار an inf. n. of خَارَ as explained in the first sentence in this art. (S, A, &c.) -A2- خُوَارُ الاـِبِلُ: see خُورَة.
خَؤُورٌ خَؤُورٌ ذ : see the next paragraph, in two places.
خَوَّارٌ خَوَّارٌ خوار Weak, or feeble; (JK, S, Msb, K;) applied to a man; (S;) as also ↓ خَائِرٌ, (K,) and ↓ خَؤُورٌ: (AHeyth:) a weak man, who cannot endure difficulty or distress: (Lth:) and (tropical:) cowardly, or a coward: (A:) pl. of the first خَوَّارُونَ, and of the third خُوَرَةٌ. (AHeyth.) Applied to a camel, Slender (رَقِيق) and beautiful: (K, TA: [for الحِسِّ in the CK, I read الحَسَنُ, as in other copies of the K and in the TA:]) and the fem., with ة, applied to a she-camel, having soft flesh and fragile bones: (TA:) pl. of the former [and of the latter] خَوَّارَاتٌ. (K.) Applied to a spear, Weak: (S:) not hard: (Msb:) or weak and soft; (TA;) and in the same sense applied to an arrow, (A, TA,) as also ↓ خَؤُورٌ; (TA;) and so the fem. of the former, with ة, applied to a reed or cane (قَصَبَةٌ); (A, TA;) and to land or ground (أَرْضٌ) as meaning weak, (S,) or soft: (A, Msb:) pl. ↓ خُورٌ. (S.) And خَوَّارُ العِنَانِ (tropical:) A horse (A) that turns easily, (JK, A, K,) and runs much: (K:) pl. ↓ خُورٌ. (JK, TA.) And بَكْرَةٌ خَوَّارَةٌ (assumed tropical:) A sheave of a pulley of which the pin runs [or turns] easily in the checks. (TA.) And الحَشَايَا ↓ خُورُ Beds, or the like, stuffed with soft substances. (TA, from a trad.) And خَوَّارُ الصَّفَا Smooth stones that sound [when struck] by reason of their hardness. (IAar.) And زَنْدٌ خَوَّارٌ A زند [q. v.] that emits much fire; syn. قَدَّاحٌ. (AHeyth, K.) [Hence,] هُوَ خَوَّارُ العُودِ [meaning (assumed tropical:) He is lavish when asked]: an expression of dispraise. (TA in art. كسر.) [Hence also,] خَوَّارَةٌ (tropical:) A she-camel abounding with milk; pl. ↓ خُورٌ; (S, K, TA;) which is contr. to rule, and said by MF to be without a parallel: (TA:) and so a ewe or she-goat: (TA:) or a she-camel whose milk flows easily; and so a ewe or she-goat: (A:) or a she-camel thin-skinned, and abounding with milk: (AHeyth:) or one that is of a hue between dustcolour and red, with a thin skin; and such is the most abundant in milk: (Kf:) or of a red colour inclining to dust-colour, thin-skinned, and having long fur with [coarse] hair protruding through it, longer than the rest: such a she-camel is less hardy than others, but abounds with milk. (ISk.) Also (tropical:) A palm-tree (نَخْلَةٌ) that bears much fruit. (JK, A, K.) ― -b2- ↓ خُورٌ as meaning (assumed tropical:) Women much suspected, on account of their corruptness, (K, TA,) and the weakness of their forbearance, (TA,) is [a pl.] without a sing. (K.)
خَوَّارَةٌ خَوَّارَةٌ خوار خواره خوارة fem. of خَوَّارٌ [q. v.]. ― -b2- As a subst.: see خَوْرَانٌ.
خَائِرٌ خَائِرٌ ذ : see خَوَّارٌ, first sentence.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.095 harfخَارَ
خَارَ ( w ) U ( n. ac. خَوْر [ 1 ] , خُوَار [ 24 ] ),
a. Bellowed, lowed.
b. ( n. ac.
خُؤُوْر
خُؤُوْر [ 27 ] ),
a. Was weak, feeble, languid.
c. Lessened, abated.
d. Thawed, melted ( snow ).
خَوِرَ
خَوِرَ A ( n. ac. خَوَر [ 4 ] ),
a. see supra (b) ,
c. ( d ).
خَوَّرَ
خَوَّرَ II ,
a. Was weak, feeble, languid; was faint with hunger.
b. Lessened, abated ( heat ).
أَخْوَرَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok22.214 harfخور
خَارَ - يَخُوْرُ - خُوار
خارَ - يَخُوْرُ + الكائن (الثور): يصيح ويصدر صوته
خُوار: على وزن " فـِعال": اسم فعل مبالغة من "خَارَ - يَخُوْرُ ": وهو أيضاً اسم آلة منه: صوت الثور: الصوت العالي الذي يصدره البقر
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " طريقة لحن الصوت وموسيقاه وإخراجه للتأثير به على المتلقي، وهي:
هَدهَدَ - يُهَدْهِدُ، ضَفْدَعَ -
Sîgalar(1)
Mücavir kökler17 mücavir (23 toplam)
- جسد
2 ortak ayet · Cesese yere uzanan kütüktür
- عجل
2 ortak ayet · Buzağı demektir
- موسى
2 ortak ayet · Musa
- حلي
1 ortak ayet · Hilye takı demektir
- نسي
1 ortak ayet · Çadırın kurulduğu yer demektir
- كلم
1 ortak ayet · Kelime
- خرج
1 ortak ayet · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
- سبل
1 ortak ayet · Biribirini kesen yoldur
- بعد
1 ortak ayet · Baid uzak demektir
- أخذ
1 ortak ayet · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
- هدي
1 ortak ayet · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
- ظلم
1 ortak ayet · Zalimler
Geçtiği ayetler(2)
وَاتَّخَذَ قَوْمُ مُوسَى مِنْ بَعْدِهِ مِنْ حُلِيِّهِمْ عِجْلًا جَسَدًا لَهُ خُوَارٌ أَلَمْ يَرَوْا أَنَّهُ لَا يُكَلِّمُهُمْ وَلَا يَهْدِيهِمْ سَبِيلًا اتَّخَذُوهُ وَكَانُوا ظَالِمِينَ
BöğürmekMusa’nın kavmi; onun ardından, zinet takımlarından canlıymış gibi böğüren bir buzağı heykeli edindiler. Onun kendileriyle konuşmadığını ve bir yol da göstermediğini görmediler mi ki, tanrı edindiler de zalimlerden oldular?
فَأَخْرَجَ لَهُمْ عِجْلًا جَسَدًا لَهُ خُوَارٌ فَقَالُوا هَذَا إِلَهُكُمْ وَإِلَهُ مُوسَى فَنَسِيَ
BöğürmekDerken o, kendilerine böğüren bir buzağı heykeli çıkarmıştı. Dediler ki: İşte bu, sizin de, Musa’nın da tanrısıdır. Fakat o, unuttu.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | خور |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | رخو, ضعف, صوت |
| Zıt Kök | صلب |
| Çekirdek Özet 1 | Direncin kırılarak gevşemesi, iç kofluğu ve bu kofluktan çıkan derinden uğultulu ses |
| Çekirdek Özet 2 | Canlılığı ve şuuru bulunmayan heykelin iç boşluğundan çıkan yapay, aldatıcı ve yankılı ses |
| Çekirdek Özet 3 | İçsel derinliği ve hakikati bulunmayan biçimsel güç veya sesin ilahlaştırılamayacağı ilkesi |
| Kritik Hata Riski | Sığır sesini salt biyolojik bir ses kabul edip iç kofluk ve dirençsizlik semantiğini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| خو | İç boşluğu, kofluk, tutunma direncinin düşmesi ve gevşeme. Bu çekirdek خوض kökünde derin suya veya söze plansız dalmayı, خوف kökünde iç emniyetin çökmesini, خول kökünde tasarrufa bırakılan boşluğu yönetmeyi, خون kökünde güven bağının içinin boşaltılmasını, خوي kökünde ise yapıların içinin bomboş kalarak çökmesini ifade eder. | ر | Çekirdeğin bildirdiği kofluk ve gevşeme hareketine akış, titreşim ve ses rezonansı eklenerek dirençsizliğin dışa vuran derin bir uğultuya veya fiziksel esnemeye dönüşmesi sağlanmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| خ | Çit veya yarık (duvar imgesinden türetme); yüzeyin açılması, hava çıkışı | Maddenin dış kabuğunda oluşan açıklığı, havanın veya maddenin içten dışa kontrolsüz sızmasını temsil eder. |
| و | Çengel, bağ; bağlayıcı geçiş, iç kanal | İki durum veya boşluk arasında süreklilik sağlayan içsel akışı ve rezonans kanalını simgeler. |
| ر | İnsan başı; başlangıç noktası, tepe, açığa çıkış | Sesin veya eylemin belirginleşerek bir merkezden dışarıya yayılmasını ve üstten duyulur hale gelmesini gösterir. |
| خور | Açılmış iç kanaldan dışarıya titreşimli ses veya dirençsizlik akması | İç hacmi koflaşmış veya gevşemiş bir yapının, direncini yitirerek boğuk ve derinden gelen bir yankı çıkarması hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sertliğini yitirip gevşeyen mızrak veya zemin; koflaşma sebebiyle sığır ve benzeri hayvanların göğüsten çıkardığı derinden gelen böğürtü; suyun denize döküldüğü geniş koy veya haliç. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Tarafe b. el-Abd muallakasında veya şiirlerinde hükümdarın yerine çadırın etrafında böğüren bir sağmal dişi deve temennisini aktarırken bu kökü kullanır: لَيْتَ لَنا مَكانَ المَلْكِ عَمْرٍو / رَغُوثاً حَوْلَ قُبَّتِنا تَخُورُ |
| Erken Arapça kullanım | İbn Ebî Rebîa veya Emevî dönemi şairi Cerîr, hasmının adamlarının korkudan boğalar gibi böğürdüğünü hicvederken kökün türevi olan fiili kullanmıştır: هَوِّنْ عَلَيْكَ إِذَا رَأَيْتَ مُجَاشِعاً / يَتَخَاوَرُونَ تَخَاوُرَ الأَثْوَارِ |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça خور kökü, merkezi ve güneybatı Sami dillerinde içi boşluklu olma, kofluk, gevşeklik ve buna bağlı olarak çıkan boğuk ses ekseninde gelişmiştir. İbranicede yer alan ve delik, oyuk veya derin çukur bildiren חור (ḥōr) kelimesi ile Süryanicede mağara, oyuntu veya yarık anlamındaki ܚܘܪܐ (ḥūrā) köküyle semantik bir örtüşme sergiler. Bu köklerin ortak semantik paydası, bir kütlenin içinin boşalması veya oyulmasıdır. Arapçada bu oyukluk ve iç boşluk hem coğrafi bir yarığa veya koya (körfez/haliç) hem de bir nesnenin iç direncinin kırılmasına (zaaf ve gevşeklik) ad olmuştur. Hayvan böğürmesi anlamı ise göğüs boşluğundaki havanın oyuk bir rezonansla dışarı atılması tasvirinden türemiştir. Fonetik açıdan boğaz hırıltısı ile başlayan ve akıcı son sesle biten yapı, doğrudan kof rezonans hissini korumuştur.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çift odaklı asıl kök yapısı | İbn Fâris'in tespit ettiği üzere ses ve zayıflık-gevşeklik olmak üzere iki hatta gelişmiş, her ikisi de kofluk zemininde birleşmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanice oyuk/delik kökleri | İbranice חור ve Süryanice ܚܘܪܐ köklerindeki oyukluk, iç boşluk ve yarık anlamıyla morfo-semantik paralellik taşır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan güvenilir ve düzenli ses denkliği sunan bir soydaş kelime tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| خور | Anlamlı | Böğürmek, gevşemek | Boğanın derinden ses çıkarması; nesnenin direncinin kırılarak gevşemesi ve içinin koflaşması. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| خرو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş bağımsız bir kök hüviyetiyle yer almaz. | Kur'an'da geçmez. |
| وخر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Harflerin bu tertibi mühmel kabul edilmiş, kullanım alanı kazanmamıştır. | Kur'an'da geçmez. |
| ورخ | Anlamlı | Yumuşamak, sulanmak | Hamurun fazla su alarak gevşemesi ve cıvıklaşması; tarihlendirme anlamı da bu kökten türetilmiştir. | Hedef kökle gevşeklik ve yumuşama ortak paydasını paylaşır; Kur'an'da geçmez. |
| رخو | Anlamlı | Gevşek ve yumuşak olmak | Bir şeyin sertliğini yitirip esnemesi, bağın gevşemesi veya rüzgarın tatlı ve hafif esmesi. | Hedef kökün tam kalbi (ters dizilişi) olup fiziksel dirençsizlikte birleşir; Kur'an'da geçer. |
| روخ | Anlamlı | Çözülmek, kırılmak | Bir şeyin çiğnenip yumuşatılması veya direncinin kırılarak yere serilmesi. | Gevşeme semantiğinin daralmış halidir; Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| خور | Merkez | Kofluk, böğürtü, gevşeme | İç kofluktan veya direnç kaybından kaynaklanan derinden gelen yankılı ses veya çöküntü. | Hem fiziksel mukavemetsizliği hem de boşluktan doğan kalın böğürtüyü birlikte ifade eder. |
| رخو | Komşu | Gevşeklik ve esneklik | Fiziksel sertliğin ve sıkılığın çözülmesi; ses boyutunu içermez. | Maddenin sıkılığını yitirip serbest kalmasıdır. |
| ضعف | Komşu | Güçsüzlük ve takatsizlik | Bir yapının taşıma kapasitesinin veya kuvvetinin azalması hali. | Kofluk veya ses üretimi şartı aranmaksızın her türlü yetersizliktir. |
| صوت | Komşu | Nida ve genel ses | Canlı veya cansızdan çıkan her türlü akustik dalga. | خور gibi kofluk, sığır cinsi veya dirençsizlik çağrışımı taşımayan genel üst kavramdır. |
| صلب | Zıt | Katılık, dayanıklılık, sertlik | Maddenin dış etkilere karşı direnç göstererek bükülmemesi ve kırılmaması. | خور kökünün içerdiği tüm gevşeklik, kofluk ve esneklik hallerinin mutlak zıddıdır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | خور | Böğürmek, gevşemek | İç boşluğu sebebiyle ses vermek veya direncin kırılarak gevşemesi. | Kesin |
| Latince | mugire, vacillare | Böğürmek, sallanmak | Mugire fiili sığır böğürmesini tam karşılarken zayıflık boyutunu dışarıda bırakır; vacillare ise dirençsizliği verir. | Güçlü |
| İngilizce | to low, to bellow, hollow weakness | Böğürmek, kof zayıflık | Low ve bellow kelimeleri büyükbaş hayvan sesini karşılar; kökün taşıdığı iç gevşeklik manasını taşımaz. | Güçlü |
| Almanca | brüllen, muhen, Nachgiebigkeit | Böğürmek, gevşeklik/dirençsizlik | Muhen ve brüllen akustik boyutu karşılarken, Nachgiebigkeit dirençsiz boyun eğme yönünü ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | beugler, meugler, flaccidité | Böğürmek, pörsüklük/gevşeklik | Meugler sığırın sesini, flaccidité ise maddenin dirayetini yitirerek gevşemesini verir; tek kelime iki alanı birden kapsamaz. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| خوار | Cansız heykelin içinden çıkan yapay böğürtü sesi | Sâmirî'nin ziynet eşyalarından döktüğü buzağı heykelinin rüzgar veya mekanik düzenekle çıkardığı kof ve yankılı ses bağlamında geçer; A'râf 7:148. |
| خوار | Aldatıcı ve şaşırtıcı akustik etki | İsrailoğullarının ilah zannederek aldandığı, şuurdan ve hidayetten yoksun buzağı bedeninin çıkardığı ses bağlamında zikredilir; Tâhâ 20:88. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Uluhiyet delilleri ve şirk eleştirisi | Konuşamayan, yol gösteremeyen, sadece mekanik bir böğürtüye sahip olan bir nesnenin ilah olamayacağı tartışması. | Şuurdan yoksun akustik etkinin ontolojik değersizliği. |
| Fıkıh | Zekat ahkamı ve hayvan kusurları | Zekat olarak verilecek hayvanlarda böğürme yeteneği ve zayıflık-gevşeklik (hûr) kusurlarının tespiti. | Hayvanın sıhhati, sütünün bolluğu veya bedensel zafiyetinin nitelenmesi. |
| Tefsir | Sâmirî kıssası ve buzağının mahiyeti | Heykelin içine giren rüzgarın mı yoksa ilahi bir imtihan gereği et-kemik haline gelen yapının mı ses çıkardığı ihtilafı. | Cansız bir kütlenin içinden çıkan aldatıcı ses ve görsel illüzyon. |
| Hadis | Kıyamet günü zekatı verilmeyen malların tecessümü | Zekatı ödenmeyen deve ve sığırların kıyamet gününde böğürerek sahibinin boynuna dolanacağını bildiren rivayetler. | Hayvanın kendi cinsiyle hesaplaşma vasıtası olarak ses çıkarması. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve sahte kutsallar | Kof tezahür | İlahlık vehmini çürütme | İçsel kemalden ve kelam sıfatından yoksun bir nesnenin salt ses çıkarması ibadete layık olmadığını gösterir. | Kesin |
| İlmi | Akustik ve mekanik | Boşluk rezonansı | Havanın boşlukta ses üretimi | Cansız kütlelerin iç kanallarından geçen hava akımının oluşturduğu akustik dalganın çözümlenmesi. | Güçlü |
| Siyasi | Popülizm ve sahte iktidar | Kof gürültü | Kitleleri manipüle etme | İçeriği, adaleti ve programı olmayan siyasal yapıların kuru retorik ve gürültüyle kitleleri büyülemesi. | Güçlü |
| İktisadi | Değer kuramı ve spekülasyon | Şişirilmiş kıymet | Hakiki karşılığı olmayan metalar | Altın gibi değerli bir madenin faydalı bir üretim yerine kof bir gösteri nesnesine dönüştürülerek israf edilmesi. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Helmholtz rezonansı veya sönümlü salınım | Dar boğazlı kof bir hacme giren havanın elastikiyet sebebiyle akustik bir frekans üretmesi ve dirençsiz sönümlenmesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Karizmatik illüzyon veya anomi | Normatif ve ahlaki derinliğini kaybetmiş kof kurumların sırf dışsal etki ve söylem üreterek toplumu peşinden sürüklemesi. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir inek veya öküz sesi düzeyine indirgeyerek, kelimenin temelindeki iç kofluk, dirençsizlik ve aldatıcı zayıflık boyutunu ihmal etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir bedenin canlı, şuur sahibi ve hakiki bir fail olmaksızın sadece içindeki kof düzenek sayesinde ses çıkarabileceği; bu mekanik sesin bir hidayet ve kelam değeri taşımadığı gerçeği. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İsrailoğullarının tapındığı nesnenin gerçek bir canlı mucizeye dönüştüğünü zannederek, Kur'an'ın "konuşamaz ve yol gösteremez" vurgusuyla teşhir ettiği sahte ilah kurgusunu kavrayamamak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın şirk psikolojisini tahlil ederken ses, biçim ve madde ile üretilen kof illüzyonların insan idrakini nasıl saptırabileceğini veciz biçimde ortaya koyduğu için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Sâmirî ve altın buzağı hadisesini konu edinen kıssalarda, uluhiyetin sıfatlarını ve putların acziyetini bildiren ayet gruplarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Çarpıcı bir ses, parlak bir suret veya etkileyici bir dış görünüşün ardında ilahi bir hakikat arama gafletini düzeltir; hakikatin mekanik gürültüde değil hidayet ve kelamda olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir maddenin iç direncinin kırılarak gevşemesi, koflaşması ve bu kof boşluktan derinden gelen yankılı ve boğuk bir sesin (böğürtünün) çıkması.
- Soyut anlamİçsel hakikatten, şuurdan, ruhtan ve dayanıklılıktan yoksun bir varlığın sadece dışsal biçim ve mekanik rezonans yoluyla sahte bir etki alanı kurması.
- Sistematik karşılıkVarlık tabakasında cevheri ve şuur boyutu bulunmayan kof yapıların (), dış tesirlerle () gürültülü bir tesir veya aldatıcı bir fenomen () üretmesi, fakat bu fenomenin hidayet veya kemal () değerinin sıfır olması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde iç boşluğu ve kof hacmi, bu kofluğa dışarıdan giren hava akımını veya tahriki, ise içsel direnci, şuuru ve ontolojik sağlamlığı temsil eder. ortaya çıkan akustik böğürtü ve mekanik yankıdır; iç direnç ve sağlamlık () sıfıra yaklaştıkça sistem salt bir gürültü üreticisine dönüşür ve bu durumdaki hidayet yahut kemal değeri () mutlak surette sıfırdır.