خون

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: خ-و-ن15 sîga, 84 mücavir kök, 11 ayet, 8 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.قسوعفودفعتَخْتَانُونَخَائِنَةَخَائِنَةٍخونحببفَخَانَتَاهُمَاالْخَائِنِينَخَانُواألهخيطحرفتَخُونُواسود

KökSîga 15Ayet 11Sure 8Mücavir 84

▶ Ağı aç (3B)

خون

خ - و - ن

KÖK
  • 16 geçiş
  • 11 ayet
  • 15 sîga
  • 12 sözlük

“Hivan(hı)” bol donatılmış sofra demektir. “Hane(hı)” fazla yemek yemektir. “Hiyanet(hı)” fazla yemeğin insana dokunması demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Hivan(hı)” bol donatılmış sofra demektir. “Hane(hı)” fazla yemek yemektir. “Hiyanet(hı)” fazla yemeğin insana dokunması demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.045 harf
باب الخاء والنون وو ا ي ء معهما خ و ن، خ ن و، ن و خ، ن ي خ، ن خ و مستعملات خون: خُنْتُ مَخانةً وخَوْناً، وذلك في الوُدِّ والنصح. وتقول: خانَه الدهر والنعيم خَوْناً وهو تغير حاله إلى شر منها. وخانَني فلانٌ خِيانةً. الخَونُ في النظر فتره، ومن ذلك يقال للأسد: خائِنُ العين. وخائِنةُ العين: ما تخُونُ من مُسارقة النظر أي: تنظر إلى مالا يحل. وإذا نبا سيفك عن الضريبة فقد خانَكَ، كقول القائل: أخوك...
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR945 harf
خانَهُ في كذا يَخونُه خَوْناً وخِيانَةً ومَخانَةً، واخْتانَهُ. قال الله تعالى: "تَخْتانونَ أَنْفُسَكُمْ" أي يخونُ بعضُكم بعضاً. ورجلٌ خائِنٌ وخائِنَةٌ أيضاً، والهاء للمبالغة مثل علاّمة ونسّابة. وأنشد أبو عبيد للكلابيّ: حَدَّثْتَ نفسَك بالوفاءولم تكنْللغَدْر خائِنَةً مُغِلَ الإصْبَعٍ وقومٌ خَوَنَةٌ، كما قالوا حَوَكَةٌ. وخَوَّنَهُ: نسبه إلى الخِيانَة. والخَوَّانُ: الأسدُ. أبو عمرو: التَخَوُّنُ:
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR8.518 harf
(باب الخاء والواو وما يثلثهما) (خوي) الخاء والواو والياء أصلٌ واحد يدلُّ على الخُلوِّ والسُّقوط. يقال خَوَتِ الدّارُ تخوي. وخَوَى النّجم، إذا سقَط ولم يكنْ عند سقوطه مَطر؛ وأخْوَى أيضاً. قال: وأَخْوَتْ نَجُومُ الأخْذِ إلاّ أنِضَّةً *** أنِضَّةَ محْلٍ ليس قاطِرُها يُثْرِي([1]) وخَوَّتِ النّجومُ تخوِيةً، إذا مالت للمَغِيب. وخَوَّتِ الإبلُ تخويةً، إذا خُمِصَتْ بُطونُها. وخَويت المرأةُ خَوَىً،
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.325 harf
- الخيانة والنفاق واحد، إلا أن الخيانة تقال اعتبارا بالعهد والأمانة، والنفاق يقال اعتبارا بالدين، ثم يتداخلان، فالخيانة: مخالفة الحق بنقض العهد في السر. ونقيض الخيانة: الأمانة، يقال: خنت فلانا، وخنت أمانة فلان، وعلى ذلك قوله: ﴿لا تخونوا الله والرسول وتخونوا أماناتكم﴾ [الأنفال/27]، وقوله تعالى: ﴿ضرب الله مثلا للذين كفروا امرأة نوح وامرأة لوط كانتا تحت عبدين من عبادنا صالحين فخانتاهما﴾
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.086 harf
خ و ن خانه في العهد وخانه العهد‏.‏ ‏"‏ لا تخونوا الله والرسول وتخونوا أماناتكم ‏"‏‏.‏ قال أوس‏:‏ خانتـك منه ما علمت كما خـان الإخـاء خليلـه لبد وهو شديد الخون والخيانة والمخانة‏.‏ وتقول‏:‏ استبدل بالنصح المخانة وبالستر المجانة واختان المال واختان نفسه وهو خوان وقـوم خونـة وكفـاك مـن الخيانـة أن تكـون أمينـاً للخونـة وخوّنـه نسبه للخيانة وكان فلان أميناً فتخوّن‏.‏ ومـن المجـاز‏:‏ خانـه
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR12.629 harf
المَخانَةُ: خَوْنُ النُّصْحِ وخَوْنُ الوُدِّ، والخَوْنُ على محن شَتَّى (* قوله «على محن شتى» كذا بالأصل بالتهذيب). وفي الحديث: المُؤْمِنُ يُطْبَع على كلِّ خُلُقٍ إلا الخِيانَةَ والكَذِب. ابن سيده: الخَوْنُ أَن يُؤْتَمن الإنسانُ فلا يَنْصَحَ، خانه يَخُونُه خَوْناً وخِيانةً وخانَةً ومَخانَةً؛ وفي حديث عائشة، رضي الله عنها، وقد تمثلت ببيت لبيد بن ربيعة: يتَحَدَّثونَ مَخانَةً ومَلاذَةً، ويُعابُ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR509 harf
* خ و ن * * خَانَهُ * في كذا من باب قال و * خِيَانةً * و * مَخَانةً * و * اخْتَانَهُ * قال الله تعالى ﴿وتختانون أنفسكم﴾ أي يخون بعضكم بعضا قلت هذا التفسير لا يناسب سبب نزول الآية ولم أجده لغيره ورجل * خَائِنٌ * و * خَائِنَةٌ * أيضا والهاء للمبالغة مثل علاَّمة ونسابة وقوم * خَوَنَةٌ * بفتحتين و * خَوَّنَهُ تَخْويناً * نسبه إلى الخيانة و * الخِوَانُ * بالكسر الذي يؤكل عليه معرب قلت والضم لغة فيه
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR7.108 harf
: ( *!الخَوْنُ : أَن يُؤْتَمَنَ الإِنْسانُ فلا يَنْصَحَ ؛ *!خانَهُ ) *!يَخُونُه ( *!خَوْناً *!وخِيانَةً ) ، بالكسْرِ ، ( *!وخانَةً *!ومَخانَةً ) ، وميمُ *!المَخانَةِ زائِدَةٌ . وفي حدِيثِ عائِشَةَ ، رَضِيَ الّلهُ تعالى عنها ، وقد تمثلت ببيتِ لَبيدِ بنِ ربيعَةَ : يتَحَدَّثونَ *!مَخانَةً ومَلاذَةً ويُعابُ قائِلُهم وإن لم يَشْغَبِ ( *!واخْتانَهُ ) ؛ ومنه قوْلُه تعالَى : { علمَ الّلهُ أَنَّكم
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR10.219 harf
خَانَهُ 1 خَانَهُ خان خانه خانة , (S, K,) aor. يَخُونُهُ, (S,) inf. n. خِيَانَةٌ and خَوْنٌ and مَخَانَةٌ (S, K) and خَانَةٌ (K) and خَائِنَةٌ, of the measure فَاعِلَةٌ, like لَاغِيَةٌ &c.; (TA;) and ↓ اختانهُ; (S, K;) He was unfaithful, or he acted unfaithfully, to the confidence, or trust, that he reposed in him; (K;) [he was treache rous, perfidious, or unfaithful, to him; or he acted
Maddenin bağlantısı

خَانَهُ 1 خَانَهُ خان خانه خانة , (S, K,) aor. يَخُونُهُ, (S,) inf. n. خِيَانَةٌ and خَوْنٌ and مَخَانَةٌ (S, K) and خَانَةٌ (K) and خَائِنَةٌ, of the measure فَاعِلَةٌ, like لَاغِيَةٌ &c.; (TA;) and ↓ اختانهُ; (S, K;) He was unfaithful, or he acted unfaithfully, to the confidence, or trust, that he reposed in him; (K;) [he was treache rous, perfidious, or unfaithful, to him; or he acted treacherously, perfidiously, or unfaithfully, towards him;] فِى كَذَا [in such a thing]: (S:) خِيَانَةٌ is the contr. of أَمَانَةٌ; and does not relate only to property, but also to other things: (Mgh:) or the neglecting, or failing in, أَمَانَةٌ [which is trustiness, or faithfulness]: (El-Harلllee, TA:) or i. q. نِفَاقٌ, except that خيانة regards a compact or covenant or the like, and trustiness, or faith fulness, and نفاق regards religion; so that the former is the acting contrary to what is right, by breaking a compact or covenant or the like: (Er Rلghib, TA:) but [it is said that] the primary signification of خَوْنٌ is the making to suffer loss, or diminution; because the خَائِن makes the مَخُون to suffer loss, or diminution, of something. (TA.) Hence, in the Kur [ii. 183], كُنْتُمْ أَنْفُسَكُمْ ↓ تَخْتَانُونَ [lit. Ye used to act unfaith fully to yourselves] means ye used to act un faithfully, one to another: (S, * TA:) or ye used to act wrongfully to yourselves: اِخْتِيَانٌ has a more intensive signification than خِيَانَةٌ. (Bd.) One says also, خان العَهْدَ He broke the compact or covenant or the like: whence, تَقُولُ النِّعْمَةُ كُفِرْتُ وَلَمْ أُشْكَرْ وَتَقُولُ الأَمَانَةُ خُنْتُ وَلَمْ أُحْفَظْ [The benefit says, I have been disacknowledged, and have not been requited with thankfulness; and the trust says, I have been betrayed, and have not been faithfully kept]: the verb [خُنْتُ] being here of the measure فُعِلْتُ, a verb of which the agent is not named. (Mgh.) And خَانَهُ العَهْدَ, (Msb, K,) and فِى العَهْدِ, (Msb,) and خانهُ الأَمَانَةَ, (Msb, K,) aor. as above, inf. n. خَوْنٌ and خِيَانَةٌ and مَخَانَةٌ, (Msb,) [He was unfaithful to him in respect of the compact or covenant or the like, and the trust.] ― -b2- [Hence,] خان سَيْفُهُ (assumed tropical:) [His sword was unfaithful;] i. e., failed of taking ef fect upon the thing struck with it. (TA.) A cer tain person, being asked respecting the sword, said, أَخُوكَ وَ رُبَّمَا خَانَكَ (assumed tropical:) [It is thy brother, but sometimes it is unfaithful to thee]. (TA.) ― -b3- And خَانَتْهُ رِجْلَاهُ (assumed tropical:) [His two legs were unfaithful to him;] he was unable to walk. (TA.) ― -b4- And خان الدَّلْوَ الرِّشَآءُ (assumed tropical:) The well-rope broke off, or be came severed, from the bucket. (TA.) ― -b5- And خانهُ الدَّهْرُ, inf. n. خَوْنٌ; (T, TA;) and ↓ تخوّنهُ; (TA;) (assumed tropical:) Time altered his state, or condition, (T, TA,) from softness, or easiness, to hardness, or difficulty, (TA,) or to evil; (T, TA;) and in like manner, النَّعِيمُ [enjoyment, &c.]: and of everything that has altered thy state, or condition, [for the worse,] one says, ↓ تَخَوَّنَكَ. (T, TA.)

خوّنهُ 2 خوّنهُ خائن خون خونه خوننه خونة , (S, K,) inf. n. تَخْوِينٌ, (K,) He attributed to him خِيَانَة [i. e. treachery, perfidy, or unfaithfulness]. (S, K.) ― -b2- See also 5, in two places.

تخوّنهُ 5 تخوّنهُ تخون تخونه تخوننه تخونة وخى خان خون : see 1, last sentence, in two places. You say also, تَخَوَّنَهُمْ meaning He sought [to discover, or show,] their خِيَانَة [i. e. treachery, perfidy, or unfaithfulness], and their slip, lapse, or wrong action; and suspected them, or accused them. (TA.) ― -b2- Also He, or it, diminished it, wasted it, impaired it, or took from it; and so ↓ خوّنهُ, and خوّن مِنْهُ: (K:) or diminished it, wasted it, impaired it, or took from it, by little and little; syn. تَنَقَّصَهُ. (JK, * S, Msb.) You say, تَخَوَنَنِى فُلَانٌ حَقِّى Such a one took from me by little and little of my right, or due. (S, TA.) And Dhu-r-Rummeh says, لَا بَلْ هُوَ الشَّوْقُ مِنْ دَارٍ تَخَوَّنَهَا مَرًّا سَحَابٌ وَمَرًّا بَارِحٌ تَرِبُ [No, but it is, or was, yearning of the soul arising from a place of abode from which some times raining clouds, and sometimes a hot wind carrying with it dust, took away by little and little, so as gradually to efface the traces thereof]. (S, TA.) And Lebeed says, (S, TA,) describing a she-camel, (TA,) تَخَوَّنَهَا نُزُولِى وَارْتِحَالِى [Which my alighting and my journeying had wasted by little and little;] i. e. whose flesh and fat my alighting and my journeying had diminished by little and little. (S, TA.) -A2- Also He paid frequent attention to him, or it; or he, or it, returned to him, or it, time after time; syn. تَعَهَّدَهُ; (JK, S, K;) and so ↓ خوّنهُ: (K:) in this sense, the former verb is [said to be] from تخوّلهُ, by the substitution of ن for ل (TA.) Dhu-r-Rummeh says, [describing a young gazelle,] لَا يَنْعَشُ الطَّرْفَ اـِلَّا مَا تَخَوَّنَهُ دَاعٍ يُنَادِيهِ بِاسْمِ المَآءِ مَبْغُومُ (S,) [He raises not his eye, or eyes, except when a caller calling him by the sound of مَآءِ returns to him time after time, addressed by the cry termed بُغَام:] i. e. except when he hears the بُغَام of his mother calling him by the cry مَآءِ مَآءِ: (TA in art. بغم: [it is there added, that the pass. part. n. مَبْغُوم is used in this instance for the act. part. n.; but for this I see no sufficient reason:]) he says that the young gazelle is slum bering, not raising his eye, or eyes, unless his mother comes to him time after time: or, as some say, unless his mother's call to him takes by little and little from his sleep. (S in the present art.) One says also الحُمَّىتَخَوَّنُهُ [for تَتَخَوَّنُهُ] The fever returns to him time after time: (S:) or in its time. (TA.)

8 اـِخْتَوَنَ see 1, in two places.

خَانٌ خَانٌ خان A place in which travellers lodge: (Msb:) a place in which travellers pass the night: and the دَيْر [i. e. monastery, or convent,] is the خان of the Christians: (Kull pp. 96 and 97:) or the خان is for merchants; (S, K;) i. q. فُنْدُقٌ; (Har p. 325;) [a building for the reception of mer chants and travellers and their goods, generally surrounding a square or an oblong court, having, on the ground-floor, vaulted magazines for mer chandise, which face the court, and lodgings, or other magazines, above: a Persian word, arabi cized:] pl. خَانَاتٌ (Msb.) ― -b2- Also A shop: or a shop-keeper: (K:) a Persian word, arabicised. (TA.) -A2- [It is also a title of honour, used by the Tartars (who apply it to their Emperor), the Turks (who apply it to the reigning and to a deceased Sultلn), and the Persians (who apply it to the governor of a province, and to a man of rank).]

خَوْنٌ خَوْنٌ خون خونن an inf. n. of 1. (S, Msb, K.) ― -b2- And [hence,] (tropical:) Weakness. (JK, K, TA.) One says فِى ظَهْرِهِ خَوْنٌ (tropical:) In his back is weakness. (JK, TA.) ― -b3- And (assumed tropical:) Languidness in the sight. (K.)

خَانِىٌّ خَانِىٌّ خان خانى خاني Of, or belonging to, a خان of the mer chants. (TA.)

خِوَانٌ خِوَانٌ خائن خوان (JK, S, Mgh, Msb, K) and خُوَانٌ (ISk, Msb, K) and ↓ اـِخْوَانٌ, (IF, Msb, K,) the first of which is the most common, (Msb,) A table; (JK;) a thing upon which one eats; (S, Mgh, Msb;) a thing upon which food is eaten: (K:) but said to be not so called except when food is upon it: (Har p. 360:) arabicized [from the Persian]: (S, Msb:) the pl. (of pauc., of the first, S, Msb) is أَخْوِنَةٌ and (of mult., S, Msb) خُونٌ, (S, Mgh, Msb, K,) said by IB to be the only instance of its kind except بُونٌ pl. of بِوَانٌ, (TA,) originally خُوُنٌ, like كُتُبٌ pl. of كِتَابٌ, (Msb,) but خُوُنٌ is not used: (S:) the pl. of ↓ اخوان is أَخَاوِنُ, (Msb,) or أَخَاوِينُ. (TA, from a trad.)

خَؤُونٌ خَؤُونٌ ذ [for خَوُونٌ]: see خَائِنٌ.

خَوَّانٌ خَوَّانٌ خائن خوان : see خَائِنٌ. ― -b2- [Hence,] الخَوَّانُ The lion: (JK, S:) because he is [very] treacherous. (JK.) And (assumed tropical:) Time, or fortune. (TA.) ― -b3- أَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الخَوَّانِ means (assumed tropical:) [I seek protection by God] from the day of the exhaustion of provisions. (A, TA.) -A2- Also, and ↓ خُوَّانٌ, [accord. to the CK, each is with ال, but this seems to be a mis take, (see شَهْرٌ,)] The month [latterly called] رَبِيعٌ الأَوَّلَ: pl. أَخْوِنَةٌ: (K:) but ISd says, "I know not how this is." (TA.)

خُوَّانٌ خُوَّانٌ خائن خوان : see what next precedes.

الخَوَّانَةُ الخَوَّانَةُ الخوانه الخوانة خوان i. q. الاِسْتُ [meaning (assumed tropical:) The anus]. (TA.)

خَائِنٌ خَائِنٌ ذ and ↓ خَائِنَةٌ, (S, Msb, K,) the latter an intensive epithet, (S, Msb,) like عَلَّامَةٌ and نَسَّابَةٌ, (S,) [and also fem. of خَائِنٌ,] and ↓ خَؤُونٌ and ↓ خَوَّانٌ, (K,) [which are likewise intensive epithets,] Unfaithful, or acting unfaithfully, to the confidence, or trust, reposed in him; (K;) [treacherous, perfidious, or unfaithful; or acting treacherously, perfidiously, or unfaithfully: thus the first signifies: the others signifying very un faithful, &c.:] pl. [of the first] خَوَنَةٌ, (S, M, K,) which is anomalous, (M,) like حَوَكَةٌ [pl. of حَائِكٌ], (S,) and خُوَّانٌ. (K.) [Hence,] خَائِنٌ النَّظَرِ Looking treacherously, and clandestinely, at a thing at which it is not allowable to look. (TA.) ― -b2- خَائِنُ العَيْنِ (assumed tropical:) [The languid in respect of the eye] is an appellation applied to the lion; (K, TA;) because of a languidness in his eye when he looks. (TA.)

خَائِنَةٌ خَائِنَةٌ ذ : see خَائِنٌ. -A2- It is also an inf. n. of خَانَ. (TA.) [Hence,] خَائِنَةٌ الأَعْيُنِ (as used in the Kur xl. 20, TA) A surreptitious look (JK, Mgh, K) at a thing at which it is not allowable to look: (JK, K:) or the looking with a look that induces suspicion or evil opinion: (Th, K:) or the making a sign with the eye to indicate a thing that one conceals in the mind: (TA:) or, as some say, the contracting of the eye, or eyes, by way of making an obscure indication: or the looking intentionally [at a thing at which it is not allowable to look]. (Msb.)

اـِخْوَانٌ اـِخْوَانٌ أخ أخوان اـخوان اخوان : see خِوَانٌ, in two places. -A2- [It is also a pl. of أَخٌ: see art. اخو.]

مُتَخَوَّنٌ مُتَخَوَّنٌ متخون One to whom خِيَانَة [i. e. treachery, perfidy, or unfaithfulness,] is attributed. (TA.)

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.128 harf
خَانَ خَانَ ( w ) , U ( n. ac. خَوْن [ 1 ] , مَخَانَة [ 17tA ] , خِيَانَة [ 23tI ] ), a. Deceived, betrayed; was unfaithful to, abused ( trust, confidence ). b. ( n. ac. خَوْن 1 ), Was weaksighted. خَوَّنَ خَوَّنَ II , a. Accused of perfidy, treachery. b. see V . تَخَوَّنَ تَخَوَّنَ V , a. [ acc. or Min ], Took from, lessened, impaired. اِخْتَوَنَ اِخْتَوَنَ VIII , a. see I (a) .
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok20.656 harf
خون خَانَ - يَخُونُ - خِيَانَة - خَائِن - خَائِنِيْن - خَائِنَة - خَوَّان - اخْتان - يَخْتَانُ خَانَ - يَخُوْنُ + كائن + كائناً أو أمراً: ينكص عن إنفاذ عهد لكائن أوالتزام لأمر: يفرط به فيعطي ما اؤتمن عليه إلى غير صاحبه مثل إعطاء الولاء لغير صاحبه، وإعطاء الحق في المعاشرة الزوجية لغير الزوج، وتنفيد الأمر وفق غير ما قبل ورضي خَانَ - يَخُوْنُ +
Tamamını oku

Sîgalar(15)

Mücavir kökler84 mücavir (111 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. حبب

    4 ortak ayet · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)

  2. أله

    10 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  3. عفو

    2 ortak ayet · Affetti

  4. خيط

    1 ortak ayet · Hayt iplik demektir

  5. رفث

    1 ortak ayet · Rft(te) ufalanmak, dağılmak anlamındadır

  6. علم

    5 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir

  7. حرف

    1 ortak ayet · Haraf dağın sivri ucu, bıçağın ağzı demektir

  8. قسو

    1 ortak ayet · قسور Arslan demektir

  9. حظظ

    1 ortak ayet · Huzve atışlardaki hedef demektir

  10. صفح

    1 ortak ayet · Görüş

  11. دفع

    1 ortak ayet · Def : Dalgaların denizden getirdiği atıklar

  12. سود

    1 ortak ayet · Kararan

Geçtiği ayetler(11)

Sîga sayfası: الْخَائِنِينَ
  1. وَإِمَّا تَخَافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِيَانَةً فَانْبِذْ إِلَيْهِمْ عَلَى سَوَاءٍ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْخَائِنِينَ

    Hıyanet edenlerEğer bir kavmin hiyanet etmesinden korkarsan; sen de onlara karşı aynı şekilde davran. Muhakkak ki Allah; hainleri sevmez.

  2. ذَلِكَ لِيَعْلَمَ أَنِّي لَمْ أَخُنْهُ بِالْغَيْبِ وَأَنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي كَيْدَ الْخَائِنِينَ

    Hıyanet edenlerBu; gıyabında kendisine gerçekten hıyanet etmediğimi, hainlerin hilesini Allah’ın başarıya erdirmeyeceğini, onun da bilmesi içindi.

Sîga sayfası: تَخْتَانُونَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökخون
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef (vâvî)
Bağlamsal Yakın Köklerغدر, نكث, نفق
Zıt Kökأمن
Çekirdek Özet 1Bir şeyin içten içe eksilmesi, aşınması, taşıyıcı gücün zaafa uğraması ve kendisine dayanılan unsurun bekleneni vermemesi
Çekirdek Özet 2Emanet, ahit veya gizli sorumluluk zemininde güveni boşa çıkarma, hakta eksiltme yapma ve içten çözülme üretme
Çekirdek Özet 3Meşru güven ilişkisini içeriden aşındıran her türlü gizli ihlal ve sorumluluktan kaçınma eylemi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca düşmanla açık iş birliği yapmak veya sadece vatana ihanet gibi dar bir siyasi suça indirgeyerek nefsin içsel zaaflarını, ailevi veya fıtri emanetlerdeki gizli sapmaları kapsam dışı bırakmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
خوBoşluk, içten çöküş, dayanıksızlık ve taşıyıcı özün yitirilmesi (خور, خوض, خوف, خول, خوي)نÇekirdekteki iç boşalma ve dayanıksızlık hareketi süreklilik, içten içe eksilme ve emanet edilen güven bağının içinin boşaltılması yönünde özelleşmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
خÇit veya duvar (türetme harf)Harfin hırıltılı niteliği koruyucu sınırın zorlanmasını, engelin arkasına sızılmasını veya sınırda meydana gelen çatlağı imler
وÇengel veya çadır kazığıİki unsuru birbirine tutturan, bağlayan, sabitleyen taşıyıcı bağ veya akit
نFiliz veya su canlısıSüreklilik, gizli ve derinden ilerleyen hareket, canlılık ve içsel akış
خونKoruyucu sınırın arkasında tutturucu bağın içten içe gevşetilmesiGüven ve bağlılık zemininde bir arada tutulan ilişkinin, sınırların arkasında gizlice yürütülen eksiltmelerle içeriden çökertilmesi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir nesnenin, aletin veya uzvun beklenmedik anda işlevini yapamaması; kılıcın darbe anında kesmeyip sekmesi, rüzgâr ve yağmurun yurdu aşındırıp eksiltmesi, bacakların bedeni taşıyamayıp sendelemesi
Cahiliye şiiri kullanımıEvs b. Hacer şiirinde sadakatin bozulmasını kılıcın ve dostluğun yüzüstü bırakması benzetmesiyle anar: خانتك منه ما علمت كما خان الإخاء خليله لبد
Erken Arapça kullanımZü’r-Rumme terkedilmiş yurdun yağmur ve sert rüzgârlarla zaman içinde aşınıp eksilmesini dile getirir: لا بل هو الشوق من دار تخونها / مرا سحاب ومرا بارح ترب

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinin güney ve batı kollarında خون kökü, fiziksel dayanaksızlık, sözleşmede eksiltme yapma ve güveni sarsma semantik çizgisiyle temsil edilir. Arapçada kökün birincil fiziksel içeriği İbn Fâris’in tespit ettiği üzere tenakkus (bir şeyin peyderpey eksilmesi, aşınması) ve beklenilen desteğin içten kırılmasıdır. İbranice ve Aramicede doğrudan aynı fonetik dizilim yaygın bir fiil kökü olarak gelişmemiş olmakla birlikte, kökün ilk iki konsonantı olan خو ekseni zayıflık, boşalma ve çöküş bildiren müşterek Sami köklerle (Aramice/Süryanice hawī, boş ve harap olma; İbranice hāwāh, çöküş ve yıkım) örtüşür. Arapça içindeki özelleşme, dışarıya karşı sağlam görünen bir bağın içten oyulması ve kişinin kendisine teslim edilen emanette gizli eksiltmeler yapması yönünde semantik berraklık kazanmıştır. Kökün sofra anlamındaki türevi ise klasik dilcilerce Farsçadan ödünçleme olarak değerlendirilmiş, doğrudan ahlaki kökle eş kökenli sayılmamıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönTenakkus ve dayanağın çökmesiKılıcın kesmemesi veya bacağın taşımaması gibi fiziksel yetersizlikten ahlaki ve hukuki güveni sarsmaya geçişKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Batı Sami zayıflık/boşluk çekirdeğiİki harfli خو tabanında boşalma, harap olma ve zaaf anlamlarıyla ortak anlamsal alanMuhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışındaki dil ailelerinde doğrulanmış doğrudan soydaş biçim tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Lane’s Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
خونAnlamlıEksilme, güveni boşa çıkarmaKendisine dayanılan şeyin içten çökmesi ve ahitte eksiltme yapılmasıHedef kök; Kur'an'da geçer
خنوAnlamlıÇirkinleşme, haddi aşmaSözün bozulması, açık saçık ve edep dışı konuşmaOrtak sınır aşımı ve ahlaki bozulma; Kur'an'da geçmez
وخنAnlamlıDoğrulma, niyetlenme, tutmaBelirli bir menzile yönelme veya hastalığın bünyeyi tutmasıFonetik permütasyon; Kur'an'da geçmez
ونخAnlamlıBoyun eğdirme, ezmeBirini zelil kılma, üstünlük kurarak zayıflatmaFiziksel zayıflatma yönü; Kur'an'da geçmez
نخوAnlamlıGurur, kibir, hamiyetİçsel kabarma, böbürlenme ve soy gayretiİç durumun dışa vurumu; Kur'an'da geçmez
نوخAnlamlıÇökme, yerleşmeDevenin yere çökmesi, bir yere ağırlığıyla oturmaTaşıyıcı gücün durması ve çöküş; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
خونMerkezGüvenin gizlice eksiltilmesiEmanet veya sadakat bağı devam ediyor gibi görünürken hakkı içten içe çiğnemeİçten aşındırma ve gizli nankörlük
غدرKomşuAhdi ansızın bozmaAçık veya örtülü anlaşmayı terk ederek karşı tarafı korumasız ve gafil bırakmaAnlaşmayı yüzüstü bırakıp arkadan vurma
نكثKomşuBağlanmış ipi çözmeAçıkça kurulmuş resmi veya toplumsal bir sözleşmeyi tek taraflı feshetmeSağlam düğümü gevşetip geçersiz kılma
نفقKomşuÇift kapılı delikten sızmaİnanmadığı halde inanmış görünerek dini zeminde ikiyüzlülük yapmaDış kimlik ile iç inanç arasındaki yarılma
أمنZıtGüven, sükûnet, emanetKendisine itimat edilenin korkudan emin kılması ve emaneti eksiksiz korumasıİç ve dış uyumla tam güvence sağlama

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaخونEmaneti içten eksiltmeGüveni, sözleşmeyi veya gizli bakışı hak aleyhine gizlice zedelemeKesin
LatinceProdere, perfidiaGüveni suiistimal etme, arkadan vurmaİnancı ve taahhüdü boşa çıkarmayı karşılar; fiziksel aşınma ve eksilme nüansını vermezGüçlü
İngilizceBetrayal, treachery, breach of trustİhanet, güveni kötüye kullanmaAhdin ve görevin çiğnenmesini iyi karşılar; nefsin kendi haklarını eksiltmesi boyutunda dar kalırGüçlü
AlmancaVerrat, TreubruchSadakati bozma, güven ihlaliSözleşmeli ve ahlaki sadakatin çiğnenmesini kapsar; organın işlevsiz kalması anlamını taşımazGüçlü
FransızcaTrahison, perfidieİhanet, hıyanetGizli hile ve ahdi bozmayı ifade eder; içsel zaaf ve göz kayması inceliğini doğrudan içermezGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
خِيَانَةً / خَانُواAhit ve sözleşmeyi ihlal etmeToplumsal veya askeri anlaşmaların tek taraflı çiğnenmesi (Enfâl 8:58, 8:71)
تَخُونُواİlahi ve nebevi emanete sadakatsizlikAllah ve Resulünün yüklediği toplumsal ve dini sorumlulukları savsaklama (Enfâl 8:27)
تَخْتَانُونَ أَنْفُسَكُمْNefsin sınırları zorlayıp zaafa düşmesiOruç gecelerinde nefse ağır gelen sınırlamalarda iç disiplini koruyamama (Bakara 2:187)
خَائِنَةَ الْأَعْيُنِGizli niyet ve harama göz kaymasıDışarıdan fark edilmeyen sinsi bakışlar ve içte gizlenen sırlar (Mü'min 40:19)
فَخَانَتَاهُمَاRisalet davasında içsel ayrışma ve gizli karşıtlıkPeygamber eşlerinin peygamberlik davasına ve ilahi risalete iman ortaklığında hıyaneti (Tahrîm 66:10)
خَائِنَةٍ مِنْهُمْİhanet ehli grup veya hıyanet fiiliSözleşmeleri bozan ve fıtri bağları çiğneyen zümre ya da onların devamlı hıyaneti (Mâide 5:13)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamPeygamberlerin ismet sıfatı ve nübüvvet emanetiPeygamber eşlerinin hıyanetinin namus lekesi olmayıp inanç ve dava düzeyinde bir ayrışma olduğu tespitiFıtri iffetten ziyade akidevi ve risalet emanetini çiğneme
FıkıhEmanet hukuku, vekâlet ve harp ahitleriKendisine mal tevdi edilen mutemedin veya ahitli düşmanın güveni tek taraflı çiğnemesi durumunda tazmin ve mukabele ilkeleriHakta eksiltme yapma ve sözleşme taahhüdünü tek taraflı bozma
Tefsirخون ile nifak arasındaki mahiyet farkıNifakın iman-inkâr zemininde, hıyanetin ise emanet ve ahit zemininde cereyan eden gizli bir eksiltme oluşuGizlilik içinde hakkı çiğneme ve emanete zarar verme
HadisMüminin ahlaki şahsiyeti ve münafıklık alametleriMüminin fıtratında bazı kusurlar bulunabilse de hıyanet ve yalanın imanla bağdaşmayacağı uyarısıEmanete riayet etmeme ve güvenilen yerde vefasızlık gösterme

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniFıtrat ve tekif sözleşmesiEmaneti zedelemeİlahi yükümlülükleri ve fıtri ahdi gizlice çiğneyerek manevi bütünlüğü bozmaBireyin Yaratan ile arasındaki kulluk ahdini içten aşındırmasıKesin
İlmiBilgi ahlakı ve nakil güvenliğiİntihal ve tahrifBilgiyi kasten gizleme, kaynağını çarpıtma veya metinde hak eksiltmesi yapmaBilimsel mirasın ve delillerin güvenilirliğini içten çökertmeGüçlü
SiyasiToplum sözleşmesi ve kamu emanetiKamusal ihanet ve ahdi bozmaYönetim emanetini kötüye kullanma veya düşmanla gizli anlaşarak toplumsal güvenliği sarsmaToplumu bir arada tutan siyasi mutabakatı içeriden zaafa uğratmaKesin
İktisadiMülkiyet, ticaret ve tevdi hukukuZimmet ve dolandırıcılıkBaşkasına ait sermayeyi eksiltme, ortaklıkta kâr gizleme veya emanet mala el uzatmaİktisadi güven ve kredi mekanizmasını temelinden aşındırmaKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerMalzeme yorulması ve yapısal deformasyonDışarıdan kusursuz görünen bir taşıyıcı elemanda mikro düzeyde meydana gelen çatlaklar sebebiyle aniden yük taşıyamaz hale gelmesiGüçlü
Beşeri bilimlerKurumsal yozlaşma ve sosyal sermayenin tükenmesiBir toplumdaki kuralların ve normların görünürde yürürlükte kalırken fiiliyatta gizlice çiğnenerek sistemin işlevini yitirmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün anlamını yalnızca düşman devlete askeri sır satmak veya açık casusluk yapmak biçimindeki dar bir kamu suçuna hapsetmek
Kur'an içi daha geniş anlamKök; nefsin kendi fıtratına hıyanetinden gözün harama kaymasına, eşler arası gizli sadakatsizlikten sözleşme şartlarında gizli eksiltme yapmaya kadar tüm güven ihlallerini kapsar
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnsanın kendi nefsine karşı içine düştüğü gizli zaafları (Bakara 2:187) ve kalpteki ince niyet kaymalarını (Mü'min 40:19) ahlaki sorumluluk alanı dışında görme yanılgısı

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın fert, aile ve toplum düzenini "emanet" ve "ahde vefa" sütunları üzerine kurduğunu, bu sütunları yıkan en sinsi tehlikenin ise dışarıdan gelen açık saldırı değil içeriden gelen gizli eksiltmeler (خون) olduğunu gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kamu mallarının ve emanetlerin korunmasını emreden hüküm ayetlerinde, savaş ve barış hukukunu düzenleyen sözleşme ayetlerinde ve peygamber ailelerinin dahi inanç konusunda bağımsız sorumluluk taşıdığını bildiren kıssalarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İhaneti yalnızca açık düşmanlık sanan yüzeysel bakışı düzeltir; insanın kendi kendisine hıyanet edebileceğini, gözün gizli bakışının bile bir emanet ihlali olduğunu hatırlatarak ahlaki bilinci derunîleştirir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamTaşıyıcı bir bağın, kılıcın veya uzvun beklenmedik anda zayıflaması; bir bütünden gizlice parça eksiltilerek yapının içten çökertilmesi.
  • Soyut anlamEmanet, ahit veya vefa bağıyla kurulmuş bir güven ilişkisinde, görünürdeki bağı koruyor gibi yaparak hakkı gizlice çiğneme ve sorumluluktan kaçınma.
  • Sistematik karşılıkSosyal, hukuki ve ahlaki sözleşmelerde sistemin dengesini sağlayan güven sermayesini içten aşındıran entropik deformasyon.
  • LaTeX modeliT(t)=T0−∫0tδ(τ) dτ  ⟹  lim⁡t→t∗T(t)=0
  • LaTeX açıklamasıModelde T(t), zamana bağlı olarak korunan güven ve emanet düzeyini temsil eder. T0, akit veya emanet anında tesis edilen tam ve meşru güven başlangıç değeridir. δ(τ) fonksiyonu, görünürde fark edilmeyen fakat sürekli işleyen gizli eksiltme, hak aşındırma ve hıyanet hızını gösterir. Belirli bir t∗ anına ulaşıldığında, biriken içsel eksilmeler neticesinde güven tamamen sıfırlanır ve taşıyıcı bağ içeriden bütünüyle çöker.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: خ