درأ
د - ر - أ
KÖK- 5 geçiş
- 5 ayet
- 4 sîga
- 12 sözlük
Dür inci demektir. Deree inci gibi parlayan şey demektir. Der etmek parlatmak demektir. Yola düşen kaya parçası, engellemek demektir.devamı ›
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: درء
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Dür inci demektir. Deree inci gibi parlayan şey demektir. Der etmek parlatmak demektir. Yola düşen kaya parçası, engellemek demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR9.717 harfباب الدال والراء و و ا ي معهما
د و ر، د ي ر، د ر ي، د ر أ، ر أ د، ر ي د، أ ر د، ر و د، و ر د، ر د أ، ر د ي مستعملات
دور:
الدَوّاريُّ: الدهرُ الدَوّار بالناس، قال العجاج:
والدهر بالاِنسانِ دَواريُّ
ويقال: دارَ دَورةً واحدة، وهي المرَّةُ الواحدة يَدورُها.
والدَّور قد يكون مصدراً في الشعر، ويكون لوثاً واحداً من دَوْر العِمامة، ودَوْرُ الحَبْلِ بالشيء، ويكون لوثاً واحداً من والدُوارُ: أن يأخُذَ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.610 harfالدرْء: الدفع. وفي الحديث: "ادرءوا الحدود ما استطعتم". ودرأ علينا فلان يردأ دروءاً، واندرأ، أي طلع مفاجأة، ومنه كوكب دِرِّيءٌ على فِعِّيلٍ مثل: سِكِّيرٍ وخِمِّيرٍ؛ لشدة توقده وتلألئه. وقد درأ الكوكب دُرُوءاً. قال الفراء: والعرب تسمي الكواكبَ العظامَ التي لا تعرف أسماءها: الدراريّ. وتقول: تَدَرَّأَ علينا فلان، أي تطاول. قال الشاعر:
لقيتم من تَدَرُّئِكُمْ عـلـينـاوقَتْلِ سَراتِنا ذاتَ العَراقي
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok25.668 harfد ر ( وايء )
دور ، دير ، درى ، أدر ، درأ ، ردى ، ورد ، ودر ، ردأ ، رود ، ريد ، رأد : ( مستعملة ) .
( دور دير ) : قال الليث : الدَوَّارِيُّ : الدَّهر الدَّوَّارُ بالإنسان .
قال العجاج : والدهرُ بالإنسان دَوّارِيُّ .
ويقال : دَارَ دَوْرَةً واحدة ، وهي المرَّة الواحدةُ يَدُورها ، والدَّوْرُ قد يكون مَصدراً في الشعر ، ويكون دَوْراً واحداً من دَوْرِ العمامة . ودَوْرِ الخَيْل وغيره ، عامٌ في الأشياء
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.604 harf- الدرء: الميل إلى أحد الجانبين، يقال: قومت درأه ودرأت عنه: دفعت عن جانبه، وفلان ذو تدرئ، أي: قوي على دفع أعدائه، ودارأته: دافعته. قال تعالى: ﴿ويدرؤون بالحسنة السيئة﴾ [الرعد/22]، وقال: ﴿ويدرأ عنها العذاب﴾ [النور/8]، وفي الحديث: (ادرءوا الحدود بالشبهات) (الحديث أخرجه الحارثي في مسند أبي حنيفة له عن ابن عباس مرفوعا، وأبو سعد السمعاني في ذيل تاريخ بغداد، وفي سنده من لا يعرف.
وعند الترمذي عن عائشة
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR527 harfد ر أ
درأ عنـه البـلاء ودرأ العـدوّ: دفعـه.
ودرأ الزمـام لناقتـه.
وفلـان ذو تدرإٍ: قويّ على دفع أعدائه.
ودخل عر رضي الله عنه المسجد فدرأ الحصى درأة ثم ألقى عليه رداءه أي دفعه مسوّياً له.
ودارأه: دافعه.
وتدارؤا: تدافعوا.
وتدارؤا في الخصومة وادّارؤا.
واتخذ دريئـة للصيد وهي الذريعة.
واتخذوا دريئة للطّعن وهي حلقة يتعلمون عليها الطعن.
ومـن المجـاز: درأ الكوكـب:
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR11.779 harfالدَّرْءُ: الدَّفْع. دَرَأَهُ يَدْرَؤُهُ دَرْءاً ودَرْأَةً: دَفَعَهُ. وتَدارَأَ القومُ: تَدافَعوا في الخُصومة ونحوها واخْتَلَفوا. ودارأْتُ، بالهمز: دافَعْتُ. وكلُّ مَن دَفَعْتَه عنك فقد دَرَأْتَه. قال أَبو زبيد: كانَ عَنِّي يَرُدُّ دَرْؤُكَ، بَعْدَ * اللّهِ، شَغْبَ الـمُسْتَصْعِبِ، المِرِّيد يعني كان دَفْعُكَ.
وفي التنزيل العزيز: «فادّارَأْتُم فيها». وتقول: تَدارأْتم، أَي اخْتَلَفْتُم
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR360 harf* د ر أ * * الدَّرْءُ * الدفع وبابه قطع و * دَرَأ * طلع مفاجأة وبابه خضع ومنه كوكب دريء كسكيت لشدة توقده ولألؤه و * دُرِّيُّ * بالضم منسوب إلى الدر وقُرئ * دُرِّيُّ * بالضم والهمز و * دَرَيءٌ * بالفتح والهمز و * تَدَارَأْتُمْ * و * ادَّارَأْتُمُ * تدافعتم واختلفتم و * المُدَارَاةُ * في حسن الخلق فتُهمز واُلّين يقال * دَارَأَهُ * و * دارَاهُ * أي لاينه واتقاه
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR6.593 harfدرأه كجعل يدرؤه درأ بفتح فسكون ودرأة، ودرأه إذا دفعه ومنه الحديث ادرءوا الحدود بالشبهات ودرأ السيل درءا: اندفع، كاندرأ وهو مجاز، ودرأ الوادي بالسيل: دفع، وفي حديث أبي بكر:
صادف درء السيل سيل يدفعه
يهضبه طورا وطورا يمنعه ودرأ الرجل دروءا: طرأ وهم الدراء والدرآء، يقال: نحن فقراء ودرآء ودرأ عليهم درء ودروءا: خرج فجاءة كاندرأ وتدرأ، وأنشد ابن الأعرابي:
أحس ليربوع
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR14.720 harfدَرَأَهُ
1 دَرَأَهُ ذ , aor. دَرَاَ , (M, Msb, K,) inf. n. دَرْءٌ (S, M, Mgh, Msb, K) and دَرْأَةٌ; (K;) and ↓ درّأهُ; (M, TA; [or this latter has probably an intensive signification;]) He pushed it, or thrust it; or pushed it, or thrust it, away, or back; repelled it; or averted it; syn. دَفَعَهُ; (S, * M, Mgh, * Msb, K;) namely, a thing. (Msb.) Hence, كَانَ بَيْنَ عُمَرَ وَمُعَاذِ بْنِ
دَرَأَهُ 1 دَرَأَهُ ذ , aor. دَرَاَ , (M, Msb, K,) inf. n. دَرْءٌ (S, M, Mgh, Msb, K) and دَرْأَةٌ; (K;) and ↓ درّأهُ; (M, TA; [or this latter has probably an intensive signification;]) He pushed it, or thrust it; or pushed it, or thrust it, away, or back; repelled it; or averted it; syn. دَفَعَهُ; (S, * M, Mgh, * Msb, K;) namely, a thing. (Msb.) Hence, كَانَ بَيْنَ عُمَرَ وَمُعَاذِ بْنِ عَفْرَآءَ دَرْءٌ There was, between 'Omar and Mo'ádh Ibn-'Afrà, a contending, and a mutual pushing or thrusting, &c. (Mgh.) And دَرَأَ عَنْهُمْ He repelled from them, or defended them; as also دَرَهَ, which is formed by substitution from the former, like هَرَاقَ from أَرَاقَ. (S in art. دره.) And دَرَأَ عَنْهُ الحَدَّ He averted (دَفَعَ) from him the prescribed castigation: (M, Mgh:) or he deferred his prescribed castigation: and in like manner the verb is used in relation to other things. (AZ, T.) It is said in a trad., اِدْرَؤُوا الحُدُودَ بِالشُّبُهَاتِ [Avert ye, or defer ye, the prescribed castigations on account of dubious circumstances]. (ISk, M, TA.) And اِدْرَؤُوا الحُدُودَ مَا اسْتَطَعْتُمْ [Avert ye, or defer ye, the prescribed castigations as long as ye are able]. (S, form a trad.) ― -b2- See also 5. ― -b3- دَرَأَ عَنِ البَعِيرِ الحَقَبَ is explained by Sh as meaning He pushed back the kind girth of the camel: but AM says that the correct meaning is, he spread the kind girth upon the ground, and made the camel to lie down upon it [in order that he might gird him]. (TA.) [For] دَرَأَ signifies also He spread, or laid flat, (K, TA,) a thing upon the ground. (TA.) ― -b4- دَرَأَ الشَّىْءَ بِالشَّىْءَ He supported the thing by the thing; made the. thing to be a support to the thing. (TA.) [Hence,] دَرَأَ الحَائِطَ بِبِنَآءٍ He conjoined the wall with a structure [so as to support the former by the latter]. (TA.) ― -b5- دَرَأَ بِحَجَرٍ He cast a stone; like رَدَأَ. (TA.) You say, دَرَأَهُ بِحَجَر and رَدَأَهُ بِهِ He cast a stone at him. (M in art. ردأ.) ― -b6- دَرَأَ said of a torrent, (K,) inf. n. دَرْءٌ, (TA,) (tropical:) It rushed, or poured forth with vehemence; as also ↓ اندرأ. (K.) And دَرَأَ الوَادِى بِالسَّيْلِ (assumed tropical:) The valley poured along the torrent. (TA.) [See also دَرْءٌ, below.] ― -b7- دَرَأَ, (K,) inf. n. دُرُوْءٌ, (TA,) is syn. with طَرَأَ [He came from a place, or from a distant place, unexpectedly; &c.]. (K.) And you say, دَرَأَ عَلَيْنَا فُلَانٌ, (T, S, K, * TA,) inf. n. دُرُوْءٌ (S, TA) and دَرْءٌ; (TA;) and ↓ اندرأ (S, TA) and ↓ تدرّأ; (TA;) Such a one came, or came forth, upon us unexpectedly, (T, S, K, * TA,) or whence we knew not; as also طَرَأَ, (T,) and دَرَهَ. (IAar, TA in art. دره.) And عَلَيْهِ بِشَرٍّ ↓ اندرأ, vulg. اندرى, He came upon him suddenly with evil, or mischief. (TA.) ― -b8- Hence, i. e. from دَرَأَ signifying “ he came, or came forth, unexpectedly, ” (T, S, TA,) دَرَأَ, inf. n. دُرُوْءٌ, said of a star, meaning (tropical:) It shone, or glistened, (S, K, TA,) intensely, (S, TA,) and its light spread: (TA:) or, as some say, it rose. (T.) [Hence also,] دَرَأَتِ النَّارُ (assumed tropical:) The fire gave light, shone, was bright, or shone brightly. (Sh, K.) -A2- دَرَأَ, (T, S, K,) aor. دَرَاَ , (T,) inf. n. دُرُوْءٌ, (T, S,) He (a camel) had what is termed the غُدَّة, (S, K,) i. e. the plague, or pestilence, (طَاعُون,) of camels, (T,) and had therewith a tumour in his back, (S, K,) or in his نَحْر [or stabbing-place, in the uppermost part of the breast]: but in a female, it is in the udder: (TA:) or had a tumour in his نَحْر. (IAar, T.) The epithet applied to the male is ↓ دَارِئٌ: and so, accord. to ISk, to the female, (T, S,) meaning Attacked by the غُدَّة in her مَرَاق, (T, and so in a copy of the S,) thus, without teshdeed to the ق, signifying the part, of her throat, which is the place of passage of the water, (T, TA,) or in her مَرَاقّ [or thin and soft parts of the belly], (so in one of my copies of the S,) so that the protuberance of the غُدَّة [or pestilential tumour] is apparent: which protuberance is termed ↓ دَرْءٌ. (T, S.)
2 دَرَّاَ see 1, first sentence.
مُدَارَأَةٌ 3 مُدَارَأَةٌ ذ , primarily, (TA,) signifies The act of opposing; and repelling, or striving to repel: (S, TA:) or treating in an evil, or adverse, manner; and opposing: (A 'Obeyd, TA:) or the putting one off in the matter of a right or due, by promising to render it time after time; and treating in an evil, or adverse, and a contrary, manner. (Mgh in arts. درى and شرى.) One says, دَرَأْتُهُ I repelled him, or strove to repel him. (T, Msb, K.) And فُلَانٌ لَا يُدَارِئُ وَ لَا يُمَارِى, (S, TA,) i. e. Such a one does not act in an evil, or adverse, manner, nor oppose, [nor does he wrangle, or dispute obstinately:] and لا يُدَارِى, meaning, accord. to Sgh, if for لا يُدَارِئُ, does not repel, or strive to repel, him who has a right from his right. (TA.) ― -b2- Accord. to El-Ahmar, in [the exercise of] good disposition, (T, S,) and in social intercourse, (S,) it is with and without ء; (T, S;) contr. to the assertion of A 'Obeyd, who says that in this case it is without ء. (T.) [F says,] دَارَأْتُهُ is syn. with دَارَيْتُهُ and دَافَعْتُهُ and لَايَنْتُهُ [the second of which has a meaning explained above; the first and last meaning I treated him with gentleness or blandishment, soothed him, coaxed him, or wheedled him; &c.]; thus bearing two contr. significations: (K:) [or] دَرَأْتُهُ and دَارَيْتُهُ both signify I was fearful, or cautious, of him; and treated him with gentleness or blandishment, or soothed him, coaxed him, wheedled him, or cajoled him: (S:) [but Az says,] I say that the verb with ء means I was fearful, or cautious, of him, as says AZ; or of his evil, or mischief: and دَارَيْتُ signifies “ I deceived, deluded, beguiled, circumvented, or outwitted; ” as also دَرَيْتُ. (T.)
أَدْرَأَتْ بِضَرْعِهَا 4 أَدْرَأَتْ بِضَرْعِهَا ذ , (AZ, T, S,) inf. n. اـِدْرَآءٌ, (AZ, T,) [as also اذرأت, with ذ,] She (a camel) excerned (أَنْزَلَتْ) the milk, (AZ, T, S,) and relaxed her udder, on the occasion of bringing forth. (AZ, S.) The epithet applied to the she-camel so doing is ↓ مُدْرِئٌ. (AZ, T, S, K.)
5 تَدَرَّاَ see 1. ― -b2- تدرّأ عَلَيْنَا He domineered over us. (S.) And تدرّؤوا عَلَيْهِمْ They domineered over them, (K, TA,) and aided one another against them. (TA.) ― -b3- تدرّؤوا, (M, K, TA,) and ↓ اِدَّرَؤُوا دَرِيْئَةً, (TA,) They concealed themselves from a thing in order to beguile it, or circumvent it: (M, K, TA:) or they made use of a ذَرِيعَة [or دَرِيْئَة] for hunting and spearing or thrusting [or shooting objects of the chase]: (TA:) and ↓ ادّرأتُ لِلصَّيْدِ, (S,) or الصَّيْدِ, (K,) I prepared for myself a دَرِيئَة for the chase: (S, K:) and ↓ دَرَأَ الدَّرِيْئَةَ لِلصَّيْدِ, aor. دَرَاَ , inf. n. دَرْءٌ, He drove the دريئة to the chase, and concealed himself by it. (M.)
تدارؤوا 6 تدارؤوا ذ They repelled, or strove to repel, one another (M, Msb, K) in contention, or altercation, (M, K,) and the like; and disagreed. (M.) اِدَّارَأْتُمْ is originally تَدَارَأْتُمْ, (S, K,) the ت being incorporated into the د, (S, TA,) because they have the same place of utterance, (TA,) and the ا being added to commence the word: (S, TA:) the meaning is, Ye disagreed; and repelled, or strove to repel, one another. (S.) فَادَّارَأْتُمْ فِيهَا, in the Kur ii. 67, means And ye contended together respecting it; because those who contend repel one another: or ye repelled, or strove (??) repel, one another, by each of you casting the slaughter upon his fellow. (Bd.)
7 اـِنْدَرَاَ see 1, in three places. ― -b2- The phrase الحُدُودُ تَنْدَرِئُ بِالشُّبُهَاتِ [The prescribed castigations shall be, or are to be, averted, or deferred, on account of dubious circumstances,] is agreeable with analogy, but has not been heard [from the Arabs of classical times]. (Mgh.) ― -b3- اندرأ الحَرِيقُ The fire [of a burning house &c.] spread, (K, TA,) and gave light, shone, was bright, or shone brightly. (TA.)
8 اـِدْتَرَاَ see 5, in two places.
دَرْءٌ دَرْءٌ درء and inf. n. of 1 in senses pointed out above. (S, M, &c.) So of that verb said of a torrent. (TA.) [Hence,] جَآئَ السَّيْلُ دَرْءًا and ↓ دُرْءًا The torrent rushed, or poured forth with vehemence, [or came rushing, &c.,] from a place, (M, K,) or from a distant place, (TA,) unknown: (M, K, TA:) or the latter signifies the torrent came from a distant land or tract. (S.) And جَآءَ ↓ الوَادِى دُرْءًا The valley flowed with the rain of another valley: if with its own rain, you say, سَالَ ظَهْرًا: (IAar, M; and the like is said in the TA in the present art. and in art. ظهر:) or سال دُرْءًا means it flowed with other than its own rain; and ظَهْرًا, “ with its own rain. ” (TA in art. ظهر.) Hence ↓ الدُّرْءُ has been metaphorically used by a rájiz to signify (tropical:) The flowing of water from the mouths of camels into their insides. (M.) -A2- A bending; (TA;) a crookedness, or curvity; (S, M, K, TA;) in a cane, or spearshaft, and the like; (M, K;) or in a staff, and anything that is hard to straighten: (T, TA:) pl. دُرُوْءٌ. (M.) One says, أَقَمْتُ دَرْءٌ فُلَانٍ (assumed tropical:) I rectified the crookedness and opposition, or resistance, of such a one. (S.) And hence, بِئْرٌ ذَاتُ دَرْءٍ A well having a part [of its shaft] projecting, or protuberant. (S, O.) And طَرِيقٌ ذُو دُرُوْءٍ A road having furrows, (M, * K, *) or abrupt, water-worn, ridges, (T, S, M,) and protuberances, and the like. (T.) ― -b2- The extremity, or edge, of a thing; because it repels therewith. (Ham p. 213.) ― -b3- A portion of a mountain that projects, or juts out, from the rest, (M, K, TA, and Ham p. 213 in explanation of the pl.,) unexpectedly: (TA:) pl. as above. (M.) ― -b4- See also 1, last sentence. ― -b5- Also (assumed tropical:) Disobedience, and resistance, and hatred, or dislike, (T, TA,) and crookedness, (T,) and disagreement, on the part of a wife. (T, TA.)
دُرْءٌ دُرْءٌ درء : see دَرْءٌ, in three places.
دَرِيْئَةٌ دَرِيْئَةٌ ذ A ring by aiming at which one learns to pierce or thrust [with the spear] (S, M, K) and to shoot: (T, * M, K:) said by As to be with ء: (S:) and also called وَتِيرَةٌ. (S in art. وتر.) 'Amr Ibn-Maadee-Kerib says, ظَلِلْتُ كَأَنِّى لِلرِّمَاحِ دَرِيْئَةٌ أُقَاتِلُ عَنْ أَبْنَآءَ جَرْمٍ وَفَرَّتِ [I passed the day as though I were a ring for the spears to be aimed at, fighting in defence of the sons of Jarm, when they had fled]. (T, S, M. [See also Ham p. 75, where it is written دَرِيَّةٌ.]) ― -b2- Also A camel, (T, S,) or other thing, (S,) or anything, (M, K,) by which one conceals himself (T, S, M, K) from the wild animals, (T,) or from the objects of the chase, (S, * M, K,) in order that they may be circumvented, (T, S, M, K,) so that when the man is able to shoot, or cast, he does so: (T, S:) like ذَرِيعَةٌ: (S in art. ذرع:) accord. to AZ, it is with ء, (S,) because the دريئة is driven (تُدْرَأُ, i. e. تُدْفَعُ,) towards the objects of the chase: (T, * S:) but IAth says that it is دَرِيَّةٌ, without ء; and that it signifies an animal by means of which the sportsman conceals himself, leaving it to pasture with the wild animals until they have become familiar with it and so rendered accessible to him, when he shoots, or casts, at them: (TA:) the pl. of دَرِيْئَةٌ is دَرَايَا and دَرَائئُ with two hemzehs, each of them extr. [with respect to analogy]. (M, TA.)
دَرِّىْءٌ دَرِّىْءٌ درىء دريء درئ : see what next follows.
دُرِّىْءٌ دُرِّىْءٌ درىء دريء درئ : see what next follows.
كَوْكَبٌ دِرِّىْءٌ كَوْكَبٌ دِرِّىْءٌ كوكب درىء كوكب دريء كوكب درئ , (T, S, K, &c.,) like خِمِّيرٌ and سِكِّيرٌ (S) or سِكِّينٌ, (K,) from دَرَأَ عَلَيْنَا فُلَانٌ; (S;) and ↓ دُرِّىْءٌ, (M, K,) the only instance of the measure فُعِّيلٌ except مُرِّيقٌ; (K;) [which latter word has been mistaken by Golius and Freytag for a noun qualified by the epithet درّىء;] but A'Obeyd says that when it is pronounced with the first letter madmoomeh it is دُرِّىٌّ, without ء, a rel. n. from دُرٌّ, of the measure فُعْلِىٌّ, [and the like is said in the K, though دُرِّىْءٌ is also there mentioned as correct,] because there is not [to his knowledge] in the language of the Arabs any word of the measure فُعِّيلٌ; and that he who pronounces it [دُرِّىْءٌ] with ء means that it is [originally of the measure] فُعُّولٌ, like سُبُّوحٌ, and that one of its vowels is changed to kesr because it is deemed difficult of pronunciation; and Akh mentions also ↓ دَرِّىْءٌ, with ء, of the measure فَعِّيلٌ, with fet-h to the first letter, (S, TA,) on the authority of Katádeh and AA; (TA;) (tropical:) A star that shines, or glistens, (S, K, TA,) intensely: (S:) or a star that is impelled in its course from the east to the west: (M:) accord. to IAar, [a shooting star;] a star that is impelled (يُدْرَأُ) against the devil [or a devil; for the Arabs believed, and still believe, that a shooting star is one that is darted against a devil when he attempts to hear by stealth the discourse of the angels in the lowest heaven]: (T, TA:) and said by some to signify one of the five planets: (TA in art. در:) pl. دَرَارِىْءُ; (T, S, M;) said by Fr to be applied by the Arabs to the great stars of which the names are not known. (S.)
دَارِئٌ دَارِئٌ ذ Coming from a place, or from a distant place, unexpectedly: (M, TA: but only the pls. of the word in this sense are there mentioned:) an enemy showing open hostility, or coming forth into the field to encounter another in battle: and a stranger: (T:) pl. دُرَأءُ (T, M, TA) and دُرَّآءٌ. (M, TA.) People say, نَحْنُ فُقَرَآءُ دُرَأءُ [We are poor men, come from a distant place, or strangers]. (T, TA.) -A2- See also 1, last sentence. ― -b2- [Hence,] metaphorically used by Ru-beh as meaning (tropical:) Swollen with anger. (M, TA.)
السُّلْطَانُ ذُو تُدْرَأٍ السُّلْطَانُ ذُو تُدْرَأٍ ذ , (S, M, * K,) and ↓ تُدْرَأَةٍ, (K,) accord. to different relations of a trad. in which it occurs, (TA,) The Sultán is possessed of apparatus [of war], (عُدَّة, S, and so in some copies of the K,) or might, (عِزّ, so in other copies of the K,) and power, to repel his enemies: (S, M, * K: *) accord. to IAth, ذو تدرأ signifies impetuous, not fearing or dreading; and so, having power to repel his enemies: (TA:) it is used in relation to war and contention. (M.) You say also, هُوَ ذُو تُدْرَأٍ and تُدْرَهٍ: and هُوَ ذُو تُدْرَئِهِمْ and تُدْرَهَهِمْ (TA in art. دره, q. v.)
تُدْرَأَةٌ تُدْرَأَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.
مُدْرِئٌ مُدْرِئٌ ذ : see 4.
مِدْرَأٌ مِدْرَأٌ ذ A thing with which one pushes, or thrusts; or pushes, or thrusts, away, or back. (TA.) [Applied in the present day, pronounced مِدْرَا, without ء, to A boat-pole.]
ذَاتُ المِدْرَأَةِ ذَاتُ المِدْرَأَةِ ذ The she-camel of violent spirit. (TA.)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.126 harfMadde başı: درءدَرَأَ
دَرَأَ A ( n. ac. دَرْء 1 , دَرْءَة 1t ),
a. Drove, thrust away, back, along; repelled.
b. Spread out ( upon the ground ).
c. [ 'Ala ], Came upon unexpectedly.
d. see VII (a) .
e. ( n. ac. دُرُوْء [ دُرُوْء 27 ]), Shone brightly, gleamed.
دَاْرَأَ
دَاْرَأَ III ,
a. Repelled.
b. Flattered, cajoled.
تَدَرَّأَ
تَدَرَّأَ V ,
a. Lay in ambush ( hunter ).
b. [ 'Ala ], Regarded
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok29.425 harfMadde başı: درءدرء
دَرَأَ - يَدْرَأُ - تَدارأَ - يَتَدارأُ
دَرَأَ - يَدْرَأُ + كائن + عن كائن + شيئاً: يشكل له درعاً واقياً من أذى وشيك: يرد ويدفع ويصد عنه ويوقيه أذى وشيكاً وخطيراً: يقوم بدفع الأذى والضرر المحتمل عن كائن أو يمنع وقوعه
دَرَأَ - يَدْرَأُ + كائن + عن كائن + شيئاً + بـِ شيء: يرده ويدفعه ويصده عنه ويوقيه أذاه باستعمال الشيء
تَدارأَ - يَتَدارأُ:
Mücavir kökler32 mücavir (43 toplam)
- نفق
2 ortak ayet · İki yüzlüler
- صبر
2 ortak ayet · Granit taş demektir
- رزق
2 ortak ayet · Üzüm demektir
- قتل
2 ortak ayet · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
- سوأ
2 ortak ayet · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
- حسن
2 ortak ayet · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
- علن
1 ortak ayet · “A’ren” mahallenin orta yeri, evler arası avlu demektir
- كتم
1 ortak ayet · Su sızdırmayan sağlam tulumdur
- ربع
1 ortak ayet · Rebi’ (ayn): Bağdaş kurmak demektir
- نفس
2 ortak ayet · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
- قعد
1 ortak ayet · Temel demektir
- مرر
1 ortak ayet · Ağaç liflerinden bükülerek yapılmış iptir
Geçtiği ayetler(5)
… رَبِّهِمْ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرًّا وَعَلَانِيَةً وَيَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ أُولَئِكَ لَهُمْ عُقْبَى الدَّارِ
Ve savuştururlarVe onlar ki; Rabblarının rızasını dileyerek sabrederler, namazı kılarlar, kendilerine verdiğimiz rızıktan, gizlice ve açıkça infak ederler. Kötülüğü iyilik yaparak ortadan kaldırırlar. İşte onlara bu dünyanın karşılığı;
أُولَئِكَ يُؤْتَوْنَ أَجْرَهُمْ مَرَّتَيْنِ بِمَا صَبَرُوا وَيَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ
Savuştururlarİşte onlara sabrettiklerinden ötürü ecirleri iki defa verilir. Kötülüğü iyilikle savar onlar. Ve kendilerine verdiğimiz rızıktan da infak ederler.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | درأ |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Mahmûz (hemzeli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | دفع, ردد, كفف, منع |
| Zıt Kök | جلب |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi kuvvetle itmek, önünden savuşturmak ve bertaraf etmek |
| Çekirdek Özet 2 | Kötülüğü, cezayı, töhmeti veya tehlikeyi zıddıyla ya da delille savuşturma |
| Çekirdek Özet 3 | Çatışma ve zararın pasif dirençle değil aktif ve yapıcı hamleyle etkisiz kılınması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca pasif kaçınma veya basit inkâr sayıp aktif savuşturma ve bertaraf etme gücünü gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| در | Sürekli ve kuvvetli akış, peş peşe dökülme, fışkırarak ortaya çıkma; درر, درس, درك, درج köklerinde olduğu gibi bir hareketin kesintisizce ileri atılması | أ | Çekirdekteki akışkan ve taşan hareket, ani ve sert bir yönelim kazanarak bir hedefe çarpma, karşıdakini şiddetle savurma ve önünü keserek defetme anlamına özelleşmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | Harekete geçiş, sınır eşiği ve yönelim |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Öne atılma, öncelik alma ve baskın irade sergileme |
| أ | öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Yalın kuvvet, ani baskı ve doğrudan itme gücü |
| درأ | Kapıdan öne atılan yalın kuvvet | Eşikte durmayıp doğrudan ve güçlü bir yönelişle karşıdaki unsuru geriye itme, engeli yarma ve tehdidi savuşturma hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesneyi, saldırganı veya eğriliği şiddetle itip bir kenara savurmak; selin önüne kattığı çer çöpü yarması veya yoldaki çıkıntının savrulması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû Zübeyd el-Âlî bir beytinde düşmanın serkeşliğini ve fitnesini savuşturmayı bu kökle ifade etmiştir: كانَ عَنِّي يَرُدُّ دَرْؤُكَ، بَعْدَ اللّهِ، شَغْبَ الـمُسْتَصْعِبِ، المِرِّيد / Beyitte kök, bir saldırıyı veya husumeti kalkan olup defetmek anlamındadır. |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Ömer mescide girdiğinde yerdeki çakılları eliyle sertçe itip düzeltmiş ve üzerlerine ridasını sermiştir; bu fiil rivayette şöyle geçer: فدرأ الحصى درأة ثم ألقى عليه رداءه أي دفعه مسوّياً له |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Tahdhīb al-Lugha.
Sami etimolojik katman
Kök Sami dilleri ailesinde öncelikle dışa doğru itme, savurma, bir engeli bertaraf etme veya ansızın ortaya çıkıp püskürtme semantik dairesiyle ilişkilidir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında kökün hemzeli formu doğrudan defetme yerine daha çok parıldama, ileri doğru atılma veya dönme/dağılma çağrışımları barındıran akraba fonetik biçimlerle kesişir. Arapçada درأ formu, hemzenin getirdiği patlamalı ses değeriyle birlikte fiziksel bir nesneyi ya da tehlikeyi doğrudan ve kuvvetli bir temasla savuşturma fiilinde yoğunlaşmıştır. Klasik leksikografide selin ani baskınına da yıldızın karanlığı yırtarak doğmasına da bu fiilin verilmesi, kökün özünde taşıdığı engeli yararak savurma dinamizmini doğrular.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir nesneyi veya hasmı şiddetle itip defetmek; selin veya yıldızın ansızın belirmesi | Fiil hem bir şeyi savuşturmayı hem de ansızın hücum edip öne çıkmayı ifade eden iki yönlü somut dinamizme sahiptir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanicede akraba fonetik köklerde fırlatma, öne atılma ve parıldama izleri | Arapçadaki itme ve savuşturma vurgusu, kökün Sami dillerindeki ortak itilim ve yönelim çekirdeğinden gelişmiştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katmanda ani itme ve basınç uygulama kökleri | Geniş Afro-Asyatik alanda belirgin morfolojik soydaşlık sınırlıdır. | Muhtemel |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| درأ | Anlamlı | İtmek ve savuşturmak | Karşıdan gelen bir gücü, kötülüğü veya engeli kuvvetle geri püskürtmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| دأر | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız anlam kökü olarak işlenmemiştir | Kur'an'da geçmez |
| ردأ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Müstakil üçlü kök olarak değil, hemzesiz veya türev formlarda zayıflık bildiren kullanımlarla anılır | Kur'an'da bu tertipte geçmez |
| رأد | Anlamlı | Taze ve narin olmak | Gençlik tazeliği, salınarak yürüme ve günün yükselmesi anlamındadır | Zıtlaşma veya savurma içermez; Kur'an'da geçmez |
| أدر | Anlamlı | Şişmek ve büyümek | Kasık fıtığı veya bir uzvun su toplayıp şişmesi anlamındadır | Fiziksel kabarma ve şişme; Kur'an'da geçmez |
| أرد | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik lügatlerde bu dizilişte kök anlamı kaydedilmemiştir | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| درأ | Merkez | Savuşturmak, itmek | Yaklaşan veya vuku bulan bir tehlikeyi etkin bir kuvvetle geriye itip uzaklaştırmak | Şiddetli, aktif ve bertaraf edici bir defetme hareketidir |
| دفع | Komşu | İtmek, savmak | Bir şeyi genel anlamda bir yerden başka bir yere itelemek | دفع nötr itmeyi de kapsar; درأ ise doğrudan tehlikeyi ve zararı bertaraf etmeye odaklıdır |
| ردد | Komşu | Geri çevirmek | Gelen şeyi geldiği yöne veya kaynağına döndürmek | ردد geliş yönüne geri iadeyi vurgular; درأ ise engeli kırıp savuşturmayı hedefler |
| كفف | Komşu | Menetmek, durdurmak | Bir hareketi sınır çekerek durdurmak, el çekmek | كفف engelleme ve durdurma eylemidir; درأ ise aktif hamleyle geriletmektir |
| منع | Komşu | Engel olmak | Bir şeyin gerçekleşmesine baştan mani olmak | منع erişimi ve geçişi keser; درأ yaklaşmış veya temas etmiş olanı savurur |
| جلب | Zıt | Çekmek, getirmek | Bir şeyi dışarıdan içeriye, kendine doğru çekip celbetmek | درأ varlığı dışarı itip uzaklaştırırken جلب içeriye ve kendine çeker |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | درأ | İtmek, savuşturmak, bertaraf etmek | Bir zararı, töhmeti veya cezayı aktif bir hamleyle defetme dinamizmidir. | Kesin |
| Latince | repellere, avertere | Geri püskürtmek, uzaklaştırmak | Tehlikeyi geriye itmeyi karşılar; Arapçadaki hasmın üzerine hücum ederek savma nüansını tam yansıtmaz. | Güçlü |
| İngilizce | ward off, avert, repel | Savuşturmak, önlemek, püskürtmek | Kötülüğün savuşturulmasını iyi verir; kökün içindeki çekişme ve itişme tonunu eksik bırakır. | Kesin |
| Almanca | abwehren, abwenden | Defetmek, savuşturmak, bertaraf etmek | Savunmacı püskürtmeyi çok iyi karşılar; türevlerdeki parlama ve anilik çağrışımını dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Fransızca | repousser, écarter | Geri itmek, savuşturmak | Fiziksel ve mecazi uzaklaştırmayı karşılar; kökteki zıt özellikle mukabele etme vurgusunu taşımaz. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| ادّارَأْتُمْ | Bir suç veya sorumlulukta ihtilafa düşüp suçu birbirine atmak, çekişmek | Katilin kimliği konusunda karşılıklı ithamda bulunma bağlamı: Bakara 2:72 |
| يَدْرَءُونَ | Kötülüğü iyilikle savuşturmak, zararı hayırla bertaraf etmek | Müminlerin ve olgun şahsiyetlerin ahlaki tavrı: Ra'd 13:22, Kasas 28:54 |
| يَدْرَأُ | Cezayı veya azabı delil ve yeminle düşürmek, savmak | İffete iftira ve lian sürecinde kadının cezayı savuşturması: Nûr 24:8 |
| فَادْرَءُوا | Ölümü ve helaki kendinden savmaya meydan okuma | Münafıkların iddialarına karşı ilahi meydan okuma: Âl-i İmrân 3:168 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi takdir, ecel ve irade ilişkisi | Ecelin veya takdir edilen helakin kulun tedbiriyle savuşturulup savuşturulamayacağı tartışması | İnsanın ilahi takdir karşısındaki mutlak acziyeti ve takdiri savuşturma iddiasının hükümsüzlüğü |
| Fıkıh | Ceza hukuku ve hadlerin düşürülmesi | Şüphelerin cezayı düşürüp düşürmeyeceği ilkesi | Şüphe durumunda haddin tatbik edilmeyip düşürülmesi ve askıya alınması |
| Tefsir | Ahlaki mücadele ve toplumsal ilişkiler | Kötülüğe misliyle değil, onu yok edecek bir iyilik hamlesiyle karşılık verilmesi | Pasif sabır yerine kötülüğü izale eden aktif ve dönüştürücü iyilik |
| Hadis | Yargılama usulü ve ihtilafların çözümü | ادرؤوا الحدود بالشبهات kaidesi ve yollarda ihtilaf etmekten sakınma | Hatanın ve cezanın bertaraf edilmesi, ihtilafın defedilmesi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kötülüğün arındırılması | Aktif arınma ve iyilik kalkanı | Kötülüğü iyilikle yok etme | Dini hayatta kötülük pasif kalarak değil, karşı bir hayır hamlesiyle bertaraf edilir. | Kesin |
| İlmi | Yöntem ve delil hiyerarşisi | Şüphe kuralı ve eleştirel eleme | Asılsız iddiaların çürütülmesi | Hukuki ve ilmi usulde kesin olmayan unsurlar, şüphe ilkesiyle hükümsüz kılınır. | Güçlü |
| Siyasi | Kriz yönetimi ve diplomasi | Tehdidi bertaraf etme ve caydırıcılık | Toplumsal çatışmayı yatıştırma | Fitne ve iftira ortamında tarafların suçu birbirine atmasını engelleyip adaleti kurma. | Güçlü |
| İktisadi | Risk yönetimi ve piyasa dengesi | Zararı defetme ve kriz savma | Krizin yapıcı yatırımla aşılması | Ekonomik bozulmayı daralma yerine verimli ve yapıcı mali araçlarla dengeleme. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Zıt fazlı dalga sönümlemesi (destructive interference) | İki zıt kuvvetin birbirini nötrleyerek zararlı dalgayı yok etmesi gibi, kötülüğün iyilik vektörüyle sönümlenmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Masumiyet karinesi ve onarıcı adalet | Şüphenin sanık lehine yorumlanarak cezanın düşürülmesi ve çatışmanın dönüştürücü eylemle çözülmesi | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece basit bir savunma, geri çekilme veya kötülüğü görmezden gelme biçiminde pasif bir tepki olarak anlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kötülüğün, töhmetin veya cezanın üzerine daha baskın, yapıcı ve dönüştürücü bir eylemle (iyilik, yemin, kesin delil) gidilerek onun büsbütün bertaraf edilmesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Âyetlerde emredilen dönüştürücü ahlaki mücadeleyi etkisiz bir pasifliğe indirgemek ve fıkıhtaki şüpheyle ceza savma ilkesini keyfi af mekanizması sanmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem ahlak felsefesinde (kötülüğü iyilikle savma) hem de ceza usulünde (itham ve cezayı delille düşürme) benimsediği aktif bertaraf etme yöntemini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Mümin şahsiyetin vasıflarını anlatan ahlak ayetlerinde, lian ve ceza usulünü bildiren ahkam ayetlerinde ve ecel karşısında insanın acziyetini vurgulayan meydan okuma ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kötülüğe karşı sabretmenin pasif bir boyun eğiş olmadığını, aksine kötülüğü yerinden sökecek bir iyilik hamlesi üretmek anlamına geldiğini ortaya koyarak hatalı tevekkül anlayışını düzeltir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir nesneyi, engeli veya tehlikeyi kuvvetle itip savuşturmak, sel gibi öne atılarak yolu açmak.
- Soyut anlamBir kötülüğü, suçu, ithamı veya cezayı karşıt ve daha güçlü bir meşru vasıtayla etkisiz kılıp ortadan kaldırmak.
- Sistematik karşılıkBozucu bir etkenin (), ona zıt yönde uygulanan yapıcı bir etkenle () sönümlenerek sistemden dışlanması ().
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde sisteme yönelen negatif etkiyi veya kötülüğü, bu etkiye karşı devreye sokulan aktif yapıcı hamleyi (iyilik, yemin, delil) temsil eder. ifadesi yapıcı hamlenin negatif etkiden daha baskın olduğunu gösterir. bağıntısı ise bu baskın zıt hamle neticesinde negatif etkinin tamamen savuşturulup bertaraf edildiğini () simgeler.