درأ

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: د-ر-أ4 sîga, 32 mücavir kök, 5 ayet, 5 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.قعدفَادَّارَأْتُمْوَيَدْرَأُسوأحسندوردرأنفقنفسصبرقتلوجهعلنمرر

KökSîga 4Ayet 5Sure 5Mücavir 32

▶ Ağı aç (3B)

درأ

د - ر - أ

KÖK
  • 5 geçiş
  • 5 ayet
  • 4 sîga
  • 12 sözlük

Dür inci demektir. Deree inci gibi parlayan şey demektir. Der etmek parlatmak demektir. Yola düşen kaya parçası, engellemek demektir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: درء

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Dür inci demektir. Deree inci gibi parlayan şey demektir. Der etmek parlatmak demektir. Yola düşen kaya parçası, engellemek demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR9.717 harf
باب الدال والراء و و ا ي معهما د و ر، د ي ر، د ر ي، د ر أ، ر أ د، ر ي د، أ ر د، ر و د، و ر د، ر د أ، ر د ي مستعملات دور: الدَوّاريُّ: الدهرُ الدَوّار بالناس، قال العجاج: والدهر بالاِنسانِ دَواريُّ ويقال: دارَ دَورةً واحدة، وهي المرَّةُ الواحدة يَدورُها. والدَّور قد يكون مصدراً في الشعر، ويكون لوثاً واحداً من دَوْر العِمامة، ودَوْرُ الحَبْلِ بالشيء، ويكون لوثاً واحداً من والدُوارُ: أن يأخُذَ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.610 harf
الدرْء: الدفع. وفي الحديث: "ادرءوا الحدود ما استطعتم". ودرأ علينا فلان يردأ دروءاً، واندرأ، أي طلع مفاجأة، ومنه كوكب دِرِّيءٌ على فِعِّيلٍ مثل: سِكِّيرٍ وخِمِّيرٍ؛ لشدة توقده وتلألئه. وقد درأ الكوكب دُرُوءاً. قال الفراء: والعرب تسمي الكواكبَ العظامَ التي لا تعرف أسماءها: الدراريّ. وتقول: تَدَرَّأَ علينا فلان، أي تطاول. قال الشاعر: لقيتم من تَدَرُّئِكُمْ عـلـينـاوقَتْلِ سَراتِنا ذاتَ العَراقي
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok25.668 harf
د ر ( وايء ) دور ، دير ، درى ، أدر ، درأ ، ردى ، ورد ، ودر ، ردأ ، رود ، ريد ، رأد : ( مستعملة ) . ( دور دير ) : قال الليث : الدَوَّارِيُّ : الدَّهر الدَّوَّارُ بالإنسان . قال العجاج : والدهرُ بالإنسان دَوّارِيُّ . ويقال : دَارَ دَوْرَةً واحدة ، وهي المرَّة الواحدةُ يَدُورها ، والدَّوْرُ قد يكون مَصدراً في الشعر ، ويكون دَوْراً واحداً من دَوْرِ العمامة . ودَوْرِ الخَيْل وغيره ، عامٌ في الأشياء
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.604 harf
- الدرء: الميل إلى أحد الجانبين، يقال: قومت درأه ودرأت عنه: دفعت عن جانبه، وفلان ذو تدرئ، أي: قوي على دفع أعدائه، ودارأته: دافعته. قال تعالى: ﴿ويدرؤون بالحسنة السيئة﴾ [الرعد/22]، وقال: ﴿ويدرأ عنها العذاب﴾ [النور/8]، وفي الحديث: (ادرءوا الحدود بالشبهات) (الحديث أخرجه الحارثي في مسند أبي حنيفة له عن ابن عباس مرفوعا، وأبو سعد السمعاني في ذيل تاريخ بغداد، وفي سنده من لا يعرف. وعند الترمذي عن عائشة
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR527 harf
د ر أ درأ عنـه البـلاء ودرأ العـدوّ‏:‏ دفعـه‏.‏ ودرأ الزمـام لناقتـه‏.‏ وفلـان ذو تدرإٍ‏:‏ قويّ على دفع أعدائه‏.‏ ودخل عر رضي الله عنه المسجد فدرأ الحصى درأة ثم ألقى عليه رداءه أي دفعه مسوّياً له‏.‏ ودارأه‏:‏ دافعه‏.‏ وتدارؤا‏:‏ تدافعوا‏.‏ وتدارؤا في الخصومة وادّارؤا‏.‏ واتخذ دريئـة للصيد وهي الذريعة‏.‏ واتخذوا دريئة للطّعن وهي حلقة يتعلمون عليها الطعن‏.‏ ومـن المجـاز‏:‏ درأ الكوكـب‏:‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR11.779 harf
الدَّرْءُ: الدَّفْع. دَرَأَهُ يَدْرَؤُهُ دَرْءاً ودَرْأَةً: دَفَعَهُ. وتَدارَأَ القومُ: تَدافَعوا في الخُصومة ونحوها واخْتَلَفوا. ودارأْتُ، بالهمز: دافَعْتُ. وكلُّ مَن دَفَعْتَه عنك فقد دَرَأْتَه. قال أَبو زبيد: كانَ عَنِّي يَرُدُّ دَرْؤُكَ، بَعْدَ * اللّهِ، شَغْبَ الـمُسْتَصْعِبِ، المِرِّيد يعني كان دَفْعُكَ. وفي التنزيل العزيز: «فادّارَأْتُم فيها». وتقول: تَدارأْتم، أَي اخْتَلَفْتُم
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR360 harf
* د ر أ * * الدَّرْءُ * الدفع وبابه قطع و * دَرَأ * طلع مفاجأة وبابه خضع ومنه كوكب دريء كسكيت لشدة توقده ولألؤه و * دُرِّيُّ * بالضم منسوب إلى الدر وقُرئ * دُرِّيُّ * بالضم والهمز و * دَرَيءٌ * بالفتح والهمز و * تَدَارَأْتُمْ * و * ادَّارَأْتُمُ * تدافعتم واختلفتم و * المُدَارَاةُ * في حسن الخلق فتُهمز واُلّين يقال * دَارَأَهُ * و * دارَاهُ * أي لاينه واتقاه
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.593 harf
درأه كجعل يدرؤه درأ بفتح فسكون ودرأة، ودرأه إذا دفعه ومنه الحديث ادرءوا الحدود بالشبهات ودرأ السيل درءا: اندفع، كاندرأ وهو مجاز، ودرأ الوادي بالسيل: دفع، وفي حديث أبي بكر: صادف درء السيل سيل يدفعه يهضبه طورا وطورا يمنعه ودرأ الرجل دروءا: طرأ وهم الدراء والدرآء، يقال: نحن فقراء ودرآء ودرأ عليهم درء ودروءا: خرج فجاءة كاندرأ وتدرأ، وأنشد ابن الأعرابي: أحس ليربوع
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR14.720 harf
دَرَأَهُ 1 دَرَأَهُ ذ , aor. دَرَاَ , (M, Msb, K,) inf. n. دَرْءٌ (S, M, Mgh, Msb, K) and دَرْأَةٌ; (K;) and ↓ درّأهُ; (M, TA; [or this latter has probably an intensive signification;]) He pushed it, or thrust it; or pushed it, or thrust it, away, or back; repelled it; or averted it; syn. دَفَعَهُ; (S, * M, Mgh, * Msb, K;) namely, a thing. (Msb.) Hence, كَانَ بَيْنَ عُمَرَ وَمُعَاذِ بْنِ
Maddenin bağlantısı

دَرَأَهُ 1 دَرَأَهُ ذ , aor. دَرَاَ , (M, Msb, K,) inf. n. دَرْءٌ (S, M, Mgh, Msb, K) and دَرْأَةٌ; (K;) and ↓ درّأهُ; (M, TA; [or this latter has probably an intensive signification;]) He pushed it, or thrust it; or pushed it, or thrust it, away, or back; repelled it; or averted it; syn. دَفَعَهُ; (S, * M, Mgh, * Msb, K;) namely, a thing. (Msb.) Hence, كَانَ بَيْنَ عُمَرَ وَمُعَاذِ بْنِ عَفْرَآءَ دَرْءٌ There was, between 'Omar and Mo'ádh Ibn-'Afrà, a contending, and a mutual pushing or thrusting, &c. (Mgh.) And دَرَأَ عَنْهُمْ He repelled from them, or defended them; as also دَرَهَ, which is formed by substitution from the former, like هَرَاقَ from أَرَاقَ. (S in art. دره.) And دَرَأَ عَنْهُ الحَدَّ He averted (دَفَعَ) from him the prescribed castigation: (M, Mgh:) or he deferred his prescribed castigation: and in like manner the verb is used in relation to other things. (AZ, T.) It is said in a trad., اِدْرَؤُوا الحُدُودَ بِالشُّبُهَاتِ [Avert ye, or defer ye, the prescribed castigations on account of dubious circumstances]. (ISk, M, TA.) And اِدْرَؤُوا الحُدُودَ مَا اسْتَطَعْتُمْ [Avert ye, or defer ye, the prescribed castigations as long as ye are able]. (S, form a trad.) ― -b2- See also 5. ― -b3- دَرَأَ عَنِ البَعِيرِ الحَقَبَ is explained by Sh as meaning He pushed back the kind girth of the camel: but AM says that the correct meaning is, he spread the kind girth upon the ground, and made the camel to lie down upon it [in order that he might gird him]. (TA.) [For] دَرَأَ signifies also He spread, or laid flat, (K, TA,) a thing upon the ground. (TA.) ― -b4- دَرَأَ الشَّىْءَ بِالشَّىْءَ He supported the thing by the thing; made the. thing to be a support to the thing. (TA.) [Hence,] دَرَأَ الحَائِطَ بِبِنَآءٍ He conjoined the wall with a structure [so as to support the former by the latter]. (TA.) ― -b5- دَرَأَ بِحَجَرٍ He cast a stone; like رَدَأَ. (TA.) You say, دَرَأَهُ بِحَجَر and رَدَأَهُ بِهِ He cast a stone at him. (M in art. ردأ.) ― -b6- دَرَأَ said of a torrent, (K,) inf. n. دَرْءٌ, (TA,) (tropical:) It rushed, or poured forth with vehemence; as also ↓ اندرأ. (K.) And دَرَأَ الوَادِى بِالسَّيْلِ (assumed tropical:) The valley poured along the torrent. (TA.) [See also دَرْءٌ, below.] ― -b7- دَرَأَ, (K,) inf. n. دُرُوْءٌ, (TA,) is syn. with طَرَأَ [He came from a place, or from a distant place, unexpectedly; &c.]. (K.) And you say, دَرَأَ عَلَيْنَا فُلَانٌ, (T, S, K, * TA,) inf. n. دُرُوْءٌ (S, TA) and دَرْءٌ; (TA;) and ↓ اندرأ (S, TA) and ↓ تدرّأ; (TA;) Such a one came, or came forth, upon us unexpectedly, (T, S, K, * TA,) or whence we knew not; as also طَرَأَ, (T,) and دَرَهَ. (IAar, TA in art. دره.) And عَلَيْهِ بِشَرٍّ ↓ اندرأ, vulg. اندرى, He came upon him suddenly with evil, or mischief. (TA.) ― -b8- Hence, i. e. from دَرَأَ signifying “ he came, or came forth, unexpectedly, ” (T, S, TA,) دَرَأَ, inf. n. دُرُوْءٌ, said of a star, meaning (tropical:) It shone, or glistened, (S, K, TA,) intensely, (S, TA,) and its light spread: (TA:) or, as some say, it rose. (T.) [Hence also,] دَرَأَتِ النَّارُ (assumed tropical:) The fire gave light, shone, was bright, or shone brightly. (Sh, K.) -A2- دَرَأَ, (T, S, K,) aor. دَرَاَ , (T,) inf. n. دُرُوْءٌ, (T, S,) He (a camel) had what is termed the غُدَّة, (S, K,) i. e. the plague, or pestilence, (طَاعُون,) of camels, (T,) and had therewith a tumour in his back, (S, K,) or in his نَحْر [or stabbing-place, in the uppermost part of the breast]: but in a female, it is in the udder: (TA:) or had a tumour in his نَحْر. (IAar, T.) The epithet applied to the male is ↓ دَارِئٌ: and so, accord. to ISk, to the female, (T, S,) meaning Attacked by the غُدَّة in her مَرَاق, (T, and so in a copy of the S,) thus, without teshdeed to the ق, signifying the part, of her throat, which is the place of passage of the water, (T, TA,) or in her مَرَاقّ [or thin and soft parts of the belly], (so in one of my copies of the S,) so that the protuberance of the غُدَّة [or pestilential tumour] is apparent: which protuberance is termed ↓ دَرْءٌ. (T, S.)

2 دَرَّاَ see 1, first sentence.

مُدَارَأَةٌ 3 مُدَارَأَةٌ ذ , primarily, (TA,) signifies The act of opposing; and repelling, or striving to repel: (S, TA:) or treating in an evil, or adverse, manner; and opposing: (A 'Obeyd, TA:) or the putting one off in the matter of a right or due, by promising to render it time after time; and treating in an evil, or adverse, and a contrary, manner. (Mgh in arts. درى and شرى.) One says, دَرَأْتُهُ I repelled him, or strove to repel him. (T, Msb, K.) And فُلَانٌ لَا يُدَارِئُ وَ لَا يُمَارِى, (S, TA,) i. e. Such a one does not act in an evil, or adverse, manner, nor oppose, [nor does he wrangle, or dispute obstinately:] and لا يُدَارِى, meaning, accord. to Sgh, if for لا يُدَارِئُ, does not repel, or strive to repel, him who has a right from his right. (TA.) ― -b2- Accord. to El-Ahmar, in [the exercise of] good disposition, (T, S,) and in social intercourse, (S,) it is with and without ء; (T, S;) contr. to the assertion of A 'Obeyd, who says that in this case it is without ء. (T.) [F says,] دَارَأْتُهُ is syn. with دَارَيْتُهُ and دَافَعْتُهُ and لَايَنْتُهُ [the second of which has a meaning explained above; the first and last meaning I treated him with gentleness or blandishment, soothed him, coaxed him, or wheedled him; &c.]; thus bearing two contr. significations: (K:) [or] دَرَأْتُهُ and دَارَيْتُهُ both signify I was fearful, or cautious, of him; and treated him with gentleness or blandishment, or soothed him, coaxed him, wheedled him, or cajoled him: (S:) [but Az says,] I say that the verb with ء means I was fearful, or cautious, of him, as says AZ; or of his evil, or mischief: and دَارَيْتُ signifies “ I deceived, deluded, beguiled, circumvented, or outwitted; ” as also دَرَيْتُ. (T.)

أَدْرَأَتْ بِضَرْعِهَا 4 أَدْرَأَتْ بِضَرْعِهَا ذ , (AZ, T, S,) inf. n. اـِدْرَآءٌ, (AZ, T,) [as also اذرأت, with ذ,] She (a camel) excerned (أَنْزَلَتْ) the milk, (AZ, T, S,) and relaxed her udder, on the occasion of bringing forth. (AZ, S.) The epithet applied to the she-camel so doing is ↓ مُدْرِئٌ. (AZ, T, S, K.)

5 تَدَرَّاَ see 1. ― -b2- تدرّأ عَلَيْنَا He domineered over us. (S.) And تدرّؤوا عَلَيْهِمْ They domineered over them, (K, TA,) and aided one another against them. (TA.) ― -b3- تدرّؤوا, (M, K, TA,) and ↓ اِدَّرَؤُوا دَرِيْئَةً, (TA,) They concealed themselves from a thing in order to beguile it, or circumvent it: (M, K, TA:) or they made use of a ذَرِيعَة [or دَرِيْئَة] for hunting and spearing or thrusting [or shooting objects of the chase]: (TA:) and ↓ ادّرأتُ لِلصَّيْدِ, (S,) or الصَّيْدِ, (K,) I prepared for myself a دَرِيئَة for the chase: (S, K:) and ↓ دَرَأَ الدَّرِيْئَةَ لِلصَّيْدِ, aor. دَرَاَ , inf. n. دَرْءٌ, He drove the دريئة to the chase, and concealed himself by it. (M.)

تدارؤوا 6 تدارؤوا ذ They repelled, or strove to repel, one another (M, Msb, K) in contention, or altercation, (M, K,) and the like; and disagreed. (M.) اِدَّارَأْتُمْ is originally تَدَارَأْتُمْ, (S, K,) the ت being incorporated into the د, (S, TA,) because they have the same place of utterance, (TA,) and the ا being added to commence the word: (S, TA:) the meaning is, Ye disagreed; and repelled, or strove to repel, one another. (S.) فَادَّارَأْتُمْ فِيهَا, in the Kur ii. 67, means And ye contended together respecting it; because those who contend repel one another: or ye repelled, or strove (??) repel, one another, by each of you casting the slaughter upon his fellow. (Bd.)

7 اـِنْدَرَاَ see 1, in three places. ― -b2- The phrase الحُدُودُ تَنْدَرِئُ بِالشُّبُهَاتِ [The prescribed castigations shall be, or are to be, averted, or deferred, on account of dubious circumstances,] is agreeable with analogy, but has not been heard [from the Arabs of classical times]. (Mgh.) ― -b3- اندرأ الحَرِيقُ The fire [of a burning house &c.] spread, (K, TA,) and gave light, shone, was bright, or shone brightly. (TA.)

8 اـِدْتَرَاَ see 5, in two places.

دَرْءٌ دَرْءٌ درء and inf. n. of 1 in senses pointed out above. (S, M, &c.) So of that verb said of a torrent. (TA.) [Hence,] جَآئَ السَّيْلُ دَرْءًا and ↓ دُرْءًا The torrent rushed, or poured forth with vehemence, [or came rushing, &c.,] from a place, (M, K,) or from a distant place, (TA,) unknown: (M, K, TA:) or the latter signifies the torrent came from a distant land or tract. (S.) And جَآءَ ↓ الوَادِى دُرْءًا The valley flowed with the rain of another valley: if with its own rain, you say, سَالَ ظَهْرًا: (IAar, M; and the like is said in the TA in the present art. and in art. ظهر:) or سال دُرْءًا means it flowed with other than its own rain; and ظَهْرًا, “ with its own rain. ” (TA in art. ظهر.) Hence ↓ الدُّرْءُ has been metaphorically used by a rájiz to signify (tropical:) The flowing of water from the mouths of camels into their insides. (M.) -A2- A bending; (TA;) a crookedness, or curvity; (S, M, K, TA;) in a cane, or spearshaft, and the like; (M, K;) or in a staff, and anything that is hard to straighten: (T, TA:) pl. دُرُوْءٌ. (M.) One says, أَقَمْتُ دَرْءٌ فُلَانٍ (assumed tropical:) I rectified the crookedness and opposition, or resistance, of such a one. (S.) And hence, بِئْرٌ ذَاتُ دَرْءٍ A well having a part [of its shaft] projecting, or protuberant. (S, O.) And طَرِيقٌ ذُو دُرُوْءٍ A road having furrows, (M, * K, *) or abrupt, water-worn, ridges, (T, S, M,) and protuberances, and the like. (T.) ― -b2- The extremity, or edge, of a thing; because it repels therewith. (Ham p. 213.) ― -b3- A portion of a mountain that projects, or juts out, from the rest, (M, K, TA, and Ham p. 213 in explanation of the pl.,) unexpectedly: (TA:) pl. as above. (M.) ― -b4- See also 1, last sentence. ― -b5- Also (assumed tropical:) Disobedience, and resistance, and hatred, or dislike, (T, TA,) and crookedness, (T,) and disagreement, on the part of a wife. (T, TA.)

دُرْءٌ دُرْءٌ درء : see دَرْءٌ, in three places.

دَرِيْئَةٌ دَرِيْئَةٌ ذ A ring by aiming at which one learns to pierce or thrust [with the spear] (S, M, K) and to shoot: (T, * M, K:) said by As to be with ء: (S:) and also called وَتِيرَةٌ. (S in art. وتر.) 'Amr Ibn-Maadee-Kerib says, ظَلِلْتُ كَأَنِّى لِلرِّمَاحِ دَرِيْئَةٌ أُقَاتِلُ عَنْ أَبْنَآءَ جَرْمٍ وَفَرَّتِ [I passed the day as though I were a ring for the spears to be aimed at, fighting in defence of the sons of Jarm, when they had fled]. (T, S, M. [See also Ham p. 75, where it is written دَرِيَّةٌ.]) ― -b2- Also A camel, (T, S,) or other thing, (S,) or anything, (M, K,) by which one conceals himself (T, S, M, K) from the wild animals, (T,) or from the objects of the chase, (S, * M, K,) in order that they may be circumvented, (T, S, M, K,) so that when the man is able to shoot, or cast, he does so: (T, S:) like ذَرِيعَةٌ: (S in art. ذرع:) accord. to AZ, it is with ء, (S,) because the دريئة is driven (تُدْرَأُ, i. e. تُدْفَعُ,) towards the objects of the chase: (T, * S:) but IAth says that it is دَرِيَّةٌ, without ء; and that it signifies an animal by means of which the sportsman conceals himself, leaving it to pasture with the wild animals until they have become familiar with it and so rendered accessible to him, when he shoots, or casts, at them: (TA:) the pl. of دَرِيْئَةٌ is دَرَايَا and دَرَائئُ with two hemzehs, each of them extr. [with respect to analogy]. (M, TA.)

دَرِّىْءٌ دَرِّىْءٌ درىء دريء درئ : see what next follows.

دُرِّىْءٌ دُرِّىْءٌ درىء دريء درئ : see what next follows.

كَوْكَبٌ دِرِّىْءٌ كَوْكَبٌ دِرِّىْءٌ كوكب درىء كوكب دريء كوكب درئ , (T, S, K, &c.,) like خِمِّيرٌ and سِكِّيرٌ (S) or سِكِّينٌ, (K,) from دَرَأَ عَلَيْنَا فُلَانٌ; (S;) and ↓ دُرِّىْءٌ, (M, K,) the only instance of the measure فُعِّيلٌ except مُرِّيقٌ; (K;) [which latter word has been mistaken by Golius and Freytag for a noun qualified by the epithet درّىء;] but A'Obeyd says that when it is pronounced with the first letter madmoomeh it is دُرِّىٌّ, without ء, a rel. n. from دُرٌّ, of the measure فُعْلِىٌّ, [and the like is said in the K, though دُرِّىْءٌ is also there mentioned as correct,] because there is not [to his knowledge] in the language of the Arabs any word of the measure فُعِّيلٌ; and that he who pronounces it [دُرِّىْءٌ] with ء means that it is [originally of the measure] فُعُّولٌ, like سُبُّوحٌ, and that one of its vowels is changed to kesr because it is deemed difficult of pronunciation; and Akh mentions also ↓ دَرِّىْءٌ, with ء, of the measure فَعِّيلٌ, with fet-h to the first letter, (S, TA,) on the authority of Katádeh and AA; (TA;) (tropical:) A star that shines, or glistens, (S, K, TA,) intensely: (S:) or a star that is impelled in its course from the east to the west: (M:) accord. to IAar, [a shooting star;] a star that is impelled (يُدْرَأُ) against the devil [or a devil; for the Arabs believed, and still believe, that a shooting star is one that is darted against a devil when he attempts to hear by stealth the discourse of the angels in the lowest heaven]: (T, TA:) and said by some to signify one of the five planets: (TA in art. در:) pl. دَرَارِىْءُ; (T, S, M;) said by Fr to be applied by the Arabs to the great stars of which the names are not known. (S.)

دَارِئٌ دَارِئٌ ذ Coming from a place, or from a distant place, unexpectedly: (M, TA: but only the pls. of the word in this sense are there mentioned:) an enemy showing open hostility, or coming forth into the field to encounter another in battle: and a stranger: (T:) pl. دُرَأءُ (T, M, TA) and دُرَّآءٌ. (M, TA.) People say, نَحْنُ فُقَرَآءُ دُرَأءُ [We are poor men, come from a distant place, or strangers]. (T, TA.) -A2- See also 1, last sentence. ― -b2- [Hence,] metaphorically used by Ru-beh as meaning (tropical:) Swollen with anger. (M, TA.)

السُّلْطَانُ ذُو تُدْرَأٍ السُّلْطَانُ ذُو تُدْرَأٍ ذ , (S, M, * K,) and ↓ تُدْرَأَةٍ, (K,) accord. to different relations of a trad. in which it occurs, (TA,) The Sultán is possessed of apparatus [of war], (عُدَّة, S, and so in some copies of the K,) or might, (عِزّ, so in other copies of the K,) and power, to repel his enemies: (S, M, * K: *) accord. to IAth, ذو تدرأ signifies impetuous, not fearing or dreading; and so, having power to repel his enemies: (TA:) it is used in relation to war and contention. (M.) You say also, هُوَ ذُو تُدْرَأٍ and تُدْرَهٍ: and هُوَ ذُو تُدْرَئِهِمْ and تُدْرَهَهِمْ (TA in art. دره, q. v.)

تُدْرَأَةٌ تُدْرَأَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

مُدْرِئٌ مُدْرِئٌ ذ : see 4.

مِدْرَأٌ مِدْرَأٌ ذ A thing with which one pushes, or thrusts; or pushes, or thrusts, away, or back. (TA.) [Applied in the present day, pronounced مِدْرَا, without ء, to A boat-pole.]

ذَاتُ المِدْرَأَةِ ذَاتُ المِدْرَأَةِ ذ The she-camel of violent spirit. (TA.)

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.126 harf
Madde başı: درءدَرَأَ دَرَأَ A ( n. ac. دَرْء 1 , دَرْءَة 1t ), a. Drove, thrust away, back, along; repelled. b. Spread out ( upon the ground ). c. [ 'Ala ], Came upon unexpectedly. d. see VII (a) . e. ( n. ac. دُرُوْء [ دُرُوْء 27 ]), Shone brightly, gleamed. دَاْرَأَ دَاْرَأَ III , a. Repelled. b. Flattered, cajoled. تَدَرَّأَ تَدَرَّأَ V , a. Lay in ambush ( hunter ). b. [ 'Ala ], Regarded
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok29.425 harf
Madde başı: درءدرء دَرَأَ - يَدْرَأُ - تَدارأَ - يَتَدارأُ دَرَأَ - يَدْرَأُ + كائن + عن كائن + شيئاً: يشكل له درعاً واقياً من أذى وشيك: يرد ويدفع ويصد عنه ويوقيه أذى وشيكاً وخطيراً: يقوم بدفع الأذى والضرر المحتمل عن كائن أو يمنع وقوعه دَرَأَ - يَدْرَأُ + كائن + عن كائن + شيئاً + بـِ شيء: يرده ويدفعه ويصده عنه ويوقيه أذاه باستعمال الشيء تَدارأَ - يَتَدارأُ:
Tamamını oku

Sîgalar(4)

Mücavir kökler32 mücavir (43 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نفق

    2 ortak ayet · İki yüzlüler

  2. صبر

    2 ortak ayet · Granit taş demektir

  3. رزق

    2 ortak ayet · Üzüm demektir

  4. قتل

    2 ortak ayet · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…

  5. سوأ

    2 ortak ayet · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir

  6. حسن

    2 ortak ayet · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…

  7. علن

    1 ortak ayet · “A’ren” mahallenin orta yeri, evler arası avlu demektir

  8. كتم

    1 ortak ayet · Su sızdırmayan sağlam tulumdur

  9. ربع

    1 ortak ayet · Rebi’ (ayn): Bağdaş kurmak demektir

  10. نفس

    2 ortak ayet · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir

  11. قعد

    1 ortak ayet · Temel demektir

  12. مرر

    1 ortak ayet · Ağaç liflerinden bükülerek yapılmış iptir

Geçtiği ayetler(5)

Sîga sayfası: وَيَدْرَءُونَ
  1. … رَبِّهِمْ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرًّا وَعَلَانِيَةً وَيَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ أُولَئِكَ لَهُمْ عُقْبَى الدَّارِ

    Ve savuştururlarVe onlar ki; Rabblarının rızasını dileyerek sabrederler, namazı kılarlar, kendilerine verdiğimiz rızıktan, gizlice ve açıkça infak ederler. Kötülüğü iyilik yaparak ortadan kaldırırlar. İşte onlara bu dünyanın karşılığı;

  2. أُولَئِكَ يُؤْتَوْنَ أَجْرَهُمْ مَرَّتَيْنِ بِمَا صَبَرُوا وَيَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ

    Savuştururlarİşte onlara sabrettiklerinden ötürü ecirleri iki defa verilir. Kötülüğü iyilikle savar onlar. Ve kendilerine verdiğimiz rızıktan da infak ederler.

Sîga sayfası: فَادَّارَأْتُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökدرأ
YapıÜçlü (sülâsî)
Özel DurumMahmûz (hemzeli)
Bağlamsal Yakın Köklerدفع, ردد, كفف, منع
Zıt Kökجلب
Çekirdek Özet 1Bir şeyi kuvvetle itmek, önünden savuşturmak ve bertaraf etmek
Çekirdek Özet 2Kötülüğü, cezayı, töhmeti veya tehlikeyi zıddıyla ya da delille savuşturma
Çekirdek Özet 3Çatışma ve zararın pasif dirençle değil aktif ve yapıcı hamleyle etkisiz kılınması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca pasif kaçınma veya basit inkâr sayıp aktif savuşturma ve bertaraf etme gücünü gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
درSürekli ve kuvvetli akış, peş peşe dökülme, fışkırarak ortaya çıkma; درر, درس, درك, درج köklerinde olduğu gibi bir hareketin kesintisizce ileri atılmasıأÇekirdekteki akışkan ve taşan hareket, ani ve sert bir yönelim kazanarak bir hedefe çarpma, karşıdakini şiddetle savurma ve önünü keserek defetme anlamına özelleşmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
دkapı; giriş, geçiş, hareketHarekete geçiş, sınır eşiği ve yönelim
رinsan başı; baş, ilk, üstÖne atılma, öncelik alma ve baskın irade sergileme
أöküz başı; güç, öncülük, başlangıçYalın kuvvet, ani baskı ve doğrudan itme gücü
درأKapıdan öne atılan yalın kuvvetEşikte durmayıp doğrudan ve güçlü bir yönelişle karşıdaki unsuru geriye itme, engeli yarma ve tehdidi savuşturma hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir nesneyi, saldırganı veya eğriliği şiddetle itip bir kenara savurmak; selin önüne kattığı çer çöpü yarması veya yoldaki çıkıntının savrulması
Cahiliye şiiri kullanımıEbû Zübeyd el-Âlî bir beytinde düşmanın serkeşliğini ve fitnesini savuşturmayı bu kökle ifade etmiştir: كانَ عَنِّي يَرُدُّ دَرْؤُكَ، بَعْدَ اللّهِ، شَغْبَ الـمُسْتَصْعِبِ، المِرِّيد / Beyitte kök, bir saldırıyı veya husumeti kalkan olup defetmek anlamındadır.
Erken Arapça kullanımHz. Ömer mescide girdiğinde yerdeki çakılları eliyle sertçe itip düzeltmiş ve üzerlerine ridasını sermiştir; bu fiil rivayette şöyle geçer: فدرأ الحصى درأة ثم ألقى عليه رداءه أي دفعه مسوّياً له

Kaynak Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Tahdhīb al-Lugha.

Sami etimolojik katman

Kök Sami dilleri ailesinde öncelikle dışa doğru itme, savurma, bir engeli bertaraf etme veya ansızın ortaya çıkıp püskürtme semantik dairesiyle ilişkilidir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında kökün hemzeli formu doğrudan defetme yerine daha çok parıldama, ileri doğru atılma veya dönme/dağılma çağrışımları barındıran akraba fonetik biçimlerle kesişir. Arapçada درأ formu, hemzenin getirdiği patlamalı ses değeriyle birlikte fiziksel bir nesneyi ya da tehlikeyi doğrudan ve kuvvetli bir temasla savuşturma fiilinde yoğunlaşmıştır. Klasik leksikografide selin ani baskınına da yıldızın karanlığı yırtarak doğmasına da bu fiilin verilmesi, kökün özünde taşıdığı engeli yararak savurma dinamizmini doğrular.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir nesneyi veya hasmı şiddetle itip defetmek; selin veya yıldızın ansızın belirmesiFiil hem bir şeyi savuşturmayı hem de ansızın hücum edip öne çıkmayı ifade eden iki yönlü somut dinamizme sahiptir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ve Süryanicede akraba fonetik köklerde fırlatma, öne atılma ve parıldama izleriArapçadaki itme ve savuşturma vurgusu, kökün Sami dillerindeki ortak itilim ve yönelim çekirdeğinden gelişmiştir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik katmanda ani itme ve basınç uygulama kökleriGeniş Afro-Asyatik alanda belirgin morfolojik soydaşlık sınırlıdır.Muhtemel

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
درأAnlamlıİtmek ve savuşturmakKarşıdan gelen bir gücü, kötülüğü veya engeli kuvvetle geri püskürtmekHedef kök; Kur'an'da geçer
دأرAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız anlam kökü olarak işlenmemiştirKur'an'da geçmez
ردأAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıMüstakil üçlü kök olarak değil, hemzesiz veya türev formlarda zayıflık bildiren kullanımlarla anılırKur'an'da bu tertipte geçmez
رأدAnlamlıTaze ve narin olmakGençlik tazeliği, salınarak yürüme ve günün yükselmesi anlamındadırZıtlaşma veya savurma içermez; Kur'an'da geçmez
أدرAnlamlıŞişmek ve büyümekKasık fıtığı veya bir uzvun su toplayıp şişmesi anlamındadırFiziksel kabarma ve şişme; Kur'an'da geçmez
أردAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik lügatlerde bu dizilişte kök anlamı kaydedilmemiştirKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
درأMerkezSavuşturmak, itmekYaklaşan veya vuku bulan bir tehlikeyi etkin bir kuvvetle geriye itip uzaklaştırmakŞiddetli, aktif ve bertaraf edici bir defetme hareketidir
دفعKomşuİtmek, savmakBir şeyi genel anlamda bir yerden başka bir yere itelemekدفع nötr itmeyi de kapsar; درأ ise doğrudan tehlikeyi ve zararı bertaraf etmeye odaklıdır
رددKomşuGeri çevirmekGelen şeyi geldiği yöne veya kaynağına döndürmekردد geliş yönüne geri iadeyi vurgular; درأ ise engeli kırıp savuşturmayı hedefler
كففKomşuMenetmek, durdurmakBir hareketi sınır çekerek durdurmak, el çekmekكفف engelleme ve durdurma eylemidir; درأ ise aktif hamleyle geriletmektir
منعKomşuEngel olmakBir şeyin gerçekleşmesine baştan mani olmakمنع erişimi ve geçişi keser; درأ yaklaşmış veya temas etmiş olanı savurur
جلبZıtÇekmek, getirmekBir şeyi dışarıdan içeriye, kendine doğru çekip celbetmekدرأ varlığı dışarı itip uzaklaştırırken جلب içeriye ve kendine çeker

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaدرأİtmek, savuşturmak, bertaraf etmekBir zararı, töhmeti veya cezayı aktif bir hamleyle defetme dinamizmidir.Kesin
Latincerepellere, avertereGeri püskürtmek, uzaklaştırmakTehlikeyi geriye itmeyi karşılar; Arapçadaki hasmın üzerine hücum ederek savma nüansını tam yansıtmaz.Güçlü
İngilizceward off, avert, repelSavuşturmak, önlemek, püskürtmekKötülüğün savuşturulmasını iyi verir; kökün içindeki çekişme ve itişme tonunu eksik bırakır.Kesin
Almancaabwehren, abwendenDefetmek, savuşturmak, bertaraf etmekSavunmacı püskürtmeyi çok iyi karşılar; türevlerdeki parlama ve anilik çağrışımını dışarıda bırakır.Güçlü
Fransızcarepousser, écarterGeri itmek, savuşturmakFiziksel ve mecazi uzaklaştırmayı karşılar; kökteki zıt özellikle mukabele etme vurgusunu taşımaz.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
ادّارَأْتُمْBir suç veya sorumlulukta ihtilafa düşüp suçu birbirine atmak, çekişmekKatilin kimliği konusunda karşılıklı ithamda bulunma bağlamı: Bakara 2:72
يَدْرَءُونَKötülüğü iyilikle savuşturmak, zararı hayırla bertaraf etmekMüminlerin ve olgun şahsiyetlerin ahlaki tavrı: Ra'd 13:22, Kasas 28:54
يَدْرَأُCezayı veya azabı delil ve yeminle düşürmek, savmakİffete iftira ve lian sürecinde kadının cezayı savuşturması: Nûr 24:8
فَادْرَءُواÖlümü ve helaki kendinden savmaya meydan okumaMünafıkların iddialarına karşı ilahi meydan okuma: Âl-i İmrân 3:168

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi takdir, ecel ve irade ilişkisiEcelin veya takdir edilen helakin kulun tedbiriyle savuşturulup savuşturulamayacağı tartışmasıİnsanın ilahi takdir karşısındaki mutlak acziyeti ve takdiri savuşturma iddiasının hükümsüzlüğü
FıkıhCeza hukuku ve hadlerin düşürülmesiŞüphelerin cezayı düşürüp düşürmeyeceği ilkesiŞüphe durumunda haddin tatbik edilmeyip düşürülmesi ve askıya alınması
TefsirAhlaki mücadele ve toplumsal ilişkilerKötülüğe misliyle değil, onu yok edecek bir iyilik hamlesiyle karşılık verilmesiPasif sabır yerine kötülüğü izale eden aktif ve dönüştürücü iyilik
HadisYargılama usulü ve ihtilafların çözümüادرؤوا الحدود بالشبهات kaidesi ve yollarda ihtilaf etmekten sakınmaHatanın ve cezanın bertaraf edilmesi, ihtilafın defedilmesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKötülüğün arındırılmasıAktif arınma ve iyilik kalkanıKötülüğü iyilikle yok etmeDini hayatta kötülük pasif kalarak değil, karşı bir hayır hamlesiyle bertaraf edilir.Kesin
İlmiYöntem ve delil hiyerarşisiŞüphe kuralı ve eleştirel elemeAsılsız iddiaların çürütülmesiHukuki ve ilmi usulde kesin olmayan unsurlar, şüphe ilkesiyle hükümsüz kılınır.Güçlü
SiyasiKriz yönetimi ve diplomasiTehdidi bertaraf etme ve caydırıcılıkToplumsal çatışmayı yatıştırmaFitne ve iftira ortamında tarafların suçu birbirine atmasını engelleyip adaleti kurma.Güçlü
İktisadiRisk yönetimi ve piyasa dengesiZararı defetme ve kriz savmaKrizin yapıcı yatırımla aşılmasıEkonomik bozulmayı daralma yerine verimli ve yapıcı mali araçlarla dengeleme.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerZıt fazlı dalga sönümlemesi (destructive interference)İki zıt kuvvetin birbirini nötrleyerek zararlı dalgayı yok etmesi gibi, kötülüğün iyilik vektörüyle sönümlenmesiGüçlü
Beşeri bilimlerMasumiyet karinesi ve onarıcı adaletŞüphenin sanık lehine yorumlanarak cezanın düşürülmesi ve çatışmanın dönüştürücü eylemle çözülmesiKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü sadece basit bir savunma, geri çekilme veya kötülüğü görmezden gelme biçiminde pasif bir tepki olarak anlamak
Kur'an içi daha geniş anlamKötülüğün, töhmetin veya cezanın üzerine daha baskın, yapıcı ve dönüştürücü bir eylemle (iyilik, yemin, kesin delil) gidilerek onun büsbütün bertaraf edilmesi
Yanlış anlamanın doğuracağı hataÂyetlerde emredilen dönüştürücü ahlaki mücadeleyi etkisiz bir pasifliğe indirgemek ve fıkıhtaki şüpheyle ceza savma ilkesini keyfi af mekanizması sanmak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hem ahlak felsefesinde (kötülüğü iyilikle savma) hem de ceza usulünde (itham ve cezayı delille düşürme) benimsediği aktif bertaraf etme yöntemini gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Mümin şahsiyetin vasıflarını anlatan ahlak ayetlerinde, lian ve ceza usulünü bildiren ahkam ayetlerinde ve ecel karşısında insanın acziyetini vurgulayan meydan okuma ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kötülüğe karşı sabretmenin pasif bir boyun eğiş olmadığını, aksine kötülüğü yerinden sökecek bir iyilik hamlesi üretmek anlamına geldiğini ortaya koyarak hatalı tevekkül anlayışını düzeltir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesneyi, engeli veya tehlikeyi kuvvetle itip savuşturmak, sel gibi öne atılarak yolu açmak.
  • Soyut anlamBir kötülüğü, suçu, ithamı veya cezayı karşıt ve daha güçlü bir meşru vasıtayla etkisiz kılıp ortadan kaldırmak.
  • Sistematik karşılıkBozucu bir etkenin (E), ona zıt yönde uygulanan yapıcı bir etkenle (A) sönümlenerek sistemden dışlanması (D).
  • LaTeX modeliD={x∈E∣A(x)≻x  ⟹  x→∅}
  • LaTeX açıklamasıFormülde E sisteme yönelen negatif etkiyi veya kötülüğü, A bu etkiye karşı devreye sokulan aktif yapıcı hamleyi (iyilik, yemin, delil) temsil eder. A(x)≻x ifadesi yapıcı hamlenin negatif etkiden daha baskın olduğunu gösterir.   ⟹  x→∅ bağıntısı ise bu baskın zıt hamle neticesinde negatif etkinin tamamen savuşturulup bertaraf edildiğini (D) simgeler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: د