درأ

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: د-ر-أ4 sîga, 32 mücavir kök, 5 ayet, 5 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.قعدفَادَّارَأْتُمْوَيَدْرَأُسوأحسندوردرأنفقنفسصبرقتلوجهعلنمرر

KökSîga 4Ayet 5Sure 5Mücavir 32

▶ Ağı aç (3B)

درأ

د - ر - أ

KÖK
  • 5 geçiş
  • 5 ayet
  • 4 sîga
  • 12 sözlük

Dür inci demektir. Deree inci gibi parlayan şey demektir. Der etmek parlatmak demektir. Yola düşen kaya parçası, engellemek demektir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: درء

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Dür inci demektir. Deree inci gibi parlayan şey demektir. Der etmek parlatmak demektir. Yola düşen kaya parçası, engellemek demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR9.717 harf
باب الدال والراء و و ا ي معهما د و ر، د ي ر، د ر ي، د ر أ، ر أ د، ر ي د، أ ر د، ر و د، و ر د، ر د أ، ر د ي مستعملات دور: الدَوّاريُّ: الدهرُ الدَوّار بالناس، قال العجاج: والدهر بالاِنسانِ دَواريُّ ويقال: دارَ دَورةً واحدة، وهي المرَّةُ الواحدة يَدورُها. والدَّور قد يكون مصدراً في الشعر، ويكون لوثاً واحداً من دَوْر العِمامة، ودَوْرُ الحَبْلِ بالشيء، ويكون لوثاً واحداً من والدُوارُ: أن يأخُذَ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.610 harf
الدرْء: الدفع. وفي الحديث: "ادرءوا الحدود ما استطعتم". ودرأ علينا فلان يردأ دروءاً، واندرأ، أي طلع مفاجأة، ومنه كوكب دِرِّيءٌ على فِعِّيلٍ مثل: سِكِّيرٍ وخِمِّيرٍ؛ لشدة توقده وتلألئه. وقد درأ الكوكب دُرُوءاً. قال الفراء: والعرب تسمي الكواكبَ العظامَ التي لا تعرف أسماءها: الدراريّ. وتقول: تَدَرَّأَ علينا فلان، أي تطاول. قال الشاعر: لقيتم من تَدَرُّئِكُمْ عـلـينـاوقَتْلِ سَراتِنا ذاتَ العَراقي
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok25.668 harf
د ر ( وايء ) دور ، دير ، درى ، أدر ، درأ ، ردى ، ورد ، ودر ، ردأ ، رود ، ريد ، رأد : ( مستعملة ) . ( دور دير ) : قال الليث : الدَوَّارِيُّ : الدَّهر الدَّوَّارُ بالإنسان . قال العجاج : والدهرُ بالإنسان دَوّارِيُّ . ويقال : دَارَ دَوْرَةً واحدة ، وهي المرَّة الواحدةُ يَدُورها ، والدَّوْرُ قد يكون مَصدراً في الشعر ، ويكون دَوْراً واحداً من دَوْرِ العمامة . ودَوْرِ الخَيْل وغيره ، عامٌ في الأشياء
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.604 harf
- الدرء: الميل إلى أحد الجانبين، يقال: قومت درأه ودرأت عنه: دفعت عن جانبه، وفلان ذو تدرئ، أي: قوي على دفع أعدائه، ودارأته: دافعته. قال تعالى: ﴿ويدرؤون بالحسنة السيئة﴾ [الرعد/22]، وقال: ﴿ويدرأ عنها العذاب﴾ [النور/8]، وفي الحديث: (ادرءوا الحدود بالشبهات) (الحديث أخرجه الحارثي في مسند أبي حنيفة له عن ابن عباس مرفوعا، وأبو سعد السمعاني في ذيل تاريخ بغداد، وفي سنده من لا يعرف. وعند الترمذي عن عائشة
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR527 harf
د ر أ درأ عنـه البـلاء ودرأ العـدوّ‏:‏ دفعـه‏.‏ ودرأ الزمـام لناقتـه‏.‏ وفلـان ذو تدرإٍ‏:‏ قويّ على دفع أعدائه‏.‏ ودخل عر رضي الله عنه المسجد فدرأ الحصى درأة ثم ألقى عليه رداءه أي دفعه مسوّياً له‏.‏ ودارأه‏:‏ دافعه‏.‏ وتدارؤا‏:‏ تدافعوا‏.‏ وتدارؤا في الخصومة وادّارؤا‏.‏ واتخذ دريئـة للصيد وهي الذريعة‏.‏ واتخذوا دريئة للطّعن وهي حلقة يتعلمون عليها الطعن‏.‏ ومـن المجـاز‏:‏ درأ الكوكـب‏:‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR11.779 harf
الدَّرْءُ: الدَّفْع. دَرَأَهُ يَدْرَؤُهُ دَرْءاً ودَرْأَةً: دَفَعَهُ. وتَدارَأَ القومُ: تَدافَعوا في الخُصومة ونحوها واخْتَلَفوا. ودارأْتُ، بالهمز: دافَعْتُ. وكلُّ مَن دَفَعْتَه عنك فقد دَرَأْتَه. قال أَبو زبيد: كانَ عَنِّي يَرُدُّ دَرْؤُكَ، بَعْدَ * اللّهِ، شَغْبَ الـمُسْتَصْعِبِ، المِرِّيد يعني كان دَفْعُكَ. وفي التنزيل العزيز: «فادّارَأْتُم فيها». وتقول: تَدارأْتم، أَي اخْتَلَفْتُم
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR360 harf
* د ر أ * * الدَّرْءُ * الدفع وبابه قطع و * دَرَأ * طلع مفاجأة وبابه خضع ومنه كوكب دريء كسكيت لشدة توقده ولألؤه و * دُرِّيُّ * بالضم منسوب إلى الدر وقُرئ * دُرِّيُّ * بالضم والهمز و * دَرَيءٌ * بالفتح والهمز و * تَدَارَأْتُمْ * و * ادَّارَأْتُمُ * تدافعتم واختلفتم و * المُدَارَاةُ * في حسن الخلق فتُهمز واُلّين يقال * دَارَأَهُ * و * دارَاهُ * أي لاينه واتقاه
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.593 harf
درأه كجعل يدرؤه درأ بفتح فسكون ودرأة، ودرأه إذا دفعه ومنه الحديث ادرءوا الحدود بالشبهات ودرأ السيل درءا: اندفع، كاندرأ وهو مجاز، ودرأ الوادي بالسيل: دفع، وفي حديث أبي بكر: صادف درء السيل سيل يدفعه يهضبه طورا وطورا يمنعه ودرأ الرجل دروءا: طرأ وهم الدراء والدرآء، يقال: نحن فقراء ودرآء ودرأ عليهم درء ودروءا: خرج فجاءة كاندرأ وتدرأ، وأنشد ابن الأعرابي: أحس ليربوع
Maddenin bağlantısı

درأه كجعل يدرؤه درأ بفتح فسكون ودرأة، ودرأه إذا دفعه ومنه الحديث ادرءوا الحدود بالشبهات ودرأ السيل درءا: اندفع، كاندرأ وهو مجاز، ودرأ الوادي بالسيل: دفع، وفي حديث أبي بكر:

صادف درء السيل سيل يدفعه يهضبه طورا وطورا يمنعه ودرأ الرجل دروءا: طرأ وهم الدراء والدرآء، يقال: نحن فقراء ودرآء ودرأ عليهم درء ودروءا: خرج فجاءة كاندرأ وتدرأ، وأنشد ابن الأعرابي: أحس ليربوع وأحمي ذمارها وأدفع عنها من دروء القبائل أي من خروجها وحملها، وفي العباب: اندرأ عليهم إذا طلع مفاجأة، وروى المنذري عن خالد بن يزيد قال: يقال: درأ علينا فلان وطرأ إذا طلع فجاءة، ودرأ الكوكب دروءا من ذلك. ومن المجاز قال شمر: درأت النار: أضاءت، ودرأ البعير دروءا: أغد زاد الأصمعي وكان مع الغدة ورم في ظهره وفي الإناث في الضرع، فهو دارئ، وناقة دارئ أيضا إذا أخذتها الغدة في مراقها واستبان حجمها، ويسمى الحجم درأ، بالفتح، قاله ابن السكيت، وعن ابن الأعرابي: إذا درأ البعير من غدته رجوا أن يسلم، قال: ودرأ إذا ورم نحره، والمراق مجرى الماء في حلقها، واستعاره رؤبة للمنتفخ المتغضب فقال: يا أيها الدارئ كالمنكوف والمتشكي مغلة المحجوف جعل حقده الذي نفخه بمنزلة الورم الذي في ظهر البعير، والمنكوف: الذي يشتكي نكفته وهي أصل اللهزمة، ودرأ الشيء: بسطه ودرأت له وسادة، أي بسطتها، ودرأت وضين البعير إذا بسطته على الأرض ثم أبركته عليه لتشده به، قال المثقب العبدي يصف ناقته: تقول إذا درأت لها وضيني أهذا دينه أبدا وديني وفي حديث عمر رضي الله عنه أنه صلى المغرب، فلما انصرف درأ جمعة من حصى المسجد وألقى عليها رداءه واستلقى، أي بسطها وسواها، والجمعة: المجموعة، يقال: أعطني جمعة من تمر، كالقبصة وقال شمر: درأت عن البعير الحقب، أي دفعته، أي أخرته عنه، قال أبو المنصور: والصواب فيه ما ذكرناه من بسطته على الأرض وأنختها عليه. ويقال: القوم تدارءوا إذا تدافعوا في الخصومة ونحوها واختلفوا، كادارءوا. ويقال: جاء السيل درأ بفتح فسكون ويضم إذا اندرأ من مكان بعيد لا يعلم به ويقال: جاء الوادي درأ، بالضم، إذا سال بمطر واد آخر، وقيل جاء درأ: من بلد بعيد، فإن سال بمطر نفسه قيل: سال ظهرا، حكته ابن الأعرابي. واستعار بعض الرجاز الدرء لسيلان الماء من أفواه الإبل في أجوافها، لأن الماء إنما يسيل هناك غريبا أيضا، إذ أجواف الإبل ليست من منابع الماء ولا من مناقعه فقال: جاب لها لقمان في قلاتها ماء نقوعا لصدى هاماتها تلهمه لهما بجحفلاتها يسيل درأ بين جانحاتها واستعار للإبل الجحافل، وهي لذوات الحوافر، كذا في اللسان. والدرء: الميل والعوج يقال: أقمت درء فلان، أي اعوجاجه وشغبه قال المتلمس: وكنا إذا الجبار صعر خده أقمنا له من درئه، فتقوما والرواية الصحيحة من ميله ومنه قولهم بئر ذات درء وهو الحيد، كذا في العباب، وفي اللسان: ومن الناس من يظن هذا البيت للفرزدق وليس له، وبيت الفرزدق: وكنا إذا الجبار صـعـر خـده ضربناه تحت الأنثيين على الكرد وقيل: الدرء هو الميل والعوج في القناة ونحوها كالعصا مما تصلب إقامته وتصعب، قال: إن قناتي من صليبات القنا على العداة أن يقيموا درأنا وقال ابن دريد: درء بفتح ويكسر اسم رجل مهموز مقصور والدرء: نادر يندر من الجبل على غفلة ودروء الطريق بالضم: أخاقيقه هي كسوره وجرفه وحدبه. واندرأ الحريق: انتشر وأضاء. والدريئة كالخطيئة: الحلقة يتعلم الرامي الطعن والرمي عليها، قال عمرو بن معد يكرب رضي الله عنه: ظللت كأني للرمـاح دريئة أقاتل عن أبناء جرم وفرت قال الأصمعي: هي مهموزة وقيل الدريئة: كل ما استتر به من الصيد البعير أو غيره ليختل به فإذا أمكنه الرمي رمى، قال أبو زيد: هي مهموزة، لأنها تدرأ نحو الصيد، أي تدفع، وقال ابن الأثير: الدرية: حيوان يستتر به الصائد فيتركه يرعى مع الوحش حتى إذا أنست به وأمكنت من طالبها رماها، ولم يهمزها ابن الأثير. ويقال: ادرءوا دريئة. وتدرءوا: استتروا عن الشيء ليختلوه أو جعلوا دريئة للصيد والطعن، والجمع الدرائئ بهمزتين، والدرايا، كلاهما نادر وتدرءوا عليهم: تطاولوا وتعاونوا، قال عوف بن الأحوص: لقيتم من تدرئكم عـلـينـا وقتل سراتنا ذات العراقي وعن ابن السكيت: ناقة دارئ بغير هاء أي مغدة. وأدرأت الناقة لضرعها فهي مدرئ كمكرم إذا أنزلت اللبن وأرخت ضرعها عند النتاج قاله أبو زيد. ومن المجاز كوكب دريء كسكين من درأ إذا طلع مفاجأة، وإنما سمي به لشدة توقده وتلألئه. وقال أبو عمرو: سألت رجلا من سعد بن بكر من أهل ذات عرق فقلت: هذا الكوكب الضخم ما تسمونه? قال: الدريء. وكان من أفصح الناس ويضم وحكى الأخفش عن قتادة وأبي عمرو: دريء، بفتح الدال، من درأته، وهمزها وجعلها على فعيل، قال: وذلك من تلألئه، قلت: فهو إذا مثلث وقال أبو عبيد: إن ضممت الدال قلت دري، ويكون منسوبا إلى الدر، على فعلي، ولم تهمز، لأنه ليس في كلام العرب فعيل بضم فتشديد سواه، ومريق للعصفر، ومن همزه من القراء فإنما أراد أن وزنه فعول مثل سبوح، فاستثقل الضم فرد بعضه إلى الكسر، كذا في العباب أي متوقد متلألئ، وقد درأ الكوكب دروءا: توقد وانتشر ضوءه، وقال الفراء: العرب تسمي الكواكب العظام التي لا تعرف أسماءها: الدراري، وقال ابن الأعرابي: والدريء: الكوكب المنقض يدرأ على الشيطان، وأنشد لأوس بن حجر، وهو جاهلي، يصف ثورا وحشيا: فانقض كالدريء يتبعه نقع يثور تخاله طنبا يريد: تخاله فسطاطا مضروبا، كذا في مشكل القرآن لابن قتيبة. وكوكب دري بالضم والياء موضع ذكره في درر وسيأتي إن شاء الله تعالى. ودارأته مدارأة وكذا داريته مداراة إذا اتقيته ودارأته أيضا: دافعته ولاينته وهو ضد، وأصل المدارأة المخالفة والمدافعة، ويقال: فلان لا يداري ولا يماري، أي لا يشاغب ولا يخالف. وأما قول أبي يزيد السائب بن يزيد الكندي رضي الله عنه: كان النبي صلى الله عليه وسلم شريكي، فكان خير شريك، لا يشاري ولا يماري ولا يداري. قال الصاغاني: ففيه وجهان: أحدهما أنه خفف الهمزة للقرينتين، أي لا يدافع ذا الحق عن حقه، والثاني أنه على أصله في الاعتلال، من دراه إذا ختله، وقال الأحمر: المدارأة في حسن الخلق والمعاشرة، تهمز ولا تهمز، يقال دارأته وداريته إذا اتقيته ولاينته. ورجل وفي الحديث: السلطان ذو تدرإ بالضم، وذو عدوان وذو بدوات وفي بعض الروايات ذو تدرأة بالهاء، والتاء زائدة زيادتها في ترتب وتنضب وتنفل أي مدافع ذو عز وفي بعض النسخ: ذو عدة ومنعة وقدرة وقوة على دفع أعدائه عن نفسه، وقال ابن الأثير: ذو تدرإ: ذو هجوم لا يتوقى ولا يهاب، ففيه قوة على دفع أعدائه، ومنه قول العباس بن مرداس: وقد كنت في القوم ذا تدرإ فلم أعط شيئا ولم أمنـع وقرأت في ديوان الحماسة للقلاخ ابن حزن بن خباب المنقري: وذو تدرإ ما الليث في أصل غابه بأشجع منه عند قرن ينـازلـه وقال ابن دريد: درأ كجبل مهموز مقصور: اسم رجل وادرأتم أصله تدارأتم أدغمت التاء في الدال لاتحاد المخرج، واجتلبت الهمزة للابتداء بها وقال أبو عبيد: ادرأت الصيد على افتعل إذا اتخذت له دريئة. والتركيب يدل على دفع الشيء. ومما يستدرك عليه: الدرء: النشوز والاختلاف، ومنه حديث الشعبي في المختلعة: إذا كان الدرء من قبلها فلا بأس أن يأخذ منها. أي النشوز والاختلاف. وذات المدارأة هي الناقة الشديدة النفس، وقد جاء في قول الهذلي. والمدرأ بالكسر: ما يدفع به. والتداري أصله التدارؤ، ترك الهمز ونقل إلى التشبيه بالتقاضي والتداعي. ودرأ الحائط ببناء: ألزقه به، ودرأ الشيء: جعله له ردأ، ودرأه بحجر: رماه، كرداه. واندرأ عليه اندراء: اندفع، والعامة تقول: اندرى، واندرأ علينا بشر: طلع مفاجأة. ومما يستدرك عليه:

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR14.720 harf
دَرَأَهُ 1 دَرَأَهُ ذ , aor. دَرَاَ , (M, Msb, K,) inf. n. دَرْءٌ (S, M, Mgh, Msb, K) and دَرْأَةٌ; (K;) and ↓ درّأهُ; (M, TA; [or this latter has probably an intensive signification;]) He pushed it, or thrust it; or pushed it, or thrust it, away, or back; repelled it; or averted it; syn. دَفَعَهُ; (S, * M, Mgh, * Msb, K;) namely, a thing. (Msb.) Hence, كَانَ بَيْنَ عُمَرَ وَمُعَاذِ بْنِ
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.126 harf
Madde başı: درءدَرَأَ دَرَأَ A ( n. ac. دَرْء 1 , دَرْءَة 1t ), a. Drove, thrust away, back, along; repelled. b. Spread out ( upon the ground ). c. [ 'Ala ], Came upon unexpectedly. d. see VII (a) . e. ( n. ac. دُرُوْء [ دُرُوْء 27 ]), Shone brightly, gleamed. دَاْرَأَ دَاْرَأَ III , a. Repelled. b. Flattered, cajoled. تَدَرَّأَ تَدَرَّأَ V , a. Lay in ambush ( hunter ). b. [ 'Ala ], Regarded
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok29.425 harf
Madde başı: درءدرء دَرَأَ - يَدْرَأُ - تَدارأَ - يَتَدارأُ دَرَأَ - يَدْرَأُ + كائن + عن كائن + شيئاً: يشكل له درعاً واقياً من أذى وشيك: يرد ويدفع ويصد عنه ويوقيه أذى وشيكاً وخطيراً: يقوم بدفع الأذى والضرر المحتمل عن كائن أو يمنع وقوعه دَرَأَ - يَدْرَأُ + كائن + عن كائن + شيئاً + بـِ شيء: يرده ويدفعه ويصده عنه ويوقيه أذاه باستعمال الشيء تَدارأَ - يَتَدارأُ:
Tamamını oku

Sîgalar(4)

Mücavir kökler32 mücavir (43 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نفق

    2 ortak ayet · İki yüzlüler

  2. صبر

    2 ortak ayet · Granit taş demektir

  3. رزق

    2 ortak ayet · Üzüm demektir

  4. قتل

    2 ortak ayet · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…

  5. سوأ

    2 ortak ayet · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir

  6. حسن

    2 ortak ayet · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…

  7. علن

    1 ortak ayet · “A’ren” mahallenin orta yeri, evler arası avlu demektir

  8. كتم

    1 ortak ayet · Su sızdırmayan sağlam tulumdur

  9. ربع

    1 ortak ayet · Rebi’ (ayn): Bağdaş kurmak demektir

  10. نفس

    2 ortak ayet · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir

  11. قعد

    1 ortak ayet · Temel demektir

  12. مرر

    1 ortak ayet · Ağaç liflerinden bükülerek yapılmış iptir

Geçtiği ayetler(5)

Sîga sayfası: وَيَدْرَءُونَ
  1. … رَبِّهِمْ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرًّا وَعَلَانِيَةً وَيَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ أُولَئِكَ لَهُمْ عُقْبَى الدَّارِ

    Ve savuştururlarVe onlar ki; Rabblarının rızasını dileyerek sabrederler, namazı kılarlar, kendilerine verdiğimiz rızıktan, gizlice ve açıkça infak ederler. Kötülüğü iyilik yaparak ortadan kaldırırlar. İşte onlara bu dünyanın karşılığı;

  2. أُولَئِكَ يُؤْتَوْنَ أَجْرَهُمْ مَرَّتَيْنِ بِمَا صَبَرُوا وَيَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ

    Savuştururlarİşte onlara sabrettiklerinden ötürü ecirleri iki defa verilir. Kötülüğü iyilikle savar onlar. Ve kendilerine verdiğimiz rızıktan da infak ederler.

Sîga sayfası: فَادَّارَأْتُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökدرأ
YapıÜçlü (sülâsî)
Özel DurumMahmûz (hemzeli)
Bağlamsal Yakın Köklerدفع, ردد, كفف, منع
Zıt Kökجلب
Çekirdek Özet 1Bir şeyi kuvvetle itmek, önünden savuşturmak ve bertaraf etmek
Çekirdek Özet 2Kötülüğü, cezayı, töhmeti veya tehlikeyi zıddıyla ya da delille savuşturma
Çekirdek Özet 3Çatışma ve zararın pasif dirençle değil aktif ve yapıcı hamleyle etkisiz kılınması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca pasif kaçınma veya basit inkâr sayıp aktif savuşturma ve bertaraf etme gücünü gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
درSürekli ve kuvvetli akış, peş peşe dökülme, fışkırarak ortaya çıkma; درر, درس, درك, درج köklerinde olduğu gibi bir hareketin kesintisizce ileri atılmasıأÇekirdekteki akışkan ve taşan hareket, ani ve sert bir yönelim kazanarak bir hedefe çarpma, karşıdakini şiddetle savurma ve önünü keserek defetme anlamına özelleşmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
دkapı; giriş, geçiş, hareketHarekete geçiş, sınır eşiği ve yönelim
رinsan başı; baş, ilk, üstÖne atılma, öncelik alma ve baskın irade sergileme
أöküz başı; güç, öncülük, başlangıçYalın kuvvet, ani baskı ve doğrudan itme gücü
درأKapıdan öne atılan yalın kuvvetEşikte durmayıp doğrudan ve güçlü bir yönelişle karşıdaki unsuru geriye itme, engeli yarma ve tehdidi savuşturma hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir nesneyi, saldırganı veya eğriliği şiddetle itip bir kenara savurmak; selin önüne kattığı çer çöpü yarması veya yoldaki çıkıntının savrulması
Cahiliye şiiri kullanımıEbû Zübeyd el-Âlî bir beytinde düşmanın serkeşliğini ve fitnesini savuşturmayı bu kökle ifade etmiştir: كانَ عَنِّي يَرُدُّ دَرْؤُكَ، بَعْدَ اللّهِ، شَغْبَ الـمُسْتَصْعِبِ، المِرِّيد / Beyitte kök, bir saldırıyı veya husumeti kalkan olup defetmek anlamındadır.
Erken Arapça kullanımHz. Ömer mescide girdiğinde yerdeki çakılları eliyle sertçe itip düzeltmiş ve üzerlerine ridasını sermiştir; bu fiil rivayette şöyle geçer: فدرأ الحصى درأة ثم ألقى عليه رداءه أي دفعه مسوّياً له

Kaynak Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Tahdhīb al-Lugha.

Sami etimolojik katman

Kök Sami dilleri ailesinde öncelikle dışa doğru itme, savurma, bir engeli bertaraf etme veya ansızın ortaya çıkıp püskürtme semantik dairesiyle ilişkilidir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında kökün hemzeli formu doğrudan defetme yerine daha çok parıldama, ileri doğru atılma veya dönme/dağılma çağrışımları barındıran akraba fonetik biçimlerle kesişir. Arapçada درأ formu, hemzenin getirdiği patlamalı ses değeriyle birlikte fiziksel bir nesneyi ya da tehlikeyi doğrudan ve kuvvetli bir temasla savuşturma fiilinde yoğunlaşmıştır. Klasik leksikografide selin ani baskınına da yıldızın karanlığı yırtarak doğmasına da bu fiilin verilmesi, kökün özünde taşıdığı engeli yararak savurma dinamizmini doğrular.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir nesneyi veya hasmı şiddetle itip defetmek; selin veya yıldızın ansızın belirmesiFiil hem bir şeyi savuşturmayı hem de ansızın hücum edip öne çıkmayı ifade eden iki yönlü somut dinamizme sahiptir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ve Süryanicede akraba fonetik köklerde fırlatma, öne atılma ve parıldama izleriArapçadaki itme ve savuşturma vurgusu, kökün Sami dillerindeki ortak itilim ve yönelim çekirdeğinden gelişmiştir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik katmanda ani itme ve basınç uygulama kökleriGeniş Afro-Asyatik alanda belirgin morfolojik soydaşlık sınırlıdır.Muhtemel

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
درأAnlamlıİtmek ve savuşturmakKarşıdan gelen bir gücü, kötülüğü veya engeli kuvvetle geri püskürtmekHedef kök; Kur'an'da geçer
دأرAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız anlam kökü olarak işlenmemiştirKur'an'da geçmez
ردأAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıMüstakil üçlü kök olarak değil, hemzesiz veya türev formlarda zayıflık bildiren kullanımlarla anılırKur'an'da bu tertipte geçmez
رأدAnlamlıTaze ve narin olmakGençlik tazeliği, salınarak yürüme ve günün yükselmesi anlamındadırZıtlaşma veya savurma içermez; Kur'an'da geçmez
أدرAnlamlıŞişmek ve büyümekKasık fıtığı veya bir uzvun su toplayıp şişmesi anlamındadırFiziksel kabarma ve şişme; Kur'an'da geçmez
أردAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik lügatlerde bu dizilişte kök anlamı kaydedilmemiştirKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
درأMerkezSavuşturmak, itmekYaklaşan veya vuku bulan bir tehlikeyi etkin bir kuvvetle geriye itip uzaklaştırmakŞiddetli, aktif ve bertaraf edici bir defetme hareketidir
دفعKomşuİtmek, savmakBir şeyi genel anlamda bir yerden başka bir yere itelemekدفع nötr itmeyi de kapsar; درأ ise doğrudan tehlikeyi ve zararı bertaraf etmeye odaklıdır
رددKomşuGeri çevirmekGelen şeyi geldiği yöne veya kaynağına döndürmekردد geliş yönüne geri iadeyi vurgular; درأ ise engeli kırıp savuşturmayı hedefler
كففKomşuMenetmek, durdurmakBir hareketi sınır çekerek durdurmak, el çekmekكفف engelleme ve durdurma eylemidir; درأ ise aktif hamleyle geriletmektir
منعKomşuEngel olmakBir şeyin gerçekleşmesine baştan mani olmakمنع erişimi ve geçişi keser; درأ yaklaşmış veya temas etmiş olanı savurur
جلبZıtÇekmek, getirmekBir şeyi dışarıdan içeriye, kendine doğru çekip celbetmekدرأ varlığı dışarı itip uzaklaştırırken جلب içeriye ve kendine çeker

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaدرأİtmek, savuşturmak, bertaraf etmekBir zararı, töhmeti veya cezayı aktif bir hamleyle defetme dinamizmidir.Kesin
Latincerepellere, avertereGeri püskürtmek, uzaklaştırmakTehlikeyi geriye itmeyi karşılar; Arapçadaki hasmın üzerine hücum ederek savma nüansını tam yansıtmaz.Güçlü
İngilizceward off, avert, repelSavuşturmak, önlemek, püskürtmekKötülüğün savuşturulmasını iyi verir; kökün içindeki çekişme ve itişme tonunu eksik bırakır.Kesin
Almancaabwehren, abwendenDefetmek, savuşturmak, bertaraf etmekSavunmacı püskürtmeyi çok iyi karşılar; türevlerdeki parlama ve anilik çağrışımını dışarıda bırakır.Güçlü
Fransızcarepousser, écarterGeri itmek, savuşturmakFiziksel ve mecazi uzaklaştırmayı karşılar; kökteki zıt özellikle mukabele etme vurgusunu taşımaz.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
ادّارَأْتُمْBir suç veya sorumlulukta ihtilafa düşüp suçu birbirine atmak, çekişmekKatilin kimliği konusunda karşılıklı ithamda bulunma bağlamı: Bakara 2:72
يَدْرَءُونَKötülüğü iyilikle savuşturmak, zararı hayırla bertaraf etmekMüminlerin ve olgun şahsiyetlerin ahlaki tavrı: Ra'd 13:22, Kasas 28:54
يَدْرَأُCezayı veya azabı delil ve yeminle düşürmek, savmakİffete iftira ve lian sürecinde kadının cezayı savuşturması: Nûr 24:8
فَادْرَءُواÖlümü ve helaki kendinden savmaya meydan okumaMünafıkların iddialarına karşı ilahi meydan okuma: Âl-i İmrân 3:168

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi takdir, ecel ve irade ilişkisiEcelin veya takdir edilen helakin kulun tedbiriyle savuşturulup savuşturulamayacağı tartışmasıİnsanın ilahi takdir karşısındaki mutlak acziyeti ve takdiri savuşturma iddiasının hükümsüzlüğü
FıkıhCeza hukuku ve hadlerin düşürülmesiŞüphelerin cezayı düşürüp düşürmeyeceği ilkesiŞüphe durumunda haddin tatbik edilmeyip düşürülmesi ve askıya alınması
TefsirAhlaki mücadele ve toplumsal ilişkilerKötülüğe misliyle değil, onu yok edecek bir iyilik hamlesiyle karşılık verilmesiPasif sabır yerine kötülüğü izale eden aktif ve dönüştürücü iyilik
HadisYargılama usulü ve ihtilafların çözümüادرؤوا الحدود بالشبهات kaidesi ve yollarda ihtilaf etmekten sakınmaHatanın ve cezanın bertaraf edilmesi, ihtilafın defedilmesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKötülüğün arındırılmasıAktif arınma ve iyilik kalkanıKötülüğü iyilikle yok etmeDini hayatta kötülük pasif kalarak değil, karşı bir hayır hamlesiyle bertaraf edilir.Kesin
İlmiYöntem ve delil hiyerarşisiŞüphe kuralı ve eleştirel elemeAsılsız iddiaların çürütülmesiHukuki ve ilmi usulde kesin olmayan unsurlar, şüphe ilkesiyle hükümsüz kılınır.Güçlü
SiyasiKriz yönetimi ve diplomasiTehdidi bertaraf etme ve caydırıcılıkToplumsal çatışmayı yatıştırmaFitne ve iftira ortamında tarafların suçu birbirine atmasını engelleyip adaleti kurma.Güçlü
İktisadiRisk yönetimi ve piyasa dengesiZararı defetme ve kriz savmaKrizin yapıcı yatırımla aşılmasıEkonomik bozulmayı daralma yerine verimli ve yapıcı mali araçlarla dengeleme.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerZıt fazlı dalga sönümlemesi (destructive interference)İki zıt kuvvetin birbirini nötrleyerek zararlı dalgayı yok etmesi gibi, kötülüğün iyilik vektörüyle sönümlenmesiGüçlü
Beşeri bilimlerMasumiyet karinesi ve onarıcı adaletŞüphenin sanık lehine yorumlanarak cezanın düşürülmesi ve çatışmanın dönüştürücü eylemle çözülmesiKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü sadece basit bir savunma, geri çekilme veya kötülüğü görmezden gelme biçiminde pasif bir tepki olarak anlamak
Kur'an içi daha geniş anlamKötülüğün, töhmetin veya cezanın üzerine daha baskın, yapıcı ve dönüştürücü bir eylemle (iyilik, yemin, kesin delil) gidilerek onun büsbütün bertaraf edilmesi
Yanlış anlamanın doğuracağı hataÂyetlerde emredilen dönüştürücü ahlaki mücadeleyi etkisiz bir pasifliğe indirgemek ve fıkıhtaki şüpheyle ceza savma ilkesini keyfi af mekanizması sanmak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hem ahlak felsefesinde (kötülüğü iyilikle savma) hem de ceza usulünde (itham ve cezayı delille düşürme) benimsediği aktif bertaraf etme yöntemini gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Mümin şahsiyetin vasıflarını anlatan ahlak ayetlerinde, lian ve ceza usulünü bildiren ahkam ayetlerinde ve ecel karşısında insanın acziyetini vurgulayan meydan okuma ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kötülüğe karşı sabretmenin pasif bir boyun eğiş olmadığını, aksine kötülüğü yerinden sökecek bir iyilik hamlesi üretmek anlamına geldiğini ortaya koyarak hatalı tevekkül anlayışını düzeltir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesneyi, engeli veya tehlikeyi kuvvetle itip savuşturmak, sel gibi öne atılarak yolu açmak.
  • Soyut anlamBir kötülüğü, suçu, ithamı veya cezayı karşıt ve daha güçlü bir meşru vasıtayla etkisiz kılıp ortadan kaldırmak.
  • Sistematik karşılıkBozucu bir etkenin (E), ona zıt yönde uygulanan yapıcı bir etkenle (A) sönümlenerek sistemden dışlanması (D).
  • LaTeX modeliD={x∈E∣A(x)≻x  ⟹  x→∅}
  • LaTeX açıklamasıFormülde E sisteme yönelen negatif etkiyi veya kötülüğü, A bu etkiye karşı devreye sokulan aktif yapıcı hamleyi (iyilik, yemin, delil) temsil eder. A(x)≻x ifadesi yapıcı hamlenin negatif etkiden daha baskın olduğunu gösterir.   ⟹  x→∅ bağıntısı ise bu baskın zıt hamle neticesinde negatif etkinin tamamen savuşturulup bertaraf edildiğini (D) simgeler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: د