ردد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ر-د-د42 sîga, 104 mücavir kök, 57 ayet, 30 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.قرررُدُّوارُدَّتْفضلرددأتييَرُدُّوكُمْارْتَدُّوامَرَدَّبعدبِرَادِّيعلمألهيُرَدُّرُدُّوهَاطوع

KökSîga 42Ayet 57Sure 30Mücavir 104

▶ Ağı aç (3B)

ردد

ر - د - د

KÖK
  • 59 geçiş
  • 57 ayet
  • 42 sîga
  • 9 sözlük

“Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür. Hayvanlar hamile kaldıklarında sütleri kesilir. Doğum yaklaşınca yeniden süt toplanmaya başlar. Bu doğumun yaklaştığını gösterir. Bu haldeki deveye “ridde” denmektedir. Eski hale dönmeye “riddet” denir. “Ricat”de “hal”, “riddet”de ise vasıf değişir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(9)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür. Hayvanlar hamile kaldıklarında sütleri kesilir. Doğum yaklaşınca yeniden süt toplanmaya başlar. Bu doğumun yaklaştığını gösterir. Bu haldeki deveye “ridde” denmektedir. Eski hale dönmeye “riddet” denir. “Ricat”de “hal”, “riddet”de ise vasıf değişir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.729 harf
باب الدال والراء د ر، ر د مستعملان در: دَرَّ اللَّبَنُ يَدُرُّ دَرّاً، وكذلك الناقةُ إذا حُلِبَتْ فأقبَلَ منها على الحالب شيءٌ كثير، قيل: دَرَّتْ. وإذا اجتَمَعَ في الضَّرْعِ من العُروقِ وسائر الجَسَد قيل: دَرَّ اللَّبَنُ ودَرَّت العُروق إذا امتَلأَتْ دَماً. ودَرَّت السَّماءُ إذا كَثُرَ مَطَرُها، وسَحابةٌ مِدْرارٌ وناقةٌ دَرورٌ، وقال: وقالوا لِدُنْياهُمْ أَفيقي فدَرَّتِ وروِيَ عن عُمَرَ بنِ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.201 harf
رَدّهُ عن وجهه يَرُدُّهُ رَدَّاً ومَرَدًّا: صَرَفه. وقال الله تعالى: "فَلا مَرَدَّ له". ورَدَّ عليه الشيء، إذا لم يقبَلْهُ، وكذلك إذا خَطَّأه. وتقول: رَدَّهُ إلى منزله. ورَدَّ إليه جواباً: أي رجع. والمَرْدُودة: المطلَّقة. والمردودة: الموسى، لأنها تُرَدُّ في نِصَابِها. والمردود: الرَدُّ، وهو مصدر، مثل المَحْلوف والمعقول. قال الشاعر: لا يَعْدَمُ السائِلونَ الخيرَ أفعَلُه إمّا نَوالاً وإمّا حُسْنَ
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.249 harf
ر د د رد السائـل وردّه عـن حاجتـه‏.‏ ورد عليـه الهبـة‏.‏ ورد عليه قوله‏.‏ ورد إليه جواباً‏.‏ وهذا مردود قولك ورديده كقولك مرجوعه‏.‏ وارتدّ عن سفره وعن دينه وهو من أهل الردة‏.‏ وارتدّ هبته‏:‏ ارتجعها سمعته منهم سماعاً واسعاً ومنه قوله‏:‏ فيا بطحاء مكة خبّرينـي أمـا ترتدنـي تلك البقاع وليس لأمر الله مردود أي ردّ‏.‏ قالت أم الحسين ترثي أخاها‏:‏ ضاقت بي الأرض وانقضّت مخارمها حتى تخاشعت
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR7.131 harf
الرد: صرف الشيء ورَجْعُه. والرَّدُّ: مصدر رددت الشيء. ورَدَّهُ عن وجهه يَرُدُّه رَدّاً ومَرَدّاً وتَرْداداً: صرفه، وهو بناء للتكثير؛ قال ابن سيده: قال سيبويه هذا باب ما يكثر فيه المصدر من فَعَلْتُ فتلحق الزائد وتبنيه بناء آخر، كما أَنك قلت في فَعَلْتُ فَعَّلْتُ حين كثرت الفعل، ثم ذكر المصادر التي جاءت على التَّفْعال كالترداد والتلعاب والتهذار والتصفاق والتقتال والتسيار وأَخوانها؛ قال: وليس شيء من
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR706 harf
* ر د د * * رَدَّهُ * عن وجهه يرده * رَدَّاً * و * رِدَّةً * بالكسر و * مَرْدُوداً * و * مَرَدَّا * صرفه قال الله تعالى ﴿فلا مرد له﴾ و * رَدَّ * عليه الشيء إذا لم يقبله وكذا إذا خطأه و * رَدَّهُ * إلى منزله و * رَدَّ * إليه جوابا رجع وشيء * رَدٌّ * أي رديء و * رَدَّدَهُ تَرْدِيدا * و * تَرْدَادَاً * بفتح التاء * فَتَرَدَّدَ * و * الارْتِدَادُ * الرجوع ومنه * المُرْتَدُّ * و * الرِّدَّةُ *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR7.300 harf
رده عن وجهه يرده ردا ومردا، كلاهما من المصادر القياسية، ومردودا، من المصادر الواردة على مفعول، كمحلوف ومعقول، ورديدى، بالكسر مشددا، كخصيصى، وخليفى، يبنى للمبالغة: صرفه ورجعه، ويقال رده عن الأمر ولده، أي صرفه عنه برفق. وأمر الله لا مرد له. وفي التنزيل: فلا مرد له وفيه يوم لا مرد له قال ثعلب: يعني يوم القيامة، لأنه شيء لا يرد. وفي حديث عائشة. من عمل عملا ليس عليه أمرنا فهو رد أي مردود عليه،
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.198 harf
رَدَّ رَدَّ U ( n. ac. رَدّ 1 , رِدَّة 2t , مَرْدَد 17 , مَرْدُوْد ) a. [ acc. & 'An ], Made to go or come back, sent or turned back from; kept off from. b. [ acc. & Ila ], Brought, sent back, returned to; converted to; returned ( an answer ) to, replied to. c. [ acc. & 'Ala ], Refused, denied. d. Refuted. e. [ 'Ala ], Profited, benefited, advantaged. f. Rendered, made to become.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR37.699 harf
ردد رَدَّ - يَرُدُّ، رُدَّ - يُرَدُّ - رَدُّ - رادٌّ - مَرْدوْد - مَرَدٌّ - ارْتَدَّ - يَرْتَدُّ - تَرَدَّدَ - يَتَرَدَّدُ رَدَّ - يَرُدُّ + كائن + كائناً أو شيئاً أو أمراً: يُحَوِّله ويغير اتجاه مسيره: يحوِّل حركة الشيء متقدم نحوه وذلك باتجاه الخلف أو أي اتجاه آخر ﴿بل تأتيهم بغتة فتبهتهم فلا يستطيعون ردها ولا هم ينظرون﴾ رَدَّ - يَرُدُّ +
Maddenin bağlantısı

ردد رَدَّ - يَرُدُّ، رُدَّ - يُرَدُّ - رَدُّ - رادٌّ - مَرْدوْد - مَرَدٌّ - ارْتَدَّ - يَرْتَدُّ - تَرَدَّدَ - يَتَرَدَّدُ رَدَّ - يَرُدُّ + كائن + كائناً أو شيئاً أو أمراً: يُحَوِّله ويغير اتجاه مسيره: يحوِّل حركة الشيء متقدم نحوه وذلك باتجاه الخلف أو أي اتجاه آخر ﴿بل تأتيهم بغتة فتبهتهم فلا يستطيعون ردها ولا هم ينظرون﴾ رَدَّ - يَرُدُّ + كائن + أمراً: يُحَوِّله ويغير اتجاه مسيره: يحوِّل ويغير مراد الأمر ويصرفه إلى مراد آخر مختلف رَدَّ - يَرُدُّ + كائن + كائناً + بـِ شيء أو أمراًً: يُحَوِّل اتجاهه وهو مصحوب بالشيء ﴿ورد الله الذين كفروا بغيظهم لم ينالوا خيرا﴾ رَدَّ - يَرُدُّ + كائن + كائناً أو أمراً + إلى كائن: يُحَوِّله إليه: يغير اتجاهه دافعاً إياه إليه ﴿فإن تنازعتم في شيء فردوه إلى الله والرسول﴾ ﴿ولو ردوه إلى الرسول وإلى أولي الأمر منهم لعلمه الذين يستنبطونه منهم﴾ رَدَّ - يَرُدُّ + كائن + كائناً أو أمراً + جهة كائن (أسفل - أعلى - فوق كائن): يحوِّله جهة الكائن ﴿ثم رددناه أسفل سافلين﴾ رَدَّ - يَرُدُّ + كائن + شيئاً + لـِ كائن: يُحـَوِّله لأجل نفع الكائن ﴿وإن يردك بخير فلا راد لفضله﴾ رَدَّ - يَرُدُّ + كائن + كائناً أو أمراً + عن كائن أو أمر: يـُحـَّوِّله عنه: يغير اتجاهه ويصرفه بعيداً عنه ﴿ولا يرد بأسه عن القوم المجرمين﴾ ﴿ولا يزالون يقاتلونكم حتى يردوكم عن دينكم إن استطاعوا﴾ رَدَّ - يَرُدُّ + كائن + كائناً أو أمراً + على شيء: يحوله ويغير اتجاهه ومسيره ليصير متجهاً بأثره على الشيء ﴿يردوكم على أعقابكم﴾ ﴿فما الذين فضلوا برادي رزقهم على ما ملكت أيمانهم فهم فيه سواء﴾ ﴿ردوها علي﴾ ﴿ثم رددنا لكم الكرة عليهم﴾ رَدَّ - يَرُدُّ + كائن + كائناً أو أمراً + في شيء: يحول اتجاه سيره ليجعله يدخل في الشيء ﴿فردوا أيديهم في أفواههم﴾ ﴿أئنا لمردودون في الحافرة﴾ رَدَّ - يَرُدُّ + كائن + كائناً + شيئاً أو خبراً: يُحَوِّله ذاك الشيء أو الخبر: يأتي وقد كان شيئاً، ثم بعد تقابله وتفاعله مع الكائن، يؤثر عليه الكائن فيجعله يندفع بعيداً عنه وقدتغير وتحول إلى شيء آخر ﴿ود كثير من أهل الكتاب لو يردونكم من بعد إيمانكم كفارا﴾: يُحَوِّلونكم كفاراً رُدَّ - يُرَدُّ: مبني للمجهول من " رَدَّ - يَرُدُّ " رَدُّ: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل " رَدَّ - يَرُدُّ ": تحويل حركة شيء متقدم نحوه باتجاه الخلف أو أي اتجاه آخر رادٌّ: اسم فاعل صفة مشبهة من " رَدَّ - يَرُدُّ ": أصلها " رادِد " مَرْدوْد: اسم مفعول من " رَدَّ - يَرُدُّ " مَرَدٌّ: على وزن " مـَفـْعـَل" اسم فعل مصدر ميمي من " رَدَّ - يَرُدُّ ": الرد الخاص المعلوم: وهي أيضاً اسم آلة منه: الشيء أو الآلة التي تعمل أو تساعد على الرد: تعمل على صد ثم تحويل حركة الفعل باتجاه الخلف أو أي اتجاه آخر ارْتَدَّ - يَرْتَدُّ: على وزن " افتعل " من " رَدَّ - يَرُدُّ ": فعل " رَدَّ - يَرُدُّ " عندما يتم بشكل ذاتي: يقوم الشيء المتقدم بتحويل اتجاهه نحو الخلف ذاتياً بدون عامل خارجي ﴿فلما أن جاء البشير ألقاه على وجهه فارتد بصيرا﴾: تَحوّل بصيراً: صار بصيراً تَرَدَّدَ - يَتَرَدَّدُ: على وزن " تَفَعَّل - يتَفَعَّل " من " رَدَّ - يَرُدُّ ": يقوم بفعل " رَدَّ - يَرُدُّ " بشكل متكرر وذاتي: يكرر التحول من اتجاه إلى آخر عدة مرات وبدافع ذاتي: وهي كناية عن المعنى الشائع للفظ: التردد: وهو الاقدام ثم التراجع وتغيير العزم والإرادة والاتجاه عدداً من المرات واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " صد وإيقاف تقدم كائن أو مهاجم ورده وإجباره على التراجع أو التحول إلى اتجاه آخر"، وهي: صَدَّ - يَصُدُّ، صَدَع َ- يَصْدَعُ، ضَدَّ - يَضُدُّ، دَرَأَ - يَدْرَأُ، رَدَّ - يَرُدُّ، رَجَعَ - يَرْجِعُ (المتعدي) رَدَّ - يَرُدُّ + كائن + شيئاً أو أمراًً ﴿وإذا حييتم بتحية فحيوا بأحسن منها أو ردوها إن الله كان على كل شيء حسيبا(86)﴾ النساء ﴿بل تأتيهم بغتة فتبهتهم فلا يستطيعون ردها ولا هم ينظرون (40)﴾ الأنبياء رَدَّ - يَرُدُّ + كائن + كائناً + بـِ شيء أو أمراًً ﴿ورد الله الذين كفروا بغيظهم لم ينالوا خيرا وكفى الله المؤمنين القتال وكان الله قويا عزيزا(25)﴾ الأحزاب رَدَّ - يَرُدُّ + كائن + كائناً + شيئاً أو خبراً ﴿ود كثير من أهل الكتاب لو يردونكم من بعد إيمانكم كفارا حسدا من عند أنفسهم من بعد ما تبين لهم الحق فاعفوا واصفحوا حتى يأتي الله بأمره إن الله على كل شيء قدير(109)﴾ البقرة ﴿ياأيها الذين آمنوا إن تطيعوا فريقا من الذين أوتوا الكتاب يردوكم بعد إيمانكم كافرين (100)﴾ آل عمران ﴿فلما أن جاء البشير ألقاه على وجهه فارتد بصيرا قال ألم أقل لكم إني أعلم من الله ما لا تعلمون(96)﴾ يوسف رَدَّ - يَرُدُّ + كائن + كائناً أو أمراً + إلى كائن ﴿ياأيها الذين آمنوا أطيعوا الله وأطيعوا الرسول وأولي الأمر منكم فإن تنازعتم في شيء فردوه إلى الله والرسول إن كنتم تؤمنون بالله واليوم الآخر ذلك خير وأحسن تأويلا(59)﴾ النساء ﴿وإذا جاءهم أمر من الأمن أو الخوف أذاعوا به ولو ردوه إلى الرسول وإلى أولي الأمر منهم لعلمه الذين يستنبطونه منهم ولولا فضل الله عليكم ورحمته لاتبعتم الشيطان إلا قليلا(83)﴾ النساء ﴿فرددناه إلى أمه كي تقر عينها ولا تحزن ولتعلم أن وعد الله حق ولكن أكثرهم لا يعلمون (13)﴾ القصص رُدَّ - يُرَدُّ - رُدّوا + إلى ﴿هنالك تبلو كل نفس ما أسلفت وردوا إلى الله مولاهم الحق وضل عنهم ما كانوا يفترون(30)﴾ يونس ﴿ثم ردوا إلى الله مولاهم الحق ألا له الحكم وهو أسرع الحاسبين(62)﴾ الأنعام ﴿يعتذرون إليكم إذا رجعتم إليهم قل لا تعتذروا لن نؤمن لكم قد نبأنا الله من أخباركم وسيرى الله عملكم ورسوله ثم تردون إلى عالم الغيب والشهادة فينبئكم بما كنتم تعملون (94)﴾ التوبة ﴿وقل اعملوا فسيرى الله عملكم ورسوله والمؤمنون وستردون إلى عالم الغيب والشهادة فينبئكم بما كنتم تعملون (105)﴾ التوبة ﴿قل إن الموت الذي تفرون منه فإنه ملاقيكم ثم تردون إلى عالم الغيب والشهادة فينبئكم بما كنتم تعملون (8)﴾ الجمعة ﴿وما أظن الساعة قائمة ولئن رددت إلى ربي لأجدن خيرا منها منقلبا (36)﴾ الكهف ﴿قال أما من ظلم فسوف نعذبه ثم يرد إلى ربه فيعذبه عذابا نكرا (87)﴾ الكهف ﴿وممن حولكم من الأعراب منافقون ومن أهل المدينة مردوا على النفاق لا تعلمهم نحن نعلمهم سنعذبهم مرتين ثم يردون إلى عذاب عظيم (101)﴾ التوبة ﴿ثم أنتم هؤلاء تقتلون أنفسكم وتخرجون فريقا منكم من ديارهم تتظاهرون عليهم بالإثم والعدوان وإن يأتوكم أسارى تفادوهم وهو محرم عليكم إخراجهم أفتؤمنون ببعض الكتاب وتكفرون ببعض فما جزاء من يفعل ذلك منكم إلا خزي في الحياة الدنيا ويوم القيامة يردون إلى أشد العذاب وما الله بغافل عما تعملون(85)﴾ البقرة ﴿ولو ترى إذ وقفوا على النار فقالوا ياليتنا نرد ولا نكذب بآيات ربنا ونكون من المؤمنين(27)﴾ الأنعام ﴿هل ينظرون إلا تأويله يوم يأتي تأويله يقول الذين نسوه من قبل قد جاءت رسل ربنا بالحق فهل لنا من شفعاء فيشفعوا لنا أو نرد فنعمل غير الذي كنا نعمل قد خسروا أنفسهم وضل عنهم ما كانوا يفترون(53)﴾ الأعراف { بل بدا

Sîgalar(42)

Mücavir kökler104 mücavir (325 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أتي

    14 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

  2. بعد

    9 ortak ayet · Baid uzak demektir

  3. رذل

    2 ortak ayet · Rezl meyvenin döküntüsü, adisi demektir

  4. أله

    30 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  5. فضل

    5 ortak ayet · Fadl Deriden yapılan gömlektir

  6. أمن

    15 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

  7. علم

    15 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir

  8. طرف

    2 ortak ayet · Dilin ucu demektir

  9. ريب

    3 ortak ayet · “Ravb” kesik süt, “reyb” ise kesilip kesilmediği belli…

  10. وجه

    4 ortak ayet · Yüz demektir

  11. قرر

    3 ortak ayet · Küçük derelerin toplanıp durgunlaştığı göldür

  12. طوع

    5 ortak ayet · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…

Geçtiği ayetler(57)

  1. فَإِنْ كَذَّبُوكَ فَقُلْ رَبُّكُمْ ذُو رَحْمَةٍ وَاسِعَةٍ وَلَا يُرَدُّ بَأْسُهُ عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِينَ

    Geri döndürülürSeni yalanlarlarsa; de ki: Rabbımız geniş rahmet sahibidir. O’nun gücü günahkarlar güruhundan döndürülemez.

  2. حَتَّى إِذَا اسْتَيْئَسَ الرُّسُلُ وَظَنُّوا أَنَّهُمْ قَدْ كُذِبُوا جَاءَهُمْ نَصْرُنَا فَنُجِّيَ مَنْ نَشَاءُ وَلَا يُرَدُّ بَأْسُنَا عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِينَ

    Geri döndürülürNihayet o Peygamber ümitsizliğe düşüp kesinlikle yalanladıklarını sandıkları sırada, onlara yardımımız gelmiştir. Böylece dilediğimiz kurtarılmıştır. Suçlular güruhundan ise baskınımız asla geri çevrilmeyecektir.

  3. وَاللَّهُ خَلَقَكُمْ ثُمَّ يَتَوَفَّاكُمْ وَمِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِكَيْلَا يَعْلَمَ بَعْدَ عِلْمٍ شَيْئًا إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ قَدِيرٌ

    Geri döndürülürAllah sizi yaratmıştır, sonra da öldürecektir. İçinizden bir kısmı ömrünün en fena zamanına ulaştırılır ki bilirken bilmez olur. Muhakkak Allah Alim’dir, Kadir’dir.

  4. قَالَ أَمَّا مَنْ ظَلَمَ فَسَوْفَ نُعَذِّبُهُ ثُمَّ يُرَدُّ إِلَى رَبِّهِ فَيُعَذِّبُهُ عَذَابًا نُكْرًا

    Geri döndürülürDedi ki: Kim zulmederse; ona, azab edeceğiz. Sonra Rabbına döndürülür ve Rabbı; onu, görülmemiş bir azaba uğratır.

  5. … ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّكُمْ وَمِنْكُمْ مَنْ يُتَوَفَّى وَمِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِكَيْلَا يَعْلَمَ مِنْ بَعْدِ عِلْمٍ …

    Geri döndürülürEy insanlar; eğer dirilişten yana bir şüphede iseniz; gerçek şu ki: Size açıkça gösterelim diye Biz sizi; topraktan, sonra nutfeden, sonra pıhtılaşmış bir kandan, sonra da yaratılışı belli belirsiz bir çiğnem etten yarat tık. İstediğimizi belli bir süreye kadar rahimlerde tutarız. Sonra sizi bir çocuk olarak çıkarırız. Böylece yetişip erginlik çağına gelirsiniz. Kiminiz öldürülür, kiminiz de bilirken hiç bir şey bilmez olsun diye ömrünün en fena zamanına geri itilir. Yeryüzünü kupkuru olarak görürsün. Ama Biz, ona su indirdiğimiz zaman harekete geçer, kabarır ve her çeşit güzel bitkiden çift çift yetiştirir.

  6. إِلَيْهِ يُرَدُّ عِلْمُ السَّاعَةِ وَمَا تَخْرُجُ مِنْ ثَمَرَاتٍ مِنْ أَكْمَامِهَا …

    Geri döndürülürKıyamet saatının bilgisi, ancak O’na aittir. O’nun ilmi olmadıkça hiç bir meyve tomurcuklarından çıkmaz. Hiç bir dişi gebe kalmaz ve doğurmaz. Onlara: Nerede Benim ortaklarım? diye seslendiği gün derler ki: Bizden hiç bir şahid olmadığını Sana arzederiz.

Sîga sayfası: يَرُدُّوكُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökردد
YapıÜçlü
Özel DurumMükerrer (muzaaf) kök
Bağlamsal Yakın Köklerرجع, صرف, دفع
Zıt Kökمضى
Çekirdek Özet 1Bir varlığı, nesneyi veya etkiyi yöneldiği istikametten geri çevirip ilk çıktığı kaynağa ya da ters yöne sevk etme
Çekirdek Özet 2Yaratılışın kaçınılmaz olarak Allah’a döndürülmesi, hidayetten sapıp eski küfre irtidat etme veya batıl iddiaların geri püskürtülmesi
Çekirdek Özet 3Bir sisteme giren unsurun kabul edilmeyip menşe noktasına iadesi, meşruiyet kontrolü ve akışın tersine çevrilmesi yasası
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca itikadi bir suç olan dinden dönme (irtidat) ile sınırlamak ve ilahi iradenin karşı konulamaz geri dönüşümlülük nizamını gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ردGeriye doğru yöneltme, arkaya itme, engelleme ve bir hareketin önünü keserek ters istikamete çevirme ana fikrini taşır. Aynı çekirdekten türeyen ردأ arkadan destek verme ve takviye etme, ردف birinin arkasından gelip peşine takılma, ردم bir gediği arkadan kapatıp set çekme ve ردي geriye doğru yuvarlanıp helake düşme anlamlarını verir.دKökün sonuna gelen aynı cinsten ses tekrarı, geri çevirme ve engelleme eylemine süreklilik, direnç, şiddet ve eylemin doğrudan fail ile hedef arasında karşılıklı bir tepki olarak yinelenmesi karakterini kazandırmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
رİnsan başıBir hareketin başlangıç noktasını, iradeyi, ilk yönelişi veya öne doğru giden lider unsuru temsil eder.
دKapıGeçişi sağlayan veya engelleyen eşik, giriş ve sınır hareketini simgeler.
دKapıİlk eşiğin hemen ardından gelen ikinci sınır, geçişe izin vermeyen kesin bariyer ve geri püskürtme direncini ifade eder.
رددÖne doğru ilerleyen iradi veya tabii bir hareketin (ر), kapı niteliğindeki ilk sınıra (د) ulaştığında içeri alınmayıp ikinci bir kapı/bariyer direnciyle (د) karşılanması ve zorunlu olarak geldiği başa, kaynağa gerisingeri sevk edilmesidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir şeyi iterek geldiği yere geri döndürmek, yönünü çevirmek; devenin gebelik sonuna doğru memesinde sütün yeniden toplanıp eski haline dönmesi (er-ridde) ve bir talebi kabul etmeyip sahibine geri çevirmektir.
Cahiliye şiiri kullanımıLisān al-ʿArab'da nakledilen beytinde şair Melîh el-Hüzelî kökün geri çevrilemez bir kararlılığı ifade ettiğini şöyle belirtir: بَعَزْمٍ كوَقْعِ السيف لا يستقله / ضعيفٌ ولا يَرْتَدُّه الدهرَ عاذِلُ
Erken Arapça kullanımHz. Âişe vasıtasıyla nakledilen erken dönem hadis rivayetinde kabul görmeyen meşruiyet dışı amelin sahibine geri iade edilmesi şöyle ifade edilir: من عمل عملاً ليس عليه أمرنا فهو رد

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde ردد kökü, temel olarak geriye yönelme, geri çevrilme, akışın tersine dönmesi ve bir etkinin kaynağına yansıtılması anlam alanıyla temsil edilir. İbranicede yer alan radad (רדד) biçimi zemini düzlemek, yaymak, bastırıp ezmek ve boyun eğdirmek anlamlarına yoğunlaşırken, Arapçada kök ikincil bir harici baskıdan ziyade yönsel bir geri çevirmeyi, savuşturmayı ve menşee iadeyi merkeze almıştır. Süryanicede redā kökü bir yöne doğru akma, sürme ve yol alma ekseninde gelişirken Arapça formu, mükerrer yapının kazandırdığı ritmik dirençle bu akışın ters yöne kırılmasını ve başa döndürülmesini temsil eder. Arapçadaki fiziksel çekirdek, devenin doğum öncesinde sütünün yeniden memeye toplanması (er-ridde) hadisesinde görüldüğü üzere, bir halin önceki evresine geri akması ve tersine işleyen döngüsellik ile doğrudan bağlantılıdır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir nesneyi veya sözü sahibine iade etmek, savuşturmak, devenin sütünün memeye geri dönmesiKökün asıl anlamı bir etkiyi veya varlığı ilerlediği hattan kesip çıktığı kaynağa ya da gerideki durağan haline sevk etmektir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice radad (boyun eğdirmek, bastırmak), Süryanice redā (akmak, sevk edilmek)Erken Sami katmanındaki yayma ve sürme eylemi Arapçada mükerrer kök morfolojisiyle dirençle geri çevirme ve iade etme yönüne evrilmiştir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik havzada geri tepme ve geriye bükülme hareketleriVeri bulunamadıMuhtemel

Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
رددAnlamlıGeri çevirmek, iade etmekBir şeyi geldiği yöne döndürmek, savuşturmak, kabul etmemekHedef kök; Kur'an'da 59 kez geçer
دردAnlamlıDişsiz olmak, aşınmakAğızda dişlerin dökülmesi, bir nesnenin keskinliğinin gidip körelmesiKur'an'da geçmez; gerileme ve eksilme anlamıyla dolaylı temas taşır
ددرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilmiştir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
رددMerkezGeri çevirme ve iadeBir şeyi dirençle, tepkiyle veya zorunlu bir hükümle çıktığı yöne doğru geri püskürtmekİade edilen şeyin kaynağına geri gönderilmesi ve geçişin engellenmesi esastır
رجعKomşuGeri dönmeBir varlığın bizzat kendisinin isteyerek veya tabii bir döngüyle önceki yerine dönmesiردد dışarıdan bir müdahale veya tepkiyle geri çevrilmeyi de içerirken, رجع öznenin bizzat dönüşünü öne çıkarır
صرفKomşuYönünü değiştirmeBir şeyin yüzünü bir taraftan başka bir tarafa yöneltmek, akışını saptırmakصرف hedefin ille de ilk kaynağa dönmesini gerektirmez, sadece doğrultuyu değiştirir
دفعKomşuİtme ve defetmeKarşıdaki gücü kuvvet kullanarak uzaklaştırmak ve önünden savmakدفع uzaklaştırma ve çarpma gücüne odaklanırken, ردد gerisin geri kaynağına iade etmeye odaklanır
مضىZıtİlerleyip geçmeBir engelle karşılaşmadan yoluna devam etmek, akıp gitmek ve tamamlanmakGeriye çevrilmenin ve engellenmenin tam karşıtı olarak öne doğru kesintisiz akışı ifade eder

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaرددGeri çevirmek, iade etmekBir hareketi, nesneyi veya hükmü menşe noktasına doğru tersine sevk etme eylemidir.Kesin
LatinceRevertere, repellere, reddereGeri döndürmek, geri püskürtmek, geri vermekRepellere püskürtme ve reddetme yönünü, reddere ise sahibine veya aslına iade etme boyutunu karşılar.Kesin
İngilizceTo return, to repel, to revert, to rejectGeri döndürmek, püskürtmek, eski hale dönmek, reddetmekTek bir fiil kökün tüm boyutlarını taşımaz; reject iradi redde, return döngüsel iadeye, revert ise irtidat anlamına denk gelir.Güçlü
AlmancaZurückweisen, zurückkehren, erwidernGeri çevirmek, geri dönmek, karşılık vermekZurückweisen savunma ve reddetme nüansını, erwidern ise söze ve selama mukabelede bulunma boyutunu verir.Güçlü
FransızcaRenvoyer, repousser, restituerGeri göndermek, geri itmek, iade etmekRestituer emanetin iadesini karşılarken, repousser bir saldırıyı veya talebi savuşturma yönünü taşır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Cassell's Latin Dictionary, Wehr Arabic-English Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
يُرَدُّ / تُرَدُّونَAhirette Allah’a ve hesaba zorunlu iadeİnsanın ölüm ve kıyamet sonrasında kaçınılmaz olarak hakiki mevlâsına ve gaybı bilene döndürülmesi (En‘âm 6:62, Tevbe 9:94, Cum‘a 62:8)
رُدَّتْ / رُدُّوهَاSomut bir metanın veya emanetin iadesiHz. Yûsuf’un kardeşlerinin zahire bedellerinin yüklerine geri konması veya selama daha güzeliyle karşılık verilmesi (Nisâ 4:86, Yûsuf 12:65)
يَرْتَدَّ / ارْتَدُّواHidayetten sapıp küfre ve eski hale dönmeİmandan sonra dininden dönme, sırt çevirip geri gitme ve irtidat bağlamı (Bakara 2:217, Mâide 5:54, Muhammed 47:25)
مَرَدَّKaçınılmaz ve engellenemez nihai sonAllah’ın takdir ettiği azap veya kıyamet gününün hiçbir güç tarafından geri çevrilemeyeceği hükmü (Ra‘d 13:11, Rûm 30:43, Şûrâ 42:47)
يُرَدُّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِFiziksel ve zihni gerileme, ömrün son evresiİnsanın biyolojik olarak güçten düşüp çocukluktaki acziyet ve bilgisizlik haline geri döndürülmesi (Nahl 16:70, Hac 22:5)
رَدَدْنَاهُ أَسْفَلَ سَافِلِينَYaratılış gayesini kaybetme ve aşağıların aşağısına itilmeEn güzel kıvamda yaratılan insanın inkârı sebebiyle ontolojik ve ahlaki olarak en alt dereceye mahkûm edilmesi (Tîn 95:5)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAhiret, kaza-kader ve irtidatAllah’ın hükmünün geri çevrilemezliği (lâ meradde leh), insanın zorunlu olarak O’na döndürülmesi ve dinden çıkanın (mürted) uhrevi durumuİlahî iradenin mutlaklığı ve inkârın bir irtidat (geriye düşüş) olduğu tespiti
FıkıhHukuki muameleler ve ceza hukukuAyıplı malın geri verilmesi (reddü’l-ayb), gasbedilen malın iadesi, selamın iadesi ve dinden dönme cezasının sınırlarıBir akdin veya durumun önceki hukuki haline çevrilmesi ve meşruiyet dışı tasarrufların iptali
TefsirEsrâr-ı elfâz ve ayetlerin semantik tahliliردد ile رجع arasındaki fark; geri çevrilmenin iradi, cebri ve ontolojik boyutlarının ayrıştırılmasıİnsanın mebde’den meâda seyrinde yaratıcısına iadesinin ve batıl amellerin heba oluşunun izahı
HadisSünnete uygunluk kriteriSünnete ve İslam nizamına uymayan sonradan uydurulmuş işlerin reddedilmesi (fehüve radd)Meşruiyet zeminine oturmayan her türlü dini ve ameli üretimin iptal edilip sahibine savrulması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve hidayet istikametiİrtidat ve meada rücuYön tayini ve nihai hesapİman ileriye doğru tekâmül iken, imandan dönüş bir geriye savrulmadır; nihayetinde tüm varlık asıl sahibine döner.Kesin
İlmiDoğrulama ve metodolojik eleştiriMerdud bilgi ve retHata ayıklama mekanizmasıDelile dayanmayan, yöntemsel süzgeçten geçmeyen veya sistem dışı kalan önermelerin bilgi havuzuna kabul edilmeyip reddi.Güçlü
SiyasiHukuk düzeni ve meşruiyetİtiraz ve hükmü geri çevirmeOtoritenin sınırlandırılmasıİlahi nizamın üstünlüğü karşısında hiçbir beşeri gücün geri çeviremeyeceği hükümlerin varlığı ve ihtilafların Allah ve Resulüne arzı (Nisâ 4:59).Güçlü
İktisadiMülkiyet ve akit ahlakıİade, haksız kazancın reddiMülkiyetin aslına rücuuAyıplı malın veya gasp edilmiş mülkün hak sahibine iadesi; infakta cimrilik edenin rızkı geri çeviremeyeceği bilinci.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerYansıma (reflection), tersinirlik (reversibility) ve geri besleme (feedback)Bir dalganın veya parçacığın sert bir sınıra çarparak geldiği ortama geri dönmesi (optik/akustik yansıma) veya bir sistemin çıktısının girdiyi denetlemek üzere gerisin geri sisteme iletilmesi yapısıyla örtüşür.Kesin
Beşeri bilimlerGerileme (regresyon), tepki (reaksiyon) ve iade-i itibarBireyin veya toplumun kriz anlarında gelişmiş ahlaki ve zihni evrelerden önceki ilkel savunma mekanizmalarına dönmesi ya da hukukun gasp edilen hakkı asıl sahibine iade etmesi sürecidir.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca teolojik bir suç veya ceza hukuku konusu olan dinden çıkma (irtidat) kavramına indirgemek ya da sadece bir teklifi basitçe geri çevirme (ret) olarak algılamak.
Kur'an içi daha geniş anlamردد Kur’an’da varoluşsal döngünün (mebde ve mead), biyolojik gerilemenin (erzel-i ömür), ahlaki düşüşün (esfel-i sâfilîn), emanetin sahibine verilmesinin ve ilahi hükmün mutlak geri çevrilemezliğinin anahtar kavramıdır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKök daraltıldığında, Kur'an'ın ontolojik dönüş yasası, sünnete aykırı olanın meşruiyet kazanamaması ilkesi ve tarihin geriye doğru kırılma anları anlaşılamaz; ayetler sadece bireysel inanç değişimine sıkıştırılır.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlığın başlangıç noktasından çıkıp tekrar o noktaya döndürülüşünü, hidayet ile dalalet arasındaki yön çatışmasını ve ilahi iradenin önünde durulamaz kesinliğini ifade eden temel döngüsellik yasasını kurduğu için hayati öneme sahiptir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Ahirette diriliş ve hesaba çekilme sahnelerinde (En‘âm 6:62), müminleri dinlerinden döndürmek isteyen baskı gruplarını tasvir eden ayetlerde (Bakara 2:217), yaşlılık ve biyolojik zaaf anlatımlarında (Nahl 16:70) ve selam/emanet ahlakını belirleyen hüküm ayetlerinde (Nisâ 4:86).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnsanın bağımsız bir hatta sonsuza kadar ilerleyebileceği yanılgısını yıkar; insanın her halükarda ya ahlaken geriye (irtidat/esfel) ya da varoluşsal olarak zorunlu biçimde Allah’a döndürüleceğini göstererek mutlak hâkimiyetin sınırlarını çizer.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesneyi, hareketi veya sıvıyı yöneldiği istikametten geri çevirerek ilk çıktığı kaba, kaynağa veya gerisindeki zemine doğru itmek ve iade etmek.
  • Soyut anlamBir kabul, iddia veya eylemin meşruiyet yahut güç bariyerine çarparak menşeine geri savrulması, insanın ontolojik olarak yaratıcısına döndürülmesi ve hidayetten saparak eski cehalet haline irtidat etmesi.
  • Sistematik karşılıkSisteme giren yabancı veya batıl girdilerin meşruiyet filtresi tarafından dışarı atılıp sahibine iadesi; kainatta hiçbir gücün ilahi kaza ve kader vektörünü tersine çeviremeyeceği prensibi.
  • LaTeX modeliV(t)→B−V(t+Δt)  ⟹  xt→x0
  • LaTeX açıklamasıFormülde V(t) ileriye veya belirli bir hedefe doğru yönelen hareket yahut irade vektörünü temsil eder. B simgesi geçişe izin vermeyen ilahi, fıtri veya meşruiyet bariyerini (engel/eşik) gösterir. Vektörün bu engele çarpmasıyla yönü tersine döner (−V(t+Δt)). Bu sürecin nihai sonucu ise sistemin veya varlığın çıktığı başlangıç konumuna (x0) geri iade edilmesidir (xt→x0). Bu matematiksel döngü, ردد kökünün hem fiziksel iade hem de ontolojik ve ahlaki geri dönüş dinamiğini modeller.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ر