ردي

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ر-د-ي6 sîga, 56 mücavir kök, 6 ayet, 6 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.وَالْمُتَرَدِّيَةُجنفتَرَدَّىرديفَتَرْدَىخنقذكولِيُرْدُوهُمْأَرْدَاكُمْوقذزلمذبح

KökSîga 6Ayet 6Sure 6Mücavir 56

▶ Ağı aç (3B)

ردي

ر - د - ي

KÖK
  • 6 geçiş
  • 6 ayet
  • 6 sîga
  • 12 sözlük

Taş kırmaya yarayan taş veya aletdir. Parçalanmış ve dağılmış anlamı kazanmıştır.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ردى

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Taş kırmaya yarayan taş veya aletdir. Parçalanmış ve dağılmış anlamı kazanmıştır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR9.717 harf
باب الدال والراء و و ا ي معهما د و ر، د ي ر، د ر ي، د ر أ، ر أ د، ر ي د، أ ر د، ر و د، و ر د، ر د أ، ر د ي مستعملات دور: الدَوّاريُّ: الدهرُ الدَوّار بالناس، قال العجاج: والدهر بالاِنسانِ دَواريُّ ويقال: دارَ دَورةً واحدة، وهي المرَّةُ الواحدة يَدورُها. والدَّور قد يكون مصدراً في الشعر، ويكون لوثاً واحداً من دَوْر العِمامة، ودَوْرُ الحَبْلِ بالشيء، ويكون لوثاً واحداً من والدُوارُ: أن يأخُذَ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.164 harf
Madde başı: ردىابن السكيت: رَدى الفرسُ بالفتح يَرْدي رَدْياً ورَدَياناً، إذا رجَم الأرض رَجْماً بَين العَدْوِ والمشي الشديد. ورَدَيْتُ على الخمسين وأَرْدَيْتُ، أي زدتُ. ورَدَيْتُهُ: صدمته. ورَدَيْتُ الحجر بصخرةٍ أو بمِعْوَلٍ، إذا ضربْتَه بها لتكسره. والمِرْدى: حجرٌ يُرمَى به، ومنه قيل للرجل الشجاع: إنّه لمِردى حروبٍ؛ وهم مَرادي الحروب. وكذلك المِرداة. والرَداةُ: الصَخرة؛ والجمع الرَدى. ورَدَيْتُهُ بالحجارة
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok25.668 harf
Madde başı: ردىد ر ( وايء ) دور ، دير ، درى ، أدر ، درأ ، ردى ، ورد ، ودر ، ردأ ، رود ، ريد ، رأد : ( مستعملة ) . ( دور دير ) : قال الليث : الدَوَّارِيُّ : الدَّهر الدَّوَّارُ بالإنسان . قال العجاج : والدهرُ بالإنسان دَوّارِيُّ . ويقال : دَارَ دَوْرَةً واحدة ، وهي المرَّة الواحدةُ يَدُورها ، والدَّوْرُ قد يكون مَصدراً في الشعر ، ويكون دَوْراً واحداً من دَوْرِ العمامة . ودَوْرِ الخَيْل وغيره ، عامٌ في الأشياء
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR8.242 harf
(باب الراء والدال وما يثلثهما) (ردس) الراء والدال والسين أُصَيلٌ يدلُّ على ضربِ شيءٍ بشيء. يقال ردَسْتُ الأرض بالصّخرةِ وغيرها، إذا ضربْتَها بها. والمِرْدَاس: صَخْرة عظيمة، مِفْعال من رَدَسْت. قال الأصمعيُّ: ما أدرِي أين رَدَس؟ أي ذَهب. والقياسُ واحدٌ، لأنَّ الذاهبَ يقال له: ذَهَب في الأرض، وضَرَب في الأرض. (ردك) الراء والدال والكاف ليس أصلاً، لكنهم يقولون: خَلْقٌ مُرَوْدَكٌ؛ أي سمين. قال:
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.250 harf
ر د ي أقيك من الردى وقد رديَ الشيء فهو ردٍ‏.‏ وأرداه الدهر‏.‏ قال دريد‏:‏ تنادوا فقالوا أردت الخيل فارساً فقلت أعبـد اللـه ذلكـم الـردى وأقبلوا والخيل تردي بهم‏:‏ تعـدو رديانـاً‏.‏ وارتـدى بالثـوب وتـردّى بـه‏.‏ وجـاء وعليـه الـرداء والمردى وجاؤا وعليهم الأرتدية والمرادي‏.‏ قال عبد بني الحسحاس‏:‏ لعبن ببدكداك خصيـب جنابـه وألقيـن عـن أعطافهن المراديا وهو حسن الردية‏.‏ ورديته أنا‏.‏ ورديته
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR10.736 harf
الرَّدى: الهلاكُ. رَدِيَ، بالكسر، يَرْدى رَدىً: هَلَكَ، فهو رَدٍ. والرَّدِي: الهالِكُ، وأَرْداهُ اللهُ. وأَرْدَيْتُه أَي أَهلكتُه. ورجلٌ رَدٍ: للهالك. وامرأَة رَدِيَةٌ، على فَعلةٍ. وفي التنزيل العزيز: إنْ كِدْتَ لتُرْدِينِ؛ قال الزجاج: معناه لتُهْلِكُني، وفيه: واتَّبَعَ هَواهُ فتَرْدى. وفي حديث ابن الأَكوع: فأَرْدَوْا فرَسَين فأَخَذْتُهما؛ هو من الرَّدى الهلاكِ أَي أَتْعَبُوهُما حتى أَسْقَطوهُما
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR263 harf
* ر د ي * * رَدَى * في البئر يردي بالكسر و * تَرَدَّى * إذا سقط فيها أو تهور من جبل و * الرِّدَاءُ * الذي يلبس وتثنيته رداءان ورداوان و * تَرَدَّى * و * ارْتَدَى * أي لبس الرداء و * رَدَّاهُ * غيره * تَرْدِيَةً * و * رَدِيَ * من باب صدي أي هلك و * أرْدَاهُ * غيره
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR9.800 harf
: ( ى ؛ *!رَدَى الفَرَسُ ، كرَمَى ) *!يَرْدِي ( *!رَدْياً ) ، بالفتْحِ ، ( *!ورَدَياناً ) ، بالتحْريكِ : إذا ( رَجَمَتِ ) ، كذا في النُّسخِ والصَّوابُ رَجَمَ كما هو نَصّ الصِّحاحِ أيْضاً . ونَصّ المُحْكَم : *!ورَدَتِ الخيْلُ *!رَدْياً *!ورَدَياناً : رَجَمَتْ فكأنَّه أَخَذَ أَوَّل العِبارَةِ مِن الصِّحاح ثم ساقَ بسِياقِ المُحْكَم ؛ ( الأرضَ بحَوافِرِها ) في سَيْرِها وعَدْوِها ، هذا نَصُّ
Maddenin bağlantısı

: ( ى ؛ *!رَدَى الفَرَسُ ، كرَمَى ) *!يَرْدِي ( *!رَدْياً ) ، بالفتْحِ ، ( *!ورَدَياناً ) ، بالتحْريكِ : إذا ( رَجَمَتِ ) ، كذا في النُّسخِ والصَّوابُ رَجَمَ كما هو نَصّ الصِّحاحِ أيْضاً . ونَصّ المُحْكَم : *!ورَدَتِ الخيْلُ *!رَدْياً *!ورَدَياناً : رَجَمَتْ فكأنَّه أَخَذَ أَوَّل العِبارَةِ مِن الصِّحاح ثم ساقَ بسِياقِ المُحْكَم ؛ ( الأرضَ بحَوافِرِها ) في سَيْرِها وعَدْوِها ، هذا نَصُّ المُحْكَم . ( أَو

هو بينَ العَدْوِ والمَشْيِ ) . ونَصّ الجَوْهريّ عن ابنِ السِّكِّيت : رَجَمَ الأرضَ رَجْماً بَيْنَ العَدْوِ والمَشْيِ الشَّديدِ . قالَ الأصْمعيُّ : قُلْتُ لُمنْتَجِع بنِ نَبْهان : ما *!الرَّدَيانُ ؟ قالَ : عَدْوُ الحِمارِ بَيْنَ آرِيِّهِ ومُتَمَعَّكِه ، انتَهى . زادَ ابنُ سِيدَه : وقيلَ : الرَّدَيانُ : التَّقْرِيبُ . ( *!وأَرْدَيْتُها ) ، كذا في النُّسخِ والصَّوابُ : *!وأَرْدَيْتُه . وأمَّا ابنُ سِيدَه فإنَّه قالَ *!وأَرْدَاها لمَا سَبَقَ له في أَوَّل السَّياق *!رَدَتِ الخَيْل ، فساغَ له إرْجاع الضَّمِير المُؤَنَّث ، إليها بخِلافِ المصنِّف . ( و ) *!رَدَى ( الغرابُ : حَجَلَ ) ؛ كما في المُحْكَم . ( و ) *!رَدَتِ ( الجارِيَةُ ) *!رَدَياناً : ( رَفَعَتْ رِجْلاً ومَشَتْ على أُخْرى ) ؛ ونَصّ المُحْكَمْ : على آخَر ، وصَحَّح عليه الأَرْموي . ونَصّ التّهْذيبِ : ومَشَتْ على رِجْلٍ ؛ ( تَلْعَبُ . ( و ) *!رَدَى ( الشيءُ ) بالحجرِ : ( كَسَرَهُ ) ؛ كما في المُحْكَم . وفي الصِّحاحِ : رَدَى الحجرَ بصَخْرةٍ أَو بمعْولٍ : ضَرَبَهُ ليَكْسِرَه . ( و ) *!رَدَتْ ( غَنَمُهُ : رادَتْ ؛ *!كأَرْدَتْ ) ؛ نقلَهُ ابنُ سِيدَه عن الفرَّاءِ . ( و ) رَدَى ( فُلاناً : صَدَمَهُ ) كما يَصْدمُ المِعْولُ الحجرَ . ( و ) *!رَداهُ ( بحَجَرٍ : رَماهُ به ) ؛ قالَ ابنُ حِلِّزَةَ : وكأَنَّ المَنونَ *!تَرْدِي بِنَا أَعْ صَم صمَ يَنْجَابُ عَنْه العَمَاءُ ( وهو ) أَي ذلكَ الحَجَر الذي يُرْمَى به ( *!المِرْدَى ) ، كذا في النُّسخِ وهو نَصُّ الصِّحاح . والذي في المُحْكَم والتَّهْذِيبِ : *!المِرْدَاةُ وجَمْعُها *!المَرادِي وسَيأْتي قرِيباً . ( و ) *!رَدَى ( فُلانُ : ذَهَبَ ) . يقالُ : ما أَدْرِي أَيْنَ رَدَى ، أَي أَيْنَ ذَهَبَ .

( و ) يقالُ : رَدَى ( في البِئْرِ ) إذا ( سَقَطَ ) فيها ، ( *!كتَرَدَّى ) ؛ كما في الصِّحاحِ . ومنه *!المُتَرَدِّيَةُ : وهي التي تَطِيحُ في بِئْرٍ فتَموتُ . وقَوْلُه تعالى : ﴿وما يُغْني عنه مالُه إذا *!تَرَدَّى﴾ ، أَي سَقَطَ في هوَّةِ النَّارِ . وقالَ اللَّيْثُ : *!التَّرَدِّي التَّهَوُّرُ في مَهْواةٍ . ( *!وأَرْداهُ غيرُهُ ) : أَسْقَطَه ؛ ( *!ورَدَّاهُ ) *!تَرْدِيَةً مِثْل ذلكَ . ( *!ورَدِيَ ) فلانٌ ، ( كَرَضِيَ ، *!رَدًى ) ، بالقَصْرِ : ( هَلَكَ ) فهو *!رَدٍ أَي هالِكٌ . ( *!وأَرْدَاهُ ) غيرُهُ ؛ ومنه قَوْلُهُ تعالى : ﴿إنْ كِدْتَ *!لتُرْدِينِ﴾ ، أَي لتُهْلِكُني . ( *!والرِّداءُ ) ، ككِتابٍ : ( مِلْحَفَةٌ م ) مَعْرُوفَةٌ . وفي الصِّحاحِ : الذي يُلْبَسُ والجَمْعُ *!الأَرْدِيَةُ . وفي المِصْباح : *!الرِّداءُ مُذَكَّرٌ ولا يَجوزُ تَأْنِيثَه ؛ قالَهُ ابنُ الأَنْبارِي . ( *!كالرِّداءَةِ ) ، كقَوْلهم : الإِزارُ والإِزارَةُ ؛ ( *!والمِرْداةِ ) جَمْعُها *!المَرادِي ، ؛ ومنه قَوْله : لا *!يَرْتَدي *!مَرادِيَ الحرِيرِولا يُرَى بسدَّةِ الأَميرِ إلاَّ لحَلْبِ الشَّاءِ والبَعِيرِ وقال ثَعْلَب : لا واحِدَ لها . قالَ الجوهريُّ : وتَثْنِيَةُ *!الرِّداءِ *!الرِّدَاءانِ ، وإنْ شِئْتَ *!رِدَاوَانِ ، لأنَّ كلَّ اسمٍ مَهْموزٍ مَمْدودٍ فلا تَخْلُو هَمْزَتُه إمَّا أَنْ تكونَ أَصْلِيَة فتَتْرُكُها في التَّثْنِية على ما هي عليه ولا تَقْلِبها فتَقُول جَزَاآنِ وخَطَاآنِ ، وإمَّا أَنْ تكونَ للتَّأْنيثِ فتَقْلِبها في التَّثْنِيةِ واواً لا غَيْر تقول صَفْراوَانِ وسَوْداوَانِ ، وإمَّا أَنْ تكونَ مُنقلِبَة عن واوٍ أَو ياءٍ مثل كِسَاءٍ *!ورِداءٍ أَو مُلْحَقَةً مثلُ

عِلْباءٍ وجِرْباءٍ مُلْحَقةٌ بسِرْداحٍ وشِمْلالٍ ، فأَنْتَ فيها بالخيارِ إنْ شِئْتَ قَلَبْتها واواً مثْل هَمْزَةِ التّأْنيثِ فقُلْت كِساوَانِ وعِلْباوانِ *!ورِدَاوَانِ ، وإنْ شِئْتَ تَركْتَها هَمْزةً مثْل الأصْلِيَّة ، وهو أَجْوَد ، فقُلْت كِساآنِ *!ورِدَاءانِ ، والجَمْعُ أَكْسِيَةٌ *!وأَرْدِيَةٌ . ( و ) *!الرِّداءُ : ( السَّيْفُ ) . قالَ ابنُ سِيدَه : أُراهُ على التَّشْبيهِ *!بالرِّداءِ مِن المَلابِسِ ؛ قالَ مُتَمِّم : لقد كَفَّنَ المِنهالُ تحتَ *!رِدَائِه فتىً غيرَ مبْطانِ العَشِيَّاتِ أَرْوعاوكانَ المِنْهالُ قتلَ أَخاهُ مالِكاً ، وكانَ الرَّجلُ إذا قتَلَ رجُلاً مَشْهوراً وضَعَ سيفَه عليه ليُعْرفَ قاتِلُه . وفي التَّهْذيبِ : قيلَ للسَّيْفِ *!رِداءٌ لأنَّ مُتَقلِّدَه بحمائِلِه *!مُتَرَدَ به ؛ قالتِ الخَنْساءُ : وداهِيَةٍ جَرَّها جارِمٌ جعَلْتَ *!رِداءَكَ فيها خِمارَاأَي عَلَوْتَ بسَيْفِك فيها رِقابَ أَعْدائِكَ كالخِمارِ الذي يَتَجَلَّلُ الرأْسَ . ( و ) الرِّداءُ : ( القَوْسُ ) عن الفارِسِيّ ؛ لأنَّ المُتَقَلَّدَ بها *!يَتَردَّاها *!كالرِّداءِ . وفي الحدِيثِ : ( نِعْمَ *!الرِّداءُ القَوْسُ ) . قالَ ابنُ الأَثيرِ : لأنَّها تُحْمَلُ مَوْضِعَ الرِّداءِ من العاتِقِ . ( و ) الرِّداءُ : ( العَقْلُ والجَهْلُ ) ، كِلاهُما عن ابنِ الأَعْرابيّ ؛ وأَنْشَدَ : رفَعْتُ *!رِداءَ الجَهْلِ عنِّي ولم يكن يُقَصِّرُ عنِّي قَبْلَ ذاكَ *!رِداءُ ( و ) قالَ مرّةُ : الرِّداءُ كلُّ ما يُزَيِّنُك حتَّى دارِكَ وأَبِيكَ . قالَ ابنُ سِيدَه : فعلى هذا يكونُ الرِّداءُ ( ما

زانَ وماشانَ ) . قالَ المصنِّفُ : وهو ( ضِدٌّ ) ، أَي بينَ العَقْلِ والجَهْلِ وبينَ الزَّيْن والشَّيْن ، وفيه نَظَرٌ . ( و ) في حديثِ عليَ ، رضِيَ اللَّهُ تعالى عنه : ( مَنْ أَرادَ البَقاءَ ولا بَقاءَ ، فليُباكِرِ الغَداء وليُبَكِّر العَشاءَ وليُخَفِّفِ الرِّداءَ وليجد الحِذَاءَ ، وليُقِلَّ غَشيانَ النِّساءِ . قالَ ابنُ سِيدَه : الرِّداءُ هنا ( الدَّيْنُ ) . قالَ ثَعْلَب : أَرادَ لو زادَ شيء في العافِيَةِ لزادَ هذا ولا يكونِّ . وفي التَّهْذِيبِ بَعْدَ ذِكْرِ الحدِيثِ قالوا : وما تَخْفِيفُ الرِّداء في البَقاءِ ؟ قالَ : قِلَّةُ الدَّينِ . قالَ الأَزْهرِيُّ : سَمَّاه رِداءً لأنَّ الرِّداءَ يقع على المَنْكِبَيْن ومُجْتَمَعِ العُنُقِ ، والدَّيْنُ أَمانَةٌ ، والعَرَبُ تقولُ في ضمانِ الدَّيْن هذا لكَ في عُنُقِي ولازِمٌ رَقَبَتي ، انتَهَى . وزادَ ابنُ الأثير : وهي أي الرَّقَبة مَوْضِعُ الرِّداءِ . ( و ) في التَّهذِيبِ : الرِّداءُ ( الوِشاحُ . ( وتَرَدَّتِ الجارِيَةُ : توشَّحَتْ ) ؛ قالَ الأعْشى : وتَبْردُ بَرْدَ رِداءِ العَرُو سِ بالصَّيْفِ رَقْرَقْتَ فيه العَبِيرايَعْنِي به وِشاحَها المُخَلَّقَ بخَلُوق . ( و ) *!تَردَّتْ : ( لَبِسَتِ الرِّداءَ ، *!كارْتَدَتْ . ( و ) مِن المجازِ : ( هو غَمْرُ الرِّداءِ ) ، أَي ( كثيرُ المَعْرُوفِ واسِعُهُ ) ؛ نَصّ المُحْكَم : واسِعُهُ ؛ ونَصّ التَّهْذِيبِ : كثيرُهُ ؛ زادَ في المُحْكَم : وإنْ كانَ *!رِداؤُه صِغِيراً ؛ وأَنْشَدَ لكثيِّرٍ : غَمْرُ الرّداءِ إذا تَبَسَّمَ ضاحِكاً غَلِقَتْ لضِحْكَتِه رِقابُ المالِ

ويقالُ : عَيْشٌ غَمْرُ الرِّداءِ : أَي واسِعٌ خَصِيبٌ . ( و ) مِن المجازِ : هو ( خَفِيفُ الرِّداءِ ) ، أَي ( قلِيلُ العِيالِ ) لأنَّهم كالغلِّ في الرَّقَبَةِ . ( و ) أَيْضاً : خَفِيفُ ( الدِّيْنِ ) ، وقد تقدَّمَ وَجْهُه . ( *!ورَادَاهُ ) *!مُرادَاةً : ( رَاوَدَهُ ) ؛ مَقْلوبٌ عنه ؛ نقلَهُ ابنُ سِيدَه والجوهرِيُّ ، وأَنْشَدَ الطُفَيْل الغَنَويّ : يُرادَى على فأْسِ اللِّجامِ كأَنَّما *!يُرادَى به مِرْقاةُ جِذْعٍ مُشَذَّبِ ( و ) يقالُ أَيْضاً *!رَادَاهُ بمعْنَى ( دَارَاهُ ) ، حَكَاهُ أَبو عبيدٍ كما في الصِّحاحِ . وفي التهْذِيبِ : قالَ أَبو عَمْروٍ : *!رَادَيْتُ الرَّجُلَ ودَاجَيْتُه ودَالَيْتُه وفانَيْتُه بمعْنىً واحِدٍ . ( و ) *!رَادَى ( عن القَوْمِ ) *!مُرادَاةً : ( رَمَى عنهم بالحِجارَةِ . ( وفي الصِّحاحِ : رَامَى بالحِجارَةِ . ( ورجُلٌ *!رَدٍ : هالِكٌ ؛ وهي *!رَدِيَةٌ ) كفَرِحَةٍ ، كما في الصِّحاحِ وفعْلهُ *!رَدِيَ *!يَرْدَى ، كرَضِيَ وقد تقدَّمَ . ( *!والمُرْدِيُّ ، بالضَّمِّ والشدِّ ) ؛ وليسَ في نسخِ الصِّحاحِ شَدّ الياءِ ؛ ( خَشَبَةٌ تُدْفَعُ بها السَّفِينَةُ ) تكونُ بيدِ المَلاَّحِ ، ( ج *!مَرادِي ) ؛ كما في الصِّحاحِ ، وهي *!المَدارِي بلغَةِ العامَّةِ واحِدُها مَدْرَى . ( *!والرَّادِي : الأسَدُ ) لكَوْنِه يرْدِي أَي يَصْدمُ . ( *!والمَرادِي : الأُزُرُ ) . قالَ ثَعْلَب : لا واحِدَ لها . وقيلَ : واحِدُها مرْدَاةٌ ، وقد تقدَّمَ قرِيباً . ( و ) *!المَرادِي : ( قوائِمُ الإِبِلِ والفِيلِ ) ؛ كذا في النُّسخِ وهو نَصُّ الليْثِ . وفي المُحْكَم الفِيَلَة وهو على التَّشْبيهِ أَي *!بالمَرادِي التي هي الحِجارَةُ . قالَ الأزهرِيُّ : سُمِّيَتْ بذلكَ لثِقَلِها وشِدَّةِ وَطْئِها نعتٌ لها خاصَّة . ( *!والرَّداةُ : الصَّخْرَةُ ، ج *!رَدًى ) ؛

وأَنْشَدَ الجَوهرِيُّ : وقَرَّبُوا للبَيْن والتَّمَضِّي فَحْلُ مَخَاضٍ *!كالرَّدَى المُنْقَضِّوفي التَّهْذيب عن الفرَّاء : يقالُ للصَّخْرةِ *!الرَّداةُ وجَمْعُها *!رَدَياتٌ ؛ قالَ ابنُ مُقْبل : وقَافِية مثل حَدِّ الرِّدا ةِ لَمْ تَتَّرِكْ لمُجِيبٍ مَقالاوقالَ طُفَيْل : *!رَدَاةٌ تَدَلَّتْ من صُخُورِ يَلَمْلَم وممَّا يُسْتدركُ عليه : إنَّه لحَسَنُ *!الرِّدْيَةِ ؛ بالكسْرِ ، أَي *!الارْتِدَاءِ ، كالجِلْسَةِ من الجُلُوسِ ؛ نقلَهُ الجَوْهريُّ . *!وارْتَدَى فلانٌ : تَقَلَّدَ بالسَّيْفِ . *!وارْتَدَتِ الجارِيَةُ : رَفَعَتْ رِجْلاً ومَشَتْ على رِجْلٍ تَلْعَبُ ؛ نقلَهُ الأزْهرِيُّ . وفي الصِّحاحِ : *!رَدَى الغُلامُ رَفَعَ إحْدَى رِجْلَيْه وقَفَزَ بالأُخْرى . وفي المَثَلِ : كلُّ ضَبَ عنْدَه *!مِرْداتهِ ؛ وهي الصَّخْرَةُ التي يَهتدِي بها إلى حُجْرِهِ ، يُضْرَبُ للشيءِ العَتِيدِ ليسَ دُونَه شيءٌ . وقالَ النَّضْر : *!المِرْداةُ الحَجَرُ الذي لا يكادُ الرَّجُل الضَّابِطَ يَرْفَعُه بيَدَيْه *!يُرْدَى به الحَجَرُ ، والمَكانُ الغَلِيظُ يَحْفرُونَهُ فيَضْرِبُونَه به فيُلَيِّنُونَهُ ، *!ويُرْدَى به حُجْرُ الضَبِّ إذا كانَ في قَلْعةٍ فتَلِينُ القَلْعة ويَهْدِمُها ، *!والرَّدْيُ إنَّما هو رَفْعٌ بها ورَمْيٌ بها . *!والمَرادِي : المَرامِي . ويقالُ للرَّجُلِ الشُّجاعِ : إنَّه *!لمِرْدَى حُروبٍ ، وهُم *!مَرادِي . ويُشَبَّهُ *!بالمِرْداةِ الناقَةُ في الصَّلابَةِ فيُقالُ : ناقة *!مِرْداةٌ ؛ كما في الصِّحاحِ . وفي المُحْكَم : إنَّه *!لمِرْدَى خُصُومَةٍ

وحَرْبٍ : أَي صَبُورٌ عليها ، وهو مَجازٌ . *!ورَدَى على الشيءِ *!وأَرْدَى : زادَ . يقالُ : *!أَرْدَى على الخَمْسِينَ والثَّمانينَ . *!والرَّدَى : الزِّيادَةُ . يقالُ ما بَلَغَتْ *!رَدَى عَطِيّتك أَي زِيادَتك في عَطِيّتك . ويَعْجبُني رَدَى قَوْلِكَ : أَي زِيادتُه ؛ قالَ الشاعِرُ : تضمَّنَها بَناتُ الفَحْلِ عنهم فأَعْطَوْها وقد بَلَغوا *!رَدَاها *!وتَرَدَّى : وَقَعَ مِن جَبَلٍ فماتَ . *!ورَدِيَ فلانٌ في القَلِيبِ *!يَرْدَى ، كرَضِيَ ، لُغَةٌ في *!رَدَى كرَمَى ، عن أَبي زَيْدٍ . وامْرَأَةٌ هَيْفاءُ *!المُرَدَّى : أَي ضامِرَةُ موضِعِ الوِشاحِ . *!ورِداءُ الشَّبابِ : حسنُه وغَضارَتُه ونعْمَتُه . ورِداءُ الشمْسِ : حسنُها ونورُها . *!ورَدَّيْتُه *!تَرْدِيَةً : ألْبَسْتُه *!الرِّداءَ .

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok18.859 harf
Madde başı: ردىرَدِىَ 1 رَدِىَ ذ aor. يَرْدَى, inf. n. رَدًى, He (a man, TA) perished. (S, M, Msb, K.) [See an ex. in the Kur xx. 17.] ― -b2- And رَدِىَ (AZ, T, M, and so in a copy of the S,) aor. يَرْدَى, (AZ, T,) inf. n. رَدًى; (M;) or رَدَى; (K, and so in copies of the S;) or both of these verbs; aor. of the latter يَرْدِى; (TA;) and ↓ تردّى; (S, M, K;) He fell into a well: (AZ, * T, * S, K:) or he tumbled
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.168 harf
رَدَى رَدَى I ( n. ac. رَدْي 1 , رَدَيَاْن 36 ), a. Went at a moderate pace; trotted. b. Went away; disappeared, vanished. c. Hopped. d. Increased; multiplied. e. [ Ala ], Increased beyond, exceeded. f. [ acc. & Bi ], Struck, battered with ( a stone ). g. [ Fī ], Fell into ( well ). رَدِيَ رَدِيَ A ( n. ac. رَدًى [ 4 ] ), a. Perished. رَدَّيَ رَدَّيَ II , a. Threw down.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok24.325 harf
ردي رَدِيَ - يَرْدَى - أَرْدَى - يُرْدِي - تَرَدَّى - يَتَرَدَّى - مُتَرَدِّي - مُتَرَدِّيَة رَدِيَ - يَرْدَى + الكائن + من مكان + إلى مكان أو في مكان: يسقط ويهوي من مكان عال فيتحطم أو يموت: يسقط ويهوي الكائن أو الشيء من مكان عال إلى آخر منخفض، فيصاب بأذى شديد، يقرب من خرابه (للشيء) أو هلاكه وموته الوشيك (للكائن) أَرْدَى - يُرْدِي: على وزن "
Tamamını oku

Sîgalar(6)

Mücavir kökler56 mücavir (71 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. خنق

    1 ortak ayet · Haneke (Kef) çene demektir

  2. ذكو

    1 ortak ayet · Kestiniz

  3. نطح

    1 ortak ayet · Ve toslanan

  4. وقذ

    1 ortak ayet · Ve vurularak öldürülen

  5. جنف

    1 ortak ayet · Ecnef kambur demektir

  6. خمص

    1 ortak ayet · Hames yumuşak toprağa ayak basılınca toprakta meydana gelen…

  7. زلم

    1 ortak ayet · Kumar oku (Şans aracı, zar gibi) demektir

  8. خنزر

    1 ortak ayet · Domuz

  9. كمل

    1 ortak ayet · Tam

  10. هلل

    1 ortak ayet · Boğazlandı

  11. دين

    2 ortak ayet · Dane, inek yavrusuna denir

  12. ذبح

    1 ortak ayet · Zebih kesilmiş hayvan demektir

Geçtiği ayetler(6)

  1. وَذَلِكُمْ ظَنُّكُمُ الَّذِي ظَنَنْتُمْ بِرَبِّكُمْ أَرْدَاكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ مِنَ الْخَاسِرِينَ

    Sizi yuvarladıİşte Rabbınızı böyle sanmanız sizi mahvetti de hüsrana uğrayanlardan oldunuz.

Sîga sayfası: لِيُرْدُوهُمْ
Sîga sayfası: وَالْمُتَرَدِّيَةُ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökردي
YapıÜçlü kök
Özel DurumNakıs (lâmü'l-fiili illetli / yâ'lı)
Bağlamsal Yakın Köklerهلك, سقط, كبب
Zıt Kökنجو
Çekirdek Özet 1Taş fırlatmak, yüksekten uçuruma veya çukura yuvarlanıp düşmek
Çekirdek Özet 2İnsanın kendi kuruntusu, hevâsı veya şirki sebebiyle helake yuvarlanması
Çekirdek Özet 3Dikey bir düşüşle telafisi mümkün olmayan çöküş ve helak mekanizması
Kritik Hata RiskiKökün salt soyut bir ölüm veya sıradan bir kayıp sanılması; dikey düşüş, uçuruma yuvarlanma ve çarpma dinamiklerinin gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ردGeri çevirmek, çarpmak, itmek, bir sınıra dayayıp püskürtmek; ردد, ردأ, ردف, ردم köklerinde görüldüğü üzere bir direnç ve yön değiştirme hareketidir.يİtme ve çarpma hareketine akışkanlık, yönelim ve yerçekimi etkisiyle ivmelenen dikey bir savrulma eklemiş; hareketi yüksek bir noktadan boşluğa fırlatılma, çukura yuvarlanma ve zemine çakılarak helak olma haline dönüştürmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
رİnsan başıBaş, tepe, üst nokta, hareketin başladığı yüksek seviye ve yönlendirici irade
دKapıGeçiş, eşik, aralıktan fırlama, tutunduğu sınırın dışına kayma
يEl ve kolİş, itici kuvvet, fırlatma eylemi, yönlendirici müdahale ve eylemin fiiliyata dökülmesi
رديİtilen başın eşikten boşluğa savrulmasıBir varlığın yüksek bir eşikten (zirveden, uçurum kenarından) dışarı doğru itilerek kontrolsüz biçimde yerçekimi boşluğuna yuvarlanması ve çakılması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir taşı veya nesneyi fırlatmak, sert bir taşı başka bir taşa vurarak parçalamak (el-mirdât), bir atlının veya hayvanın ayaklarını sertçe yere vurarak hızla koşması, yüksekten kuyuya veya uçuruma yuvarlanıp boynu kırılarak ölmek.
Cahiliye şiiri kullanımıDüreyd b. es-Sımme bir beytinde atların savurup düşürdüğü süvari için kökü kullanır: تنادوا فقالوا أردت الخيل فارسا / فقلت أعبد الله ذلكم الردي
Erken Arapça kullanımZü’r-Rımme şiirinde yabani hayvanların ve kuşların hareketini tasvir ederken kökü zıplama ve sert basış anlamında kullanır: بها السحم تردي والحمام الموشح

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça ردي kökü, kök yapısı itibarıyla Sami dillerinde fırlatmak, aşağı itmek, ayak basmak veya parçalamak anlam alanlarıyla kesişen bir mirasa dayanır. İbranicede yer alan רָדָה (radah) kökü «aşağı indirmek, boyun eğdirmek, çiğnemek, hükmetmek» anlamlarını taşırken, Süryanicede רדא (rda) kökü «yürümek, akmak, sevk etmek, terbiye amacıyla vurmak/cezalandırmak» çizgisinde semantik bir genişleme gösterir. Akadcada radû kökü «sürmek, peşine düşmek, kovalamak, sevk etmek» anlamıyla yer alır. Arapçada ise kök, hem fırlatma aleti ve sert taş anlamındaki somut aracı (el-mirdât) hem de yüksek bir uçurumdan boşluğa yuvarlanarak parçalanma (et-tereddî) ve nihai yok oluş (er-radâ) imgesini koruyarak dikey bir düşüş ve parçalanma semantiğinde yoğunlaşmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Lane’s Lexicon.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönرد çekirdeğinden türeyen fırlatma ve itme eylemiTaş fırlatmak, yüksekten aşağı devrilmek, çukura düşüp parçalanmak ve helak olmak çizgisiKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice radah (boyun eğdirmek, çiğnemek), Süryanice rda (yürütmek, sürmek, cezalandırmak), Akadca radû (sevk etmek)Dikey baskı, yere vurma, sevk edilme ve cezalandırıcı çöküş anlam alanlarının ortaklığıGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik katmanda sert darbe ve itme kökleriFiziksel olarak bir nesneyi hızla çarparak kırma veya aşağı itme eylemiMuhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Gesenius, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
رديAnlamlıYuvarlanmak, helak olmakYüksekten uçuruma düşmek, taş fırlatmak, helake uğratmakHedef kök; Kur'an'da geçer
ريدAnlamlıİstemek, aramak, gezinmekBir şeyi elde etmek için ileri atılmak, talep etmek ve dolaşmakAnlam akrabalığı hafif; Kur'an'da kök türevi geçer
دريAnlamlıBilmek, sezmek, avlamakÖrtülü veya gizli bir şeyi incelikle fark etmek, hileyle avlamakOrtak harfler; Kur'an'da geçer
ديرAnlamlıDönmek, dolaşmak, manastırBir merkez etrafında devretmek, kuşatmak, konak yeriKalb ve yer değiştirme; Kur'an'da geçmez
يردKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapçada mühmel diziliş
يدرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapçada mühmel diziliş

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
رديMerkezHelak ve düşüşYüksek bir seviyeden boşluğa, uçuruma yuvarlanarak parçalanmak ve yok olmakİtme, dikey düşüş ve ölümcül darbe unsurlarını bir arada taşır
هلكKomşuHelak ve yok oluşGenel anlamda varlığın son bulması, yok olmasıردي kökü gibi mutlaka dikey bir düşüş veya uçurum imgesi içermez
سقطKomşuDüşmekBir nesnenin yukarıdan aşağıya doğrudan yerçekimiyle inmesiردي gibi doğrudan helak, boyun kırılması ve parçalanma zorunluluğu taşımaz
كببKomşuYüzüstü devrilmekBir şeyin ters dönerek yüzü koyun kapanmasıDüşüşün yönü ve biçimine odaklanır; ردي ise uçuruma yuvarlanıp helak olmayı bildirir
نجوZıtKurtulmak, yüksekte kalmakTehlikeli çukurdan, selden veya felaketten yüksek ve emin bir yere çıkmakUçuruma yuvarlanmanın tam zıddı olarak yukarıya ve selamete erişmektir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaرديYüksekten yuvarlanarak helak olmakFiziksel düşüş ile varoluşsal çöküşü birleştiren kökKesin
LatincePraecipitare, perireUçurumdan aşağı atmak, yok olmakPraecipitare dikey ve baş aşağı düşüşü karşılar; perire ise helak boyutunu verirGüçlü
İngilizceTo hurtle down, to perish, to precipitateUçuruma yuvarlanmak, mahvolmakTo hurtle down kontrolsüz düşüşü, to perish ise sonuçtaki nihai helaki yansıtırGüçlü
AlmancaAbstürzen, umkommenUçurumdan düşmek, helak olmakAbstürzen dağdan veya yüksekten çakılmayı, umkommen mahvolmayı ifade ederGüçlü
FransızcaPrécipiter, périrBoşluğa yuvarlamak, can vermekPrécipiter yüksekten fırlatılıp düşürülmeyi bütünüyle karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَرْدَاكُمْ / لِيُرْدُوهُمْ / لَتُرْدِينِManevi ve ahlaki helake sürüklemeYanlış zannın, ortak koşulan putların veya saptırıcı yoldaşın insanı iflasa ve azaba yuvarlaması (Fussilet 41:23, En'âm 6:137, Sâffât 37:56)
فَتَرْدَىKıyametten veya haktan yüz çevirip helak olmaHevâsına uyan kimseye uyulması halinde peygamberin dahi düşeceği yıkım uyarısı (Tâhâ 20:16)
تَرَدَّىÖlüm anındaki veya cehennem çukurundaki düşüşMal biriktirip cimrilik edenin mezara, ölüme veya cehennem uçurumuna yuvarlandığı an (Leyl 92:11)
وَالْمُتَرَدِّيَةُYüksekten uçuruma düşerek ölen hayvanFıkhi bağlamda, dağdan veya duvardan yuvarlanıp boynu kırılarak murdar olan hayvan (Mâide 5:3)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamHüsran, dalalet ve ilahi cezaİnsanın kendi suizan ve şirkiyle kendi felaketini hazırlaması; sapkınlığın bir çukura yuvarlanma şeklinde tecellisiİradenin yanlış kullanımı sonucu geri dönülmez varoluşsal çöküş
FıkıhHelal ve haram gıdalarKesilmeden önce yüksek bir yerden düşüp boynu kırılarak ölen hayvanın (müteraddiye) murdar sayılmasıDikey düşüşle gelen kontrolsüz ölüm ve kanın akıtılamaması
TefsirTemsil ve mecaz tahliliتَرَدَّى ifadesinin kabre iniş, cehennem çukuruna atılış veya dünyevi çöküş manalarına dair yorumlarİnsanın hırsla biriktirdiği servetin dikey bir düşüş anında fayda vermemesi
HadisCihad, tehlikeler ve helaklerYüksekten yuvarlanarak ölmekten Allah'a sığınma duaları ve bineklerin yorgunluktan çökmesiAni, feci ve aciz bırakıcı düşüş türleri

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve istikamet çizgisiŞirk ve hevâ çukuruna yuvarlanmaSapmanın nihai varoluşsal helakle sonuçlanacağını bildirmeVahyin rehberliğini bırakan bilincin korumasız kalarak uçurumdan aşağı çakılmasıKesin
İlmiHakikat ve epistemolojiYanılgı ve zannın çöküşe yol açmasıTemelsiz bilginin sistemi imha edici rolünü göstermeZanna dayalı kuruntuların (zannüküm) insanı bilişsel ve ahlaki iflasa sürüklemesiGüçlü
SiyasiOtorite ve toplumsal düzenŞirkin ve zalim ortakların toplumu çökertmesiİktidar ortaklarının kitleleri felakete sürüklemesini engellemeSahte ilahların ve ortakların toplumları ahlaken ve fiilen çöküşe yuvarlamasıGüçlü
İktisadiServet ve infak dengesiCimrilik ve mal yığmanın faydasızlığıSermayenin insanı kurtaramayacağı düşüş eşiğini göstermeMalın mezara veya cehennem çukuruna düşen şahsa hiçbir koruma sağlayamamasıKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerYerçekimsel potansiyel enerjinin kontrolsüz kinetik enerjiye dönüşmesi ve serbest düşüş (çarpma)Bir kütlenin dengeli bir irtifadan desteğini kaybederek yerçekimi ivmesiyle aşağı hızlanması ve zemine çarparak yapısal bütünlüğünü yitirmesiGüçlü
Beşeri bilimlerAni kurumsal iflas, ahlaki dekadans ve marjinal faydanın çöküşüBireylerin veya toplumların etik dayanaklarını yitirmeleriyle birlikte çok kısa sürede kontrolsüz bir çöküş yaşamaları ve telafi edilemez biçimde dağılmalarıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca genel bir «helak olmak» ya da «ölmek» kelimesi gibi algılanıp, içerdiği kinetik hareketin (yüksekten boşluğa devrilme ve yuvarlanma) göz ardı edilmesi.
Kur'an içi daha geniş anlamردي kökü Kur'an'da sadece biyolojik ölümü değil; zihinsel sapmanın (suizan), ahlaki sapmanın (hevâya uyma) ve dini sapmanın (şirk) insanı yüksek bir şeref makamından en alçak derekeye (uçuruma) fırlatmasını anlatır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerdeki dinamik ve sarsıcı düşüş uyarısı kaybolur; örneğin Leyl suresindeki malın fayda vermeyeceği an alelade bir ölüm zannedilir, oysa ayet uçuruma veya ateşe yuvarlanış tablosunu resmetmektedir.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın günah, şirk ve hevâ kavramlarını salt soyut suçlar olarak değil; insanı yüksek bir irtifadan (fıtrat ve hidayet zirvesinden) yerçekimi kanunu gibi mutlak bir yıkımla aşağı deviren dinamik birer fırlatıcı güç olarak sunduğunu gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kibrin, mal yığmanın ve cimriliğin yerildiği ayetlerde (Leyl 92:11), vahiyden yüz çevirmenin tehlikesini bildiren uyarılarda (Tâhâ 20:16), müşriklerin zannının akıbetini açıklayan sahnelerde (Fussilet 41:23) ve haram etler fıkhında (Mâide 5:3).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Günahın sadece bir kural ihlali olduğu ve dışsal bir cezayla karşılanacağı şeklindeki sığ kanaati düzeltir; sapmanın bizzat kendi içinde düşürücü bir yerçekimi taşıdığını ve sahibini kaçınılmaz olarak helak çukuruna fırlattığını ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamYüksek bir yerden, uçurum kenarından veya sırttan kontrolsüz biçimde aşağıya yuvarlanmak, taş fırlatmak, sert zemine veya kuyuya çakılarak parçalanıp helak olmak.
  • Soyut anlamİnsanın fıtrat ve iman irtifasını terk ederek hevâ, zan veya şirk sebebiyle geri dönülemez bir manevi-ahlaki çöküşe uğraması ve varoluşsal iflasa sürüklenmesi.
  • Sistematik karşılıkSistemin dengede tutucu sınırlarının aşılmasıyla devreye giren ivmeli çöküş; hakikat zemininden kopan her yapının aşağı doğru kaçınılmaz parçalanışı.
  • LaTeX modelih(t)→0  ⟹  ΔK→∞veΦ(h0)→FextΨ0
  • LaTeX açıklamasıFormülde h(t) varlığın tutunduğu manevi veya fiziksel irtifayı temsil eder; bu irtifa sıfıra yaklaşırken (h→0), kontrolsüz kinetik enerji ve yıkım potansiyeli azamiye ulaşır (ΔK→∞). Başlangıçtaki yüksek potansiyel durum Φ(h0), dışarıdan gelen veya hevâdan kaynaklanan itici bir kuvvetle (Fext) nihai helak ve yapısal çözülme durumuna (Ψ0) yuvarlanır. Model, yüksekten çakılma ile yok oluş arasındaki doğrudan fiziksel-metafiziksel bağıntıyı simgeler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ر