رصد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ر-ص-د5 sîga, 43 mücavir kök, 6 ayet, 4 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.وَإِرْصَادًاحصرلَبِالْمِرْصَادِرضيرصدأخذقعدمَرْصَدٍسلخفرقرَصَدًاشهبحلفحيث

KökSîga 5Ayet 6Sure 4Mücavir 43

▶ Ağı aç (3B)

رصد

ر - ص - د

KÖK
  • 6 geçiş
  • 6 ayet
  • 5 sîga
  • 13 sözlük

“Rusde”, yaban hayvanın düşmesi için açılmış ve üstü kapatılmış tuzak çukurudur. Karşı tarafa görünmeden yapılan gözetlemeye “resad” denir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Rusde”, yaban hayvanın düşmesi için açılmış ve üstü kapatılmış tuzak çukurudur. Karşı tarafa görünmeden yapılan gözetlemeye “resad” denir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.864 harf
باب الصاد والدال والراء معهما ص د ر، ر ص د، ص ر د، د ر ص مستعملات صدر: الصَّدْرُ: أعلى مُقَدَّمِ كُلِّ شيءٍ، وصَدْرُ القَناةِ أعلاها، وصَدْرُ الأمر أوَّلُه. وصُدْرةُ الاِنسانِ: ما أَشَرفَ من أعلى صَدْره. والصِّدارُ: ثَوبٌ رأسُه كالمِقْنَعَةِ، وأسفلُه يُغَشِّي الصَّدْر والمَنْكِبَيْنِ تَلْبَسُه النِّساءُ. والتصدير: حَبْلٌ يُصَدَّرُ به البعير اذا جَرَّ حِمْلَه الى خَلف، فالحَبْلُ اسمه التصدير،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR635 harf
الراصِدُ للشيء: المراقِبُ له. تقول: رَصَدَه يَرْصُدُهُ رَصْداً ورَصَداً. والتَرَصُّدُ: التَرَقُّبُ. والرَصيدُ: السَبُعُ الذي يَرْصُدُ لِيثِبَ. والرَصود من الإبل: التي تَرْصُدُ شُرْبَ الإبل، ثم تشرب هي. والرَصَدُ: القَوْمُ يَرصُدون، كالحَرَس يستوي فيه الواحد ولاجمع والمؤنّث. وربَّما قالوا: أرْصادٌ. والمَرْصَد: موضع الرَصْد. الأصمعيّ: رَصَدْتُهُ أَرْصُدُه رَصْداً: ترقَّبْته. وأَرْصَدْتُ له:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR11.570 harf
ص د ر صدر ، صرد ، رصد ، درص استعمل من وجوهها : صدر ، صرد ، رصد ، درص . صدر : قال ابن المظفّر : الصَّدْرُ : أعْلى مقدَّم كلّ شيء قال : وصَدْرُ القَناة : أعْلاها . وصَدْرُ الأمر أوّله . قال : والصُّدْرةُ من الإنسان : ما أشرَفَ من أَعْلى صَدْرِه . قلتُ : ومن هذا قول امرأة طائيَّةٍ كانت تحتَ امرىء القيس ففَرِكَتْه وقالت : إني ما علمتُك إلاّ ثقيلَ الصُّدْرة ، سريع الهِراقة ، بطيءَ الإفاقة . وقال أحمد
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR2.744 harf
(باب الراء والصاد وما يثلثهما) (رصع) الراء والصاد والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على عَقْد شيءٍ بشيءٍ كالتَّزْيِين له به. يقال لِحلْية السَّيف رَصِيعةٌ، والجمع رصائع، وذلك ما كان منها مستديراً. وكل حَلْقَةِ حِلْيَةٍ مستديرةٍ : رصيعةٌ. قال الهذليّ(1):‏ ضربنَاهُمُ حتى إذا ارْبَثَّ جمعُهُمْ *** وعادَ الرَّصيعُ نُهْبَةً للحمائلِ(2)‏ ومن الباب المراصِعُ، وهي التمائِم، سمِّيت بذلك لأنها تعلَّق. ويقال رُصِعَ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR586 harf
- الرصد: الاستعداد للترقب، يقال: رصد له، وترصد، وأرصدته له. قال عز وجل: ﴿وإرصادا لمن حارب الله ورسوله من قبل﴾ [التوبة/107]، وقوله عز وجل: ﴿إن ربك لبالمرصاد﴾ [الفجر/14]، تنبيها أنه لا ملجأ ولا مهرب. والرصد يقال للراصد الواحد، وللجماعة الراصدين، وللمرصود، واحدا كان أو جمعا. وقوله تعالى: ﴿يسلك من بين يديه ومن خلفه رصدا﴾ [الجن/27]، يحتمل كل ذلك. والمرصد: موضع الرصد، قال تعالى: ﴿واقعدوا لهم كل مرصد﴾
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.103 harf
ر ص د رصدته وارتصدته وترصّدتـه نحـو رقبتـه وارتقبتـه وترقّبتـه‏:‏ قعـدت لـه علـى طريقـه أترقبـه وراصدته راقبته‏.‏ وتراصد الرجلان‏.‏ وقال ذو الرمة‏:‏ يراصدها في جوف حدباء ضيق على المرء إلا ما تخـرق حالهـا وقعدت له بالمرصد والمرصاد والمرتصد والرصد‏.‏ وقوم رصد جمع راصد نحو حرس وخدم ‏"‏ فإنـه يسلـك مـن بيـن يديـه ومـن خلفـه رصـداً ‏"‏ وفلـان يخـاف رصدا من قدّامه وطلباً من ورائه أي عدواً يرصده ‏"‏
Maddenin bağlantısı

ر ص د رصدته وارتصدته وترصّدتـه نحـو رقبتـه وارتقبتـه وترقّبتـه‏:‏ قعـدت لـه علـى طريقـه أترقبـه وراصدته راقبته‏.‏ وتراصد الرجلان‏.‏ وقال ذو الرمة‏:‏ يراصدها في جوف حدباء ضيق على المرء إلا ما تخـرق حالهـا وقعدت له بالمرصد والمرصاد والمرتصد والرصد‏.‏ وقوم رصد جمع راصد نحو حرس وخدم ‏"‏ فإنـه يسلـك مـن بيـن يديـه ومـن خلفـه رصـداً ‏"‏ وفلـان يخـاف رصدا من قدّامه وطلباً من ورائه أي عدواً يرصده ‏"‏ فمن يستمع الآن يجد له شهاباً رصداً ‏"‏ وسبع رصيد‏:‏ يرصد ليثب‏.‏ وناقة رصود‏:‏ ترصد شرب الإبل ثم تشرب‏.‏ ومـن المجـاز‏:‏ أنـا لـك بالمرصـد والمرصـاد أي لا تفوتنـي ‏"‏ إن ربـك لبالمرصـاد ‏"‏ والمنايـا للرجال بمرصد‏.‏ وقد ارصدت هذا الجيش للقتال وهذا الفرس للطراد وهذا المال لأداء الحقوق إذا أعددته لذلك وجعلته بسبيل منه‏.‏ وأرصدت لك خيراً أو شراً وأرصدت لك العقوبة‏.‏ وأنا لك مرصد بإحسانك إليّ حتى أكافئك‏.‏ وفلان يرصد الزكاة في صلة إخوانه أي يضعها فيها على أنه يعتدّ بصلتهم من الزكاة‏.‏ ولا تخطئك مني رصدات خير أو شرّ أي أكافئك بما يكون منك‏.‏ وقال كثير‏:‏ سأجزيـه بهـا رصـدات شكـر علـى عـدواء داري واجتنابـي وهي المرّات من الرصد الذي هو مصدر رصده بالمكافأة ويجوز أن يكون جمع الرصدة وهي المطرة‏.‏

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.039 harf
الراصِدُ بالشيء: الراقب له. رَصَدَه بالخير وغيره يَرْصُدُه رَصْداً ورَصَداً: يرقبه، ورصَدَه بالمكافأَة كذلك. والتَّرَصُّدُ: الترقب. قال الليث: يقال أَنا لك مُرْصِدٌ بإِحسانك حتى أُكافئك به؛ قال: والإِرصاد في المكافأَة بالخير، وقد جعله بعضهم في الشر أَيضاً؛ وأَنشد: لاهُمَّ، رَبَّ الراكب المسافر، احْفَظْه لي من أَعيُنِ السواحر، وحَيَّةٍ تُرْصِدُ بالهواجر فالحية لا تُرْصِدُ إِلا بالشر. ويقال للحية
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR346 harf
* ر ص د * * الرَّاصِدُ * للشيء الراقب له وبابه نصر و * رَصَداً * أيضا بفتحتين و * التَّرَصُدُ * الترقب و * الرَّصَدُ * أيضا بفتحتين القوم يرصدون كالحرس يستوي فيه الواحد والجمع والمؤنث وربما قالوا * أرْصَادٌ * و * المَرْصَدُ * بوزن المذهب موضع الرصد و * أرْصَدَهُ * لكذا أعده له وفي الحديث ﴿إلا أن أرصدة لدين علي﴾ و * المِرْصَادُ * بالكسر الطريق
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.217 harf
رصده بالخير وغيره، يرصده رصدا، بفتح فسكون، على القياس ورصدا، محركة، على غير قياس، كالطلب ونحوه: رقبه، فهو راصد، كترصده، وارتصده. والراصد بالشيء: الراقب به ولذلك سمي به الأسد. والرصيد: السبع الذي يرصد الوثوب، أي يترقب ليث. والرصود، كصبور: ناقة ترصد شرب غيرها من الإبل لتشرب هي، وفي الأساس، والمحكم: ثم تشرب هي. وروى أبو عبيد، عن الأصمعي، والكسائي: رصدت فلانا أرصده، إذا ترقبته. وأرصدت له: أعددت. قلت:
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR9.721 harf
رَصَدَهُ 1 رَصَدَهُ ذ , (As, S, A, Msb, K,) aor. رَصُدَ , (As, S, Msb,) inf. n. رَصْدٌ (S, Msb, K) and رَصَدٌ; (S, K;) and ↓ ارتصدهُ, (A,) and ↓ ترصّدهُ, (S, * K,) or لَهُ ↓ ترصّد, (A,) He sat [or lay in wait] for him in the road, or way: [see رَصَدٌ:] (A, Msb:) or he watched, or waited, for him; (As, S, K;) and so ↓ راصدهُ, (A,) and لَهُ ↓ ارصد: (L:) [or] you say, رَصَدَهُ بَِالخَيْرِ
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR942 harf
رَصَدَ رَصَدَ U ( n. ac. رَصْد 1 , رَصَد 4 ), a. Watched, observed. b. [ La ], Lay in wait for; waylaid. أَرْصَدَ أَرْصَدَ IV a. [ acc. & La ], Prepared, made ready for. تَرَصَّدَ تَرَصَّدَ V , a. see I (a) . رَصْد رَصْد 1 , a. Observation, scrutiny; inspection; superintendence; attention; watch. b. Balance ( of an account ). رَصْدَة رَصْدَة 1t , ( pl. رِصَاْد 23 ), a. Shower,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR16.600 harf
رصد رَصَدَ - يَرْصُدُ - رَصَد - مَرْصَد - مِرْصَاد - أَرْصَدَ - يُرْصِدُ - إِرْصاد - - إِرْصاداً رَصَدَ - يَرْصُدُ + كائن + كائناً أو شيئاً أو أمراً: يكمن له: يقف على أهبة الاستعداد: كمن له يترقبه حتى يحين الوقت المناسب ليناله بفعله: يكمن في مكان ثابت ومحصن وآمن، وينظر ويرقب منه خصماً أو عدواً أو أمراً، متحيناً الفرصة للانقضاض عليه رَصَد:
Tamamını oku

Sîgalar(5)

Mücavir kökler43 mücavir (51 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. قعد

    2 ortak ayet · Temel demektir

  2. سلخ

    1 ortak ayet · Hemen soyundu

  3. وجد

    2 ortak ayet · Su birikintisidir

  4. شهب

    1 ortak ayet · Gök taşı demektir

  5. حصر

    1 ortak ayet · Hisar kale duvarı demektir

  6. حرب

    1 ortak ayet · Harbe mızrak ucu demektir

  7. حلف

    1 ortak ayet · Hilye süs demektir

  8. سلك

    1 ortak ayet · Sülük demektir

  9. شهر

    1 ortak ayet · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir

  10. أخذ

    2 ortak ayet · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…

  11. خلو

    1 ortak ayet · Haliy : Boş arı kovanıdır

  12. حيث

    1 ortak ayet · Hayese sürülmüş tarla demektir

Geçtiği ayetler(6)

  1. وَأَنَّا كُنَّا نَقْعُدُ مِنْهَا مَقَاعِدَ لِلسَّمْعِ فَمَنْ يَسْتَمِعِ الْآنَ يَجِدْ لَهُ شِهَابًا رَصَدًا

    GözetleyiciDoğrusu biz; göğün dinlenebileceği bir yerinde oturmuştuk; ama şimdi kim onu dinleyecek olursa, kendisini gözetleyen bir alev buluyor.

  2. إِلَّا مَنِ ارْتَضَى مِنْ رَسُولٍ فَإِنَّهُ يَسْلُكُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَمِنْ خَلْفِهِ رَصَدًا

    GözetleyiciAncak beğenip seçtiği bir peygamber müstesnadır. Çünkü onun önünden ve ardından gözcüler koyar.

Sîga sayfası: لَبِالْمِرْصَادِ
Sîga sayfası: وَإِرْصَادًا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökرصد
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerرقب, كمن, حرس
Zıt Kökغفل
Çekirdek Özet 1Bir güzergâh veya geçit üzerinde hedefin hareketini kollamak üzere gizlenip tetikte beklemek, pusu kurmak
Çekirdek Özet 2İlahi denetimin kaçınılmazlığı, vahyî koruma çemberi ve stratejik hazırlık ile gözetleme
Çekirdek Özet 3Varlık alanındaki hiçbir eylemin ilahi teftiş ve kayıt dışı kalamayacağını bildiren mutlak denetim nizamı
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir «bakmak» veya pasif «gözetlemek» sayıp geçit tutma, pusu ve stratejik hazırlık boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
رصBirbirine kenetlenme, sıkıca yanaşma, boşluk bırakmayacak şekilde dizilme ve istiflenme; nitekim رصص kökünde taşların veya tuğlaların kurşun dökülerek birbirine kenetlenmesi ve saf tutulması anlamı esastır.دDevamlılık, sınır koyma ve bir hatta çakılıp kalma niteliği taşıyan د harfinin eklenmesiyle, kenetlenmiş ve gizlenmiş dikkat hali belirli bir güzergâha veya geçide yöneltilmiş; pusu kurarak bir hedefin yolunu gözetleme ve stratejik bekleme anlamı somutlaşmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
رİnsan başıBilinç, dikkat, öncelik ve gözlem merkezini temsil eder; hedefe yönelen zihinsel odaklanmayı kurar.
صAv kancası / pusuya yatan bedenSıkışma, gizlenme, hedefin geçeceği dar hatta kapanarak avı kıstırma iradesini simgeler.
دÇadır kapısı / geçiş yoluGirilen veya geçilen sabit eşiği, belirli bir geçit ve güzergâh üzerindeki bekleme noktasını imler.
رصدBir geçidin başında odaklanmış dikkatle gizlenip pusuya yatma hareketiBilincin (ر), stratejik bir geçit veya eşik üzerine (د) gizlenerek ve kilitlenerek (ص) hedefin gelişini kollaması ve yakalama kastıyla beklemesi hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamYırtıcı hayvanın veya avcının avını yakalamak için yol üzerinde gizlenip beklemesi; yaban hayvanını düşürmek üzere kazılıp üzeri kamufle edilen tuzak çukuru (zübye / rusde); ayrıca devenin diğer develerin su içmesini kollayıp onlar çekilince içmesi (rasûd).
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye dönemi metinlerinde kök, özellikle geçitleri tutan çöl eşkıyasının (sû‘lûk) pususu, avcının gizlenme yeri veya yol kesen yırtıcı yılan tasvirlerinde yer alır. Veri bulunamadı.
Erken Arapça kullanımErken dönem şairi Zü’r-Rumme (Emevî dönemi) kökü avcının siperde gizlenerek avını kollaması bağlamında kullanır: يراصدها في جوف حدباء ضيق / على المرء إلا ما تخرق حالها

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça رصد kökü, güzergâh tutma, pusuya yatma ve bir şeyi elde etmek veya teftiş etmek üzere hazırlıklı bekleme ana semantiğine dayanır. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede doğrudan birebir üçlü ses denkliğiyle yaygın bir fiil kökü olarak tescillenmemiş olmakla birlikte, kökün içerdiği «gözetleme, pusu kurma, dikkatle kollama» manaları, güney Sami ve Arap sahasında avcılık, yol emniyeti ve kervan yollarının teftişi gibi bedevi-askeri yaşam pratikleri içinde son derece özelleşmiş bir semantik çekirdek kazanmıştır. Süryanice ve Aramicede benzer gözetleme ve tetikte bekleme fonksiyonları genellikle fonetik akraba olan diğer köklerle karşılanırken, Arapçada kök hem geçit yerini (مرصد) hem de pusuya yatan kolluk veya gözetleyici birliği (رصد) ifade eden zengin bir terminolojik gelişme göstermiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönرصدPusu kurmak, birinin geçeceği yolda gizlenip beklemek, mükafat veya ceza için hazırlık yapmak anlamlarında genişlemiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami / Arapça odaklı gelişimKuzeybatı Sami dillerinde sınırlı izler taşımakla birlikte Arapçada avcı pusu çukuru ve güzergâh denetimi üzerinden kurumsallaşmıştır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik katmanda kökün düzenli ve kesin bir dış akrabası belgelenememiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
رصدAnlamlıPusu kurmak, gözetlemekHedef kök; bir geçit üzerinde hedefin hareketini denetlemek üzere tetikte beklemektir.Kur'an'da geçer
ردصAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez
صردAnlamlıKatıksız soğuk, iç çekilmesiŞiddetli soğuk gün, bir şeyden tamamen vazgeçme veya küçük avcı bir kuş türüdür.Kur'an'da geçmez
صدرAnlamlıÖne çıkmak, geri dönmekSudan veya başlangıç noktasından dönmek, göğüs, bir işin başlangıç ve çıkış yeridir.Kur'an'da geçer
درصAnlamlıKüçük yavru, gizli yolFare veya kertenkele yavrusu; yer altındaki gizli delikler ve yollardır.Kur'an'da geçmez
دصرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik lügatlerde bu harf dizilimi mühmel sayılmıştır.Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
رصدMerkezPusuda gözetlemeBir güzergâh veya geçit üzerinde müdahale etmek üzere gizlenerek tetikte beklemeyi bildirir.Mekân ve eylem hedefli teftiş
رقبKomşuGenel gözetlemeYüksekten veya uzaktan, boynunu uzatarak durumu sürekli izlemek ve korumaktır; pusu şartı içermez.Sürekli teftiş ve koruma
كمنKomşuGizlenme / PusuYalnızca kendini gizlemeyi ve saklanmayı öne çıkarır; hedefi kollama veya denetleme vurgusu ikincildir.Saklanma hali
حرسKomşuNöbet tutmaKorunan bir varlığı dışarıdan gelecek tehlikelere karşı muhafaza etmek üzere uyanık kalmaktır.Koruma odaklı bekleyiş
غفلZıtDikkatsizlik / AymazlıkOrtamda var olan tehlikeyi veya sorumluluğu fark etmeme, teyakkuz halini tamamen terk etme durumudur.Teftiş ve teyakkuz yokluğu

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaرصدPusu kurarak gözetlemekGeçit üzerinde hedefin hareketini teftiş ve müdahale amacıyla gizlenip beklemektir.Kesin
LatinceInsidiari, observarePusuya yatmak, gözlemekInsidiari pusu ve tuzak boyutunu, observare ise dikkatli gözlemi karşılar.Güçlü
İngilizceTo ambush, to lie in wait, to surveilPusuya yatmak, gözetlemekAmbush ani yakalama kastını, surveillance ise organize ve stratejik takibi ifade eder.Güçlü
AlmancaAuflauern, beobachtenPusu kurmak, gözetlemekAuflauern yolda bekleyip baskın yapmayı, beobachten ise sürekli izlemeyi bildirir.Güçlü
FransızcaGuetter, être aux aguetsTetikte beklemek, pusu kurmakGuetter bir geçidi kollamayı, aux aguets ise en küçük hareketi yakalamak üzere uyanık olmayı verir.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
رَصَدًاVahyî güvenliği sağlayan koruyucu ve gözetleyici melekler / bekçilerCinlerin göğü dinlemesini engelleyen teyakkuzdaki güçler ve vahyin peygambere inişini kuşatan koruma çemberi; Cin 72:9, Cin 72:27.
لَبِالْمِرْصَادِKaçınılmaz ilahi denetim, teftiş ve kuşatma makamıAzgınlaşan zâlim toplumların yaptıklarının ilahi gözetimden kaçamayacağını ve hak ettikleri cezaya çarptırılacaklarını bildiren teftiş bağlamı; Fecr 89:14.
مِرْصَادًاCehennemin suçluları yakalamak için bekleyen bir pusu ve geçit yeri olmasıAhirette azgınların kaçıp kurtulamayacağı, tam güzergâhları üzerine kurulmuş kaçınılmaz tuzak ve hapis noktası; Nebe 78:21.
مَرْصَدٍDüşmanın geçebileceği stratejik kontrol noktası ve pusu yeriMüşriklere karşı askeri harekâtta yolların, geçitlerin ve kontrol noktalarının tutulması emri; Tevbe 9:5.
وَإِرْصَادًاMüslümanlar aleyhine teftiş, hazırlık ve üs kurma faaliyetiDırar Mescidi'ni inşa edenlerin daha önce Allah ve Resulü ile savaşanlara bir istihbarat ve gözetleme üssü hazırlama çabası; Tevbe 9:107.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi sıfatlar ve adaletAllah’ın «mirsâd» üzere olması vasfıyla hiçbir amelin zayi olmayacağı, zulmün karşılıksız kalmayacağı ve ilahi ilmin her şeyi kuşattığı vurgulanır.Mutlak denetim ve kaçınılmaz adalet
FıkıhHarp hukuku ve kamu güvenliğiDüşmanın yollarını kesmek, sınır boylarında gözetleme kuleleri (ribât) kurmak ve yol kesicilerin (kuttâut-tarîk) pusu eylemlerinin cezai karşılığı tartışılır.Askeri istihbarat ve sınır muhafazası
TefsirGayb ve vahiy emniyetiCin suresinde geçen kavramın vahyin koruma kalkanı olduğunu, vahyî bilginin tahrif ve sızmadan mutlak biçimde arındırıldığını açıklamakta kullanılır.Dokunulmaz vahyî muhafaza
HadisBorç ve infak hazırlığıHadislerde geçen «bir borcu ödemek için hazırlık yapmak» ifadesi çerçevesinde, kişinin bir hak sahibine hakkını vermek üzere malı kenarda hazır tutması anlamı öne çıkar.Hak ödemek için ön hazırlık yapma

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve hesap nizamıİlahi teftiş ve vahyî güvenlik duvarıKötülüğün ve tahrifatın nizamı delmesini engellemekİlahi irade varlığın geçit noktalarını tutarak nizamın kozmik ve vahyî dengesini korur.Kesin
İlmiBilgi teorisi ve doğrulamaDoğrulama kalkanı ve metodolojik filtreHatalı verinin ve safsatanın sisteme sızmasını önlemekHakikatin inşasında her aşama epistemolojik denetleyicilerin gözetiminden geçer.Güçlü
SiyasiDevlet güvenliği ve istihbaratSınır denetimi ve stratejik kontrol noktalarıDüşman sızmalarını engellemek ve kamu düzenini sağlamakİktidar, egemenlik alanının tüm giriş-çıkış yollarını kontrol altında tutmakla yükümlüdür.Kesin
İktisadiMali denetim ve rezerv yönetimiÖnceden tahsis edilmiş fon ve regülasyonBeklenmedik yükümlülükleri karşılamak ve suiistimali önlemekGelecekteki borç veya yatırımlar için kaynağın gözetilip kenara ayrılması ve haksız kazancın engellenmesidir.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGüvenlik duvarı (Firewall) / Kontrol noktası filtresiAğ sistemlerinde veri paketlerinin geçit eşiğinde denetlenerek yetkisiz veya zararlı erişimlerin durdurulması, kökün geçitte pusu kurup izinsiz geçişe izin vermeyen yapısıyla birebir örtüşür.Güçlü
Beşeri bilimlerPanoptik denetim / Kurumsal teftiş mekanizmasıHukuk ve kriminolojide suç potansiyeli taşıyan alanların sürekli gözetim altında tutulması, caydırıcılığın failin her an yakalanabileceğini bilmesi üzerine kurulmasıdır.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün anlamını yalnızca gök cisimlerini rasathanede incelemek veya teknik anlamda pasif bir «gözlemcilik» (monitoring) seviyesine indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamKökün Kur'an'daki ana ekseni sadece bakmak değil; eyleme geçmek üzere pusu kurmak, bir güzergâhı tutmak, düşmanı kıstırmak ve vahyî süreci her türlü sızmaya karşı aktif silahlı muhafızlar gibi korumaktır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAllah’ın «mirsâd» üzere oluşunun (Fecr 89:14) veya cehennemin bir «mirsâd» oluşunun (Nebe 78:21) pasif bir seyir zannedilmesi; böylece ilahi adaletin kaçınılmaz takibat, yakalama ve hesap sorma gücünün zayıf algılanması.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın ontolojik güvenlik ve adalet tasarımını temellendirir; varlık alanının ve özellikle peygamberlik/vahiy hattının başıboş bırakılmadığını, kozmik bir teyakkuz ve denetim ağıyla korunduğunu gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Gayb haberlerinin dinlenilmesini konu edinen Cin suresi ayetlerinde, ilahi hesabın kaçınılmazlığını ilan eden Fecr ve Nebe surelerinde ve münafıkların yıkıcı faaliyetlerine karşı uyanıklığı emreden Tevbe suresinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Zalimlerin eylemlerinin yanlarına kâr kalacağı veya tarihin başıboş aktığı zannını; ayrıca vahyin insan zihnine ulaşırken şeytani veya beşeri müdahalelere açık kaldığı vehmini kesin olarak çürütür.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir geçit veya av yolu üzerinde gizlenip hedefin geçişini kollamak, üzerine atılmak veya onu engellemek üzere pusuda beklemek.
  • Soyut anlamİlahi veya stratejik bir gayeyle varlığın geçiş güzergâhlarını tam denetim altına almak; sızıntıyı imkânsız kılan aktif koruma ve kaçışı engelleyen mutlak hesap sorma nizamı.
  • Sistematik karşılıkSistemin güvenlik ve hesap sınırını oluşturan, giriş-çıkışları filtreleyen ve hukuki-ahlaki sapmaları anında yakalayan denetim eşiği.
  • LaTeX modeliS={x∈T∣∃p∈P, f(x,p)=0  ⟺  x∉C}
  • LaTeX açıklamasıFormülde T, varlığın veya eylemlerin aktığı güzergâhı (zamansal ve mekânsal rotayı); P, bu güzergâh üzerinde stratejik noktalara yerleştirilmiş denetim ve pusu noktalarını (rasad/mirsâd mevkilerini); S ise bu denetimden sağ salim geçebilen meşru akışı temsil eder. Fonksiyon f(x,p), geçen unsur ile gözetleme noktası arasındaki teftiş bağıntısıdır; şayet bir eylem veya varlık ilahi/hukuki meşruiyet şartını taşımıyorsa (x∉C), pusu noktasında engellenir ve akışına son verilir. Formül, hiçbir sapkın unsurun bu kontrol eşiğini aşamayacağını sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ر