رعب
ر - ع - ب
KÖK- 5 geçiş
- 5 ayet
- 2 sîga
- 13 sözlük
“Ru’b” taşmakta olan havuz veya taşan su demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
“Ru’b” taşmakta olan havuz veya taşan su demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR5.667 harfباب العين و الرّاء والباء معهما
ع ر ب، ع ب ر، ر ع ب، ب ع ر، ر ب ع،ب ر ع مستعملات
عرب:
العرب العاربة: الصريح منهم. والأعاريب: جماعة الأعراب. ورجل عربيّ.
وما بها عَريب، أي: ما بها عربيّ.
وأعرب الرجل: أفصح القول والكلام، وهو عربانيّ اللسان، أي: فصيح. وأعرب الفرس إذا خلصت عربيّته وفاتته القرافة.
والإبل العِراب: هي العربية. والعرب المستعربة الذين دخلوا فيهم فاستعربوا وتعرّبوا.
والمرأة العَروُبُ:
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR443 harfالرُعْبُ: الخوف. تقول منه: رَعَبْتُهُ فهو مرعوبٌ، إذا أفزعته؛ ولا تقل أَرْعَبْتُهُ. والتِرْعابَةُ: الفَروقُ. والسَنامُ المُرْعَّبُ: المُقَطَّعُ والرَعيبُ: الذي يقطرُ دَسَماً. والتِرْعيبَةُ، بالكسر: القطعة من السَنامِ. ورَعَبْتُ الحوضَ: ملأتُه. وسيلٌ راعبٌ: يملأ الوادي. قال الشاعر:
بذي هَيْدَبِ أيْما الرُبى تحت وَدْفِهِ فَيرْوي وأَيْما كُلُّ وادٍ فَيرْعَـب
وسَنامٌ رَعيبٌ، أي ممتلئٌ شحماً.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok29.803 harfباب العين والراء مع الباء
عرب ، عبر ، ربع ، رعب ، برع ، بعر : مستعملات .
عرب : قال ابن المظفّر : العَرَب العاربة : الصريح منهم .
قال : والأعاريب : جماعة الأعراب .
وقال غيره : رجل عربيّ إذا كان نسبه في العرب ثابتاً وإن لم يكن فصيحاً . وجمعه العَرَب ؛ كما يقال : رجل مجوسيّ ويهوديّ ، والجمع بحذف ياء النسبة : المجوس واليهود . ورجل مُعْرِب إذا كان فصيحاً وإن كان عجميّ النسب . ورجل أعرابيّ بالألف إذا
باب العين والراء مع الباء عرب ، عبر ، ربع ، رعب ، برع ، بعر : مستعملات . عرب : قال ابن المظفّر : العَرَب العاربة : الصريح منهم . قال : والأعاريب : جماعة الأعراب . وقال غيره : رجل عربيّ إذا كان نسبه في العرب ثابتاً وإن لم يكن فصيحاً . وجمعه العَرَب ؛ كما يقال : رجل مجوسيّ ويهوديّ ، والجمع بحذف ياء النسبة : المجوس واليهود . ورجل مُعْرِب إذا كان فصيحاً وإن كان عجميّ النسب . ورجل أعرابيّ بالألف إذا كان بدويّاً صاحب نُجْعة وانتواء وارتياد للكلأ وتتبّع لمساقط الغيث ، وسواء كان من العرب أو من مواليهم . ويجمع الأعرابيّ على الأعراب والأعاريب . والأعرابيّ إذا قيل له يا عربيّ فَرِح بذاك وهَشّ له . والعربيّ إذا قيل له : يا أعرابيّ غضِب له . فمن نزل البادية أو جاور البادين وظَعَنَ بظَعنهم وانتوى بانتوائهم فهم أعراب ، ومن نزل بلاد الريف واستوطن المدن والقُرَى العربية وغيرها مما ينتمي إلى العرب فهم عرب وإن لم يكونوا فصحاء . وقول الله جلّ وعزّ : ( خَبِيرٌ قَالَتِ الاَعْرَابُ ءَامَنَّا قُل لَّمْ تُؤْمِنُواْ وَلَاكِن قُولُو ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 اْ أَسْلَمْنَا وَلَمَّا يَدْخُلِ الاِيمَانُ فِى قُلُوبِكُمْ وَإِن تُطِيعُواْ اللَّهَ وَرَسُولَهُ لاَ يَلِتْكُمْ ) ( الحُجرَات : 14 ) هؤلاء قوم من بوادي العرب قدِموا على النبي ( صلى الله عليه وسلم ) المدينة طمعاً في الصدقات لا رغبة في الإسلام ، فسمَّاهم الله الأعرابَ ، ومثلهم الذين ذكرهم الله في سورة البَحُوث : ( الاَعْرَابُ أَشَدُّ كُفْرًا وَنِفَاقًا ) ( التوبة : 97 ) الآية . قلت : والذي لا يفرق بين العرب والأعراب والعربيّ والأعرابيّ ربما تحامل على العرب بما يتأوّله في هذه الآية ، وهو لا يميز بين العرب والأعراب . ولا يجوز أن يقال للمهاجرين والأنصار : أعراب ، إنما هم عرب ؛ لأنهم استوطنوا القُرَى العربية وسكنوا المُدُن ، سواء منهم الناشىء بالبَدْو ثم استوطن القرى والناشىء بمكة ثم هاجر إلى المدينة . فإن لحقت طائفةٌ منهم بأهل البَدْو بعد هجرتهم واقتَنوا نَعَماً ورعَوا مساقط الغيث بعدما كانوا حاضرة أو مهاجرة قيل : قد تعرّبوا أي صاروا أعراباً بعدما كانوا عَرَباً . وقال أبو زيد الأنصاريّ يقال : أعرب الأعجمي إعراباً ، وتعرّب تعرُّباً واستعرب استعراباً كلّ هذا للأغْتَم دون الصبيّ . قال : وأفصح الصبِيّ في منطقه إذا فهمت ما يقول أوّلَ ما يتكلم . وأفصح الأغتم إفصاحاً مثله . ويقال للعربي : أفصِحْ لي إن كنت صادقاً أي أَبِنْ لي كلامك . قال : ويقال : عرَّبت له الكلام تعريباً وأعربته له إعراباً إذا بيَّنته له حتى لا يكون فيه حَضْرمة . قال : وفَصُح الرجل فَصَاحة وأفصح كلامُه إفصاحاً . قلت : وجعل الله جلّ وعزّ القرآن المنزَّل على النبي المرسل محمد ( صلى الله عليه وسلم ) عربياً لأنه نَسَبه إلى العرب الذين أنزله بلسانهم ، وهم النبي والمهاجرون والأنصار الذين صيغة لسانهم لغة العرب في باديتها وقراها العربيّة . وجعل النبي ( صلى الله عليه وسلم ) عربيّاً لأنه من صريح العرب . ولو أن قوماً من الأعراب الذين يسكنون البادية حضروا القُرَى العربية وغيرها وتَناءوْا معهم فيها سُمُّوا عرباً ولم يسمُّوا أعراباً . ويقال : رجل عربيّ اللسان إذا كان فصيحاً . وقال الليث : يجوز أن يقال : رجل عَرَبانيّ اللسانيّ . قال : والعرب المستعربة هم الذين دخلوا فيهم بعد فاستعربوا . وقلت أنا : المستعربة عندي : قوم من العجم دخلوا في العرب فتكلموا بلسانهم وحَكَوا هَيئاتهم وليسوا بُصَرحاء فيهم . وقال الليث : تعرّبوا مثل استعربوا . وكذلك قال أبو زيد الأنصاري . قلت : ويكون التعرّب أن يرجع إلى البادية بعدما كان مقيماً بالحَضَر فيلحَق بالأعراب . ويكون التعرّب المُقام في البادية . ومنه قول الشاعر : تعرَّب آبائي فهلاَّ وقاهم من الموت رَمْلاَ عالجٍ زَرُودِ يقول : أقام آبائي بالبادية ولم يحضروا القُرَى . وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( الثيب يُعْرب عنها لسانُها والبكر تُستأمَر في نفسها ) . وقال أبو عبيد : هذا الحرف جاء في الحديث : يُعْرِب ، بالتخفيف . وقال الفرّاء : إنما هو يُعرِّب ، بالتشديد يقال : عرَّبت عن القوم إذا تكلمت عنهم واحتججت لهم . قلت : الإعراب والتعريب معناهما واحد ، وهو الإبانة . يقال : أعرب عنه لسانُه وعَرَّب أي أبان وأفصح . ويقال : أعرِبْ عما في ضميرك أي أبِنْ . ومن هذا يقال للرجل إذا أفصح في الكلام : قد أَعْرب . ومنه قول الكميت : وجدنا لكم في آل حاميمَ آيةً تأوّلها مِنّا تَقِي ومُعْرِبُ تقِيّ : يتوقّى إظهاره حِذارَ أن يناله مكروه من أعدائكم . ومعرب أي مفصح بالحق لا يتوقّاهم . والخطاب في هذا لبني هاشم حين ظهروا على بني أميَّة ، والآية قوله جلّ وعزّ : ( الصَّالِحَاتِ قُل لاَّ أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِى ) ( الشّورى : 23 ) . وأمَّا حديث عمر بن الخطاب : ( ما لكم إذا رأيتم الرجل يخرق أعراض الناس ألاَّ تعرِّبوا عليه ) فليس هذا من التعريب الذي جاء في خبر النبي ( صلى الله عليه وسلم ) وإنما هو من قولك : عرَّبت على الرجل قولَه إذا قبَّحته عليه . قال أبو عبيد : وقال الأصمعي وأبو زيد الأنصاريّ في قوله : ( ألاَّ تعربوا عليه ) معناه : ألاَّ تفسدوا عليه ولا تقبّحوه . ومنه قول أوس بن حَجَر : ومثل ابن عَثْم إن ذُحول تُذُكّرت وقتلى تِيَاسٍ عن صِلاح تعرِّب ويروى : يعرّب . يعني أن هؤلاء الذين قُتِلوا منا ولم نتَّئر بهم ولم نقتل الثأر إذا ذكر دماؤهم أفسدت المصالحة ومنعتْنا عنها . والصِلاَح : المصالحة . وأخبرني المنذري عن ثعلب عن ابن الأعرابي أنه قال : التعريب التبيين في قوله : ( الثيب تُعرِب عن نفسها ) . قال : والتعريب : المَنْع في قول عمر : ( ألا تعربوا ) أي لا تمنعوا . وكذلك قوله : ( عن صِلاَح تعرب ) أي تمنع . قال : والتعريب : الإكثار من شرب العَرَب ، وهو الماء الكثير الصافي . قال : والتعريب : أن يتَّخذ فرساً عربيّاً . قال : والتعريب : تمريض العَرِب ، وهو الذرِب الَمعِدة . وقال أبو عبيد : وقد يكون التعريب من الفُحْش ، وهو قريب من هذا المعنى . وقال ابن عباس في قول الله جلّ وعزّ ) فَلاَ رَفَثَ وَلاَ فُسُوقَ ) ( البَقَرَة : 197 ) : وهو العرَابة في كلام العرب . قال : والعِرَابة كأنه اسم موضوع من التعريب ، وهو ما قبح من الكلام يقال منه : عرّبت وأعربت . ومنه حديث عطاء : أنه كره الإعراب للمُحْرِم . وقال رؤبة يصف نساء يجمعن العَفَاف عند الغرباء والإعراب عند الأزواج ، وهو ما يستفحش من ألفاظ النكاح والجماع فقال : والعُرْبُ في عفافة وإعراب وهذا كقولهم : خير النساء المتبذِلة لزوجها ، الخِفرة في قومها ، والعُرُب : جمع العَرُوب من قول الله جلّ وعزّ : ( أَبْكَاراً عُرُباً أَتْرَاباً ) ( الواقعة : 37 ) وهن المتحبّبات إلى أزواجهنّ . وقيل : العُرُب الغَنِجات . وقيل : العُرُب المغتَلمات ، وكلّ ذلك راجع إلى معنى واحد . وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي : العَرُوب من النساء : المطيعة لزوجها المتحبّبة إليه . قال : والعَرُوب أيضاً : العاصية لزوجها ، الخائنة بفرجها ، الفاسدة في نفسها . وأنشد : فما خلفٌ من أم عمران سَلْفَعٌ من السود ورهاءُ العنان عَروبُ وقال مجاهد في قول الله جلّ وعزّ : ( أَبْكَاراً عُرُباً أَ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR9.932 harf(باب الراء والعين وما يثلثهما)
(رعف) الراء والعين والفاء أصلٌ واحد يدلُّ على سَبْق وتقدُّم. يقال فَرَسٌ راعفٌ: سابقٌ متقدِّم. ورَعَف فلانٌ بفرسِهِ الخيلَ، إِذا تقدَّمها. قال الأعشى:
به تَرْعُفُ الألْفَ إِذْ أُرْسِلَتْ *** غَداةَ الصّباح إذا النَّقْعُ ثارا([1]) ومن الباب رَعَفْت ورَعُفت([2]). والرُّعاف فيما يقال: الدّمُ بعينه. والأصل أنّ الرُّعاف ما يُصيب الإنسانَ من ذلك، على فُعال، كما يقال
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR419 harf- الرعب: الانقطاع من امتلاء الخوف، يقال: رعبته فرعب رعبا، فهو رعب، والترعابة: الفروق. قال تعالى: ﴿وقذف في قلوبهم الرعب﴾ [الأحزاب/26]، وقال: ﴿سنلقي في قلوب الذين كفروا الرعب﴾ [آل عمران/ 151]، ﴿ولملئت منهم رعبا﴾ [الكهف/18]، ولتصور الامتلاء منه قيل: رعبت الحوض: ملأته، وسيل راعب: يملأ الوادي، وباعتبار القطع قيل: رعبت السنام: قطعته. وجارية رعبوبة: شابة شطبة تارة (الشطبة: الحسنة، والتارة: الممتلئة
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR515 harfر ع ب
هو مرعوب وقد رعبته رعباً.
وفعل ذلك رعباً لا رغباً أي خوفاً لا رغبة.
ورجل ترعابه: فروقة.
وتقول: هو في السلم تلعابه وفي الحرب ترعابه.
وامرأة رعبوبة: شطبة تارة ونساء رعابيب.
ومن المجاز: سيل راعب: يرعب بكثرته وسعته وملئه الوادي ومنه رعبت الحوض.
ملأته.
وحسـيٌ متراعـب ومتلقـم: واسـع يأخـذ المـاء الكثيـر الجـم.
وحمام راعبي: شديد الصوت قوية في تطريبه يروع
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR3.805 harfالرُّعْبُ والرُّعُبُ: الفَزَع والخَوْفُ.
رَعَبَه يَرْعَبُه رُعْباً ورُعُباً، فهو مَرْعُوبٌ ورَعِـيبٌ: أَفْزَعَه؛ ولا تَقُلْ: أَرْعَبَه ورَعَّبَه تَرْعِـيباً وتَرْعاباً، فَرَعَب رُعْباً، وارْتَعَبَ فهو مُرَعَّبٌ ومُرْتَعِبٌ أَي فَزِعٌ. وفي الحديث: نُصِرْتُ بالرُّعْبِ مَسيرةَ شَهرٍ؛ كان أَعداءُ النبـيِّ، صلى اللّه عليه وسلم، قد أَوْقَعَ اللّهُ في قلوبِهمُ الخَوْفَ منه، فإِذا كان بينَه وبينَهم
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR98 harf* ر ع ب * * الرُّعْبُ * الخوف * رَعَبَهُ * يرعبه كقطعه يقطعه * رُعْباً * بالضم أفزعه ولا تقل أرعبه
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.647 harfالرعب بالضم أورده الجوهري، وابن القطاع، والسرقسطي وابن فارس وبضمتين هما لغتان، الأصل الضم والسكون تخفيف، وقيل بالعكس والضم إتباع، وقيل: الأول مصدر والثاني اسم، وقيل: كلاهما مصدر، وأشار شيخنا في شرح نظم الفصيح إلى ترجيح الضم، لأنه أكثر في المصادر دون ما هو بضمتين: الفزع والخوف، وقيل: هو الخوف الذي يملأ الصدر والقلب، أشار له الراغب والزمخشري تبعا لأبي علي وابن جني، وقيل إن الرعب: أشد الخوف، رعبه
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR8.893 harfرَعَبَ
1 رَعَبَ ذ , aor. رَعَبَ , (Msb, K,) inf. n. رُعْبٌ (K, TA) and رُعُبٌ, or the latter of these is a simple subst., (TA,) or each of them is a simple subst., (Msb, TA,) and the inf. n. is رَعْبٌ; (Msb;) and رَعُبَ; and رُعِبَ, like عُنِىَ; both mentioned by 'Iyلd and Ibn-Kurkool, and the last by ISk also; (TA;) and ↓ ارتعب; (K;) He feared; he was afraid or frightened or terrified: (Msb, K,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR784 harfرَعَبَ
رَعَبَ A ( n. ac. رَعْب 1 , رُعْب 3 ),
a. Was frightened, terrified.
b. Frightened, terrified; threatened, menaced.
c. Cooed ( pigeon ).
d. Filled.
e. Cut into stripes ( camel's hump ).
رَعَّبَ
رَعَّبَ II ,
a. see I (b) , ( d ), ( e ).
أَرْعَبَ
أَرْعَبَ IV ,
a. see I (b) .
اِرْتَعَبَ
اِرْتَعَبَ VIII ,
a. see I (a) .
رَعْب
رَعْب 1 ,
a. Threat, menace.
b. Enchantment;
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR12.598 harfرعب
رَعَبَ - يَرْعَبُ - رُعْب
رَعَبَ - يَرعَبُ + الكائن + من أمر أو كائن: أخافه وأفزعه بشدة فأخرجه عن اتزانه وطوره: جعله الكائن أو الأمر يشعر بالخوف الشديد من احتمال وقوع أذى وضر به، فيميل للفرار بعيداً عنه، وهو مضطرب التفكير والحكم، مما يؤدي به إلى قيامه بأفعال خاطئة، من تخريب غير مقصود بالأشياء، أو تصرف فوضوى غير مبرر
رُعْب: على وزن "
Mücavir kökler58 mücavir (72 toplam)
- قلب
5 ortak ayet · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
- قذف
2 ortak ayet · “Kezzaf” sapan; “kızaf” atmak için alınan avucu dolduracak…
- صيص
1 ortak ayet · Kuşların arka pençesi, mahmuz demektir
- يقظ
1 ortak ayet · Uyanıklar
- بنن
1 ortak ayet · Parmak ucu demektir
- خرب
1 ortak ayet · Harab (hı) : “Herib” üzerini toprak kaplamamış, parçalanmış…
- رقد
1 ortak ayet · Rekd Lahit demektir
- وصد
1 ortak ayet · Uygun hale getirilen
- ذرع
1 ortak ayet · Zira’ (zal) : Kol demektir
- كلب
1 ortak ayet · Onların köpeği
- حسب
2 ortak ayet · Hisbe okun nişangah kısmına denir
- أهل
2 ortak ayet · Hilal yeni ay demektir
Geçtiği ayetler(5)
سَنُلْقِي فِي قُلُوبِ الَّذِينَ كَفَرُوا الرُّعْبَ بِمَا أَشْرَكُوا بِاللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَانًا وَمَأْوَاهُمُ النَّارُ وَبِئْسَ مَثْوَى الظَّالِمِينَ
Şiddetli korku hissiHakkında hiçbir delil indirilmediği şeyi Allah’a eş tuttuklarından dolayı küfredenlerin kalblerine korku salacağız. Onların varacağı yer, ateştir. Ne kötüdür o zalimlerin varacağı yer.
… فَثَبِّتُوا الَّذِينَ آمَنُوا سَأُلْقِي فِي قُلُوبِ الَّذِينَ كَفَرُوا الرُّعْبَ فَاضْرِبُوا فَوْقَ الْأَعْنَاقِ وَاضْرِبُوا مِنْهُمْ كُلَّ بَنَانٍ
Şiddetli korku hissiHani Rabbın, meleklere: Ben sizinleyim, haydi iman edenlere sebat verin, diye vahyetmişti. Ben, küfretmiş olanların kalblerine korku salacağım. Artık siz de vurun boyunlarının üstüne, vurun tüm parmaklarına.
وَأَنْزَلَ الَّذِينَ ظَاهَرُوهُمْ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ مِنْ صَيَاصِيهِمْ وَقَذَفَ فِي قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ فَرِيقًا تَقْتُلُونَ وَتَأْسِرُونَ فَرِيقًا
Şiddetli korku hissiEhl-i kitabdan onlara destek olanları, kalelerinden indirdi. Ve kalblerine korku saldı. Onlardan kimini öldürüyor, kimini de esir alıyordunuz.
… اللَّهُ مِنْ حَيْثُ لَمْ يَحْتَسِبُوا وَقَذَفَ فِي قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ يُخْرِبُونَ بُيُوتَهُمْ بِأَيْدِيهِمْ وَأَيْدِي الْمُؤْمِنِينَ فَاعْتَبِرُوا يَاأُولِي الْأَبْصَارِ
Şiddetli korku hissiO’dur Ehl-i Kitab’tan küfretmiş olanları ilk sürgünde yurtlarından çıkarmış olan. Halbuki siz, onların çıkacaklarını sanmıştınız. Onlar da kalelerinin kendilerini Allah’tan koruyacağını sanmışlardı. Fakat Allah’ ın azabı onlara hesablamadıkları yerden geldi. Ve kalblerine korku saldı. Kendi elleriyle ve inananların elleriyle evlerini yıkıyorlardı. Ey basiret sahipleri ibret alın.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رعب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | خوف, فزع, وجل, رهب |
| Zıt Kök | أمن |
| Çekirdek Özet 1 | Bir kabı veya vadiyi taşacak derecede bütünüyle doldurmak, aşırı doluluktan ötürü bütünlüğü kesintiye uğratmak |
| Çekirdek Özet 2 | Kalbi başka hiçbir duygu ve tedbire yer bırakmayacak biçimde kaplayan, direnci kıran ve hareketsiz bırakan şiddetli dehşet hissi |
| Çekirdek Özet 3 | Dışsal savunma mekanizmalarını boşa çıkaran, iç dünyayı bütünüyle istila ederek iradeyi ve direnci içeriden çökerten psikolojik bozgun |
| Kritik Hata Riski | Kökün salt sıradan bir tedirginlik veya geçici bir çekinme sanılarak kalbi tamamen dolduran ve eylem gücünü felç eden istilacı niteliğinin gözden kaçırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رع | Titreme, sarsılma, gürleme ve içsel dalgalanmayla harekete geçme; رعد kökünde gök gürlemesi ve şiddetli sesle sarsılma, رعي kökünde canlıların yayılıp otlakta sürekli hareket halinde bulunması | ب | İçe nüfuz etme, bir sınırın veya kabın içini bütünüyle doldurarak baskı oluşturma imgesi eklenmiş; sarsıcı iç dalgalanma kalbin içini tamamen doldurup iradeyi kitleyen dehşete dönüşmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Algının, bilincin ve bedeni sevk eden en üst irade merkezinin konumu |
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | Dışarıdan gelen dehşet verici etkinin idrak edilmesi, iç kaynağın açığa çıkması |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Kalp boşluğu, göğüs kafesi veya bir sığınağın iç cidarı |
| رعب | İdrak merkezini sarsan dışsal etkinin iç mekana dolarak orayı bütünüyle istila etmesi | Bilincin kavradığı dehşetin kalbin içine dolup taşması, sığınağın içini doldurarak savunma refleksini ve hareket kabiliyetini bütünüyle felç etmesi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir havuzun suyla ağzına kadar doldurulup taşırılması رَعَبْتُ الحَوْضَ ve sel suyunun vadiyi bütünüyle doldurup taşması سَيْلٌ رَاعِبٌ; ayrıca devenin yağlı hörgücünün dilim dilim kesilerek ayrılması رَعَبْتُ السَّنَامَ |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde güvercinin boğazını doldurarak çıkardığı kesintisiz ve yüksek perdeden ötüşü el-hımâmü'r-râ'ibî الحَمَامُ الرَّاعِبِيُّ olarak anılmış, ayrıca savaşta kalbi dehşetle dolup donakalan kimseler için tır'âbe تِرْعَابَة nitelendirmesi kullanılmıştır. |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi el-Ahtal, beden dolgunluğunu ve etin kemiği bütünüyle sarmasını anlatırken şu mısraı kaydetmiştir: قَضَيْتُ لُبَانَةَ الحَاجَاتِ إِلاَّ / مِنَ البِيضِ الرَّعَابِيبِ المِلاحِ |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.
Sami etimolojik katman
Arapça رعب kökü, Sami dil ailesinin güneybatı kolunda özellikle iç doluluk, kabararak taşma ve aşırı basınç neticesinde meydana gelen içsel sarsıntı semantiğiyle belirginleşir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice/Süryanice) doğrudan r-'-b konsonant dizilimiyle birebir ses denkliği gösteren yaygın bir korku kökü tespit edilmemekle birlikte, kökün ilk iki konsonantı olan r-' çekirdeği titreme, gürleme ve dehşet bildiren fiillerle (İbranice ra'ad רָעַד "titremek, sarsılmak", ra'am רָעַם "gürlemek, öfkeyle dolmak") ortak bir fonosemantik zemin paylaşır. Arapçada kökün sonuna eklenen dudak ünsüzü b harfi, anlamı bir kabın, havuzun veya göğüs boşluğunun "içine dolma" ve "dolup taşarak tıkama" yönünde özelleştirmiştir. Nitekim klasik dilcilerin belirttiği üzere kökün temel fiziksel açılımı havuzun veya vadinin suyla dolup taşmasıdır; bu somut taşma hali kalbe uyarlandığında, korkunun nefsi başka hiçbir meşgale veya savunmaya yer bırakmayacak derecede istila etmesini anlatır. İbn Fâris'in kaydettiği korku, doldurma ve kesme şeklindeki üçlü semantik hat, Râğıb el-İsfahânî tarafından "aşırı korkuyla dolmaktan ötürü takatin kesilmesi" biçiminde mezcedilmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رعب | Doldurmak, taşırmak, parçalamak ve şiddetli korkuyla kalbi felç etmek anlam ekseninde iç türetim | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | رع / رعد / رعم | İbranice ra'ad (titremek) ve ra'am (gürlemek) kökleriyle içsel sarsıntı ve doluluk bildiren çekirdek akrabalığı | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik bağlamda doğrudan denk gelen güvenilir dış akraba biçim tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رعب | Anlamlı | Dolmak, dehşete düşmek, kesmek | Kalbin veya havuzun bütünüyle dolması, dehşetten takatin kesilmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ربع | Anlamlı | Dört sayısı, yerleşmek, bahar mevsimi | Dördüncü parçayı tamamlamak, bir mekânda baharlamak veya ikamet etmek | Kur'an'da geçer |
| عرب | Anlamlı | Açık ve fasih olmak, beyan etmek | Bir düşünceyi pürüzsüzce açığa vurmak, Arap dili | Kur'an'da geçer |
| عبر | Anlamlı | Geçmek, aşmak, ibret almak | Bir kıyıdan diğerine geçmek, görünen durumdan gizli anlama intikal etmek | Kur'an'da geçer |
| برع | Anlamlı | Üstün gelmek, yetkinleşmek | Fazilette ve ilimde akranını geride bırakıp öne çıkmak | Kur'an'da geçmez |
| بعر | Anlamlı | Hayvan gübresi, tezek | Devenin ve koyunun dışkısı, çöl hayatında iz ve yakıt göstergesi | Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رعب | Merkez | Dolup taşarak felç eden korku | Kalbi başka hiçbir duyguya yer bırakmayacak biçimde bütünüyle istila eden ve iradeyi kitleyen dehşet | İç doluluk ve irade kaybı esastır |
| خوف | Komşu | Genel korku ve kaygı hali | Gelecekte gerçekleşmesi muhtemel bir zarardan ötürü duyulan genel çekinme hali | Henüz gerçekleşmemiş bir tehlikenin zihinsel beklentisidir |
| فزع | Komşu | Ani ürperme ve sarsılma | Beklenmedik bir tehlike karşısında bedenin ve zihnin aniden paniğe kapılması | Ansızın ortaya çıkan şok anıdır, süreklilik taşımaz |
| وجل | Komşu | İçsel titreme ve hassasiyet | Saygı, heybet veya endişe ile kalbin ürpermesi ve yumuşaması | İman ve haşyet zemininde olumlu bir kalp hassasiyetidir |
| رهب | Komşu | Sakınmaya sevk eden sürekli çekinme | Karşı tarafın gücü karşısında dikkatli ve tedbirli olmaya götüren devamlı saygı ve korku | Sürekli bir bilinç ve teyakkuz durumu oluşturur |
| أمن | Zıt | Güven, sükûnet ve korkusuzluk | İçsel ve dışsal hiçbir tehlike hissetmeksizin sükûnet, huzur ve emniyet içinde olma hali | Kalbin tehlikeden arınarak mutmain olması |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رعب | Kalbi dolduran felç edici korku | İradenin çözülmesine ve direncin kırılmasına yol açan kuşatıcı dehşet | Kesin |
| Latince | Pavor, Terror, Consternatio | Şiddetli dehşet, şaşkınlık | Pavor içsel ürpermeyi, terror dışsal kaçışı, consternatio zihinsel felci karşılar; havuzun dolup taşması metaforunu içermez. | Güçlü |
| İngilizce | Dread, Terror, Overwhelming fright | Kuşatıcı dehşet, felç eden korku | Dread varlığı ezen derin korkuyu, terror şiddetli panik halini anlatır; iç mekanın bütünüyle dolması boyutunu tam vermez. | Güçlü |
| Almanca | Entsetzen, Panik, Schrecken | Dehşet, taşan korku | Entsetzen kişinin yerinden oynamasını ve dona kalmasını, Schrecken ani korkuyu karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | Terreur, Effroi, Panique | Büyük korku, dehşet | Terreur aklı ve eylemi kitleyen dehşeti, effroi derin ürpertiyi anlatır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الرُّعْبَ | Maddi güce ve kalelere rağmen kalbe indirilen psikolojik hezimet ve direnç kırılması | Savaş bağlamında düşmanın çokluğuna ve tahkimatına rağmen ilahi müdahaleyle kalplerine dehşet atılması; Âl-i İmrân 3:151, el-Enfâl 8:12, el-Ahzâb 33:26, el-Haşr 59:2 |
| رُعْبًا | Dışarıdan bakanı uzak tutan, tekinsizlik hissiyle geri püskürten ezici heybet ve caydırıcılık | Ashâb-ı Kehf'in mağaradaki durumuna muttali olanın hissedeceği ve dönüp kaçmasına neden olacak karşı konulamaz ürperti; el-Kehf 18:18 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi fiiller ve kalbe tesir | Allah'ın inkarcıların kalbine korkuyu bir fiil olarak "atması" (ilka / kazif) ve insanın iradi direncinin bu etki karşısındaki durumu | Kalpte yaratılan doğrudan ve karşı konulamaz psikolojik mağlubiyet |
| Fıkıh | Savaş hukuku ve psikolojik yıpratma | Düşmanın maneviyatını kırma, tahkimat arkasından caydırma ve savaş hilesi ile caydırıcılığın meşru sınırları | Maddi çatışmaya girmeden düşmanın teslim alınmasını sağlayan caydırıcı güç |
| Tefsir | Bedir, Uhud, Hendek ve Nadîroğulları gazveleri | Zahiri kale ve silahlara güvenenlerin iç dünyalarından nasıl çökertildiği ve kalbin fiziksel korunaklardan önceliği | Kalbi istila edip maddî korunakları işlevsiz bırakan içsel yıkım |
| Hadis | Peygamberlik özellikleri (hasâis) | Bir aylık mesafeden düşmanın kalbine korku salınarak nusrete mazhar olunması rivayeti | Fiziksel temas olmaksızın mesafeleri aşan ilahi caydırıcılık vasıtası |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve şirk psikolojisi | Şirkin doğurduğu ontolojik güvensizlik | Sığınağı olmayan nefsin dehşetle dolması | Hakkında hiçbir delil indirilmeyen şeyleri ortak koşanların kalbinde sağlam bir zemin bulunmadığı için iç dünya vehim ve dehşetle dolar. | Kesin |
| İlmi | Zihin ve idrak psikolojisi | Algı istilası ve bilişsel kilitlenme | Düşünme ve mantıklı karar alma mekanizmasını durdurma | Zihnin ani ve aşırı veri/tehlike yüklenmesi karşısında felç olması, bilişsel süreçlerin tıkanmasıdır. | Güçlü |
| Siyasi | Güvenlik ve egemenlik dengesi | Caydırıcılık ve tahkimatın çöküşü | Düşmanın savaşma iradesini fiziken karşılaşmadan yok etme | Sağlam kalelerin ve güçlü ittifakların, içerideki psikolojik direnç çöktüğünde hiçbir hükmünün kalmadığını gösteren siyasal kırılma. | Kesin |
| İktisadi | Piyasa paniği ve kriz psikolojisi | Finansal kriz anlarındaki panik dalgası | Rasyonel piyasa davranışını felce uğratarak kaçışa yöneltme | Güvensizlik ortamında belirsizliğin bütün aktörleri kaplayarak yatırımları ve ticari akışı bir anda dondurması. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Doygunluk ve taşma noktası (Saturation / Overflow) | Bir iletkenin, kabın veya depolama biriminin kapasitesinin üzerinde yük alması neticesinde sistemin normal işleyişini kesip kilitlenmesi, taşması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kolektif panik ve bilişsel felç (Cognitive Paralysis) | Tehdit algısının bireyin veya grubun başa çıkma eşiğini aşarak bütün rasyonel eylem ve savunma stratejilerini devre dışı bırakması | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramın yalnızca bireysel bir ürkme, sıradan bir fobik reaksiyon veya savaşta duyulan doğal bir endişe derecesine indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kalbi bir havuz gibi ağzına kadar doldurarak başka hiçbir tedbir, akıl yürütme veya cesarete yer bırakmayan, dışsal kaleleri ve zırhları bütünüyle hükümsüz kılan ilahi bir mağlubiyet ve caydırıcılık mekanizması olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Askeri ve siyasi zaferlerin yalnızca maddi silah ve tahkimat üstünlüğüyle açıklanması; kalpteki inanç ve itimat zafiyetinin nasıl somut bir hezimete dönüştüğünün kavranamaması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın ve toplumların en muhkem kaleler ve en donanımlı ordular arkasında bile kalplerinden fethedilebileceğini, asıl savaş meydanının göğüs boşluğu olduğunu gösterir. Maddi üstünlüğün içsel güvence olmadan bir hiç olduğunu açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Müslümanların sayıca veya teçhizatça zayıf olduğu halde zafer kazandığı ya da düşmanın tahkimatına güvendiği halde dağıldığı savaş bağlamlarında (Uhud sonrası, Hendek, Nadîroğulları kuşatması) ve Ashâb-ı Kehf kıssasında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Zaferin veya hezimetin salt askeri teknoloji ve sayısal çoklukla gerçekleştiği şeklindeki materyalist algıyı yıkar; şirkin ve temelsiz inançların kaçınılmaz olarak bir iç güvensizlik ve dehşet üreteceğini ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir havuzun, vadinin veya kabın suyla ağzına kadar dolup taşması; bu aşırı doluluk neticesinde bütünlüğün bozulması ve parçalara ayrılmasıdır.
- Soyut anlamKalbin dehşet ve korkuyla bütünüyle istila edilerek direncin, aklın ve eylem iradesinin tamamen felç olması halidir.
- Sistematik karşılıkDışsal tahkimat ve maddi güç unsurlarını anlamsız kılan, iç alemdeki bilişsel ve iradi kapasiteyi sıfırlayan caydırıcı psikolojik çöküştür.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde kalbe dolan dışsal tehdit ve dehşet yükünü, kalbin toplam psikolojik hacmini ifade eder. Tehdit yükü hacmi tamamen doldurduğunda (), kalpteki iç direnç kapasitesi () sıfıra yaklaşır ve ortaya çıkan dehşet şiddeti () sonsuza ıraklaşarak bireyin veya ordunun eylem, irade ve mukavemet gücünü () sıfıra indirger.