رفق
ر - ف - ق
KÖK- 5 geçiş
- 5 ayet
- 4 sîga
- 12 sözlük
Rifak hayvanı ayağından bağlamak için kullanılan ip demektir. Sonra dirseğe dönüşmüş, mirfak dirsek, refakat koluna girerek arkadaşlık etmekten arkadaşlık anlamına gelmiştir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Rifak hayvanı ayağından bağlamak için kullanılan ip demektir. Sonra dirseğe dönüşmüş, mirfak dirsek, refakat koluna girerek arkadaşlık etmekten arkadaşlık anlamına gelmiştir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR5.004 harfالقاف والراء والفاء معهما
ق ر ف، ف ر ق، ف ق ر، ر ف ق، ق ف ر مستعملات قرف: القِرْفُ: قشر المقل ونحوه وقشر السدر، وكل قِرْفٍ قشر.
وقَرَفتُه قَرْفاً أي نحيته عنه، وكذلك تَقْرِفُ الجلبة من القرحة. والقطعة منه قِرْفةٌ.
والقَرْفُ من الذنب، وفلان يُقْرَفُ بالسوء أي يرمى به ويظن به، واقتَرَف ذنباً أي أتاه وفعله.
وهؤلاء جميعاً قِرْفَتي أي بهم وعندهم أظن بغيتي، وسل بني فلان فإنهم قِرْفةٌ أي موضع خبره.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.126 harfالرَِفْقُ: ضدُّ العنف، وقد رَفَقَ به يَرْفُقُ. وحَكى أبو زيد: رَفَقْتُ به وأَرْفَقْتُه بمعنىً، وكذلك تَرفَّقْتُ به. ويقال أيضاً: أَرْفَقْتُهُ، أي نَفَعْتُهُ. والرُفْقَةُ: الجماعةُ تُرافِقُهمْ في سفرك. والرِفْقَةُ بالكسر مثله، والجمع رِفاقٌ. تقول منه: رافَقْتُهُ. وتَرافَقْنا في السفر. والرَفيقُ: المُرافِقُ؛ والجمع الرُفَقاءُ. فإذا تَفَرَّقْتُمْ ذهب اسم الرُفْقَةِ ولا يذهب اسم الرفيق. وهو أيضاً
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok26.568 harfق ر ف
قرف ، قفر ، رقف ، رفق ، فرق ، فقر : مستعملات .
قرف : الحرانيّ عن ابن السكيت قال : القَرْف : مصدَرُ قَرَفْت القَرْحة أقرِفها قَرْفاً ، إذا نَكَأْتَها .
أبو عبيد يقال للجُرح إذا تقشَّر قد تَقرَّف واسم الجلدة القِرْفة ، وأنشد :
عُلالَتُنا في كلِّ يومِ كريهةٍ
بأَسيافنا والقَرْحُ لم يتقرّفِ
وقال ابن السكيت : قَرَفتُ الرجلَ بالذنب قَرْفاً : إذا رميتَه به .
وقال الأصمعي : يقال : قَرَف عليه يَقْرف
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR9.033 harf(باب الراء والفاء وما يثلثهما)
(رفق) الراء والفاء والقاف أصلٌ واحدٌ يدلُّ على موافقةٍ ومقاربةٍ بلا عُنْف. فالرِّفق: خلاف العُنْف؛ يقال رفَقْتُ أْرْفُق. وفي الحديث: "إنّ الله جلّ ثناؤه يحبُّ الرِّفْق في الأمر كله".
هذا هو الأصل ثم يشتقّ منه كلُّ شيءٍ يدعو إلى راحةٍ وموافَقة. والمرفق([1]) مَِرفق الإنسان؛ لأنه يستريح في الاتِّكاء عليه. يقال ارتَفَق الرّجلُ: إذا اتَّكأ على مَِرفقه في جلوسه. ومن
(باب الراء والفاء وما يثلثهما) (رفق) الراء والفاء والقاف أصلٌ واحدٌ يدلُّ على موافقةٍ ومقاربةٍ بلا عُنْف. فالرِّفق: خلاف العُنْف؛ يقال رفَقْتُ أْرْفُق. وفي الحديث: "إنّ الله جلّ ثناؤه يحبُّ الرِّفْق في الأمر كله". هذا هو الأصل ثم يشتقّ منه كلُّ شيءٍ يدعو إلى راحةٍ وموافَقة. والمرفق([1]) مَِرفق الإنسان؛ لأنه يستريح في الاتِّكاء عليه. يقال ارتَفَق الرّجلُ: إذا اتَّكأ على مَِرفقه في جلوسه. ومن ذلك الحديثُ لمّا سأل الأعرابيُّ عن رسول الله صلى الله عليه وسلم، قيل له: "هو ذاكَ الأمغَرُ المرتَفِقُ"، أي المتَّكئ على مَِرفقه.ويقال فيه مَرْفِق ومِرْفَق، حكاهما ثعلب. والرُِّفْقَة: الجماعة ترافِقُهم في سفرك؛ واشتقاقه من الباب، للموافَقة، ولأنَّهم إذا تَمَاشَوْا تحاذَوْا بمرافقِهم. قال الخليل: الرُِّفْقة في السفر: الجماعة الذين يرافِقونك، فإذا تفرَّقْتم ذهب اسمُ الرُِّفقة. قال: والرّفيق: الذي يرافقك، وهو أن يجمعَك وإياه رفْقة؛ وليس يذهب اسمُه إذا تفرَّقْتُما. والمُرْفِق: الأمر الرَّافِقُ بك. والرِّفاقُ: حبلٌ يشدُّ به مَِرفق البعير إلى وَظيفِهِ. وهو قوله: * كذاتِ الضِّغْنِ تَمْشِي في الرِّفاقِ([2]) * والمِرْفق: المِرْحاض، والجمع مَرَافِق. ويقال ارتفَقَ الرّجلُ ساهراً، إذا بات على مَِرفقِهِ لا ينام. وشاةٌ مُرَفَّقَةٌ([3]): يداها بَيْضاوانِ إلى المرفقين. والرَّفَق: انفتالٌ عن الجنب؛ ناقةٌ رَفْقاءُ، وجملٌ أرفَقُ. ويقال ماءٌ رَفَقٌ ومَرتعٌ رفَقٌ، أي سهلُ المطْلَب. (رفل) الراء والفاء واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على سَعةٍ ووُفُورٍ. من ذلك رَفَل في ثيابه يَرْفُل، وذلك إذا طالَتْ عليه فجَرَّها. والرِّفَلُّ: الفَرَس الطويل الذّنَب. (رفن) [الراء والفاء والنون ليس أصلاً([4])]، وإنّما النُّون [في رِفَنٍّ] مبدلةٌ من لام؛ لأنّه في الأصل رِفَلٌّ. فأما قولهم ارفأَنَّ، إِذا سكَنَ، فإنّ النون فيه زائدة. (رفه) الراء والفاء والهاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على نَعمةٍ وسَعة مَطْلَبٍ. من ذلك الرِّفْهُ، وهو أن تَرِدَ الإِبلُ كلَّ يومٍ متى شاءت. قال الشاعر([5]): يَشْرَبْنَ رِفْهاً عِراكاً غيرَ صادرةٍ *** وكلُّها كارعٌ في الماء مُغْتَمِرُ ومن ذلك الرَّفاهَةُ في العَيش والرّفاهِية. ويقال: بينَنَا وبين فلانٍ ليلةٌ رافهة، أي ليِّنة السّيرِ لا تُعيِي. ومن ذلك الإرفاه: كثرة [التدَهُّن([6])]، وهو من الرِّفْه الذي ذكرناه. ورُفِّه عنه: إذا نُفِّس عنه الكَربُ. (رفو/أ) الراء والفاء والحرف المعتل أو الهمزة أصلٌ واحد يدلُّ على موافقةٍ وسكون وملاءَمة. من ذلك رفَوْتُ الثَّوْبَ أرفُوه، ورفَأته أرفَؤه. ورفَوْت الرّجلَ، إذا سكَّنْته من رُعْب. قال: رَفَوْنِي وقالُوا يا خُوَيلِد لا تُرَعْ *** فقلتُ وأنكرتُ الوجوهَ هُمُ هُمُ([7]) والمرافاة([8]): الاتِّفاق. قال: ولمَّا أنْ رأيتُ أبَا رُوَيمٍ *** يُرَافِينِي ويَكرَهُ أن يُلاما([9]) والرِّفاء: الاتِّفاق والالتحام. ومن ذلك الحديث "أنّه نَهَى أن يقال بالرِّفاء والبنين". يقال ذلك لِلْمُمْلِك. ومن الباب أرفَأْتُ إليه، إِذا لَجَأْتَ إِليه. وأرفأْتُ فلاناً في البيع، إذا زِدْتَه محاباة. ومنه أرفأْتُ السّفينةَ، إذا قرّبْتَها للشَّطّ. وذلك المكان مَرْفَأٌ. ومما شذَّ عن الباب: اليَرْفَئِيُّ، قال قوم: هو راعي الغَنَم؛ وقال قومٌ: هو الظليم. ويقال: بلْ كل نافرٍ يَرْفَئِيٌّ. (رفت) الراء والفاء والتاء أصلٌ واحد يدلُّ على فَتٍّ ولَيٍّ. يقال رفَتُّ الشّيءَ بيدي، إِذا فتَتَّه حتّى صارَ رُفاتا. وارْفَتَّ الحَبْلُ، إذا انقطع. واشتُقّ منه رفَتَ عُنقَه، إِذا دقَّها وَلَفَتَها [و] لوَاها. (رفث) الراء والفاء والثاء أصلٌ واحدٌ، وهو كلُّ كلام يُستَحْيا من إظهاره. وأصلُه الرَّفَثُ، وهو النِّكاح. قال الله جلّ ثناؤُه: {أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إلى نِسَائِكُمْْ [البقرة 187]. والرّفَث: [الفُحْش] في الكلام. يقال أَرْفَثَ وَرَفَثَ. (رفد) الراء والفاء والدال أصلٌ واحدٌ مطّرد منقاس، وهو المعاوَنة والمظاهَرة بالعَطاء وغيره. فالرَّفْد مصدر رفَدَهُ يَرْفِدُه، إذا أعطاه. والاسم الرِّفْد. وجاء في الحديث: "ويكون الفَيْء رِفْداً"، أي يكون صِلاتٍ لا يوضَع مواضِعَه. ويقال ارتفَدْتَ من فلانٍ: أصبْتُ من كَسبه. وأُرفِدت المال: اكتسبته. والرافد: المُعين، والمُرْفِدُ أيضاً. ورفَدَ بنو فلانٍ فلاناً، إذا سَوَّدُوه عليهم وعظَّموه، وهو مرفَّد. والرّافِدانِ: دِجْلةُ والفرات. قال الفرزدق: بَعثْتَ على العِراق ورافديْهِ *** فَزَارِيّاً أحَذَّ يَدِ القَميصِ([10]) وترافدوا، إذا تعاوَنُوا عليه، والرِّفادة: شيءٌ كانت قريش تُرَافِدُ به في الجاهلية، يُخرِج كلُّ إنسانٍ شيئاً، ثم يشترون به للحاجِّ طعاماً وزَبيباً وشراباً. والرَّوافِد: خشب السَّقف؛ وهو من الباب؛ لأنه يُرفدَ بها السَّقْف. قال: روافِدُه أكرمُ الرّافداتِ *** بَخٍ لك بَخٍّ لبَحْرٍ خِضَمّْ([11]) والمرفد: العُظَّامَة التي تعظِّم بها الرّسْحاء عَجِيزتَها. ومن الباب الرِّفْد، وهو القَدَح الضَّخم؛ وهو الرَّفْد والمِرْفَد أيضاً. ويقال المِرْفَد: الإناء الذي يُقْرَى فيه. والرَّفُود: الناقة تملأ الرِّفْد، وهو القدح الضخم، في حَلْبةٍ واحدة. والرُّفَيْدات: قومٌ من العرَب. (رفز) الراء والفاء والزاء ليس هو عندنا أصلاً، لكنَّهم قالوا: إنّ الرّفْز الضَّرْب؛ يقال ما يَرْفِزُ منه عِرْقٌ: أي ما يضرِب. قال: وبلدةٍ للداء فيها غامِزُ *** مَيْتٍ بها العِرقُ الصَّحيح الرَّافِزُ([12]) (رفس) الراء والفاء والسين قريبٌ من الباب الذي قبله، إلا أنّ في كتاب الخليل: الرَّفْس: الصَّدْمة في الصَّدر بالرِّجْل. (رفش) الراء والفاء والشين ليس* شيئاً. ويقولون: الرَّفْش الأكل. (رفص) الراء والفاء والصاد فيه كلمة واحدة. يقولون: ارتَفَص السِّعْر: غَلاَ. فأما الرُّفْصَة فالماءُ يكون بين القوم نَوْبةً. ويقال إنه مقلوب من الفُرْصة. يقال: هم يتفارصُون الماءَ بينهم ويترافصون، إذا تناوبوا. وقد كتب البابُ في موضعه. (رفض) الراء والفاء والضاد أصلٌ واحد، وهو التَّرك، ثم يشتقّ منه. يقال رَفَضْتُ الشيءَ: تركته. هذا هو الأصل، ثم يشتقّ منه ارفَضَّ الدّمْعُ من العين: سال، كأنه تَرَكَ موضِعَه. وكلُّ متفرّقٍ مرفَضّ. ويقال للطَّريق المتفرِّقة أخادِيده: رِفَاض. قال: * كالعِيسِ فَوقَ الشَّرَكِ الرِّفاضِ([13]) * والرَّفَض: الفِرَق، في قول ذي الرُّمّة: * بها رَفَضٌ مِنْ كلِّ خَرْجَاء صَعْلةٍ([14]) * أي فِرَق. وفي القِربة رفَضٌ من ماءٍ: مثلُ الجُرْعة، كأنها رُفِضَت فيه. يقال فيه رفَّضْتُ. ورُفُوض الأرض: مواضعُ لا تُمْلَك، كأنها رُفِضت. والرَّاوفض: جنودٌ تَركوا أميرَهم وانصَرفوا. ويقال: رجلٌ رُفَضَةٌ، للذي يُمسِك الشيءَ ثم لا يلبثُ أن يدَعَه، ويقال رَفَضَ النّخلُ، وذلك إِذا انتشر عِذْقه وسقط قِيقاؤُه. ويقال في أرضِ بني فلانٍ رُفوض من كلأ، إذا كان متفرِّقاً بعيداً بعضُه من بعض، وقال بعضهم: مَرافِضُ الوادي: مَفاجرُه، وذلك حيث يرفضُّ إليه السَّيل. قال ابن السّكيت: راعٍ رُفضَةٌ قُبَضَة، للذي يقبض الإبلَ ويجمعها، فإذا صار إلى الموضع الذي [تحبُّه و] تهواه [رفَضَها([15])] فتركها ترعَى حيث شاءت تذهب وتجيء. (رفع) الراء والفاء والعين أصلٌ واحدٌ، يدلُّ على خلاف الوضع. تقول: رفعتُ الشيءَ رفعاً؛ وهو خلاف الخَفْض. ومَرفُوع الناقةِ في سيرها: خلاف المَوْضوع. قال طرَفة: مَوضُوعُها زَوْلٌ ومرفوعها *** كمَرِّ صَوْبٍ لِجبٍ وَسْطَ ريحْ([16]) يقال رَفَع البعيرُ ورَفَّعته أنا. ومن الباب الرَّفع: تقريب الشيء. قال الله جلّ ثناؤُه: ﴿وَفُرُشٍ مَرْفُوعَةٍ﴾ [الواقعة 34]، أي مقرَّبة لهم. ومن ذلك قوله رَفَعْتُه للسُّلطان، ومصدر ذلك الرُِّفْعانُ ويقال للناقة إذا رفَعت اللِّبَأ في ضَرعها: هي رافعٌ. والرفع: إذاعة الشيء وإظهارُه. ومنه الحديث، قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "كلُّ رافِعَة رفعَتْ علينا من البَلاغ([17]) فقد حرَّمتُها"، أي كلُّ جماعةٍ مبلِّغة تبلّغ عنا فلتبلّغ أنِّي حرَّمْتُ المدينَةَ. وذلك كقولهم رَفَع فلانٌ على العامل، وذلك إذا أذاعَ خَبرَه ورَفْع الزَّرعِ: أن يُحمل بعد الحَصاد إلى البَيْدر؛ يقال هذه أيّام الرَِّفاع. (رفغ) الراء والفاء والغين كلمةٌ تدل على ضَعةٍ ودناءة. فالرَّفْغ ألأَمُ الوادِي وشرُّه تُراباً. والرُّفْغ: أصل الفخِذ، وكلُّ موضع اجتمع فيه الوَسَخ. وفي الحديث: "كيف لا أُوهِمُ ورُفْغُ أحدِكم بين ظُفْره وأنملته([18])". والأَرفاغ من الناس: السِّفْلة. فأما قولهم عيشٌ رافغ ورفيغ: طيّب واسع، فهذا له وجهان: إمّا أن يكونَ الغَينُ منقلبةً عن الهاء فيكون من الرَّفْه، وإمَّا أن يكون شُبِّه مالُه في كثرته برَفْغ التُّراب، يراد به الكثرة. --------------------------------------------------------------- ([1]) المرفق كمنبر ومجلس. ([2]) البيت لبشر بن أبي خازم، كما في اللسان (رفق) والمخصص (7: 153/ 13: 129). ([3]) ذكرت هذه الكلمة في القاموس، ولم ترد في اللسان. ([4]) أثبت هذه التكملة مطاوعة لطريقة ابن فارس، وللحاجة إليها. ([5]) هو لبيد. ديوانه 52 طبع 1880 واللسان (رفه، غمر). وفي الموضع الأول من اللسان "غير صادية"، وقد أشير إليها في شرح الديوان. وفي جميع المواضع: "فكلها كارع". ([6]) التكملة من المجمل واللسان. وفي الحديث "أنه نهى عن الإرفاء". ([7]) البيت لأبي خراش الهذلي، كما في اللسان (رفأ، رفا)، وهو مطلع قصيدة له في شرح السكري 71 والقسم الثاني من مجموعة أشعار الهذليين 62. و انظر الخزانة (1: 211). ([8]) في الأصل: "والرافات"، صوابه في المجمل. ([9]) البيت في المجمل واللسان (رفا) والخزانة (1: 211). وفي الأصل: "أبا ذريم" صوابه من المراجع السابقة. ([10]) ديوان الفرزدق 487 واللسان (رفد، حذذ) والكامل 479 ليبسك والمعارف 179 والشعراء (ترجمة الفرزدق) وزهر الآداب (1: 21) والأغاني (19: 17) وكنايات الجرجاني 74 والحيوان (5: 197/6: 510). وفي المجمل: "أأطعمت". ([11]) البيت في اللسان (بخخ، رفد) وقد سبق في (بخ). ([12]) البيتان في اللسان (رفز، رقز) حيث أنشد في الموضع الأخير رواية "الراقز"، وكلاهما بمعنى. وفي الأصل: "رافز"، صوابه "الرافز"، أي إن العرق الصحيح يموت بها من الفزع. ([13]) البيت لرؤبة في ديوانه 82 واللسان (رفض). ورواية ابن فارس تطابق رواية الجوهري. قال ابن بري: "صوابه: بالعيس، لأن قبله: * يقطع أجواز الفلا انقضاضي *". ([14]) عجزه كما في الديوان 516 واللسان (رفض): *وأخرج يمشي مثل مشي المخبل* ([15]) هذه التكملة والتي قبلها من المجمل. ([16]) في ديوان طرفة 13: "مرفوعها زول وموضوعها"، وبهذه الرواية صحح ابن بري رواية البيت. انظر اللسان. وسيعيده في (وضع). ([17]) ويروى أيضاً "من البلاغ" بضم الباء وتشديد اللام، أي المبلغين. ([18]) الأنملة: رأس الإصبع، وفيها تسع لغات تثليث الهمزة مع تثليث الميم. ـ
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR862 harfر ف ق
أرفـق بـه وترفـق ورفـق به ورفق وفيه رفق وهو لين الجانب ولطافة الفعل.
واسترفقته فأرفقني بكـذا: نغمنـي وارتفقـت بـه: انتفعت.
ومالي فيه مرفق ومرفق.
وما فيها مرفق من مرافق الدار نحو المتوضأ والمطبخ ونحوه.
وسمعتهم يقولون: مالي في هذا رفق.
وأخذ المكّاس الرفق.
ورافقتـه فـي السفـر وارتفقنـا وترافقنـا وهو رفيقي وهم رفيقي ورفقائي " وحسن أولئك رفيقاً " وكنت في رفاقة فلان
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR8.851 harfالرِّفْق: ضد العنْف. رَفَق بالأَمر وله وعليه يَرْفُق رِفْقاً ورَفُقَ يَرْفُقُ ورَفِقَ: لطَفَ. ورفَقَ بالرجل وأَرْفَقه بمعنى. وكذلك تَرفَّق به. ويقال: أَرْفقْته أَي نَفَعْته، وأَوْلاه رافِقةً أَي رِفْقاً، وهو به رَفِيق لَطِيف، وهذا الأَمر بكَ رفيق ورافِقٌ، وفي نسخة: ورافِقٌ عليك. الليث: الرِّفق لِين الجانب ولَطافةُ الفعل، وصاحبه رَفِيق وقد رَفَقَ يَرفُقُ، وإِذا أَمرت قلت: رِفْقاً، ومعناه ارفُق
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR899 harf* ر ف ق * * الرِّفْقُ * ضد العنف وقد * رَفَقَ * به يرفق بالضم * رِفْقاً * و * رَفَقَ * به و * أرْفَقَهُ * و * تَرَفَّقَ * به كله بمعنى و * أرْفَقَهُ * أيضا نفعه و * الرِّفْقَةُ * الجماعة ترافقهم في سفرك بضم الراء وكسرها أيضا والجمع * رِفَاقٌ * تقول منه * رَافَقَهُ * و * تَرَافَقُوا * في السفر و * الرَّفِيقُ المُرَافِقُ * والجمع * الرُّفَقَاءُ * فإذا تفرقوا ذهب اسم الرفقة ولا يذهب اسم الرفيق وهو
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR7.316 harfالرفق، بالكسر: ما استعين به وقال العضد: الرفق: حسن الانقياد لما يؤدي إلى الجميل. والرفق: اللطف وهو ضد العنف، ومنه الحديث: ما كان الرفق في شيء إلا زانه ، وقد رفق به، وعليه كلاهما عن أبي زيد، زاد غيره: ورفق له مثلثة اقتصر الجوهري على رفق، كنصر. وكعلم، وكرم نقلهما الصاغاني، وقال: هما لغتان، وفي الحديث: اللهم من رفق بأمتي فارفق به وقال الليث: الرفق: لين الجانب، ولطافة الفعل، وصاحبه رفيق، وقد رفق
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR16.097 harfرَفَقَ
1 رَفَقَ ذ , (S, O, Mgh, Msb, K,) aor. رَفُقَ , (S, Msb,) inf. n. رِفْقٌ (S, * O, Mgh, * Msb, * K) and مَرْفِقٌ and مِرْفَقٌ (AZ, O, K,) and مَرْفَقٌ; (O, K;) and رَفِقَ, (JK, O, K,) [aor. رَفَقَ ,] inf. n. رَفَقٌ; (JK;) and رَفُقَ; (JK, O, K;) He was, or became, gentle, soft, tender, gracious, courteous, or civil; or he be haved, or acted, gently, softly, &c. (JK, S, O, Mgh, Msb, K.) You
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.675 harfرَفَقَ
رَفَقَ U ( n. ac. رَفْق 1 ),
a. Helped, assisted, favoured.
b. Struck the elbow of; elbowed.
c. Bound the fore-leg of.
d. see infra (a) .
رَفِقَ
رَفِقَ A ( n. ac. رَفَق 4 ),
a. see infra (a) .
رَفُقَ
رَفُقَ U ( n. ac. رِفْق 2 , مَرْفَق 17 , مَرْفِق 18 , مِرْفَق 20 )
a. [ Bi or 'Ala ], Was kind, gentle towards, to, with.
b. ( n. ac. رَفَاْقَة 22t ), see III .
رَفَّقَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR27.321 harfرفق
رَفَقَ - يَرْفُقُ - مِرْفَق - ارْتَفَقَ - يَرْتَفِقُ - مُرْتَفَق
رَفَقَ - يَرْفُقُ + كائن أو شيء + كائناً أو بكائن: يريحه ويزيل عنه الضيق: ييسر له الراحة والسرور: يعينه على ضيقه ويعامله برقة ولطف ولين ومودة ورحمة، ليجعله يرتاح وينبسط
مِرْفَق: على وزن " مـِفـْعـَل اسم فعل مصدر ميمي من " رَفَقَ - يَرْفُقُ " اسم مكان منه: المستراح: المكان
Mücavir kökler79 mücavir (97 toplam)
- نعم
3 ortak ayet · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
- سردق
1 ortak ayet · Onun çiti
- موه
2 ortak ayet · Su
- شوي
1 ortak ayet · Karaltı, uzaktan görülebilen karaltı demektir
- غوط
1 ortak ayet · Çukur
- وجه
2 ortak ayet · Yüz demektir
- سندس
1 ortak ayet · İpek kumaş
- غسل
1 ortak ayet · Su bitkisi
- كعب
1 ortak ayet · Topuk demektir
- هيأ
1 ortak ayet · Biçim gibi
- أرك
1 ortak ayet · Misvak ağacıdır
- لمس
1 ortak ayet · Birbirinize dokundunuz
Geçtiği ayetler(5)
… يُغَاثُوا بِمَاءٍ كَالْمُهْلِ يَشْوِي الْوُجُوهَ بِئْسَ الشَّرَابُ وَسَاءَتْ مُرْتَفَقًا
DayanakDe ki: Gerçek, Rabbınızdandır. İsteyen inansın, isteyen inkar etsin. Şüphesiz ki zalimler için, duvarları kendilerini çepeçevre kuşatmış bir ateş hazırlamışızdır. Onlar feryad edip yardım dilediklerinde, erimiş maden gibi yüzleri kavuran bir su kendilerine sunulur. O, ne kötü içecek ve ne kötü duraktır.
… وَإِسْتَبْرَقٍ مُتَّكِئِينَ فِيهَا عَلَى الْأَرَائِكِ نِعْمَ الثَّوَابُ وَحَسُنَتْ مُرْتَفَقًا
Dayanakİşte onlara; altlarından ırmaklar akan Adn cennetleri vardır. Orada altın bilezikler takınırlar, ince ve kalın ipekliden yeşil elbiseler giyerek tahtları üzerine otururlar. O ne güzel mükafat ve ne güzel duraktır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رفق |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | لطف, لين, عطف, صحب |
| Zıt Kök | عنف |
| Çekirdek Özet 1 | Sertlik ve kabalıktan uzaklaşarak uyum sağlama, dirseğe dayanarak dinlenme ve destek alma |
| Çekirdek Özet 2 | İnsana hayat yolculuğunda kolaylık, sükûnet, güvenli sığınak ve uyumlu yoldaşlık bahşetme |
| Çekirdek Özet 3 | Şiddet ve zorlamayı dışlayan, ilişkileri esneklik ve karşılıklı destek mekanizmasıyla inşa eden ahlaki ve hukuki düzen |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca pasif bir yumuşak huyluluk veya zayıflık sayıp, onun taşınabilir dirsek desteği, fonksiyonel fayda ve bilinçli refakat boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رف | İnce ve esnek bir yüzeyin gevşemesi, hafifçe dalgalanması, kaldırma veya kanat çırpma hareketi. رفت ufalanıp gevşeme, رفث sözde gevşeklik ve teklifsizlik, رفد destek verip kaldırma, رفرف hafifçe kanatlanıp örtme, رفع yukarı doğru kaldırma köklerinde esneklik, hafiflik ve destek ortak karakterdir. | ق | Boğazın gerisinden çıkan güçlü ve tutucu bir ses eklenerek, esnek ve hafif salınım hareketini sağlam bir eklem, dirsek desteği, tutarlı bir yoldaşlık ve kalıcı bir uyum sınırına bağlamıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; öncülük, yönelme ve zihinsel tercih | Eylemin bilinçli bir yönelişle ve kasti bir iradeyle başlatılmasını temsil eder. |
| ف | Ağız; açıklık, soluk verme, dışa vurum ve temas | Katılığın kırılarak nefes alacak bir alanın açılmasını ve temasın yumuşak tutulmasını gösterir. |
| ق | Ufuktaki güneş veya bağlanan ip/halka; toplanma, tutunma ve sınır | Açılan ve yumuşatılan ilişkinin dağılmadan sabit bir düğüm, dayanak ve intizam noktasına raptedilmesini sağlar. |
| رفق | Bilinçli bir yönelişle sertliği kırıp bir dayanak ve bağ etrafında uyumla birleşme | İnsanın başkasını incitmeden ona dirsek veya kol vererek dayanması, yolculukta uyum içinde kenetlenmesidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kolun büküldüğü mafsal olan dirsek (مِرْفَق), hayvanın ön ayağını bağlamada kullanılan ip (رِفَاق) ve kişinin koluna veya dirseğine dayanarak rahatça oturması (ارتفاق). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem bedevi şiirinde devenin göğsü ile dirseği arasındaki açıklık ve rahat adım atışı vasfedilirken kök, devenin dirseğinin kaburgalarına çarpmayıp serbest hareket etmesi anlamında kullanılmıştır. Şair Tarafe b. el-Abd muallakasında devesinin dirseklerinin yanlarından uzak ve esnek oluşunu bu kökle betimler. |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Peygamber’in oturma biçimi tasvir edilirken geçen "الْمُرْتَفِقُ" ifadesi, dirseğine yaslanarak rahat ve sükûnet içinde oturan kimseyi anlatmak için kullanılmıştır. |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Dīvânu Tarafe b. el-Abd.
Sami etimolojik katman
Sami dillerinde رفق kökü, fiziksel olarak birleşme, yapışma, uyum sağlama ve bir nesneye veya kimseye yaslanarak destek alma semantik ekseninde gelişmiştir. Klasik İbranicede yer alan hithrappeḳ (התרפק) fiili, birine muhabbetle yaslanmak, yanaşmak veya sevgilinin koluna dayanmak anlamını taşır (örneğin Ezgiler Ezgisi 8:5). Süryanicede refaq kökü ve türevleri de birleşme, yanaşma, bir araya gelme ve sofrada birlikte yaslanarak oturma (accumbere) eylemlerine karşılık gelir. Arapça kök, bir yandan dirsek kemiğinin bedene sağladığı fiziksel dayanak işlevini korumuş, diğer yandan toplumsal ve ahlaki düzlemde sertliğin karşıtı olan nezaket, kolaylaştırma ve yol arkadaşlığı kavramına evrilmiştir. Bu durum, Sami kök matrisinde fiziksel bir temas ve dayanma eyleminin zamanla ahlaki ve hukuki bir refakat ve kolaylık zeminine dönüştüğünü gösterir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Dirsek mafsalından türeyen dayanma ve yumuşaklık | Dirseğin (مِرْفَق) dayanılan en pratik organ olması, insanın sükûnete ermesini ve işlerin zorlanmadan yürütülmesini doğurmuştur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice rafaq ve Süryanice refaq biçimleri | Bir kimseye yaslanma, dirseğe dayanma ve birlikte oturup dinlenme anlamındaki semantik ve fonetik paralellik tamdır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan ve güvenilir bir eşköken tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, HALOT, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رفق | Anlamlı | Uyum, kolaylık, dirsek desteği | Sertliğin zıddı olarak işleri nezaketle yürütmek, dirseğe dayanmak ve yoldaşlık etmek. | Hedef köktür. |
| رقف | Anlamlı | Bir tür beyaz yılan veya hızlı sıçrama | Hızlı, ani hareket etme veya çöl canlılarının esnek kıvrılma eylemi. | Kur'an'da geçmez; fiziksel esneklik bağı vardır. |
| فرق | Anlamlı | Ayırma, bölme, temyiz etme | İki nesnenin veya fikrin arasını açmak, hak ile batılı birbirinden ayırmak. | Kur'an'da geçer; birleştirici رفق kökünün zıt yönlü açılımıdır. |
| فقر | Anlamlı | Delme, omurga kemiği kırılması, muhtaçlık | Omurganın delinmesi veya kırılması sonucu çöküntüye uğramak, desteğini yitirmek. | Kur'an'da geçer; dirsek desteğinin yok oluşuna işaret eder. |
| قرف | Anlamlı | Kabuk soyma, suça bulaşma, töhmet | Ağacın kabuğunu kazımak, bir eyleme veya şüpheye doğrudan temas edip yapışmak. | Kur'an'da geçer; temas ve yapışma çekirdeğini paylaşır. |
| قفر | Anlamlı | Boş ve otsuz arazi, çöl, iz sürme | Üzerinde su ve ot bulunmayan kuru toprak; yiyeceksiz ve desteksiz kalma. | Kur'an'da geçmez; fayda ve dayanağın bulunmadığı ortamı anlatır. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رفق | Merkez | Kolaylık, dirsek dayanağı ve yoldaşlık | Sertliği terk ederek amaca uygun, zahmetsiz ve destekleyici bir tavır takınma. | Hem fiziki destek hem de ahlaki esneklik barındırır. |
| لطف | Komşu | İncelik, sezilmez iyilik ve şefkat | لطف, işin arka planındaki sezdirilmez inceliği ve mikroskobik zarafeti öne çıkarır; رفق ise doğrudan davranış ve işlem kolaylığıdır. | لطف kökünde gizlilik ve derinlik esastır. |
| لين | Komşu | Maddi ve manevi yumuşaklık | لين, katı veya sert olmama durumudur (maddenin esnekliği); رفق ise bu esnekliğin eylemde bir metoda dönüşmesidir. | لين nitelik, رفق tutum ve yöntemdir. |
| صحب | Komşu | Beraberlik ve eşlik etme | صحب, zaman veya mekan birlikteliğini vurgularken رفق, yolda birbirine destek olmayı ve yükü hafifletmeyi ifade eder. | Her sahip refik değildir; refiklikte yük paylaşımı şarttır. |
| عنف | Zıt | Kaba kuvvet, sertlik ve zorbalık | İşleri hiddet, acele, kabalık ve şiddet yoluyla zorlayarak yürütme tavrıdır. | رفق kökünün doğrudan ve mutlak zıddıdır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رفق | Kolaylık, dirsek dayanağı, yoldaşlık | Sertliğin zıddı olup işi incelik ve uyumla yapma, dirseğe dayanıp rahatlama. | Kesin |
| Latince | Commoditas / Comitas / Cubitum | Uygunluk, nezaket, dirsek | Comitas beşeri nezaketi, commoditas işlevsel rahatlığı, cubitum ise dirsek mafsalını karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | Gentleness / Support / Companion | Nezaket, dayanak, yol arkadaşı | Gentleness ahlaki boyutunu, elbow-rest/facility altyapı ve dirsek desteğini, companion refakati karşılar. | Kesin |
| Almanca | Sanftmut / Stütze / Gefährte | Yumuşak huyluluk, destek, yoldaş | Sanftmut şiddetsizliği, Gefährte yolculuk ortaklığını, Stütze ise dayanılan dirsek işlevini verir. | Güçlü |
| Fransızca | Douceur / Accompagnement / Appui | Yumuşaklık, eşlik etme, dayanak | Douceur kabalık karşıtı tavrı, appui fiziki veya manevi dayanağı, accompagnement yoldaşlığı ifade eder. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Arabic-English Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْمَرَافِقِ | Abdestte yıkanması emredilen kol eklemi (dirsekler) | Fıkhi ve ibadi hüküm bağlamında; bedensel sınır tayini (Mâide 5:6). |
| مِرْفَقًا | İnsanın sığındığı zorluktan çıkaran kolaylık ve destek | Mağaraya sığınan gençlerin ilahi lütuf ve yardıma nail olma duası (Kehf 18:16). |
| مُرْتَفَقًا | Dinlenilecek, dirsek dayayıp huzur bulunacak mekan / sahte dayanak | Ahiret sahnelerinde; cehennemin kötü bir konak, cennetin ise mükemmel bir dinlenme yeri oluşu (Kehf 18:29, Kehf 18:31). |
| رَفِيقًا | Hayat ve ahiret yolculuğunda insana destek olan güzel yoldaş | Peygamberler, sıddıklar, şehitler ve salihlerle kurulan ideal refakat bağı (Nisâ 4:69). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi lütuf, inayet ve tevfîk | Allah’ın kullarına teklifte bulunurken onların fıtratına uygun kolaylığı murat etmesi ve zorbalığı reddetmesi. | Lütuf ve ilahi merhametin kula sağladığı zihinsel ve fiili sığınak. |
| Fıkıh | Abdest azaları ve ortak kullanım alanları (merâfık) | Abdestte dirseklerin yıkama sınırına dahil olup olmadığı (gāye/mugayyâ) ve binalardaki ortak kullanım (irtifak) hakları. | Hukuki sınır tayini ve mülkiyetin sağladığı intifa ve destek imkânları. |
| Tefsir | Kehf suresindeki barınak ve Nisâ suresindeki yoldaşlık | Ashâb-ı Kehf’in mağarada bulduğu ilahi dayanak ile cennet ehlinin birbiriyle kurduğu kusursuz arkadaşlığın mahiyeti. | Zahiri darlıktan kurtaran manevi genişlik ve dirsek dayanan ebedi sedirler. |
| Hadis | Ahlaki tavır, davet yöntemi ve yönetim üslubu | "Allah refîktir, her işte rıfkı sever" nebevi ilkesi gereğince sertliğin her türlüsünden teberri etme gereği. | Şiddetin zıddı olarak işleri zarafet, sabır ve kolaylaştırma ile neticelendirme. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi teklif ve kulluk ilişkisi | Kolaylaştırma (Taysîr) | Dine girişte ve amelde zorlamayı kaldırıp itaati tabiileştirme | Dini yükümlülüklerin kulun gücünü aşmayacak bir dirsek desteği gibi tanzim edilmesi. | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve pedagoji | Tedricilik ve nezaket | Bilgi aktarımında zihni zorlamadan basamak basamak ilerleme | Eğitilen zihne baskı yapmaksızın, kavrayış kabiliyetine yaslanarak hakikati sevdirme. | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve kamu hukuku | Yumuşak güç ve adil idare | İtaati kaba cebrilikle değil, güven ve refakat duygusuyla sağlama | Yöneticinin halkına karşı kırıcı olmaması, onlara sığınak ve dayanak teşkil etmesi. | Güçlü |
| İktisadi | Kamu altyapısı ve irtifak hakları | Altyapı ve ortak fayda (Merâfık) | Üretim ve tüketimde maliyetleri düşüren ortak kolaylıklar kurma | Şehirlerin su, yol, kanalizasyon gibi ortak donatılarının topluma karşılıksız destek sağlaması. | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Mekanikteki manivela desteği ve eklem mafsalı (Fulcrum / Hinge) | Dirsek mafsalı, kuvvet kolunu optimize ederek en az enerjiyle en yüksek işi üreten mekanik destek noktası gibi çalışır; sürtünmeyi ve yıpranmayı minimize eder. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyolojide sosyal destek ağı ve hukuktaki irtifak hakkı (Social support / Easement) | Bireyin kriz anında dayanabileceği toplumsal dayanışma mekanizması ile bir mülkün diğerine sağladığı geçit veya su gibi vazgeçilmez hukuki dayanaklar. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | رفق kökünü yalnızca duygusal bir nezaket, pasif bir uysallık veya etkisiz bir hoşgörü derekesine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; abdest sınırındaki dirsekten mağaradaki stratejik sığınağa, cennetteki estetik dayanaklardan hak yolundaki sarsılmaz yoldaşlığa kadar hayatın bütününü taşıyan fonksiyonel bir altyapı ve destek mekanizmasıdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Rıfk kavramı pasiflik sanıldığında, İslam davetinin ve siyasetinin gerektirdiği bilinçli, sağlam, fonksiyonel ve dönüştürücü destek ağları zafiyet olarak görülür; zulme karşı sığınılacak stratejik "merâfık" inşa edilemez. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin insanla kurduğu ilişkinin cebir ve şiddet değil; fıtrata yaslanan, insanın taşıma kapasitesini gözeten ve ona yol boyunca dirsek desteği sunan bir yöntem olduğunu kavratır. |
| Hangi ayet groupsunda belirleyicidir? | İbadetlerin maddi sınırlarını çizen ahkâm ayetlerinde (Mâide 5:6), kriz ve sığınma anlarında ilahi yardımın stratejik mahiyetini anlatan kıssalarda (Kehf 18:16) ve ahiret yoldaşlığını tasvir eden ayetlerde (Nisâ 4:69). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dindarlığı katılık, kabalık ve baskıcılıkla özdeşleştiren yaklaşımları tashih eder; dinin temel gayesinin mümini yalnızlıktan ve yorgunluktan kurtaracak güvenli bir dayanak (mürtefek) kurmak olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamKolun büküldüğü dirsek eklemi, hayvanı kaçmaması için bağlayan köstek ipi ve insanın bir yere dirseğiyle dayanarak dinlenmesi.
- Soyut anlamİlişkilerde sertlik ve hoyratlığı terk ederek uyum, kolaylık, işlevsel destek ve güvenli bir yol arkadaşlığı üretme ahlakı.
- Sistematik karşılıkBir yapının, sistemin veya bireyin çöküşünü önleyen, sürtünmeyi en aza indirerek hareketi mümkün kılan hukuki, ahlaki ve fiziksel dayanak ağı (irtifak/altyapı).
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde ulaşılan rıfk ve kolaylık düzeyini; sisteme sağlanan dirsek dayanağını ve altyapı desteğini; yoldaşlar arasındaki uyum ve refakat katsayısını; ise sürtünme, kabalık ve şiddet miktarını temsil eder. Şiddet ve katılık () sıfıra yaklaştıkça, destek ve uyumun çarpımı olan rıfk () en üst verimlilik seviyesine ulaşır.