قرف

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ق-ر-ف5 sîga, 46 mücavir kök, 4 ayet, 3 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.يَقْتَرِفُونَربصمُقْتَرِفُونَفسقيَقْتَرِفْقرفكسدجهدوَلِيَقْتَرِفُواظهرتجربطنأثم

KökSîga 5Ayet 4Sure 3Mücavir 46

▶ Ağı aç (3B)

قرف

ق - ر - ف

KÖK
  • 5 geçiş
  • 4 ayet
  • 5 sîga
  • 13 sözlük

Ağacın koparılmış kabuğudur.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Ağacın koparılmış kabuğudur.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR5.004 harf
القاف والراء والفاء معهما ق ر ف، ف ر ق، ف ق ر، ر ف ق، ق ف ر مستعملات قرف: القِرْفُ: قشر المقل ونحوه وقشر السدر، وكل قِرْفٍ قشر. وقَرَفتُه قَرْفاً أي نحيته عنه، وكذلك تَقْرِفُ الجلبة من القرحة. والقطعة منه قِرْفةٌ. والقَرْفُ من الذنب، وفلان يُقْرَفُ بالسوء أي يرمى به ويظن به، واقتَرَف ذنباً أي أتاه وفعله. وهؤلاء جميعاً قِرْفَتي أي بهم وعندهم أظن بغيتي، وسل بني فلان فإنهم قِرْفةٌ أي موضع خبره.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.462 harf
كلُّ قشر قِرْفٌ بالكسر، ومنه قِرْفُ الرمّانة. وقِرْفُ الخبز: الذي يُقشر منه ويبقى في التنُّور. والقِرْفَةُ: القشرة. والقِرْفَةُ من الأدوية. وفلانٌ قِرْفَتي، أي هو الذي أتَّهمه. وبنو فلان قِرْفَتي، أي الذين عندهم أظنُّ طَلِبَتي. ويقال: سَلْ بني فلان عن ناقتك فإنَّهم قِرْفَةٌ، أي تجد خبرها عندهم. والقَرْفُ بالفتح: وعاءٌ من جلد يُدبغ بالقِرْفَةِ، وهو قشور الرمان ويُجعل منه الخَلْعُ، وهو لحمٌ يُطبخ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR26.568 harf
ق ر ف قرف ، قفر ، رقف ، رفق ، فرق ، فقر : مستعملات . قرف : الحرانيّ عن ابن السكيت قال : القَرْف : مصدَرُ قَرَفْت القَرْحة أقرِفها قَرْفاً ، إذا نَكَأْتَها . أبو عبيد يقال للجُرح إذا تقشَّر قد تَقرَّف واسم الجلدة القِرْفة ، وأنشد : عُلالَتُنا في كلِّ يومِ كريهةٍ بأَسيافنا والقَرْحُ لم يتقرّفِ وقال ابن السكيت : قَرَفتُ الرجلَ بالذنب قَرْفاً : إذا رميتَه به . وقال الأصمعي : يقال : قَرَف عليه يَقْرف
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR18.515 harf
(باب القاف والراء وما يثلثهما) (قرس) القاف والراء والسين أصلٌ صحيح يدلُّ على برد. من ذلك القَرْس: البَرد. وقَرِس الإنسانُ قَرَساً، إذا لم يستطع أن يعمل بيديه من شِدّة البَرد. قال أبو زُبَيد: وقد تصَلَّيت حَرَّ حربِهِمُ *** كما تَصَلّى المقرورُ من قَرسِ يقال أقرسَه البرد. ومما ليس من هذا الباب القُرَاسِية: الجملُ الضَّخم. (قرش) القاف والراء والشين أصلٌ صحيح يدلُّ على الجمع والتجمُّع. فالقَرْش:
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR497 harf
- أصل القرف والاقتراف: قشر اللحاء عن الشجر، والجلدة عن الجرح، وما يؤخذ منه: قرف، واستعير الاقتراف للاكتساب حسنا كان أو سوءا. قال تعالى: ﴿سيجزون بما كانونا يقترفون﴾ [الأنعام/120]، ﴿وليقترفوا ما هم مقترفون﴾ [الأنعام/113]، ﴿وأموال اقترفتموها﴾ [التوبة/24]. والاقتراف في الإساءة أكثر استعمالا، ولهذا يقال: الاعتراف يزيل الاقتراف، وقرفت فلانا بكذا: إذا عبته به أو اتهمته، وقد حمل على ذلك قوله: {وليقترفوا
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.654 harf
ق ر ف قرفت القرحة وقرّفت الجلبة منها وقشرت قرف القرحة والشجرة‏.‏ وهذا قرف الرمّان والخبز وقروفه‏.‏ وتداوى بالقرفة وهي قشر شجرة يتداوى به‏.‏ وفلان يقترف لعياله‏:‏ يكتسب‏.‏ واقترف الإثم‏.‏ وقارف الخطيئة‏:‏ خالطها وهل قارفت ذنباً‏.‏ وقارف الخطيئة‏:‏ خالطها وهل قارفت ذنباً‏.‏ وقارف امرأته‏.‏ ولا تكثر من القراف‏.‏ وهو يقرف بكذا‏:‏ يتّهم به وهو مقروف به‏.‏ وقرفني فلان‏:‏ وقع في‏.‏ قال‏:‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR7.754 harf
القِرْف: لِحاء الشجر، واحدته قِرْفةٌ، وجمع القِرْف قُروفٌ. والقُرافة: كالقِرْف. والقِرْف: القِشْر. والقِرْفة: القِشرة. والقِرفة: الطائفة من القِرْف، وكل قشر قِرف، بالكسر، ومنه قِرْف الرُّمَّانة وقِرف الخُبْز الذي يُقْشَر ويبقى في التَّنُّور. وقولهم: تَرَكْتُه على مِثل مَقرِف الصَّمْغة وهو موضع القِرْف أَي مَقْشِر الصمغة، وهو شبيه بقولهم تَرَكْتُه على مِثل ليلة الصَّدَر. ويقال: صَبَغ ثوبه بقِرْفِ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR329 harf
* ق ر ف * * القِرْفةُ * من الأدوية و * المُقْرِفُ * الذي دانى الهجنة من الفرس وغيره وهو الذي أمه عربية وأبوه ليس بعربي فالإقراف من قبل الأب والهجنة من قبل الأم و * الاقْتِرافُ * الاكتساب و * القَرَفُ * مداناة المرض وبابه طرب وفي الحديث ﴿أن قوما شكوا اليه وباء أرضهم فقال تحولوا فإن من القَرف التلف﴾ و * قَاَرفَ * الخطيئة خالطها
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR8.918 harf
القرف، بالكسر: القشر وجمعه قروف، أو قشر المقل وقشر الرمان وكل قشر: قرف. والقرف من الخبز: ما يتقشر منه ويبقى في التنور. والقرف من الأرض: ما يقتلع منها مع وفي العباب من البقول والعروق ومنه الحديث: إذا وجدت قرف الأرض فلا تقربها : أي الميتة، أراد ما يقترف من بقل الأرض وعروقه ويقتلع، وأصلها أخذ القشر منه. والقرف: لحاء الشجر واحدته قرفة، كالقرافة، ككناسة. والقرفة بهاء: التهمة يقال فلان قرفتي: أي
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR665 harf
قَارَفَهُ 3 قَارَفَهُ ذ He was, or became, near to it; meaning some base thing, or the like. (TA.) See قَرَفٌ. قَرَفٌ قَرَفٌ ذ The mixing with others; [and particularly with others who are diseased or the like]; a subst. from ↓ مُقَارَفَةٌ: (K:) the being near to [a person, or persons, or a place, infected with] disease: (S, TA:) the being near to pestilence, or epidemic disease. (T in art.
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.899 harf
قَرَفَ قَرَفَ I ( n. ac. قَرْف 1 ), a. Peeled, pared; barked; skinned, laid bare ( sore ). b. Ill-treated, ill-used, was harsh, rough to. c. [ acc. & Bi ], Suspected of; accused of. d. [ La ], Laboured, worked for ( his family ). e. Mixed, mingled; lied. قَرِفَ قَرِفَ A ( n. ac. قَرَف 4 ), a. Was near falling ill. b. [ coll. ], Disliked, loathed, detested; nauseated. قَرَّفَ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR27.939 harf
قرف قَرَفَ - يَقْرِفُ - اقْتَرَفَ - يَقْتَرِفُ قَرَفَ - يَقْرِفُ + كائن + شيئاً (غصناً): يعمل على فصله ونزعه عن أصله ومكمنه ثم يأخذه ويملكه قَرَفَ: قشر شجرة - وردة - ثمرة - مالاً اقْتَرَفَ - يَقْتَرِفُ: على وزن " افتعل" من " قَرَفَ - يَقْرِفُ ": يقوم بفعل " قَرَفَ - يَقْرِفُ " بدافع ذاتي: يسعى لفصل شيء عن أصله بجهد وحرص ليملكه ويحوزه: يعمل
Tamamını oku

Sîgalar(5)

Mücavir kökler46 mücavir (59 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. كسد

    1 ortak ayet · Onun kesadı

  2. رضي

    2 ortak ayet · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt

  3. صغو

    1 ortak ayet · “Sıgv” kepçe demektir

  4. تجر

    1 ortak ayet · Vicar tilki ve sırtlan gibi hayvanların inleri demektir

  5. ربص

    1 ortak ayet · “Rebş” ağaçların yaprakları döktükten sonra yeniden…

  6. فأد

    1 ortak ayet · Fuad, Fevd somun ekmek demektir

  7. بطن

    1 ortak ayet · Batın karın demektir

  8. عشر

    1 ortak ayet · “On” demektir

  9. ودد

    1 ortak ayet · Vadi, bir ırmağın veya derenin içinde bulunduğu sahadır

  10. جهد

    1 ortak ayet · Cehd düz, sert yer demektir

  11. خشي

    1 ortak ayet · Haşy : Ayaktaki kuru ottur

  12. أثم

    1 ortak ayet · İsm hurmadan yapılan içkidir

Geçtiği ayetler(4)

Sîga sayfası: اقْتَرَفْتُمُوهَا
  1. … إِنْ كَانَ آبَاؤُكُمْ وَأَبْنَاؤُكُمْ وَإِخْوَانُكُمْ وَأَزْوَاجُكُمْ وَعَشِيرَتُكُمْ وَأَمْوَالٌ اقْتَرَفْتُمُوهَا وَتِجَارَةٌ تَخْشَوْنَ كَسَادَهَا وَمَسَاكِنُ تَرْضَوْنَهَا أَحَبَّ إِلَيْكُمْ مِنَ …

    Onu elde ettinizDe ki: Eğer babalarınız, oğullarınız, kardeşleriniz, eşleriniz, kabileniz, elinize geçirdiğiniz mallar, durgunluğa uğramasından korktuğunuz ticaret, hoşunuza giden evler, size Allah’tan vve peygamberden ve Allah yolunda cihaddan daha sevimli ise; o zaman Allah’ın emri gelinceye kadar bekleyedurun. Ve Allah; fasıklar güruhunu hidayete erdirmez.

Sîga sayfası: مُقْتَرِفُونَ
Sîga sayfası: وَلِيَقْتَرِفُوا
Sîga sayfası: يَقْتَرِفُونَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökقرف
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerكسب, حرز, جلب
Zıt Kökترك
Çekirdek Özet 1Ağaç kabuğunu soymak, yaranın kabuğunu koparmak, bir nesneyi dış yüzeyinden kazıyıp ayırmak veya bir şeye ten gibi yapışıp bulaşmak
Çekirdek Özet 2İnsanın eylemleri doğrudan üzerine çekerek sahiplenmesi; eylemin ve kazancın failin benliğine kabuk gibi yapışarak onun ayrılmaz niteliği haline gelmesi
Çekirdek Özet 3Amel ve iktisapların sadece harici bir edim olarak kalmayıp failin ahlaki ve hukuki sorumluluk zırhını (veya lekesini) kurucu nitelik kazanması
Kritik Hata RiskiKökün Kur'an'daki türevlerini salt nötr bir «kazanmak» veya yalnızca «günah işlemek» olarak tek boyuta indirgemek; eylemin failin kimliğine yapışma ve kabuk bağlama karakterini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
قرSoğuma, durulma, bir yerde sabit kalma, toplanma, dibe çökme ve yerleşme. Bu çekirdek قرر kökünde mekanda yerleşme, قرب kökünde bir yere yanaşıp orada durma, قرش kökünde dağılmış şeyleri toplayıp bir araya getirme anlamlarını kurar.فÇekirdekteki toplanma ve yerleşme hareketine ağız, kenar ve dış sınır imgesinin eklenmesiyle anlam; nesnenin dış yüzeyini, cidârını, kabuğunu kazıyarak toplama veya bir yüzeye sıvanıp kabuk gibi yapışarak orada sabitlenme ve ayrılmaz hale gelme yönünde özelleşmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
قUfuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırNesnenin çevresinde sınır çizme, odaklanma, toplanma ve bir noktada yoğunlaşma hareketini başlatır.
رİnsan başı; baş, ilk, üstYoğunlaşan hareketin nesnenin üst katmanına, baş ve yüzey kısmına yöneldiğini gösterir.
فAğız; söz, açıklık, kenarYüzeyin ve kenarın açılması, dış çeperin ayrılması veya kenara ilişilip dış zardan içeriye/dışarıya doğru temas kurulmasını sağlar.
قرفSınır çizip üst yüzeyden sıyırma ve kenara yapışmaNesnenin dış kabuğunun kazınarak koparılması, dış yüzeyden pay devşirilmesi ve failin bu kabuğu üzerine giysi yahut leke gibi geçirip onunla bütünleşmesi hareketini kurar.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamAğacın dış kabuğunu (lühâ) soymak veya iyileşmekte olan yaranın üzerindeki kurumuş kabuğu (celbe) koparıp kanatmak; soyulan ağaç kabuğu (el-kırf / el-kırfe) ve deriden yapılan kap kacak.
Cahiliye şiiri kullanımıAntere b. Şeddâd el-Absî divanında yaranın kabuk bağlayıp henüz kabuğunun soyulmadığını anlatırken bu kökü kullanır: عُلالَتُنا في كل يومِ كريهةٍ / بأَسْيافِنا، والقَرْحُ لم يَتَقَرَّفِ
Erken Arapça kullanımKlasik bedevi kullanımında bir kimseye töhmet isnat etmek, şüpheyi üzerine çekmek (fulânun kırfetî: şüphelendiğim kimsedir) ve ailenin geçimini temin etmek için dışarıdan rızık ve kazanç devşirmek (ikterefe li-ehlihî) anlamlarında yaygın biçimde kullanılmıştır.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dîvânu Antara.

Sami etimolojik katman

Arapça قرف kökü, Sami dil ailesinin Güney-Batı kolunda belirginleşen fiziksel temas, kabuk soyma, sıyırma ve kazanç elde etme semantik matrisine dayanır. Kökün asli fiziksel düzlemi, bitki ve deri yüzeylerinin dış tabakasını ayırma (bark, peel, scrape) eylemidir. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde kök doğrudan aynı biçim ve anlam örgüsüyle yaygın bir fiil olarak öne çıkmaz; bunun yerine Arapçada yüzeyden soyulan kokulu ağaç kabuğu için kullanılan قرفة adı, Doğu Akdeniz ve Sami ticaret havzası üzerinden tarçın/ağaç kabuğu anlamında teknik bir madde adı olarak yerleşmiştir. Kökün İbranicedeki גרף (süpürmek, sıyırıp toplamak, küremek) ve Akadcadaki qarāpu / garābu (kabuk bağlama, derinin pullanması, lepra türü kabuklu deri hastalığı) kökleriyle fonetik ve anlamsal bir geçişkenlik taşıdığı kabul edilir. Arapça içi gelişimde ise kök, somut «kabuk soyma» eyleminden iki temel soyut mecraya evrilmiştir: Birincisi, bir şeyi sıyırıp heybeye veya mülkiyete katmak yoluyla «kazanmak» (iktisâb); ikincisi ise nesneye yapışan kabuk ve kir gibi kişiye yapışıp kalan «suç, töhmet ve günah bulaşması» (mülâbese ve itham) anlamıdır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönAğaç ve yara kabuğunu soyma eyleminden iktisap ve töhmete geçişAsli somut anlam olan soyma (kalf/haşr), sıyırıp alma eylemi üzerinden mülk edinmeye; dış yüzeye yapışma özelliği üzerinden de suç ve töhmetin kişiye yapışmasına evrilmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice גרף ve Akadca qarāpu/garābu ile fonetik-semantik örtüşmeNesneleri sıyırarak bir araya getirme, kabuk ve yüzey pullanması ekseninde ortak Sami kök katmanıyla yakın temas halindedir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami kolu dışındaki Afro-Asyatik katmanlarda düzenli ses denkliği gösteren güvenilir bir kök kaydı tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Gesenius, Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
قرفAnlamlıKabuk soymak, bulaşmak, kazanmakHedef köktür; ağacın veya yaranın dış yüzeyini ayırmak, eylemi üzerine çekip sahiplenmek demektir.Kur’an’da geçer
قفرAnlamlıBoş, otsuz ve susuz arazi, izi silinmekYeryüzünün bitki örtüsünden ve yaşam belirtilerinden sıyrılıp çıplak kalması durumudur; hedef kökteki yüzeyin soyulmasıyla kavramsal bağ taşır.Kur’an’da geçmez
رقفAnlamlıEkmeği inceltip yaymak, yumuşakça vurmakTehzîbü'l-Luğa'da müsta'mel kaydedilmiştir; yufkayı inceltip yüzeyini açma veya güvercinin kanat çırpışındaki hafif temas hareketidir.Kur’an’da geçmez
رفقAnlamlıYumuşaklık, uyum, faydalanma, dirsekİşlerin sertlikten uzak ve birbirine uyumlu yürütülmesi; dirseğe dayanarak beden dengesinin sağlanmasıdır.Kur’an’da geçer
فقرAnlamlıOmurga kemiğini kırmak, delmek, kazmakİnsanın bel kemiğini kıracak derecede ağır yoksunluğa uğraması; toprağın veya nesnenin içine doğru oyuk açılmasıdır.Kur’an’da geçer
فرقAnlamlıİki şeyi birbirinden bütünüyle ayırmakBütün halinde duran bir nesneyi veya yolu parçalara bölmek, hakkı batıldan kesin sınırla ayrıştırmaktır.Kur’an’da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
قرفMerkezKazanma, bulaşma, eylemi üzerine çekmeEylemin veya kazancın failin benliğine kabuk gibi yapışarak onun ayrılmaz bir vasfı haline gelmesini ifade eder.İktisabın kişiyi lekeleyen veya onun ahlaki çehresini kuran boyutu baskındır.
كسبKomşuÇaba göstererek gelir ve sonuç elde etmeGenel anlamda çalışıp kazanmaktır; failin eylemle kurduğu zihni ve ameli ilişkiyi gösterir, kabuk gibi tenle bütünleşme vurgusu taşımaz.Fayda sağlama kastıyla icra edilen her türlü meşru veya gayrimeşru edimi kapsar.
حرزKomşuBir şeyi korunaklı yere koyup mülk edinmeKazanılan nesnenin korunması, saklanması ve dış tehlikelere karşı tahkim edilerek elde tutulmasıdır.Kazancın failin benliğine yapışmasından ziyade bir mekanda muhafaza edilmesine odaklanır.
جلبKomşuBir nesneyi dışarıdan çekip getirmeDış kaynaklı bir faydayı veya zararı bir yere doğru sürükleyip getirmektir; failin içsel kimliğini dönüştürmez.Ticari emtianın veya uzak unsurların merkeze taşınması hareketidir.
تركZıtBir şeyi kendi haline bırakma, el çekmeEdinilen veya yapılacak olan nesneden ve amelden bütünüyle vazgeçmek, temas kurmamak ve onu serbest bırakmaktır.İktisap ve mülâbesenin tam karşıtı olarak ilgiyi ve sahiplenmeyi kesmektir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaقرفKabuk soymak, bulaşmak, kazanmakKökün çekirdeğindeki sıyırma, temas etme, eylemi kimliğe büründürme ve iktisap anlamlarını eksiksiz karşılar.Kesin
Latinceperpetrare, contrahere, acquirereBir ameli işleyip yüklenmek, edinmekPerpetrare özellikle olumsuz bir ameli işleyip faili olmak demektir; contrahere borç veya töhmeti üzerine çekmektir; ancak kabuk soyma somutluğunu dışarıda bırakır.Güçlü
İngilizceto perpetrate, to incur, to acquireİşlemek, üzerine çekmek, edinmekTo incur olumsuz bir sonucu veya sorumluluğu üzerine çekme nüansını çok iyi verir; to perpetrate suç işlemeyi karşılar; to acquire ise mal kazanma boyutunu verir.Güçlü
Almancabegehen, sich zuziehen, erwerbenİşlemek, kendine yüklemek, edinmekSich zuziehen bir kusurun, hastalığın veya borcun insanın üzerine yapışıp kalmasını çok başarılı yansıtır; erwerben ise çaba sonucu mülk edinmeyi ifade eder.Güçlü
Fransızcaperpétrer, contracter, acquérirSuç işlemek, üzerine çekmek, kazanmakContracter ameli bir leke veya bağ olarak kişinin üzerine almasını; perpétrer cürmün işlenmesini karşılar; fiziksel kabuk boyutu eksik kalır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
اقْتَرَفْتُمُوهَاÇaba sarf ederek mal ve servet edinmekDünyevi birikimlerin, ticaretin ve mülkiyetin Allah ve Resul sevgisinin önüne geçirilmemesi gerektiği bağlamında (Tevbe 9:24).
مُقْتَرِفُونَSuç, günah ve bâtıl amelleri işleyip yüklenmekHakikati inkâr edenlerin ve şeytanların yaldızlı sözlerine kananların günahı bilerek ve isteyerek işlemeleri bağlamında (En'âm 6:113).
وَلِيَقْتَرِفُواEylemin kötülüğünü üzerine çekmek, bâtıla bulaşmakKalpleri ahirete inanmayanların, kendi iradeleriyle kötülüğü bizzat üzerlerine giymeleri ve hak ettikleri cezaya müstahak olmaları bağlamında (En'âm 6:113).
يَقْتَرِفُونَAçık veya gizli günahları bizzat işleyip kazanmakGünahın açığından da gizlisinden de uzak durulması emredilirken, günahı üzerlerine yapıştıranların cezalandırılacağı bağlamında (En'âm 6:120).
يَقْتَرِفْSalih bir ameli, fazileti ve iyiliği bizzat kazanmakKim bir güzellik (hasene) işler ve onu benliğine kazandırırsa, onun bu güzelliğinin artırılacağı müjdesi bağlamında (Şûrâ 42:23).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKesb ve fiil teorisiİnsanın ihtiyarî fiillerini Allah’ın yaratması karşısında kulun bu fiili «iktirâf» etmesi (üzerine alması, sahiplenmesi) ve sorumluluğun failiyete yapışması meselesi.Fiilin sadece fail tarafından icra edilmesi değil, ahlaki ve ontolojik mesuliyetinin doğrudan insan benliğine intisap etmesi.
FıkıhCinayetler, hadler ve kazanç hukukuSuçun subûtu (cerîme/cinâyet iktirâfı) ve emval-i mukterefe (kazanılmış mallar) üzerinde doğan mülkiyet ve zekât yükümlülükleri.Fail ile suç veya mal arasındaki hukuki irtibatın şüpheye yer bırakmayacak biçimde kesinleşmesi.
TefsirHasene ve seyyie iktisabıİktirâf lafzının Kur'an'da çoğunlukla günahlar için kullanılmasına karşın Şûrâ 42:23'te hasene için kullanılmasının tahlili.Kötülüğün insanın doğasına leke gibi yapışması; iyiliğin ise insanın manevi derinliğine bir zinet gibi bürünmesi.
HadisTöhmet ve günah mülâbesesiHadislerde «mukārefetü'z-zenb» terkibiyle günahla fiilen hemhal olma, ona bulaşma durumlarının beyanı.Günahın dışsal bir hata olarak kalmayıp insanı kirleten ve onunla temas kuran bir cürüm olarak algılanması.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniAhlaki eylem ve mesuliyetFiili bizzat yüklenme ve içselleştirmeAmelin hesaba esas teşkil edecek şekilde faile yapışmasını sağlar.Din sisteminde her fert kendi kabuğunu kendisi örer; işlenen seyyie veya hasene failden soyutlanamaz bir zırh yahut leke oluşturur.Kesin
İlmiBilgi felsefesi ve amel irtibatıNazari bilginin pratik edimle tesciliİddianın fiiliyata dökülerek doğrulanmasını temin eder.Salt söz düzeyinde kalan kabuller değil, eyleme dökülerek insanın varlığına kazınan pratikler gerçek bilgi durumunu kurar.Güçlü
SiyasiHukuki sorumluluk ve meşruiyetSuçun ve salahiyetin şahsiliğiİktidar eylemlerinin ve cürümlerin yöneticinin şahsına rücu etmesini sağlar.Siyasi sistemde hiçbir otorite işlediği haksız iktirâfı kurumun arkasına saklayamaz; vebal doğrudan failin üzerine yapışır.Güçlü
İktisadiMülkiyetin teşekkülü ve servet edinimiEmeğin nesneye katılarak mülk üretmesiEmek sarfı yoluyla dış dünyadaki değerin mülkiyete dönüştürülmesini ifade eder.Tevbe 9:24'te geçen mallar, insanın fiilen ter döküp elde ettiği, benliğiyle özdeşleştirdiği ve vazgeçmekte en çok zorlandığı mülkiyet türüdür.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerYüzey tutunumu ve kaplama (Adsorpsiyon / Adhezyon)Bir akışkandaki moleküllerin katı bir yüzeye yapışarak orada ince bir kabuk veya film tabakası oluşturması hareketidir; kökün bir yüzeyi soyma veya yüzeye yapışarak onunla bütünleşme dinamiğiyle birebir örtüşür.Güçlü
Beşeri bilimlerDamgalama ve kimlik edinimi (Labelling / İçselleştirme)Sosyoloji ve ceza hukukunda bireyin işlediği eylemin toplumca onun üzerine etiketlenmesi ve bireyin bu eylemi benliğinin bir parçası olarak kabuk bağlatıp kimliğe dönüştürmesi sürecidir.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca sıradan bir «kazanç sağlama» ya da sadece «günah işleme» olarak anlamak; eylemin kabuk gibi sıyrılması veya deriye yapışması boyutunu ihmal etmek.
Kur'an içi daha geniş anlamقرف kökü, insanın varoluşsal çabasının bizzat kendi benliğini inşa etmesi sürecidir. Tevbe 9:24'te insanın canı pahasına edindiği malı, Şûrâ 42:23'te ise insanın ruhuna işleyen üstün bir güzelliği (hasene) ifade edecek kadar geniş ve derinliklidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKök tek tip bir günah kavramına indirgendiğinde, insanın amelleriyle nasıl bir ahlaki zırh/kabuk inşa ettiği gözden kaçar; ayrıca Şûrâ 42:23'teki hasene iktirafı ile Tevbe 9:24'teki meşru emekle kazanılan emvalin psikolojik ağırlığı kavranamaz.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'da amellerin insan benliği üzerindeki dönüştürücü gücünü, failin eylemi dışsal bir nesne olarak bırakmayıp adeta kendi tenine yapışan bir kabuk gibi kuşandığını gösterdiği için ontolojik bir öneme sahiptir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnkârcıların kötülüğü ısrarla benimsemelerini ve günahı bir tabiat haline getirmelerini anlatan En'âm suresi ayetlerinde, mal sevgisinin imtihanını bildiren Tevbe 9:24'te ve amelin zarafetle üretilmesini öven Şûrâ 42:23'te belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Günahın veya sevabın insandan bağımsız, mekanik bir artı/eksi puan cetveli olduğu yanılgısını düzeltir; insanın kazandığı her şeyin (ister mal, ister günah, ister erdem) onun manevi derisini ve karakter kabuğunu oluşturduğunu fark ettirir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamAğacın sert dış kabuğunu soymak, yarayı kazıyıp üst tabakasını koparmak; yüzeyden bir payı sıyırıp almak veya bir yüzeye sıvanıp kabuk bağlayarak yapışmak.
  • Soyut anlamİnsanın kendi irade ve emeğiyle bir fiili veya nesneyi üzerine çekerek onunla özdeşleşmesi; eylemin failin manevi kimliğine bir elbise, leke yahut zırh gibi yapışması.
  • Sistematik karşılıkBireyin ameliyle kurduğu dönüştürücü mülkiyet bağı; amelin salt harici bir hareket olmaktan çıkıp failin ahlaki ve hukuki sorumluluk çeperini kuran bir iktisaba dönüşmesi.
  • LaTeX modeliF×A→σK⊆I
  • LaTeX açıklamasıModelde F faili, A işlenen ameli veya yönelinen nesneyi temsil eder. σ operatörü, kökün çekirdek anlamı olan soyma, sıyırma ve yapışma (mülâbese) dinamizmidir. Bu operatörün icrasıyla amel faile intisap ederek K kabuğunu (iktisap edilmiş ameli/kimliği) meydana getirir; K ise artık I ile gösterilen failin ahlaki ve ontolojik benliğinin ayrılmaz bir alt kümesi ve hüviyeti haline gelir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ق