رقم
ر - ق - م
KÖK- 3 geçiş
- 3 ayet
- 2 sîga
- 13 sözlük
Rakam Herhangi bir manayı taşıyan işarettir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Rakam Herhangi bir manayı taşıyan işarettir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.647 harfالقاف والراء والميم معهما
ق ر م، ق م ر، م ق ر، م ر ق، ر ق م، ر م ق كلهن مستعملات قرم: القَرْمُ الفحل المصعب.
وأَقْرِمَ أي ترك حتى استَقْرَمَ أي صار مُقْرَماً فهو أقْرَمُ، وهو المُكَرَّم، ويترك للفحلة لا يحمل عليه.
والقَرْمُ: تناول الحمل والجدي الحشيش، وأول ما يقرِمُ أطراف الشجر شيئاً، وهو راضع بعد.
والقَرْمُ: أن يُقَرَمَ من أنف البعير جليدة للسمة أي تقطع قطيعة فيبقى أثرها. فتلك السمة القرمة
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR811 harfالرَقْمُ: الكتابة والخَتْمُ. قال تعالى: "كتابٌ مَرْقومٌ". وقولهم: هو يَرْقُمُ الماء، أي بلغ من حِذْقِهِ بالأمور أن يَرْقُمَ حيثُ لا يثبت الرَقْمُ. ورَقْمُ الثوب: كتابُهُ. وهو في الأصل مصدر. يقال: رَقَمْتُ الثوب. ورَقَّمْتُهُ تَرْقيماً مثله. والرَقْمُ أيضاً: ضربٌ من البرود. والرَقْمَةُ: جانب الوادي، وقد يقال الروضة. قال زهير:
ودارٌ لها بالرَقْمَتَيْنِ كـأنـهـا مَراجِعُ وَشْمٍ في نَواشِرِ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR13.009 harfق ر م
قمر ، قرم ، رقم ، رمق ، مرق ، مقر : مستعملات .
قرم : الحرّاني عن ابن السكيت يقال : قَرَم يَقرِم قَرْماً : إذا أكل أكلاً ضعيفاً . ويقال : هو يتقرَّم تقرُّمَ البهمة .
أبو عبيد عن أبي زيد يقال للصبيّ أول ما يأكل : قد قَرَم يقرِم قَرْماً وقُروماً .
ثعلب عن ابن الأعرابي : قَرِمتُ إلى اللحم أقرَم قَرَماً . وقَرَمت البَهْمةُ : إذا تناوَلتْ .
وقال الفرّاء : السَّخْلة تقرِم قَرْماً : إذا تعلمت
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR6.458 harf(باب الراء والقاف وما يثلثهما)
(رقل) الراء والقاف واللام أصلان: أحدهما طولٌ في شيءٍ، والآخر ضرب من المشي.
فأمّا الأوَّل فالرَّقْلُ: النَّخْل الطُِّوال، واحدتها رَقْلة؛ وتجمع في القِلّة رَقلات. والرَّاقُول: حَبْلٌ تُصعَد به النّخلة.
والأصل الثاني: أرْقَلَت النَّاقةُ، وهو ضربٌ من المشْي، وهي مُرْقِلٌ، ولا يكون إلاَّ بسرعة. وهاشم بن عُتْبة المِرْقالُ([1])، لإرقاله كان في الحروب. قال الرَّاجز،
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.567 harf- الرقم: الخط الغليظ، وقيل: هو تعجيم الكتاب. وقوله تعالى: ﴿كتاب مرقوم﴾ [المطففين/9]، حمل على الوجهين، وفلان يرقم في في الماء (قال الزمخشري: ومن المجاز: وهو يرقم في الماء، ويرقم حيث لا يثبت الرقم، مثل في الذي يعمل ما لا يعمله أحد لحذقه ورفقه. انظر: أساس البلاغة ص 174؛ والمجمل 2/393)، يضرب مثلا للحذق في الأمور، وأصحاب الرقيم (هم الذين قال الله فيهم: {أم حسبت أن أصحاب الكهف والرقيم كانوا من آياتنا
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR801 harfر ق م
فلان يلبس الرقم وهو الوشي.
وفي الحديث " وما أنا والدنيا والرقم " ورقم الثوب وغيره: وشاه.
ورقم الكتاب: بين حروفه ونقطه ورقمه وكتاب مرقوم ومرقم.
والتاجر يرقم الثياب ويرقمها: يعلمها وثياب مرقومة ومرقمة.
وللحمار رقمتان في يديه: نقطتان سوداوان كالدرهمين.
وكأن عيونهم عيون الأراقم وهي الحيات الرقش وكأنه أرقم يتلمظ.
وتقلو: فلان ومـن المجـاز: " هـو يرقـم فـي
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR6.957 harfالرَّقْمُ والتَّرقيمُ: تَعْجيمُ الكتاب. ورَقَمَ الكتاب
يَرْقُمُهُ رَقْماً: أَعجمه وبيَّنه. وكتاب مَرْقُوم أي قد بُيِّنتْ حروفه بعلاماتها من التنقيط. وقوله عز وجل: كتاب مَرْقُومٌ؛ كتاب مكتوب؛ وأنشد:سأَرْقُم في الماء القَراحِ إليكُم،
عل بُعْدِكُمْ، إن كان للماء راقِمُ
أَي سأَكتب. وقولهم: هو يَرْقُمُ في الماء أي بلغ من حِذْقه بالأُمور أن يَرْقُمَ حيث لا يثبت الرَّقْمُ؛ وأما المؤمن فإن كتابه يجعل في
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR481 harf* ر ق م * * الرَّقْمُ * الكتابة قال الله تعالى ﴿كتاب مرقوم﴾ وقولهم هو يرقم الماء أي بلغ من حذقه بالأمور أن يرقم حيث لا يثبت الرقم و * رَقْمُ * الثوب كتابة وهو في الأصل مصدر وقد * رَقَم * الثوب والكتاب من باب نصر و * رقَّمَهُ * أيضا * ترقيما * و * الرَّقْمةُ * جانب الوادي وقيل الروضة و * الأرْقَمُ * الحية التي فيها سواد وبياض و * الرَّقِيمُ * الكتاب وقوله تعالى ﴿أن أصحاب الكهف والرقيم﴾ قيل هو
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR11.695 harf| | ( رَقَم ) يرقُم رَقْماً : ( كَتَبَ ) ، نقله | الجَوْهَرِيّ . ( و ) رَقَم ( الكِتابَ : | أعجَمَه وبَيَّنَه ) أي : نَقَّطه وبيّن | حُروفَه . وكتاب مَرْقُوم : قد بُيِّنت | حُروفُه بِعَلاماتِها من التَّنْقِيط . وقوله | تعالى : ! 2 < كتاب مرقوم > 2 ! أي : | مكتوب . | | ( و ) رَقَم ( الثُّوبَ ) رَقْماً : وَشَّاه | و ( خَطَّطَه ) وعَلَّمَه ، ( كَرَقَّمه ) تَرْقِيماً | فِيهِما . يُقال : كتاب مَرْقومٌ
| | ( رَقَم ) يرقُم رَقْماً : ( كَتَبَ ) ، نقله | الجَوْهَرِيّ . ( و ) رَقَم ( الكِتابَ : | أعجَمَه وبَيَّنَه ) أي : نَقَّطه وبيّن | حُروفَه . وكتاب مَرْقُوم : قد بُيِّنت | حُروفُه بِعَلاماتِها من التَّنْقِيط . وقوله | تعالى : ! 2 < كتاب مرقوم > 2 ! أي : | مكتوب . | | ( و ) رَقَم ( الثُّوبَ ) رَقْماً : وَشَّاه | و ( خَطَّطَه ) وعَلَّمَه ، ( كَرَقَّمه ) تَرْقِيماً | فِيهِما . يُقال : كتاب مَرْقومٌ | ومُرَقَّم ، نقله الزمخشري . | | وَثَوْبٌ مَرْقُومُ ومُرَقَّم ، قال حُمَيْد : | % ( فرُحْنَ وقد زايَلْن كُلَّ صَنِيعَةٍ % | لَهُنَّ وباشَرْنَ السَّدِيلَ المُرقَّما ) % | | ( والمِرْقَم ، كَمِنْبر : القَلَم ) ، لأنَّه آلةٌ | للرَّقْم وهو الكِتابة . ( ويقال للشَّدِيد | الغَضَب ) الذي أَسرَف فيه ولم | يَقْتَصِد : ( طَفَا ) كذا في النُّسَخ ، وفي | بَعْضِ الأُصول : طَمَا ( مِرْقَمُك ، | وَجَاشَ ) مِرْقَمُك ، ( وعلا ) . وفي | بَعْضِ النُّسخ بالغَيْن ، ( وطَفَح ) ، | وفَاضَ ( وارْتَفَعَ وقَذَفَ مِرْقَمُك ) ، | كُلُّ ذلِك بِمَعْنىً وَاحِد . | | ( ودَابَّةٌ مَرْقُومَة : في قَوائِمها |
| خُطُوطُ كَيَّاتٍ ) ، وفي التَّهْذِيب : | المَرْقُومُ من الدَّوابّ : الذي يُكْوَى | على أوظفته كَيّاتٍ صِغاراً ، فكل | واحدة منها رَقْمة ، ويُنْعَت بها | الحِمار الوحشيّ لسوادٍ على | قَوائِمِ . ( وَثَوْرٌ ) مَرْقُوم القَوَائِم ، | و ( حِمارُ وَحْشٍ مَرْقُوم القَوائِم ) أي : | ( مُخَطَّطُها بِسَوادٍ ) ، وهو مَجاز . | | ( والرَّقْمَةُ : الرَّوْضَةُ . و ) أيضاً : | ( جانِبُ الوَادِي أو مُجْتَمَع مائِهِ ) | فيه . وقال الفَرَّاء : رَقْمةُ الوادِي | حَيْث الماء . | | ( و ) الرَّقْمَةُ : نَباتٌ يقال إِنّه | ( الخُبَّازَى ) . | | ( و ) الرَّقَمَةُ ( بالتَّحْرِيك : نَبْتٌ ) | يُشْبه الكَرِش ، نقله الأزهريّ . وقال | غَيرُه : هي من العُشْب تَنْبُت مُتَسَطّحه | غَضَةً ، ولا يكاد المَالُ يأكلُها إلاّ من | حاجة . وقال أبو حَنِيفةَ : الرَّقَمةُ : من | أَحْرار البَقْل ، ولم يَصِفْها بأكثرَ من | هذا . قال : ولا بلغَتْنِي لها حِلْيةٌ . | ( والرَّقْمَتان ) بالفَتْح : ( هَنَتان شِبْه | ظُفْرَين في قَوائِم الدَّابّة ) مُتَقابِلَتَان ، | ( أو ) هما ( ما اكْتَنَف جَاعِرَتَي | الحِمار من كَيَّةِ النَّار ) . وفي | الصّحاح : رَقْمَتا الحِمار والفَرَس : | الأَثَران بباطن أَعْضادِهِما . ( أو | لَحْمَتان تَلِيان بَاطِنَ ذِرَاعَي الفَرَس | لا شَعَر عَلَيْهما . أو ) هُما نُكْتَتَان | سَوْدَاوَان على عَجُزِ الحمار . وهما | ( الجَاعِرَتان ) ، وبُكُلِّ فُسِّر | الحَدِيثُ : ما أَنْتُم من الأُمَم إِلا | كالرَّقْمة من ذِراعِ الدَّابّة . | | ( و ) الرَّقْمتان : ( رَوْضَتان بِناحِيَة | الصَّمَّان ) ، وإِيَّاهما أَرادَ زُهَير : | % ( ودارٌ لها بالرَّقْمَتَيْن كَأَنَّها % | مَراجِيعُ وَشْمٍ في نَواشِرِ مِعْصَمِ ) % | | ويقال : هما رَوْضَتان ، إحداهما |
| قَرِيبٌ من البَصْرة ، والأُخْرَى بِنَجْد ، | وقال نَصْرٌ : هُما قَرْيتان على شَفِير | وادي فَلْج بين البَصْرة ومَكّة ، | وقيل : رَوْضَتان في بلادَ العَنْبر ، | وأيضاً : بِنَجْد بين جريم ومَطْلَ | الشَّمْس في دِيار أَسَد . | | ( والرَّقْم : ضَرْبٌ مُخَطَّط من | الوَشْي ، أو ) من ( الخَزّ ، أو ) ضَرْب | من ( البُرُودِ ) ، الأَخِير عن | الجوهرِيّ ، وأَنْشدَ لأبي خِراشٍ : | % ( لعَمْرِي لقد مُلّكتِ أمرَكِ حِقْبَةً % | زماناً فهلاّ مِسْتِ في العَقْم والرَّقْمِ ) % | | ( و ) الرَّقَم ( بالتَّحْرِيك : الدَّاهِيَة ) | وما لا يُطاق له ولا يُقام به ( كالرَّقْم | بالفَتْح ، وكَكَتِف ) ، وعلى الأَخِيرة | اقْتَصَر الجَوْهَرِيّ . يقال : وَقَع في | الرَّقْم والرَّقِم والرَّقْماء : إذا وَقَع فيما | لا يَقُومُ به . وقال الأصمعيُّ : يقال : | جاء فلانٌ بالرّقم الرَّقْماء ، كقولهم : | بالدَّاهِيَة الدَّهْيَاء ، وأنشد : | % ( تَمَرّسَ بي من حَيْنِه وَأَنَا الرَّقِمْ % ) % | | يريد الدَّاهِيَة . قال الجوهَرِيّ : | وكذلك بِنْت الرَّقِم ، وأنشَدَ للرَّاجِزِ : | % ( أَرْسَلَها عَلِيقةً وقَدْ عَلِمْ % ) % | % ( أَنَّ العَلِيقاتِ يُلاقِين الرَّقِمْ % ) % | | ( و ) الرَّقَم : ( ع بالمَدِينة ، ومنه | السِّهامُ الرَّقِمِيَّات ) ، قال لَبيد : | % ( رَقَمِيَّات عليها نَاهِضٌ % | تُكْلِحُ الأَرْوَقُ منهم والأَيَلّ ) % | | كما في الصحاح . | | وقال نَصْر : الرَّقِم : حِبالٌ دُونَ | مَكَّة بدار غَطَفان ، ومَاء عندها | أيضاً . والسِّهامُ الرَّقَمِيَّات مَنْسُوبة | إلى هذّا المَاءَ صُنِعَتْ ثَمّة . | | ( ويَوْمُ الرَّقَم : م ) معروف ، قال | شَيْخُنا بالفَتْحِ كما اقْتَضاه إِطلاقُْ ، | وهو المَعْرُوف ، وضبطه جماعة |
| بالتحريك . انتهى . قُلتُ : ليس هو | إلاّ بالتَّحْرِيك ، وهكذا هو ضَبْط | المُصَنِّف أيضاً لأنه مَعْطُوف على | قوله آنِفاً ، وبالتَّحْرِيك : الدَّاهِيَة إذ | لم يَحْلُل بينهما ضَبْطٌ مُخالِف . قال | الجوهريُّ : ويوم الرَّقْم : من أيام | العرب ، عُقِر فيه قُرْزُلٌ فرسُ عامِرِ | ابنِ الطُّفَيل . قال اْبنُ بَرّيّ : | والصّحيحُ أن قُرْزُلاً فَرسُ طُفَيل بنِ | مالك ، شاهِدُه قَولُ الفَرزْدقِ . | % ( ومنهم إذ نجَّى طُفَيلَ بنَ مالكٍ % | على قُرُزلٍ رَجْلاَ رَكُوضِ الهَزائِم ) % | | قلتُ : وقد سبق للجوهَرِيّ ذلك | في اللاَّم على الصواب ، يَدُل لذلك | قَولُ سَلَمَةَ بنِ الخُرْشُب آخرَ | القَصِيدة : | % ( وإِنَّك يا عامٍ ابن فارسِ قُرْزُل % | مُعِيدٌ على قول الخَنَى والهَواجِر ) % | | أراد عامرَ بنَ الطُّفَيل فرخَّم . | وقُرزُل : فَرسُ الطُّفَيْل بنِ مالك . | | قال أحمدُ بنُ عُبَيْدِ بنِ ناصِح : | الرّقَمُ : ماءٌ لبَنِي مُرَّة . ويوم الرَّقَم . | كان لغَطَفان على بَنِي عامِر . وقال | سَلَمَةُ بنُ الخُرُشُبِ الأنماريّ يذكُر | هذا اليوم : | % ( إذا ما غدوتُم عامِدِين لأرضِنا | بَني عامرٍ فاستَظْهِروا بالمرائرِ ) % | | وفي المُفَضَّلِيّات ما نصه : فمَرّ | جَبّارُ بنُ سَلْمى بنِ مَالِك بنِ جَعْفر | بالحارثِ بنِ عُبَيْدة ، فأراد أن | يَحْمِلَه فإذا هو بِعَامِر قد عقر فَرَسَه | الكَلْبُ ، وكان فَرَسُ عامِرٍ يُسَمَّى | الوَرْدَ ، والمزنوق ، فهو يُسَمَّى في | الشّعر بهذه الأسماء كلها ، فحَمَله | على فَرَسه الأَحْوى ، وهو أَخُو | الكَلْب فرس عامر ، وأبوهما | المُتَمَهّل فرس مُرِّة بن خالد ، | فَعُرِف من هذا السِّياق أن عامرَ بنَ | الطُّفَيل عُقِر فَرسُه في هذا اليوم | ولكنه الكَلْب ، وأما قُرُزل فإنه فَرُس | أبيه . وفي هذا اليوم خَنَق الحَكَمُ بنُ |
| الطُّفَيل نفسَه تحت شَجَرة خَوْفاً من | الإسار ، فَزَعَموا أَنّ عامراً كان | يَدْعُو ويَقولُ : اللَّهُمَّ أَدْرِك لي بِيَوْم | الرَّقَم ، ثم اقْتُلْني إذا شِئْت ، | وسَمَّت غَطَفان هذا اليومَ يوم | المَرُورات ، ويَوْمَ التَّخَانُق أيضاً ، | وكانوا أَصابُوا يومئذ من بَنِي عامر | أربعةً وثمانِين رَجُلاً ، فَذَبَحَهم عُقْبةُ | اْبنُ حُلَيْس بنِ عُبَيْد بنِ دهمان | فَسُمِّي مُذَبِّحاً لذلك ، وقال | حُرقوصٌ المُرِّيُّ في الرَّقَم : | % ( كأنكما لم تَشْهَدَا يوم مرخة % | وبالرّقمُ اليوم الذي كانَ أَمْقَرَا ) % | | ( والأرقَم : أَخْبَثُ الحَيَّات وَأَطْلَبُها | للنّاس ) ، قاله ابنُ حَبِيب ، ( أو ما فِيهِ | سَوادٌ وبَياضٌ ) ، كذا في المحكم . | وقال ابن شُمَيْل : الأرقمُ : حَيَّةٌ بين | حَيَّتَيْن رقم بحمرة وسواد وكُدرة | وبُغْثَة . قال ابن سيده : والجَمْعُ | أَراقِم ، غَلَب غَلَبة الأَسْماء ، فكُسِّر | تَكْسِيرها ، ( أو ذَكَر الحَيَّات ) لا | يُوصَف به المُؤَنَّث ، ( و ) ولا يُقالُ | في ( الأُنْثَى ) : رَقْماء ولكن | ( رَقْشَاء ) ، وقال اْبنُ حَبِيب : إذا | جعلتَه نَعْتاً قُلتَ : أَرقَش ، وَإِنَّما | الأَرْقَم اسمه . وقال شَمِر : الأَرْقَمُ | من الحَيَّات : التي تُشْبِه الجانّ في | اتِّقاء النّاس من قَتْلِه ، وهو مع ذلك | من أَضْعَفِ الحَيّات وَأَقَلّها غَضَبا ؛ | لأن الأرقمَ والجَان يُتَّقَى في قَتْلِهِمَا | عُقوبة الجِنّ لِمَنْ قَتَلَهما . ومنه قَوْلُ | رَجُلٍ لعُمَرَ رضي الله عَنْه : مَثَلي | كَمَثَل الأَرْقَم إِن تَقْتُلهُ يَنْقَم وإن تتركه | يَلْقَم وقوله يَنْقَم : أي : يُثْأَر به . | | ( و ) الأَرْقَمُ : ( حَيُّ من تَغْلِب ، وهُم | الأَراقِم ) . نَصُّ الجَوْهَرِيِّ في | الصِّحاح : والأَراقِم : حَيٌّ من | تَغْلِب ، وهم جُشَم ، قال اْبن بَرّيّ : | ومنه قَولُ مُهَلْهِل : |
| % ( زَوَّجَها فَقدُها الأَراقمَ في | جَنْبٍ وكان الحِباءُ من أَدَمِ ) % | | وجَنْبٌ : حَيٌّ من اليمن . وقال اْبنُ | سيده : والأراقمُ : بَنو بَكْر وجُشَم | ومَالِك والحَارِث ومُعاوِية ، عن ابنِ | الأعرابي . ووجدت في هامِشِ | نُسْخَة الصّحاح ما نَصُّه : تَخْصِيصُه | بِأَنَّ الأَراقم حَيٌّ من تَغْلب وهم | جُشَم فليس كذلك ، وإنما الأراقمُ | أَحياء من تَغْلِب ، وهم ستة : | جُشَم ، ومَالِك ، وَعَمْرو ، وَثَعَلْبة ، | ومُعاوِية ، والحارِثَ ، بنو بَكْر بن | حَبِيب بن غَنْم بن تَغْلِب بن وَائِل . | وقال اْبنُ دُرَيد في الجَمْهَرة : | الأراقِم : بُطونٌ من بَنِي تَغْلِب | يجمَعُهم هذا الاسمُ ، قيل : سُمُّوا | بذلك لأَن ناظراً نظر إليهم تحت | الدِّثار وهم صِغارٌ فقال : كَأَنَّ | أعينَهم أَعينُ الأَراقِم ، فلَجَّ عليهم | اللَّقَب . قُلتُ : وهو قَوْلُ اْبنِ | الكَلْبِيّ ، وساقَ أبو عُبَيْدة في ذلك | وَجْهاً آخر . | | ( وجاء بالرَّقْم بالفَتْح ، وكَكَتِف | أي : بالكَثِير ) . | | ( و ) الرَّقِيمُ ( كَأَمِير : ع . و ) أيضاً : | ( فَرَس حِزامِ بنِ وَابِصَة ، و ) | قَولُه تَعالى : ^ ( أَمْ حَسِبْتَ أَنَّ | أَصْحَابَ اْلكَهْفِ وَالْرَّقِيمِ كَانُواْ مِنْ | ءَايَتِنَا عَجَباً ) ^ اختلفوا في الرقيم ، | فسأل اْبنُ عَبَّاس كَعْباً عنه فقال : | هي ( قَرْية أَصْحاب الكَهْف ) التي | خَرَجُوا مِنْها . وفي تَفْسِير | الزَّجّاج : كانوا فيها ( أو جَبَلُهم ) | الذي كان فيه الكَهْف ، نقله | الزّجّاج ، ( أو كَلْبُهم ) ، رُوِي ذلك | عن الحَسَن ، ونقله السُّهيليّ في | الروض . ( أو الوَادِي ) الذي فيه |
| الكَهْف عن أَبِي عُبَيدة ، نَقَله السُّهَيْليّ | أيضاً ، وأبو القاسم الزّجاجيّ في | أماليه . ( أو الصَّخْرَة ) ، نَقَلَه السُّهَيْلي . | ( أو لَوحُ رَصاص نُقِش فيه نَسَبُهُم | وأَسماؤُهم ) وقِصَصُهم ( ودِينُهم ومِمَّ | هَرَبُوا ) ، نُقِل ذلك عن الفَرَّاء ، | ونقله السُّهيليُّ أيضاً والجوهريُّ . | | ( أو ) الرَّقِيم : ( الدَّواةُ ) ، حكاه اْبنُ | دُرَيْد قال : ولا أَدْرِي ما صِحَّتُه ، | وَعَزَاهُ أبو القَاسِم الزّجّاجي إلى | مجاهد ، وقال : إنه بِلُغَة الرُّوم . ( و ) | قال ثَعْلب : الرَّقِيمُ : ( اللَّوحُ ) ، وبه | فَسَّر الآية . قال الجوهريّ : وذكر | عِكْرَمَةُ عن اْبنِ عبّاس أنه قال : ما | أَدْرِي ما الرَّقِيمُ أكتاب أم بُنْيان ، وفي | رَوْض السُّهَيْلي : كل القرآن أعلَم إلا | الرَّقيم ، وغِسْلِين ، وحَنَانا ، وأوّاها . | قُلتُ : فهي إذن أقوالٌ ثمانِيَة ذكر | الزّجاجيّ منها خَمسةً ، وذكر | آخرها الكِتابَ عن الضّحَاك وقَتادَة ، | قال : وإلى هذا القول يَذْهَب أَهْلُ | اللُّغَة ، وهو فَعِيل في مَعْنَى مَفْعول . | | ( و ) من المَجازِ : ( الرَّقِيمَةُ : المَرْأَة | العَاقِلَة البَرْزَةُ ) الفَطِنَة ، عن الفَرَّاء . | ويقال للصَّنَاع الحَاذِقَة بالخرازة : | هي تَرقُم الماءَ وترقُم فيه كأنها | تَخُطّ فيه . | | ( و ) من المجاز : ( المَرْقُومَةُ : | الأرضُ بها نَباتٌ قَلِيل ) أي : نُبَذ من | كَلأَ ، عن الفَرَّاء أيضاً . | | ( والتَّرْقِيمُ والتَّرْقِينُ ) بالمِيم | والنُّون : ( عَلامَةٌ لأَهْل دِيوَانِ | الخَرَاج ) من اصْطِلاَحَاتِهم ، وذلك | بأن ( تُجْعَل على الرّقاع والتَّوْقِيعات | والحُسْبَانَات لِئَلاَّ يُتَوَهَّم أَنه بُيِّض | كيلا يَقَع فيه حِسابٌ ) ، وسيَأْتي في | النُّون أيضاً . | | ( وحُمَيْضَةُ بنُ رُقَيْم ، كَزُبير : | صَحابِيٌّ بَدْرِيٌّ ) . وقال الغَسَّانِيُّ : | إِنّه شَهِد أُحُداً . | | [ ] وَمِمَا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : |
| | الرَّقْم : الخَتْم . ورَقَمَ البَعِيرَ : | كَواه . والمِرْقَمُ ، كَمِنْبرٍ : ما يُنْقَش | به الخُبْز . وفي المثل : هو يَرْقُم | في المَاءِ . يُضْرَب مثلاً للفَطِن | العَاقِل أي : بَلَغ من حِذْقِه بالأمور | أن يَرقُم حَيثُ لا يَثبُت الرَّقْم . قال : | % ( سأرقُم في الماء القَراحِ إليكم % | على بُعدِكُم إن كان للماء راقِمُ ) % | | والمُرقِّم ، كَمُحَدّث : الكاتِبُ ، | كالمُرقِّن بالنّون ، قال : | % ( دار كَرقْم الكاتِب المُرَقَّم % ) % | | ويُروَى بالنّون . وفي حديث علي | رضي الله عنه في صِفَة السّماء : | سَقْف سَائِر ، ورَقِيم مَائِر ، يُرِيد به | وَشْي السَّماء بالنُّجُوم . واستعمل | المُحَدَّثون فيمن يَزِيد في حَدِيثه | ويَكْذِب : هو يَزِيدُ في الرَّقْم . | وأصلُ الكِتابة على الثَّوب . | | والرُّقْمةُ ، بالضَّم ، والرَّقَمُ ، | محركةً : لَونُ الأَرقم . | | وبنتُ الرَّقِم ، كَكَتِف : الدّاهِية ، | نقله الجَوْهَرِيُّ . | | والرُّقَيم ، كزُبَيْر : مَوْضِع . | | والأَرقمُ : القَلَم عن الزمخشَرِيّ . | | وما وجدتُ إلا رَقْمةً من كلأ أي : | نُبذَةٌ . | | وأبو عبد الله الأَرْقَمُ بنُ أبي | الأرقَم ، واسمُه عبدُ مَناف بنِ أَسَد | المَخزوميّ : صحابِيّ . ومن ولده | عزيز بنُ طَلحةَ بنِ عبدِ الله بنِ | عثمانَ بنِ الأرقم . | | وأرقم بنُ شُرَحْبِيل : تابِعِيّ ، عن | اْبنِ عَبَّاس . | | وأرقم بن يَعْقوب : كُوفِيّ يَروِي | بالمَراسِيل . |
| | وأرقَمُ بنُ الأَرقَمِ بنِ الأَرقم : تابِعِيّ | آخر يَرْوِي عن اْبنِ عَبّاس . | | والرَّقْمَتان : قُربَ المَدِينة نِهْيان | من أَنْهاء الحَرَّة ، قاله نَصْر . |
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR13.947 harfرَقَمَ
1 رَقَمَ ذ , (Msb, K,) aor. رَقُمَ , (Msb, TA,) inf. n. رَقْمٌ, (S, Msb, TA,) He wrote (S, Msb, K) a writing, book, or letter. (Msb.) And He sealed, stamped, imprinted, or impressed. (S, TA.) And رَقَمَ الِكتَابَ, (K,) inf. n. as above, (JK,) He marked the writing with the dots, or points, (JK, K, TA,) and made its letters distinct, or plain. (K, * TA.) One says, هُوَ يَرْقُمُ المَآءَ,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR845 harfرَقَمَ
رَقَمَ U ( n. ac. رَقْم 1 ),
a. Wrote; pointed ( writing ); marked, figured; embroidered.
رَقَّمَ
رَقَّمَ II ,
a. see I .
رَقْم
رَقْم 1 , ( pl. رُقُوْم 27 , أَرْقَاْم 38 ),
a. Writing.
b. Figure, number.
c. see 5 .
رَقْمَة
رَقْمَة 1t ,
a. Flower-garden.
b. Meadow.
c. Side ( of a valley ).
رُقْمَة
رُقْمَة 3t , رَقَم 4 ,
a. see 5 .
رَقِم
رَقِم 5 ,
a. Misfortune,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok21.801 harfرقم
رَقَمَ - يَرْقُمُ - رَقـِيْم - مَرْقُوْم
رَقَمَ - يَرْقُمُ + كائن + شيئاً: يثبت على الشيء هويته: يخط أو يحفر على الشيء أو على لوح ملحق به رمزاً يدل على المعلومات الهامة عن الشيء: يخط أو يحفر في لوح (أو ما يشبهه) رمزاً يدل على اسم الشيء وتاريخ وجوده وهويته: يصنع الدمغة أو الايتكيت اللاصق الدال على الماركة أو الصانع أو لوحة البلاك التي تحفر
Mücavir kökler7 mücavir (10 toplam)
- كهف
1 ortak ayet · Kovuk
- كتب
2 ortak ayet · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
- عجب
1 ortak ayet · “Acem” yabancı, dil bilmeyen demektir
- صحب
1 ortak ayet · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…
- حسب
1 ortak ayet · Hisbe okun nişangah kısmına denir
- أيي
1 ortak ayet · Evye kuş yuvası demektir
- كون
1 ortak ayet · Kevn, tepe demektir
Geçtiği ayetler(3)
كِتَابٌ مَرْقُومٌ
RakamlanmışYazılmış bir kitabtır.
كِتَابٌ مَرْقُومٌ
RakamlanmışYazılmış bir kitabdır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رقم |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | كتب, سطر, نقش |
| Zıt Kök | محو |
| Çekirdek Özet 1 | Bir yüzey üzerine belirgin, silinmez, noktalı veya çizgili işaret koyma; kumaşı nakışla bezeme |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi kayıtların kesinleşmiş, şüphe götürmez biçimde tescil edilmesi ve silinmez kitabe haline gelmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık ve amel sahasındaki fiillerin silinmez birer bilgi koduna ve hukuki delile dönüşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca modern matematikteki sayı basamağı (rakam) anlamıyla sınırlanıp tescil, nakış ve yazıt boyutunun göz ardı edilmesi |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رق | İncelik, şeffaflık, yüzey yayılımı ve gözetleme; nitekim رقق kökünde incelik ve deri levha, رقب kökünde dikkatle izleme ve bekleme, رقد kökünde hareketsiz yüzeye uzanma, رقي kökünde ise basamak basamak yukarı çıkma anlamı esastır | م | Toplama, tutma ve derinlik bildiren mim harfinin eklenmesiyle ince yüzey üzerine kalıcı, belirgin ve toparlayıcı işaretler kazıma, nakış ve yazı tescili anlamı oluşmuştur |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı | Başlangıç, bilinçli yönelim, tepe noktası ve iradi eylem |
| ق | Ufuktaki güneş veya iğne deliği | Odaklanma, sınır çekme, döngüsel yoğunlaşma ve kesin hat |
| م | Su dalgası | Akışkan yüzey, toplanma, yayılma ve derinlik |
| رقم | Bilinçli bir iradenin odaklanarak yaygın bir zemin üzerine silinmez izler ve biçimler bırakması | Zihindeki bilginin veya iradenin yüzey üzerinde sınırları belirli çizgiler, noktalar ve nakışlar halinde tespit edilmesi hareketidir |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kumaşın desen ve nakışla işlenmesi (el-vaşy), hayvanın bacaklarındaki belirgin benek ve çizgiler, yazının noktalanıp açık hale getirilmesi (ta‘cîmü’l-kitâb) ve bir nesneye ayırt edici damga vurulması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü’l-Kays ve çağdaşı şairlerin anlatımlarında çizgili ve nakışlı Yemen kumaşları için kullanılan bu kök, paketteki şahitte ise imkânsız bir hüneri nitelemek üzere şöyle geçmektedir: سَأرْقُم في الماءِ القَراحِ إليكُم / على نَأْيِكُمْ إن كان في الماءِ راقمُ |
| Erken Arapça kullanım | Ticaret mallarının üzerine fiyat veya alamet konulması, develerin ve atların belirgin izlerle damgalanması; hadis rivayetinde nakışlı elbiseden uzak durmayı anlatan ibare: وَمَا أَنَا وَالدُّنْيَا وَالرَّقْمَ |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça رقم kökü, Sami dillerinin genelinde nakış işleme, renkli veya çizgili desenler yapma, taş veya levha üzerine yazı kazıma ve kayıt tutma anlam katmanıyla güçlü bir ortaklık sergiler. İbranicede nakışlı kumaş ve alacalı desen anlamındaki רקם (rāqam / riqmāh) kökü doğrudan kumaşın iplikle bezenmesini ve çok renkli dokumayı karşılar. Süryanicede ܪܩܡ kökü aynı şekilde nakışlama, alacalı kılma ve işaretleme işlevine sahiptir. Kökün en ilksel somut matrisi, tekdüze bir yüzeyi zıt renkli çizgiler, noktalar veya kabartmalarla ayırt edici kılmaktır. Arapçada bu somut nakış anlamı, harflerin noktalanması (ta‘cîm) ve yazı levhalarının tescili yönünde semantik bir gelişme göstermiş; oradan da sayı işaretlerine ve hukuki sicillere ad olmuştur.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Kumaş nakşından yazı ve işarete geçiş | Tekdüze kumaş üzerine desen vurma eylemi, düz parşömen veya taş üzerine harf ve işaret koyma işlemine aktarılmıştır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanice soydaşlar | İbranice rāqam ve Süryanice rqam biçimleri renkli nakış, çok renkli dokuma ve belirgin iz bırakma anlamında tam denktir | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Akdeniz havzası dokuma ve kayıt kültürü | Erken Afro-Asyatik dokuma ve yazı terimleriyle semantik kesişim taşır; ancak kesin ödünçleme bağına dair yeterli veri yoktur | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رقم | Anlamlı | Çizmek, yazmak, nakşetmek | Yüzeye belirgin işaret koyma ve tescil etme | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| رمق | Anlamlı | Göz ucuyla bakmak, can çekişmek | Hayatın son kalıntısına veya çok zayıf bir bakışa işaret eder | Hedef kökle zayıf iz ve hat bağı muhtemeldir; Kur'an'da geçmez |
| قرم | Anlamlı | Kemirmek, dişlemek, önder deve | Bir şeyin ucundan yemek veya sürüye baş olmak | Kalb ilişkisi yoktur, müstakil köktür; Kur'an'da geçmez |
| قمر | Anlamlı | Beyazlık, ay, parlamak | Geceyi aydınlatan ay ve parlak beyaz renk | Işık ve belirginleşme yönüyle uzaktan temas taşır; Kur'an'da geçer |
| مرق | Anlamlı | Okun yaydan hızla fırlayıp çıkması | Bir şeyin içinden delip süratle ayrılmak | Kök olarak ters yönde bir dağılma ve çıkış bildirir; Kur'an'da geçmez |
| مقر | Anlamlı | Ekşimek, acılaşmak, suya batırmak | Tat bakımından keskinlik ve sıvıyı emme | Anlamsal ortaklık zayıftır; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رقم | Merkez | Kayıt ve tescil | Çizgi, nokta ve işaretle kalıcı, silinmez ve açık hale getirme | Nakış, damga ve tescilli yazı |
| كتب | Komşu | Yazı ve hüküm | Parçaları bir araya getirip dikme ve toplama yoluyla kaydetme | رقم işaretin belirginliğine, كتب parçaların bütünlenmesine odaklanır |
| سطر | Komşu | Dizi ve sıra | Nesneleri veya harfleri düzgün bir çizgi boyunca dizme | رقم tek tek ayırt edici işaretleri, سطر ise sıralı düzeni vurgular |
| نقش | Komşu | Oymacılık ve bezeme | Yüzeyi kazıyarak veya boyayarak ince desen çıkarma | نقş estetik ve biçimsel inceliğe, رقم resmi ve kalıcı tescile kayar |
| محو | Zıt | Silme ve yok etme | Yüzeydeki irtibatı ve izi bütünüyle ortadan kaldırma | Varlıktaki işaretin iptali ve belirsizleştirilmesidir |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رقم | İşaret koyma, nakşetme, tescil | Yüzeyde açık, silinmez, noktalanmış iz bırakma | Kesin |
| Latince | Inscribere, notare | Kazımak, yazıt haline getirmek, işaretlemek | Taş veya sert zemin üzerine kalıcı kayıt düşmeyi karşılar, kumaş nakşını dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | To inscribe, record, embroider | Yazıt yapmak, kaydetmek, işlemek | Hem tescil hem de desen boyutunu ayrı ayrı karşılar, tek kökte birleştiremez | Güçlü |
| Almanca | Einmeißeln, aufzeichnen, sticken | Kazımak, kaydetmek, nakış işlemek | Hukuki tescil ve estetik iz bırakma işlevlerini farklı kelimelerle verir | Güçlü |
| Fransızca | Inscrire, broder, consigner | Kaydetmek, işlemek, emaneten tescillemek | Resmi kayıt altına alma ve dokuma üzerine desen verme yönlerini paylaşır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مَرْقُومٌ | Amellerin kesinleşmiş, mühürlenmiş ve silinmez tescil sicili | Ahiret bağlamında iyilerin ve kötülerin amellerinin yazıldığı şüphe götürmez kitap; el-Mutaffifîn 83:9, el-Mutaffifîn 83:20 |
| وَالرَّقِيمِ | Üzerinde isimlerin veya hadisenin kazılı bulunduğu kitabe, yazıt | Mağara ehlinin hatırasını veya kimliklerini sabitleyen yazılı taş levha; el-Kehf 18:9 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Amel defterleri ve kader yazgısı | İnsan fiillerinin tescil keyfiyeti, meleklerin yazımı ve bu sicilin inkar edilemez bir kanıt oluşu | Değiştirilemez ve silinemez ilahi tescil |
| Fıkıh | Eşya hukuku ve ibadet mahalli | Resimli, nakışlı kumaşların kullanımı, satışı ve ticaret mallarının fiyat veya mülkiyet alametiyle işaretlenmesi | Damga, tescil işareti ve nakış hükmü |
| Tefsir | Ashâb-ı Kehf ve sicill-i a‘mâl | er-Rakīm ifadesinin bir yazıt mı yoksa yer adı mı olduğu ve kitâbün merkūm tamlamasının noktalı/mühürlü yazı niteliği | Aşikar kılınmış, tescillenmiş yazıt |
| Hadis | Giysi adabı ve ev tefrişatı | Üzerinde nakış ve suret bulunan perdelerin veya elbiselerin hükmü ve ticarî damgalama uygulamaları | Kumaş üzerindeki renkli desen ve nakış |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Uhrevi hesap ve adalet | Değişmez sicil | Amellerin zayi olmaksızın korunması | İnsanın tüm eylemlerinin açık ve tartışmasız bir metin halinde ön plana çıkarılması | Kesin |
| İlmi | Bilgi felsefesi ve tescil | Kodlama ve indeksleme | Bilginin kaybolmasını önleme | Verinin semboller, noktalar ve harfler yoluyla kalıcı bir dizgeye dönüştürülmesi | Güçlü |
| Siyasi | Devlet arşivi ve anayasa | Kamusal kitabe ve ferman | Hukuki bağlayıcılığı sabitleme | Toplumsal hafızayı ve kanunları herkesin göreceği açık yazıtlar halinde duyurma | Güçlü |
| İktisadi | Ticaret hukuku ve mülkiyet | Damga, barkod ve fiyat tescili | Malın vasfını ve değerini belirleme | Emtianın kime ait olduğunu, niteliğini ve değerini gösteren resmi işaret | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sayısal kodlama, veri damgalama ve kriptografik özet (hash) | Sürekli ve belirsiz bir verinin sonlu, açık ve doğrulanabilir sembolik bir çıktıyla mühürlenmesi ve doğrulanması işlemidir | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuki tescil, anıt yazıtlar ve ticarî alametifarika | Toplumsal sözleşmelerin veya tarihsel hafızanın taş ve parşömen üzerine kazınarak inkarı imkânsız delil seviyesine yükseltilmesidir | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca Hint-Arap menşeli matematiksel rakamlar yani sayı basamakları olarak görüp asıl çekirdeğindeki nakış, kitabe ve tescil boyutunu dışarıda bırakmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da bu kök sayı saymak için değil, inkar edilemez şekilde noktalanmış, apaçık kılınmış ve taş/levha üzerine kazınmış ilahi-tarihsel kayıtları ifade etmek için kullanılır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İlgili ayetlerdeki kitâbün merkūm ifadesini kuru bir sayısal istatistik tablosu sanarak tescilin getirdiği hukuki kesinliği, açıklığı ve bağlayıcılığı gözden kaçırmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın kayıt, adalet ve tarih anlayışını somutlaştırır; amellerin rastgele değil, açıkça okunabilir, noktalanmış ve silinmez bir tescille korunduğunu gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ashâb-ı Kehf kıssasının geçtiği el-Kehf 18:9 ayetinde ve amellerin kaydedilmesini anlatan el-Mutaffifîn 83:9 ve 83:20 ayetlerinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ahiretteki hesaplaşmanın soyut ve belirsiz bir zan üzere yürütüleceği fikrini yıkarak her eylemin açık ve itiraz edilemez bir kitabe olarak sunulacağını kanıtlar |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamYüzey üzerine iğne, boya veya kalemle nakış işlemek, ayırt edici noktalar koymak ve silinmez işaretler bırakmak.
- Soyut anlamEylemlerin, bilgilerin ve tarihsel olayların kuşkuya yer bırakmayacak açıklıkta mühürlenmesi, tescil edilmesi ve silinmez birer belgeye dönüşmesi.
- Sistematik karşılıkDağınık ve akışkan süreçlerin, herkesçe tanınabilir sabit bir kodlama ve tescil sistemiyle hukuki ve ilmi güvenceye kavuşturulması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde gösterge yüzeyini veya zeminini, iradi işaretleme ve tescil eylemini temsil eder. fonksiyonu, zemin üzerindeki belirsiz noktaları ayırt edici bir işaretle birleştirerek silinmez kayıt kümesi olan çıktısını üretir; buradaki şartı, ilgili noktanın açıkça noktalanmış, tescil edilmiş ve inkar edilemez kılınmış olduğunu sembolize eder.