ركع

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ر-ك-ع10 sîga, 83 mücavir kök, 10 ayet, 8 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.أمنسيحوَارْكَعُواطوفيَرْكَعُونَرَاكِعُونَرَاكِعًاركعسجدرُكَّعًاصلوخلطوَالرُّكَّعِشطأطهرزكو

KökSîga 10Ayet 10Sure 8Mücavir 83

▶ Ağı aç (3B)

ركع

ر - ك - ع

KÖK
  • 13 geçiş
  • 10 ayet
  • 10 sîga
  • 13 sözlük

“Ruk’a” eğilerek bakılmadan dibi görülmeyen derin yer demektir. Rekea oraya bakmak demektir. Sonra ruku’ eğilmek anlamında kullanılmıştır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Ruk’a” eğilerek bakılmadan dibi görülmeyen derin yer demektir. Rekea oraya bakmak demektir. Sonra ruku’ eğilmek anlamında kullanılmıştır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.489 harf
باب العين و الكاف والراء معهما )ع ك ر، ع ر ك، ك ع ر، ك ر ع، ر ك ع مستعملات، و ر ع ك مهمل( عكر: عكر على الشيء يَعْكَرِ عُكُوراً وعَكْراً، وهو انصرافه عليه بعد مضيه عنه، واعتكر اللّيلُ إذا اختلط سوادُه والْتَبَسَ. قال: تطاوَلَ اللّيلُ علينا واعتكر واعتكرت الريح إذا جاءت بالغبار. قال: وبارحٌ معتكرُ الأشواط يصف بلدا. أي: من ساره يحتاج إلى أن يعيد شوطاً بعد شوطٍ في السير. واعتكر العسكرُ: أي رجع
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR61 harf
الركوع: الانحناء ومنه ركوع الصلاة وركع الشيخ: انحنى من الكبر.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR8.471 harf
باب العين والكاف مع الراء عكر ، عرك ، كرع ، كعر ، ركع : مستعملات عكر : أبو عُبيد : عَكِرَ الماءُ عكَراً ، إذا كدِر ؛ وكذلك النبيذ . وأعكرته وعكّرته : جعلت فيه عكَراً . وفي الحديث : ( أنتم العكارون لا الفرَّارون ) قال ابن الأعرابي : العكّار : الذي يحمل في الحرب تارة بعد تارة . وقال غيره : العكّار : الذي يولِّي في الحرب ثم يكرُّ راجِعاً . يقال عَكَر واعتكر بمعنًى واحد . وقال اللِّحياني : اعتكر
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.997 harf
(باب الراء والكاف وما يثلثهما) (ركل) الراء والكاف واللام أصلٌ يدلُّ على جنسٍ من الضرب بالرِّجْل. يقال رَكَلَه ورَفَسه برِجله. ومَرْكَلاَ الفَرَس مِن جنبيه، حيث يركُل الفارسُ برجليه. وتركَّل على الشيء برجله. وتركَّل الحافرُ بمِسْحَاتِه، إذا ضربَها برِجْله لتدخُل في الأرض. قال الأخطل: رَبَت ورَبا في حَِجْرِها ابنُ مَدينةٍ *** يَظَلُّ على مِسحاتِه يتركَّل([1]) والكديد: المُرَكَّل([2]). (ركم)
Maddenin bağlantısı

(باب الراء والكاف وما يثلثهما) (ركل) الراء والكاف واللام أصلٌ يدلُّ على جنسٍ من الضرب بالرِّجْل. يقال رَكَلَه ورَفَسه برِجله. ومَرْكَلاَ الفَرَس مِن جنبيه، حيث يركُل الفارسُ برجليه. وتركَّل على الشيء برجله. وتركَّل الحافرُ بمِسْحَاتِه، إذا ضربَها برِجْله لتدخُل في الأرض. قال الأخطل: رَبَت ورَبا في حَِجْرِها ابنُ مَدينةٍ *** يَظَلُّ على مِسحاتِه يتركَّل([1]) والكديد: المُرَكَّل([2]). (ركم) الراء والكاف والميم أصلٌ واحدٌ يدلُّ على [تجمُّع] الشيء. تقول ركَمت الشيء: ألقَيت بعضَه على بعض. وسحاب مُرْتكمٌ ورُكام. والرُّكمة: الطِّين المجمُوع. ومُرْتَكَم الطريق: سَنَنُه؛ لأنّ المارة تَرْتَكِمُ فيه. (ركن) الراء والكاف والنون أصلٌ واحد يدلُّ على قوَّة. فرُكن الشَّيء: جانبه الأقوى. وهو يأوي إلى رُكْنٍ شديد، أي عِزٍّ ومَنْعَة. ومن الباب رَكَنْتُ إليه أرْكَن. وهي كلمة نادرة على فَعَلْتُ أفْعَلُ من غير حَرفِ حلق. وفلانٌ ركينٌ، أي وقور ثابت. والمرْكن: الإِجَّانة. ويقال: جبلٌ رَكِينٌ([3])، أي له أركان عالية. وركَنْت إليه أي مِلْتُ؛ وهو من الباب، لأنه سكن إليه وثبت عنده. قال الخليل: رَكَنَ يَرْكَنُ رَكْناً. ولغة سُفْلَى مضَر: ركِن يرْكَن. ويقال ركِنَ يَرْكُنُ، وفيه نظَر. وحكى أبو زيد: رَكِنَ يَرْكَنُ. وناقة مُرَكَّنَة الضَّرْع، أي مُنْتَفِخَتُه، أي كَأنَّه رُكْن. (ركو) الراء والكاف والحرف المعتل أصول ثلاثة: أحدُها حملُ الشيء على شيءٍ وضمُّه إليه، والآخَر إصلاحُ شيءٍ، والثالث وِعاء الشيء. فالأوّلُ قولُهم: رَكَوْتُ على البعير الحِملَ: ضاعفْتُه. ومن الباب ركَوْتُ عليه الأمْرَ والذَّنب، أي حملتُه عليه. وقال بعضُهم: أنَا مُرْتَكٍ على كذا، أي معوِّلٌ عليه. ومالي مُرتكىً إلاّ عليك. وحكى الفرّاء: أرْكَيْتَ عليَّ ذنباً لم أُذْنِبْه. ومن الباب أركَيتُ إلى فلانٍ: لجأتُ إليه. ومنه أرْكِنِي إلى كذا، أَي أخِّرْني، للدَّيْنِ يكون عليه*. وركَوتُ عنهم بقيّةَ يومي، أي أقمت. أمّا إصلاحُ الشيء فالمركوُّ الحَوض المستطيل، ويقال المُصْلَح، قال: * قامَ على المَرْكُوِّ ساقٍ يفْعَمُهْ * وركَوْتُ الشيءَ، إذا سدَّدْتَه وأصلَحتَه. قال سُويد بن كُراع: فدَعْ عنك قوماً قد كَفَوْكَ شُؤونَهم *** وشأنُك إلا تَرْكُهُ متفاقِمُ([4]) أي إن لم تُصلِحْه. ويقال أركَيْتُ لفلانٍ شيئاً، إذا هيّأْتَه له. وأما الأصل الآخَر فالرَُِّكْوة معروفة؛ ومنه الرَّكِيّ؛ لأنه كأنه وعاءُ ما يكونُ فيه. (ركب) الراء والكاف والباء أصلٌ واحد مطّرد منقاس، وهو علُوُّ شيءٍ شيئاً. يقال رَكِب رُكوباً يَرْكَب. والرِّكاب: المَطِيّ، واحدتَها راحلة. وزَيْتٌ ركابيٌّ؛ لأنه يُحمَل من الشام على الرِّكاب. وما له رَكُوبة ولا حَمُولة، أي ما يركبه ويَحمِل عليه. والرَّكب: القَوم الرُّكْبان؛ وكذلك الأُركُوب. وناقةٌ رَكْبانةٌ: تصلُح للرُّكوب. وأرْكَبَ المُهْر: حان أن يُرْكَبَ. ورجل مُرَكَّبٌ: استعارَ فرساً يقاتِل عليه، ويكون له نِصفُ الغَنيمة ولصاحب الفرس النِّصف. ومن الباب رَوَاكِبُ الشَّحم، وهي طرائقُ بعضُها فوقَ بعض في مُقدَّم السَّنام. فأمَّا التي في المؤخَّر فهي الرَّوادف، الواحدة راكبةٌ ورادفة. والرَّكَّابة: شِبه فسيلةٍ من أعلى النخلة عند قِمّتها، ربَّما حملَتْ مع أمِّها. وزعم الخليلُ أنَّ الرَّكْب والأُركوبَ راكبُو الدّوابّ، وأن الرُّكَّاب رُكَّاب السفينة. والمُرَكَّب: الأصل والمنْبِتُ. يقال هو كريم المركَّب. ومن الباب رُكْبة الإنسان، وهي عاليةٌ على ما هي فوقَه. والأركَبُ: العظيم الرُّكْبة. ويقال: رَكَبْتُ الرّجلَ أركُبُه، إِذا ضربْتَ رُكْبتَه أو ضربتَه برُكبتِك. والرَّكيب: ما بين نَهْرَيِ الكَرْم؛ وهو الظَّهر الذي بين النَّهْرين، ويكون عالياً على دونه. والرَّاكب: داءٌ يأخذ الغنمَ في ظهورها. ومن الباب الرَّكَب ركَب المرأة. قال الخليل: ولا يقال للرّجل، إنَّما هو للمرأة خاصّة. وقال الفرّاء: الرَّكَب: العانةُ للرَّجُل والمرأة. قال: لا ينْفعُ الجاريةَ الخِضابُ([5]) ***ولا الوِشاحان ولا الجلبابُ* مِن دُون أن تلتقِيَ الأركابُ * (ركح) الراء والكاف والحاء أصلٌ واحد، وهو يدل على إنابةٍ إلى شيءٍ ورُجوعٍ إليه. قال الخليل: الرُّكوح: الإنابة إلى الأمر. وأنشد: رَكَحْتُ إليها بعد ما كنتُ مُجْمِعاً *** على هَجْرِها وانسبْتُ باللَّيل ثائرا([6]) فهذا هو الأصل. ثمَّ يقال لرُكْن الجبلِ المُنيفِ الصّعبِ رُكْح. والرُّكْح والرُّكْحة: سَاحة الدّار. والرُّكْحة البقيّة من الثَّريد تبقى في الجَفْنة، كأنّه شيءٌ أوى إلى أسفل الجَفْنة. ويقال جَفْنةٌ مرتكِحةٌ، إذا كانت مكتنِزةً بالثَّريد. ومن الباب: سَرْجٌ مِركاحٌ، إذا كان يتأخَّر عن ظَهْر الفَرس. (ركد) الراء والكاف والدال أصلٌ يدلُّ على سُكون. يقال ركَدَ الماءُ: سكَنَ. وركَدتِ الرِّيحُ. وركَد الميزان: استَوَى. وركد القومُ رُكوداً: سكنُوا وهدَؤوا. وجَفنَةٌ رَكود: مملوءة. فأمّا قولُهم تراكَدَ الجوارِي، إذا قعدَتْ إحداهُنّ على قدميها ثم نَزَتْ قاعدةً إِلى صاحبتها، فهذا إن صحَّ فهو شاذٌّ عن الأصل. (ركز) الراء والكاف والزاء أصلان: أحدهما إثبات شيءٍ في شيء يذهب سُفْلاً، والآخر صَوت. فالأول: رَكَزْتُ الرُّمحَ رَكْزاً. ومَرْكَز الجند: الموضع الذي أُلزِمُوه. ويقال ارتكَزَ الرّجُل على قوسه، إذا وضَعَ سِيَتَها بالأرض ثمّ اعتمَدَ عليها. ومن الباب: الرِّكَاز، وهو المال المدفون في الجاهليّة، وهو من قياسِه؛ لأنّ صاحبَه رَكَزَه. وقال قوم: الرِّكاز المعْدِن. وأركَزَ الرّجُلُ: وجَدَ الرِّكاز. فإِن كان هذا صحيحاً فهو مُستعار. والمرتَكِز: يابس الحشيش الذي تكسَّرَ ورَقُه وتطايَرَ. ومعناه أنَّه ذَهَب منه ما ذهبَ وارتكز هذا، أي ثَبَت. (ركس) الراء والكاف والسين أصلٌ واحد، وهو قلْبُ الشّيء على رأسِه وردُّ أوّلِه على آخِره. قال الله جلّ ثناؤه: ﴿وَاللهُ أَرْكَسَهُمْ بِمَا كَسَبُوا﴾ [النساء 88]، أي ردّهم إلى كفرهم. ويقال ارتكس فلانٌ في أمرٍ قد كان نجا منه. والرَّكوسيَّة: قومٌ لهم دينٌ بين النَّصارى والصابئين. وأُتِيَ رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم، حين طَلب أحجاراً للاستنجاء، بِرَوْثَة، فرمَى بها وقال: "إنّها رِكْس". ومعنى ذلك أنَّها ارتكَسَت عن أن تكون طعاماً إلى غيره. (ركض) الراء والكاف والضاد أصلٌ واحدٌ يدلُّ على حركةٍ إلى قُدُمٍ أو تحريكٍ. يقال ركَض الرّجُل دابّتَه، وذلك ضَرْبُه إِيَّاها برجلَيْه لتتقدَّم. وكثُر حتَّى قيل ركَضَ الفرَسُ، وليس بالأصل. وارتكاض الصبيّ: اضطرابُه في بَطْن أمِّه. قال الخليل: وجُعِل الرَّكْض للطَّير في طيَرانها. ويقال أرْكَضَتِ الناقة، إذا تحرَّكَ ولدُها في بطن أمِّها. وفي بعض الحديث في ذكر دم الاستحاضة: "هو رَكْضَةٌ من الشَّيطان"، يريد الدَّفْعة. (ركع) الراء والكاف والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على انحناءٍ في الإنسان وغيرِه. يقال ركَعَ الرّجلُ، إذا انحنى. وكلُّ منحنٍ راكع. قال لَبيد: أُخبِّر أخبارَ القُرونِ التي مضَتْ *** أدِبُّ كأنِّي كلَّما قُُمتُ راكعُ([7]) وفي الحديث ذِكْر المشايخ الرُّكَّع([8])، يريد به الذين انحنَوْا. والرُّكوع في الصلاة من هذا. ثمّ تصرّف الكلامُ فقيل للمصلِّي راكع، وقيل للسَّاجد شكراً: راكع. قال الله تعالى في شأن داودَ عليه السلام: ﴿فَاسْتَغْفَرَ رَبَّهُ وَخَرَّ رَاكِعاً وَأَنَابَ﴾ [ص 24]. وقال في موضع آخر: ﴿وَاسْجُدِي وَارْكَعِي مَعَ الرّاكِعِينَ﴾ [آل عمران 43]، قال قومٌ: تأويلها اسجدي، أي صلِّي؛ واركعي مع الراكعين، أي اشكري لِله جلّ ثناؤُه مع الشاكرين. قال ابن دُريد: الرُّكْعة([9]): الهُوَّة في الأرض؛ لغة يمانِيّة. -------------------------------------------------ـ ([1]) سبق البيت في (1: 334/ 2: 319) مع تخريجه. ([2]) في اللسان: "والكديد: التراب الدقاق المكدود المركل بالقوائم. قال امرؤ القيس: مسح إذا ما السابحات على الونى *** أثرن الغبار بالكديد المركل".([3]) في الأصل: "ركن"، صوابه من اللسان والقاموس. ([4]) البيت في المجمل واللسان (ركا). ([5]) وكذا في البيان (3: 207). وفي اللسان: "لا يقنع". ([6]) البيت في اللسان (ركح) مبتور محرف. ([7]) ديوان لبيد 23 طبع 1880 واللسان (ركع). ([8]) هو حديث: "لولا مشايخ ركع، وصبية رضع، وبهائم رتع، لصب عليكم العذاب صبا، ثم رص رصا". ([9]) الجمهرة (2: 385). وضبطت في اللسان بفتح الراء ضبط قلم، وقد نص في القاموس على أنها بالضم. ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR488 harf
- الركوع: الانحناء، فتارة يستعمل في الهيئة المخصوصة في الصلاة كما هي، وتارة في التواضع والتذلل؛ إما في العبادة؛ وإما في غيرها نحو: ﴿يا أيها الذين آمنوا اركعوا واسجدوا﴾ [الحج/77]، ﴿واركعوا مع الراكعين﴾ [البقرة/43]، ﴿والعاكفين والركع السجود﴾ [البقرة/125]، ﴿الراكعون الساجدون﴾ [التوبة/112]، قال الشاعر: *أخبر أخبار القرون التي مضت ** أدب كأني كلما قمت راكع* (البيت للبيد من قصيدة له في رثاء أخيه أربد،
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR573 harf
ر ك ع شيخ راكع‏:‏ منحن من الكبر وشيوخ ركع ومنـه ركـوع الصلـاة وصلـى ركعـة‏:‏ قومـة سميـت بالمرة من الركوع فيها وكانت العرب تسمي من آمن بالله تعالى ولم يعبد الأوثان راكعاً ويقولون‏:‏ ركع إلى الله أي اطمأن إليه خالصة‏.‏ قال النابغة‏:‏ سيبلغ عذراً أو نجاحاً من امريء إلى ربه رب السبرية راكع ومن المجاز‏:‏ لغبت الإبل حتى ركعت وهن رواكع إذا طأطأت رءوسها وكبت على وجوهها‏.‏ قال‏:‏ وأفلت حاجـب فـوت
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR1.448 harf
الرُّكوع: الخُضوع؛ عن ثعلب. رَكع يَرْكَع رَكْعاً ورُكُوعاً: طَأْطأَ رأْسَه. وكلُّ قَوْمة يتلوها الركوع والسجْدتان من الصلوات، فهِي رَكْعة؛ قال: وأُفْلِتَ حاجِبٌ فَوْتَ العَوالي، على شَقّاء تَرْكَعُ في الظِّرابِ ويقال: رَكع المُصلّي ركعة وركعتين وثلاث رَكعات، وأَما الرُّكوع فهو أَن يَخْفِض المصلي رأْسه بعد القَوْمة التي فيها القِراءة حتى يطمئن ظهره راكعاً؛ قال لبيد: أَدِبُّ كأَنِّي كُلَّما قُمْتُ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR94 harf
* ر ك ع * * الرُّكُوعُ * الانحناء وبابه خضع ومنه ركوع الصلاة و * رَكَعَ * الشيخ انحنى من الكبر
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR1.733 harf
ركع المصلي ركعة، وركعتين، وثلاث ركعات، محركة: صلى، وكل قومة يتلوها الركوع والسجدتان من الصلوات فهي ركعة. ركع الشيخ: انحنى كبرا، وهو أصل معنى الركوع، ومنه أخذ ركوع الصلاة، وبه فسر قول لبيد: أخبر أخبار القرون التي مضت أدب كأني كلما قمت راكـع ركع: كبا على وجهه، قاله ابن دريد، زاد ابن بري: وعثر، قال: ومنه ركوع الصلاة، وأنشد: وأفلت حاجب فوت العوالـي
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR4.621 harf
رَكَعَ 1 رَكَعَ ذ , (Th, S, &c.,) aor. رَكَعَ , (Th, TA,) inf. n. رُكُوعٌ (Th, S, Mgh, Msb, K) and رَكْعٌ, (Th, TA,) He bowed, or bent, himself; or became bowed or bent: (Th, S, Mgh, Msb:) so says Er-Rلghib, adding that it is sometimes used to denote a particular manner of doing so in prayer, and sometimes to denote humility and self-abasement either in worship or in other cases: (TA:) he lowered
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR446 harf
رَكَعَ رَكَعَ A ( n. ac. رُكُوْع 27 ), a. Bowed down, prostrated himself; was bent, stooped; knelt. b. Became poor. رَكَّعَ رَكَّعَ II , أَرْكَعَ IV , a. Made to bow down &c. رَكْعَة رَكْعَة 1t , ( pl. رَكَعَات ), a. Prostration; genuflexion; kneeling. رُكْعَة رُكْعَة 3t , ( pl. رُكَع 9 ), a. Chasm. رَاْكِع رَاْكِع 21 , ( pl. رُكَّع 11 ), a. Bowing; bowed down; prostrate; kneeling.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR8.670 harf
ركع رَكَعَ - يَرْكَعُ - رَاكِع - رَاكِعُوْن - رَكّاع - رُكَّع رَكَعَ - يَرْكَعُ + كائن + لـِ كائن أو شيء: يخضع وينقاد ويبدي مايدل على ذلك: يبدي علامات الخضوع والانقياد لآخر، ويكون ذلك بكل أشكال إظهارالخضوع والانقياد سواء في القول والفعل والعمل (وهو الركوع المعنوي) أو في مظاهر حركات الوجه والرأس والجسم، ومنها الشكل الشائع وهو كب الوجهه وثني
Tamamını oku

Sîgalar(10)

Mücavir kökler83 mücavir (101 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. سجد

    6 ortak ayet · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…

  2. صلو

    3 ortak ayet · Namaz

  3. أمن

    6 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

  4. طهر

    2 ortak ayet · Akar temiz sudur

  5. طوف

    2 ortak ayet · Çeper demektir

  6. مع

    3 ortak ayet · Beraber

  7. شطأ

    1 ortak ayet · Bitki filizidir

  8. نعج

    1 ortak ayet · Koyun

  9. بيت

    2 ortak ayet · Beyt ev demektir

  10. أزر

    1 ortak ayet · İzar belden aşağı sarılan etek, peştemal demektir

  11. سيح

    1 ortak ayet · Seyha (sin, ha): “Seyih” yerde akan su, dere

  12. زكو

    2 ortak ayet · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir

Geçtiği ayetler(10)

  1. يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ارْكَعُوا وَاسْجُدُوا وَاعْبُدُوا رَبَّكُمْ وَافْعَلُوا الْخَيْرَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

    EğilinEy iman edenler; rüku edin, secdeye varın, Rabbınıza kulluk edin ve iyilik yapın ki kurtuluşa eresiniz.

  2. وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ ارْكَعُوا لَا يَرْكَعُونَ

    EğilinOnlara; rüku edin, denildiği zaman, rüku’a varmazlar.

Sîga sayfası: الرَّاكِعِينَ
Sîga sayfası: وَالرُّكَّعِ
Sîga sayfası: الرَّاكِعُونَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökركع
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerسجد, خضع, قنت
Zıt Kökكبر
Çekirdek Özet 1Bedenin belden öne doğru bükülmesi, başın öne eğilerek boyun eğme pozisyonuna geçmesi
Çekirdek Özet 2İlahi irade karşısında dikbaşlılığı terk ederek tevazu, itaat ve cemaatle boyun eğme hali
Çekirdek Özet 3Otorite hiyerarşisini bedensel ve zihinsel teslimiyetle tanıyıp kibri tasfiye eden ibadi duruş
Kritik Hata RiskiAnlamın yalnızca namazın mekanik bir rüknüne indirgenip tevazu ve toplumsal itaatin dışlanması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ركAğırlık vererek çökme, durulma, saplanma ve zemine doğru alçalma (karşılaştır: ركب, ركد, ركز, ركم, ركن)عKökün sonuna eklenen boğaz harfi, alçalma ve ağırlık koyma hareketini bilinçli bir yönelişe, başı öne doğru eğerek bir makama boyun bükmeye ve görünür bir tevazu duruşuna dönüştürmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
رİnsan başı; baş, ilk, üstEylemin başlangıç noktasını, bedenin en üst haysiyet merkezi olan başı ve benlik idrakini temsil eder.
كAvuç içi; kavrama, eğme, kaplamaBükülme, öne doğru kavranma, iradi olarak dik duruşun kırılarak aşağı doğru yönlendirilmesi hareketidir.
عGöz; görme, bilme, kaynakBakışın, dikkatin ve idrakin hizasının değişmesi; gözün aşağıya, kaynağa ve tevazu zeminine çevrilmesidir.
ركعBaşın kavranarak eğilmesi ve bakışın aşağı çevrilmesiİnsanın başını ve gururunu temsil eden dik duruşu iradi olarak büküp gözlerini tevazu ile yere eğerek teslimiyet göstermesidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamYaşlılık, zayıflık veya takatsizlik sebebiyle insanın belinin bükülmesi; devenin açlık ve yorgunluktan başını yere doğru sarkıtarak adım atması; derin bir çukurun içine eğilerek bakılması.
Cahiliye şiiri kullanımıLebîd b. Rebîa, yaşlılığın getirdiği bedensel bükülüşü şu beytiyle tasvir etmiştir: أُخبِّر أخبارَ القُرونِ التي مضَتْ / أدِبُّ كأنِّي كلَّما قُُمتُ راكعُ
Erken Arapça kullanımİslâm öncesi dönemde putperestliği terk edip tek bir yaratıcıya yönelen Hanîfler için bu kök kullanılmış; Nâbiğa ez-Zübyânî beytinde Allah'a yönelen kimseyi şu ifadeyle anmıştır: سيبلغ عذراً أو نجاحاً من امريء / إلى ربه رب البرية راكع

Kaynak Lisânü’l-Arab, Kitâbü’l-ʿAyn, Maqāyīsü’l-Luğa, Esâsü’l-Belâga.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde ركع kökü, özellikle güneybatı Sami sahasında ve Arapçada belirgin bir morfolojik gelişim göstermiştir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) doğrudan r-k-ʿ dizilimi yerine metatez ve fonetik kayma ile akraba kabul edilen k-r-ʿ kökü (כרע kāraʿ: diz çökmek, öne doğru eğilmek, secdeye varmak) öne çıkmaktadır. Arapçadaki كرع kökünün hayvanın bacağını ve suya başını eğerek içmesini ifade etmesi, bu iki kök arasındaki anlamsal geçişkenliği doğrular. Arapçada ركع formu, salt bir yere düşme veya yıkılma değil, dik duran bir varlığın bilinçli ya da yaşlılık ve zayıflık gibi fiziki zorunluluklar altında belini bükerek başını aşağıya indirmesi semantiğinde özelleşmiştir. Erken Sami tasavvurunda beden duruşunun dikey boyuttan eğik boyuta geçmesi, haysiyet iddialarının geri çekilmesini ve hâkim otoriteye karşı itaati temsil eden evrensel bir sembolik hareket katmanına işaret eder.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisânü’l-Arab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönرك tabanından türemeAğırlıkla çökme ve durulma anlamından, başı ve beli öne doğru bükerek alçalma eylemine semantik geçiş.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice kāraʿ (כרע) ve Aramice k-r-ʿDiz çökme ve öne eğilme anlamıyla fonetik ve semantik metatez bağı bulunmaktadır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami dışı Afro-Asyatik katmanlarda güvenilir doğrudan eşdeğer tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Lisânü’l-Arab, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon, Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ركعAnlamlıEğilmek, boyun bükmekİnsanın belini ve başını öne bükmesi, tevazu göstermesi.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
رعكKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiş, dilde kullanılmamıştır.Kur'an'da geçmez.
كرعAnlamlıSuya eğilmek, incik kemiğiKişinin veya hayvanın kaba su koymadan eğilerek ağzıyla içmesi.Kur'an'da geçmez; hedef kökle eğilme bağlamında akrabadır.
كعرAnlamlıŞişmek, göbeklenmekGöğsün veya karnın dışa doğru dolgunlaşması, şişkinleşmesi.Kur'an'da geçmez; bükülmenin zıddına dışa taşmayı bildirir.
عركAnlamlıOvmak, çekişmekBir şeyi sertçe ezmek, deriyi ovmak, savaşta boğuşmak.Kur'an'da geçmez; fiziksel baskı ve temas taşır.
عكرAnlamlıBulanmak, geri dönmekSuyun tortulanması veya ordunun geri dönüp tekrar hücum etmesi.Kur'an'da geçmez; duruluğun bozulması ve geri yönelim.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ركعMerkezİbadet ve İtaatBelden öne bükülerek başı eğmek; ara teslimiyet duruşu.Bedenin tamamen yere kapanmadığı, ayaktaki diklik ile yerdeki secde arasındaki bilinçli boyun büküş.
سجدKomşuİbadet ve İtaatYüzü ve alnı yere koyarak tam kapanmak; nihai teslimiyet.ركع kökünden daha ileri bir teslimiyet ve tam yok oluş halini ifade eder.
خضعKomşuİtaat ve TevazuBoyun kırarak alçalmak; içsel ve dışsal boyun eğiş.ركع fiziki beden formuyla öne çıkarken, خضع ses, bakış ve boyun bükümünü içeren daha genel zillet halidir.
قنتKomşuİbadet ve İtaatHuşu içinde kıyamda durmak, kesintisiz itaat etmek.ركع eğilme hareketi iken, قنت ayakta ve sükûnet içinde devam eden kulluk tavrıdır.
كبرZıtBüyüklenme ve İsyanKendini büyük görmek, dikleşmek, boyun bükmeyi reddetmek.ركع eğilmeyi ve küçülmeyi simgelerken, كبر diklenmeyi ve benlik iddiasını simgeler.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaركعÖne eğilmek, rükû etmekBeli bükerek başı öne doğru indirmek ve teslimiyet göstermek.Kesin
Latinceinclinare, incurvareEğilmek, bükülmekMaddi eğilmeyi tam karşılar; ancak ibadete dayalı ritüel derinliği kapsamaz.Güçlü
İngilizcebow, bend downEğilmek, baş eğmekSaygı ve boyun eğme hareketini verir; namazdaki özel rükû formunu tek başına yansıtmaz.Güçlü
Almancasich beugen, verneigenEğilmek, reverans yapmakİradi boyun eğişi ifade eder; cemaatle ibadet boyutunu dışarıda bırakır.Güçlü
Fransızcas'incliner, courberEğilmek, boyun bükmekDuruşun bükülmesini aktarır; İslami ritüel bağlamını doğrudan taşımaz.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Cambridge English Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
ارْكَعُوا / الرَّاكِعِينَNamazdaki rükû rüknü ve cemaatle ibadetNamaz ibadetinin ikamesi ve müminler cemaatine fiili katılım emri (Bakara 2:43, Hac 22:77).
رَاكِعًاTevbe, istiğfar ve mahcubiyet boyun eğişiDavud peygamberin imtihan karşısında derhal hatasını anlayıp Hakk'a eğilmesi (Sâd 38:24).
الرَّاكِعُونَ / رُكَّعًاSürekli kulluk niteliği ve teslimiyet sıfatıGerçek müminlerin temel ahlaki vasfı ve ibadet ehli olmaları (Tevbe 9:112, Fetih 48:29).
وَالرُّكَّعِİbadet mekânına saygı ve mabedin arındırılmasıBeytullah'ın arındırılma gayesi ve ibadet edenlerin hürmeti (Bakara 2:125, Hac 22:26).
لَا يَرْكَعُونَHakikati inkâr ve kibir sebebiyle itaatsizlikİlahi çağrı karşısında eğilmeyi reddeden inkârcı kibrin kınanması (Mürselât 77:48).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKibir ve teslimiyet ilişkisiRükû etmenin imanın ameli göstergesi olup olmadığı; şeytanın ve inkârcıların eğilmeyi reddedişindeki ontolojik isyan.İlahi kudrete karşı diklenmeyi terk edip mutlak acziyeti ikrar etme.
FıkıhNamazın farzları (erkan)Rükûun farziyeti, belin düz tutulması, ellerin dizlere konulması ve rükûda tadil-i erkan ile tuma'nîne şartı.Belirli bir geometrik açıyla eğilmenin hukuki geçerlilik şartı sayılması.
TefsirSâd 38:24 ve Âl-i İmrân 3:43 tahliliDavud kıssasındaki eğilmenin rükû mu yoksa secde mi olduğu; Meryem'e cemaatle rükû emrinin kadınların ibadetteki yeriyle bağı.Boyun eğme halinin kalbi istiğfarla ve cemaat bilinciyle bütünleşmesi.
HadisNamaz adabı ve zikirRükû halinde Kur'an okunmasının yasaklanması; bu makamın yalnız azamet zikrine tahsis edilmesi.Kulun bedenen alçaldığı yerde sadece Rabbin yüceliğini haykırması gerektiği.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve kullukAmeli tevazuBenlik tasfiyesiKulun yaradılış gayesini bedeniyle itiraf edip Rabbin azameti karşısında iki büklüm olması.Kesin
İlmiHakikat karşısındaki tutumZihinsel teslimiyetDogmatizm ve kibrin reddiBilginin mutlak sahibine hürmet ederek delil karşısında eğilmek, hakikate karşı diklenmemek.Güçlü
SiyasiOtoriteye itaat ve eşitlikKamusal hiyerarşide eşitlenmeZorbalığın kırılmasıYöneticinin ve yönetilenin aynı safta yan yana eğilerek yeryüzü otoritelerinin görecelileşmesi.Güçlü
İktisadiMülkiyet bilinciEmanetçi duruşuMal kibrinin tasfiyesiZekât ve infak eylemlerinde (Mâide 5:55) mülkün gerçek sahibine boyun eğerek servet şımarıklığını kırmak.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDoğrusal formun esneyerek bükülmesi (elastik deformasyon)Bir çubuğun veya taşıyıcı eksenin kırılmadan, üzerine binen harici kuvvet etkisiyle kontrollü olarak bükülmesi ve potansiyel enerji depolaması; dik eksenin (y) açı değiştirerek eğim kazanması.Güçlü
Beşeri bilimlerSosyal deferans ve otoriteye uyumBireyin ait olduğu grubun veya üst hukuki normun meşruiyetini kabul ederek kendi özerk dikbaşlılığını gönüllü şekilde sınırlandırması.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiركع kökünü yalnızca namaz ibadeti sırasında yapılan otomatik, spor benzeri bir fiziki hareketten ibaret görmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKökün; kibri kırma, toplumsal haksızlığa karşı Hakk'ın hükmüne razı olma, cemaatle ortak vicdanda birleşme ve hakikate boyun eğme tutumunun bütünü olması.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataBedenen eğildiği halde zihnen ve ahlaken mütekebbir kalan, hakka ve adalete boyun eğmeyen, namazı ahlaki bir dönüştürücü olmaktan çıkaran şekilcilik.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın kibir (كبر) ve dikbaşlılık (عتو) eleştirisinin karşısına yerleştirdiği ameli ve ahlaki teslimiyetin somutlaştığı anahtar kavramdır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Namazın emredildiği fıkhi ayetlerde, peygamber kıssalarındaki tevbe ve yöneliş sahnelerinde ve inkârcıların itaatsizliğini yeren mekkî uyarılarda.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İbadetin sadece zihinsel bir tasdik olduğu zannını yıkarak bedenin, cemiyetin ve kalbin ortaklaşa eğilmek zorunda olduğunu açıkça gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBedenin bel kısmından öne doğru kırılarak başın aşağıya indirilmesi, devenin yorgunluktan başını yere sarkıtması, çukura bakmak için bükülme.
  • Soyut anlamKibrin ve benlik davasının terk edilerek ilahi irade, adalet ve hakikat karşısında gönüllü ve toplumsal bir boyun eğiş sergilenmesi.
  • Sistematik karşılıkİbadet sisteminde kıyam ile sücud arasındaki dengeleyici köprü; ahlak ve siyaset sisteminde ise eşitlikçi ve mütevazı cemaat duruşu.
  • LaTeX modeliθ(t)=θ0−Δθ⋅(KK+λ)
  • LaTeX açıklamasıFormülde θ(t) bireyin zamana bağlı duruş açısını temsil eder. θ0 dik duruşu ve insanın tabii doğruluğunu simgeler. Δθ eğilme (rükû) miktarını gösterir. K kulun karşılaştığı ilahi azamet ve tecelli yoğunluğunu, λ ise nefsin içsel direnç ve kibir katsayısını ifade eder. Kibir azaldıkça (λ→0), duruş açısı kırılarak mutlak tevazu ve teslimiyet yönünde eğilir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ر