ركع
ر - ك - ع
KÖK- 13 geçiş
- 10 ayet
- 10 sîga
- 13 sözlük
“Ruk’a” eğilerek bakılmadan dibi görülmeyen derin yer demektir. Rekea oraya bakmak demektir. Sonra ruku’ eğilmek anlamında kullanılmıştır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
“Ruk’a” eğilerek bakılmadan dibi görülmeyen derin yer demektir. Rekea oraya bakmak demektir. Sonra ruku’ eğilmek anlamında kullanılmıştır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.489 harfباب العين و الكاف والراء معهما
)ع ك ر، ع ر ك، ك ع ر، ك ر ع، ر ك ع مستعملات، و ر ع ك مهمل( عكر: عكر على الشيء يَعْكَرِ عُكُوراً وعَكْراً، وهو انصرافه عليه بعد مضيه عنه، واعتكر اللّيلُ إذا اختلط سوادُه والْتَبَسَ. قال:
تطاوَلَ اللّيلُ علينا واعتكر
واعتكرت الريح إذا جاءت بالغبار.
قال:
وبارحٌ معتكرُ الأشواط
يصف بلدا. أي: من ساره يحتاج إلى أن يعيد شوطاً بعد شوطٍ في السير. واعتكر العسكرُ: أي رجع
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR61 harfالركوع: الانحناء ومنه ركوع الصلاة وركع الشيخ: انحنى من الكبر.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR8.471 harfباب العين والكاف مع الراء
عكر ، عرك ، كرع ، كعر ، ركع : مستعملات
عكر : أبو عُبيد : عَكِرَ الماءُ عكَراً ، إذا كدِر ؛ وكذلك النبيذ . وأعكرته وعكّرته : جعلت فيه عكَراً .
وفي الحديث : ( أنتم العكارون لا الفرَّارون ) قال ابن الأعرابي : العكّار : الذي يحمل في الحرب تارة بعد تارة . وقال غيره : العكّار : الذي يولِّي في الحرب ثم يكرُّ راجِعاً . يقال عَكَر واعتكر بمعنًى واحد .
وقال اللِّحياني : اعتكر
باب العين والكاف مع الراء عكر ، عرك ، كرع ، كعر ، ركع : مستعملات عكر : أبو عُبيد : عَكِرَ الماءُ عكَراً ، إذا كدِر ؛ وكذلك النبيذ . وأعكرته وعكّرته : جعلت فيه عكَراً . وفي الحديث : ( أنتم العكارون لا الفرَّارون ) قال ابن الأعرابي : العكّار : الذي يحمل في الحرب تارة بعد تارة . وقال غيره : العكّار : الذي يولِّي في الحرب ثم يكرُّ راجِعاً . يقال عَكَر واعتكر بمعنًى واحد . وقال اللِّحياني : اعتكر الشبابُ ، إذا دامَ وثبتَ حتَّى ينتهيَ منتهاه . وقال غيره : اعتكر الليلُ ، إذا اختلط سوادُه . وأنشد : وأعسف الليل إذا الليلُ اعتكرْ وحدّثني حاتم بن محبوب عن عبد الجبار عن سفيان عن عبد الملك بن عمير قال : عاد عمرو بن حُريث أبا العُريانِ الأسديَّ فقال له : كيف تجدك ؟ فأنشده : تقارُبُ المشي وسُوءٌ في البصر وكثرة النسيان فيما يُدَّكَر وقلُة النوم إذَا اللَّيلُ اعتكَرْ وتركيَ الحسناء في قُبل الطُّهُرْ وقال الليث : اعتكر العسكرُ ، إذا رجَعَ بعضُه على بعض فلم يُقدَر على عدِّه . واعتكر المطر ، إذا اشتدَّ . واعتكرت الرياح ، إذا جاءت بالغُبار . وقال ابن شميل : طعام معتكِر ، أي كثير . أبو عبيد عن أبي زيد : العكَرة : الكثير من الإبل . وقال الليث : العكَر : دُرديُّ النَّبيذ . قال : والعَكَر من الإبل : ما فوق الخمسمائة . أبو عبيد عن أبي عبيدة : العِكْر : الأصل . ورجَع فلانٌ إلى عِكره . وأنشد : ليَعُودَنْ لمعدَ عِكْرها دَلجُ الليلِ وتأخاذ المِنَحْ وقال أبو عمرو : لبنٌ عكركرٌ : غليظ . وأنشد : فجَّعهم باللَّبنِ العكركرِ عِضٌّ لئيمُ المنتمَى والعُنصُرِ ويقال : بَاع فلانٌ عِكرةَ أرضه ، أي أصلها . والعكَدة والعَكَرة : أصل اللسان . ثعلب عن ابن الأعرابي : العكَر : الصَّدأ على السَّيف وغيره . قال : وأنشدني المفضَّل : فصرتُ كالسَّيفِ لا فِرِنْدَ له وقد علاه الخَبَاطُ والعكَرَا قال : الخَباط : الغُبار . ونسَقَ بالعكر على الهاء فكأنه قال : وقد علاه يعني السيف وعكرَه الغبارُ . قال : ومن جعل الهاء للخباط فقد لحنَ ، لأنّ العرب لا تقدِّم المكنَّى على الظاهر . عرك : في الحديث أن العَرَكيَّ سأل النبي ( صلى الله عليه وسلم ) عن الطُّهور بماء البحر . قال أبو عبيد عن أبي عمرو : والعَرَكيُّ : صيّاد السمَك ، وجمعه عَرَك . قال : ومنه قيل للملاّحين عَرَك لأنّهم يَصيدون السمكَ . وقال زُهير : يَغْشَى الحداةُ بهم حُرَّ الكثيب كما يُغْشِي السَّفائنَ موجَ اللُّجّة العَرَكُ أبو عبيد عن الأصمعي : العَرَك والعَرِك : الصوت . وقال غيره : العَروك : ناقة فيها بقيَّة من سَمِنها وسَنامها ، لا يُعلَم ذلك حتَّى يُعرَك سَنامُها باليد . وقال غيره : العَركيّة المرأة الفاجرة . وقال ابن مقْبل يهجو النجاشيّ : وجاءت به حيّاكة عَرَكيّةٌ تنازعَها في طُهرها رجُلانِ والعِراك : ازدحام الإبل على الماء ، وقد اعتركت اعتراكاً . واعتراك الرِّجال في الحرب : ازدحامُهم ، وعَرْكُ بعضِهم بعضاً . والمعركة : الموضع الذي يعتركون فيه إذا التقَوا ؛ والجمع المعارك . ويقال عاركتُه عراكاً ومعاركة ، وبه سمِّي الرجلُ مُعارِكاً . ويقال عركتُ الأديم عَرْكاً ، إذا دلكتَه دَلْكاً . وعركت القومَ في الحرب عَركاً . وعريكة البعير : سَنامه إذا عرَكه الحِمْل ، وجمعه العَرِيكُ . ويقال : إنّ فلاناً لليِّنُ العريكة ، إذا كان سَلِسَ الأخلاق سهلَها . وفلان شديد العريكة ، إذا كان شديد النَّفس أبيّاً . وأرضٌ معروكة ، وقد عَرِكت ، إذا جرَدتها الماشيةُ من الرَّعي . وناقةٌ عَرُوك ، إذا لم يُعلَم سِمنُها من هُزالها إلاّ بالجسّ . ويقال لقيتُه عَرْكةً أو عَرْكتين ، أي مرةً أو مرَّتين . ولقيتُه عَرَكات . وفي الحديث : أن بعض أزواج النبي ( صلى الله عليه وسلم ) كانت مُحرِمةً فذكرت العِراك قبل أن تُفِيض . والعِراك : المَحيض . وامرأة عارك ، أي حائض . وقد عَرَكت تَعْركُ عِراكاً . ونساءٌ عواركُ ، أي حُيَّض . ورجلٌ عَرِكٌ ، إذا كان شديداً صِرِّيعاً لا يُطاق . وقوم عركون . أبو عبيد عن العَدَبَّس الكناني قال : العَرْك والحازّ واحد ، وهو أن يَحُزَّ المِرفَق في الذِّراع حتّى يخلُص إلى اللحم ويقطع الجلدَ بحدِّ الكِرْكِرة . وقال الشاعر يصف بعيراً بائن المِرفَق ، فقال : قليل العرك يَهجر مِرفقاها أبو عبيد عن أبي زيد قال : العركركة من النساء : الكثيرة اللَّحم الرَّسحاء القبيحة . وسمعتُ غير واحدٍ من العرب يقول : ناقةٌ عَركركةٌ وجمعها عَرَكْركات ، إذا كانت ضخمةً سمينة . وأنشدني أعرابي : يا صاحبَيْ رحلي بلَيلٍ قوما وقرِّبا عَركركاتٍ كُوما أبو العباس عن ابن الأعرابيّ : بعيرٌ به ضاغطٌ عركرك . وأنشد : أصبر من ذي ضاغطٍ عَرَكْركِ ألقَى بَوَانِي زَوْره للمبرَكِ وقال الليث : ركَبٌ عركرك ، وهو الضَّخم من أركاب النساء . قال : وأصله ثلاثي ، ولفظه خماسيّ . وقال شجاعٌ السُّلمي : اعترك القوم واعتوَكوا ، إذا ازدحموا . عمرو عن أبيه : فلانٌ ميمون العريكة ، والحريكة ، والسَّليقة ، والنقيمة ، والنقيبة ، والنخيجة ، والجَبِيلة ، والطبيعة ، بمعنًى واحد . كرع : شمر عن أبي عمرو : أكرعَ القومُ ، إذا صَبَّتْ عليهم السماءُ فاستنقع الماءُ حتَّى سقَوا إبلَهم من ماء السماء . قلت : وسمعت العرب تقول لماء السماء إذا اجتمع في غدير كَرَعٌ ، وقد شرِبنا الكَرَع ، وأروينا نَعمَنا بالكَرَع . ومنه قول الراعي يصف إبلاً وراعيَها : يَسُنُّها آبِلٌ ما إنْ يجزِّئها جَزْءاً شديداً وما إنْ ترتَوي كَرَعا وروي عن عكرمة أنه كرِه الكَرْع في النهر . شمر عن أبي زيد : الكَرْع : أن يشرب الرجل بفَّيهِ من النَّهر غير أن يشرب بكفَّيه أو بإناء . وكلُّ شيء شربتَ منه بفيك من إناء أو غيره فقد كرَعتَ فيه . وقال الأخطل : يُروى العِطاشَ لها عَذْبٌ مقَبَّلهُ إذا العِطاشُ على أمثاله كَرَعوا والكارع : الذي رمَى بفمه في الماء . وقال أبو عمرو : الكَرِيع : الذي يشرب بيديه من النهر إذا فَقَد الإناء . وقال أبو عبيد : الكارعات والمُكْرِعات من النخيل : التي على الماء . وقد أكرعَتْ وكرعت ، وهي كارعةٌ ومُكْرِعة . وقال ابن الأعرابي : المكرِعات من الإبل : اللواتي تدخل رؤوسها إلى الصِّلاء فيسودُّ أعناقها . وقال الأخطل : ولا تنزلْ بجعديَ إذا ما تردَّى المُكرَعاتُ من الدُّخانِ وجعل غيره المكرعات هاهنا النَّخيلَ النابتةَ على الماء ، كما قال لبيدٌ يصف نخلاً : يشربن رِفْهاً عراكا غير صادرة فكلُّها كارعٌ في الماء مغتَمرُ وقال الليث : كرعَ الإنسان في الماء يكرع كرْعاً وكُروعاً ، إذا تناولَه بفيه من موضعه . وكرع في الإناء ، إذا أمال نحوه عنقَه فشرِب منه . وقال النابغة : بصهباء في حافاتها المسك كارع أي مجعول فيه . وقال شمر : أنشدَنيه أبو عدنان : بزوراء في أكنافها المسك كارع قال : والكارع الإنسان ، أي أنتَ المِسك لأنّك أنت الكارعُ فيها ، أي نَفَسُك مثل المسك . أبو عبيد عن الأصمعيّ : إذا سالَ أنفٌ من الحَرَّة فهو كُراع . وقال غيره : الكُراع : ركنٌ من الجبل يعترض في الطريق . وكُراع الغَمِيم : موضع معروف بناحية الحجاز . وفرسٌ مُكرَع القوائم : شديدها . قال أبو النجم : أحقبُ مجلوزٌ شَواهُ مُكرَعْ وأكارعُ الأرضِ : أطرافُها القاصية ، شبِّهت بأكارع الشاة ، وهي قوائمها . والأكارع من الناس : السَّفِلة ، شُبِّهوا بأكارع الدوابّ ، وهي قوائمها . وفي الحديث : ( لا بأس بالطلَب في أكارع الأرض ) . وقال الليث : جارية كرعةٌ : مِغْليمٌ . ورجل كرِعٌ ، وقد كَرِعت إلى العمل كَرَعاً . قال : والكُراع من الإنسان : ما دونَ الرُّكبة ، ومن الدوابّ : ما دُونَ كعوبها . ويقال هذه كُراعٌ ؛ وهي الوظيف . قال : وكُراع كلِّ شيء : طرَفه . وكُراع الأرض : ناحيتُها . أبو عبيد عن أبي عمرو : الأكرع : الدقيق مقدَّم الساقين ، وفيه كَرَعٌ ، أي دقّة . وقال أبو عمرو أيضاً فيما روى عَمرو عنه : تطهَّر الغلام ، وتكرَّعَ ، وتمكَّى ، إذا تطهَّر للصلاة . وقال الليث : الكُراع : اسمٌ يجمع الخَيلَ والسِّلاح إذا ذُكر مع السلاح . والكُراع : الخيلُ نفسُها . ورِجلا الجنْدَب : كُراعاه . ومنه قول أبي زُبَيدٍ الطائي : ونفى الجُندَبُ الحَصَى بكُرَاعيه وأوفى في عُوده الحِرباءُ ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال أكرعَك الصَّيدُ ، وأخْطَبك ، وأصقبك ، وأقنى لك ، بمعنى أمكنك . وكرِع الرجلُ ، إذا تطيَّبَ بطيبٍ فصاكَ به ، أي لصِقَ به . والكَرَّاع : الذي يخادِن الكَرَعَ ، وهم السِّفَلُ من الناس ، يقال للواحد كَرَعٌ ثم هلَّم جرّا . والكرَّاع : الذي يسقى مالَه بالكَرَع ، وهو ماء السماء وفي الحديث : أن رجلا سمع قائلاً يقول في سحابة : ( اسقِي كَرَعَ فلان ) ، وإنَّما أراد موضعاً يجتمع فيه ماء السماء فيسقي به صاحبُه زرعَه . أبو عبيد عن أبي زيد : أكرعَ القومُ ، إذا أصابوا الكرَع ، وهو ماء السَّماء ، فأوردوه إبلَهم . كعر : أبو عبيد عن الأصمعي : إذا حَمَل الحُوارُ في سَنامه شحماً فهو مُكْعِرٌ ، وقد أكعرَ إكعاراً . وفي ( النوادر ) : مرَّ فلانٌ مُكعِراً ، إذا مرَّ يعدو مُسرِعاً . والكَيْعَر من الأشبال : الذي قد سَمِن وحَدَرَ لحمُه . الليث : كَعِر الصبيُّ كَعَراً ، إذا امتلأ بطنُه من كثرة الأكل . وكَعِرَ بطنُه كَعَراً أيضاً ، إذا سَمِن . وقال ابن الأعرابي في كَعِر الصبيّ وكَعِر بطنُه مثله . ركع : صلاة الصُّبح ركعتان ، وصلاة الظهر أربع ركعات . وكلُّ قَومةٍ يتلوها الركوع والسجدتان من الصَّلواتِ كلِّها فهي ركعة . ويقال ركَع المصلِّي ركعةً وركعتين وثلاث ركَعات . وأما الرُّكوع فهو أن يَخفض المصلّي رأسَه بعد القَومة التي فيها القراءةُ حتَّى يطمئنَّ ظهره راكعاً . يقال ركع ركوعاً ، والأول تقول فيه رَكع ركعةً . وقال لبيد : أدِبُّ كأنِّي كلَّما قُمتُ راكعُ فالراكع المنحني في قول لبيد . وكلُّ شيء ينكَبُّ لوجهه فتمسُّ ركبتُه الأرض أولاً تمسُّها بعد أن يخفض رأسه فهو راكع ، وجمع الراكع رُكَّعٌ ورُكوع . وكانت العرب في الجاهلية تسمِّي الحنيفَ راكعاً ، إذا لم يعبُد الأوثان . ويقولون : ركَعَ إلى الله . ومنه قول الشاعر : إلى ربّه ربِّ البرية راكعُ ويقال : ركع الرجلُ ، إذا افتقرَ بعد غنًى وانحطَّت حالُه . وقال الشاعر : ولا تهينَ الفقير عَلَّكَ أن ترْ كعَ يوماً والدَّهرُ قد رفَعَه أراد : ولا تهيننْ ، فجعل النون ألفاً ساكنة ، فاستقبلها ساكن آخر فسقطت .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR6.997 harf(باب الراء والكاف وما يثلثهما)
(ركل) الراء والكاف واللام أصلٌ يدلُّ على جنسٍ من الضرب بالرِّجْل. يقال رَكَلَه ورَفَسه برِجله. ومَرْكَلاَ الفَرَس مِن جنبيه، حيث يركُل الفارسُ برجليه. وتركَّل على الشيء برجله. وتركَّل الحافرُ بمِسْحَاتِه، إذا ضربَها برِجْله لتدخُل في الأرض. قال الأخطل:
رَبَت ورَبا في حَِجْرِها ابنُ مَدينةٍ *** يَظَلُّ على مِسحاتِه يتركَّل([1]) والكديد: المُرَكَّل([2]).
(ركم)
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR488 harf- الركوع: الانحناء، فتارة يستعمل في الهيئة المخصوصة في الصلاة كما هي، وتارة في التواضع والتذلل؛ إما في العبادة؛ وإما في غيرها نحو: ﴿يا أيها الذين آمنوا اركعوا واسجدوا﴾ [الحج/77]، ﴿واركعوا مع الراكعين﴾ [البقرة/43]، ﴿والعاكفين والركع السجود﴾ [البقرة/125]، ﴿الراكعون الساجدون﴾ [التوبة/112]، قال الشاعر:
*أخبر أخبار القرون التي مضت ** أدب كأني كلما قمت راكع*
(البيت للبيد من قصيدة له في رثاء أخيه أربد،
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR573 harfر ك ع
شيخ راكع: منحن من الكبر وشيوخ ركع ومنـه ركـوع الصلـاة وصلـى ركعـة: قومـة سميـت بالمرة من الركوع فيها وكانت العرب تسمي من آمن بالله تعالى ولم يعبد الأوثان راكعاً ويقولون: ركع إلى الله أي اطمأن إليه خالصة.
قال النابغة: سيبلغ عذراً أو نجاحاً من امريء إلى ربه رب السبرية راكع ومن المجاز: لغبت الإبل حتى ركعت وهن رواكع إذا طأطأت رءوسها وكبت على وجوهها.
قال: وأفلت حاجـب فـوت
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR1.448 harfالرُّكوع: الخُضوع؛ عن ثعلب. رَكع يَرْكَع رَكْعاً ورُكُوعاً: طَأْطأَ رأْسَه. وكلُّ قَوْمة يتلوها الركوع والسجْدتان من الصلوات، فهِي رَكْعة؛ قال:
وأُفْلِتَ حاجِبٌ فَوْتَ العَوالي،
على شَقّاء تَرْكَعُ في الظِّرابِ
ويقال: رَكع المُصلّي ركعة وركعتين وثلاث رَكعات، وأَما الرُّكوع فهو أَن يَخْفِض المصلي رأْسه بعد القَوْمة التي فيها القِراءة حتى يطمئن ظهره راكعاً؛ قال لبيد:
أَدِبُّ كأَنِّي كُلَّما قُمْتُ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR94 harf* ر ك ع * * الرُّكُوعُ * الانحناء وبابه خضع ومنه ركوع الصلاة و * رَكَعَ * الشيخ انحنى من الكبر
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR1.733 harfركع المصلي ركعة، وركعتين، وثلاث ركعات، محركة: صلى، وكل قومة يتلوها الركوع والسجدتان من الصلوات فهي ركعة. ركع الشيخ: انحنى كبرا، وهو أصل معنى الركوع، ومنه أخذ ركوع الصلاة، وبه فسر قول لبيد:
أخبر أخبار القرون التي مضت أدب كأني كلما قمت راكـع ركع: كبا على وجهه، قاله ابن دريد، زاد ابن بري: وعثر، قال: ومنه ركوع الصلاة، وأنشد:
وأفلت حاجب فوت العوالـي
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR4.621 harfرَكَعَ
1 رَكَعَ ذ , (Th, S, &c.,) aor. رَكَعَ , (Th, TA,) inf. n. رُكُوعٌ (Th, S, Mgh, Msb, K) and رَكْعٌ, (Th, TA,) He bowed, or bent, himself; or became bowed or bent: (Th, S, Mgh, Msb:) so says Er-Rلghib, adding that it is sometimes used to denote a particular manner of doing so in prayer, and sometimes to denote humility and self-abasement either in worship or in other cases: (TA:) he lowered
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR446 harfرَكَعَ
رَكَعَ A ( n. ac. رُكُوْع 27 ),
a. Bowed down, prostrated himself; was bent, stooped; knelt.
b. Became poor.
رَكَّعَ
رَكَّعَ II , أَرْكَعَ IV ,
a. Made to bow down &c.
رَكْعَة
رَكْعَة 1t , ( pl. رَكَعَات ),
a. Prostration; genuflexion; kneeling.
رُكْعَة
رُكْعَة 3t , ( pl. رُكَع 9 ),
a. Chasm.
رَاْكِع
رَاْكِع 21 , ( pl. رُكَّع 11 ),
a. Bowing; bowed down; prostrate; kneeling.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR8.670 harfركع
رَكَعَ - يَرْكَعُ - رَاكِع - رَاكِعُوْن - رَكّاع - رُكَّع
رَكَعَ - يَرْكَعُ + كائن + لـِ كائن أو شيء: يخضع وينقاد ويبدي مايدل على ذلك: يبدي علامات الخضوع والانقياد لآخر، ويكون ذلك بكل أشكال إظهارالخضوع والانقياد سواء في القول والفعل والعمل (وهو الركوع المعنوي) أو في مظاهر حركات الوجه والرأس والجسم، ومنها الشكل الشائع وهو كب الوجهه وثني
Sîgalar(10)
- ارْكَعُواEğilin(افْعَلُوا)×2
- الرَّاكِعِينَEğilenler(الْفَاعِلِينَ)×2
- وَالرُّكَّعِVe eğilenler(وَالْفُعَّلِ)×2
- الرَّاكِعُونَEğilenler(الْفَاعِلُونَ)×1
- رَاكِعًاEğilen(فَاعِلًا)×1
- رَاكِعُونَEğilenler(فَاعِلُونَ)×1
- رُكَّعًاEğilenler(فُعَّلًا)×1
- وَارْكَعُواVe eğilin(وَافْعَلُوا)×1
- وَارْكَعِيVe eğil(وَافْعَلِي)×1
- يَرْكَعُونَEğilirler(يَفْعَلُونَ)×1
Mücavir kökler83 mücavir (101 toplam)
- سجد
6 ortak ayet · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
- صلو
3 ortak ayet · Namaz
- أمن
6 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
- طهر
2 ortak ayet · Akar temiz sudur
- طوف
2 ortak ayet · Çeper demektir
- مع
3 ortak ayet · Beraber
- شطأ
1 ortak ayet · Bitki filizidir
- نعج
1 ortak ayet · Koyun
- بيت
2 ortak ayet · Beyt ev demektir
- أزر
1 ortak ayet · İzar belden aşağı sarılan etek, peştemal demektir
- سيح
1 ortak ayet · Seyha (sin, ha): “Seyih” yerde akan su, dere
- زكو
2 ortak ayet · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir
Geçtiği ayetler(10)
يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ارْكَعُوا وَاسْجُدُوا وَاعْبُدُوا رَبَّكُمْ وَافْعَلُوا الْخَيْرَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ
EğilinEy iman edenler; rüku edin, secdeye varın, Rabbınıza kulluk edin ve iyilik yapın ki kurtuluşa eresiniz.
وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ ارْكَعُوا لَا يَرْكَعُونَ
EğilinOnlara; rüku edin, denildiği zaman, rüku’a varmazlar.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ركع |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سجد, خضع, قنت |
| Zıt Kök | كبر |
| Çekirdek Özet 1 | Bedenin belden öne doğru bükülmesi, başın öne eğilerek boyun eğme pozisyonuna geçmesi |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi irade karşısında dikbaşlılığı terk ederek tevazu, itaat ve cemaatle boyun eğme hali |
| Çekirdek Özet 3 | Otorite hiyerarşisini bedensel ve zihinsel teslimiyetle tanıyıp kibri tasfiye eden ibadi duruş |
| Kritik Hata Riski | Anlamın yalnızca namazın mekanik bir rüknüne indirgenip tevazu ve toplumsal itaatin dışlanması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رك | Ağırlık vererek çökme, durulma, saplanma ve zemine doğru alçalma (karşılaştır: ركب, ركد, ركز, ركم, ركن) | ع | Kökün sonuna eklenen boğaz harfi, alçalma ve ağırlık koyma hareketini bilinçli bir yönelişe, başı öne doğru eğerek bir makama boyun bükmeye ve görünür bir tevazu duruşuna dönüştürmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Eylemin başlangıç noktasını, bedenin en üst haysiyet merkezi olan başı ve benlik idrakini temsil eder. |
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Bükülme, öne doğru kavranma, iradi olarak dik duruşun kırılarak aşağı doğru yönlendirilmesi hareketidir. |
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | Bakışın, dikkatin ve idrakin hizasının değişmesi; gözün aşağıya, kaynağa ve tevazu zeminine çevrilmesidir. |
| ركع | Başın kavranarak eğilmesi ve bakışın aşağı çevrilmesi | İnsanın başını ve gururunu temsil eden dik duruşu iradi olarak büküp gözlerini tevazu ile yere eğerek teslimiyet göstermesidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yaşlılık, zayıflık veya takatsizlik sebebiyle insanın belinin bükülmesi; devenin açlık ve yorgunluktan başını yere doğru sarkıtarak adım atması; derin bir çukurun içine eğilerek bakılması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebîa, yaşlılığın getirdiği bedensel bükülüşü şu beytiyle tasvir etmiştir: أُخبِّر أخبارَ القُرونِ التي مضَتْ / أدِبُّ كأنِّي كلَّما قُُمتُ راكعُ |
| Erken Arapça kullanım | İslâm öncesi dönemde putperestliği terk edip tek bir yaratıcıya yönelen Hanîfler için bu kök kullanılmış; Nâbiğa ez-Zübyânî beytinde Allah'a yönelen kimseyi şu ifadeyle anmıştır: سيبلغ عذراً أو نجاحاً من امريء / إلى ربه رب البرية راكع |
Kaynak Lisânü’l-Arab, Kitâbü’l-ʿAyn, Maqāyīsü’l-Luğa, Esâsü’l-Belâga.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde ركع kökü, özellikle güneybatı Sami sahasında ve Arapçada belirgin bir morfolojik gelişim göstermiştir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) doğrudan r-k-ʿ dizilimi yerine metatez ve fonetik kayma ile akraba kabul edilen k-r-ʿ kökü (כרע kāraʿ: diz çökmek, öne doğru eğilmek, secdeye varmak) öne çıkmaktadır. Arapçadaki كرع kökünün hayvanın bacağını ve suya başını eğerek içmesini ifade etmesi, bu iki kök arasındaki anlamsal geçişkenliği doğrular. Arapçada ركع formu, salt bir yere düşme veya yıkılma değil, dik duran bir varlığın bilinçli ya da yaşlılık ve zayıflık gibi fiziki zorunluluklar altında belini bükerek başını aşağıya indirmesi semantiğinde özelleşmiştir. Erken Sami tasavvurunda beden duruşunun dikey boyuttan eğik boyuta geçmesi, haysiyet iddialarının geri çekilmesini ve hâkim otoriteye karşı itaati temsil eden evrensel bir sembolik hareket katmanına işaret eder.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisânü’l-Arab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رك tabanından türeme | Ağırlıkla çökme ve durulma anlamından, başı ve beli öne doğru bükerek alçalma eylemine semantik geçiş. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice kāraʿ (כרע) ve Aramice k-r-ʿ | Diz çökme ve öne eğilme anlamıyla fonetik ve semantik metatez bağı bulunmaktadır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami dışı Afro-Asyatik katmanlarda güvenilir doğrudan eşdeğer tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Lisânü’l-Arab, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon, Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ركع | Anlamlı | Eğilmek, boyun bükmek | İnsanın belini ve başını öne bükmesi, tevazu göstermesi. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| رعك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiş, dilde kullanılmamıştır. | Kur'an'da geçmez. |
| كرع | Anlamlı | Suya eğilmek, incik kemiği | Kişinin veya hayvanın kaba su koymadan eğilerek ağzıyla içmesi. | Kur'an'da geçmez; hedef kökle eğilme bağlamında akrabadır. |
| كعر | Anlamlı | Şişmek, göbeklenmek | Göğsün veya karnın dışa doğru dolgunlaşması, şişkinleşmesi. | Kur'an'da geçmez; bükülmenin zıddına dışa taşmayı bildirir. |
| عرك | Anlamlı | Ovmak, çekişmek | Bir şeyi sertçe ezmek, deriyi ovmak, savaşta boğuşmak. | Kur'an'da geçmez; fiziksel baskı ve temas taşır. |
| عكر | Anlamlı | Bulanmak, geri dönmek | Suyun tortulanması veya ordunun geri dönüp tekrar hücum etmesi. | Kur'an'da geçmez; duruluğun bozulması ve geri yönelim. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ركع | Merkez | İbadet ve İtaat | Belden öne bükülerek başı eğmek; ara teslimiyet duruşu. | Bedenin tamamen yere kapanmadığı, ayaktaki diklik ile yerdeki secde arasındaki bilinçli boyun büküş. |
| سجد | Komşu | İbadet ve İtaat | Yüzü ve alnı yere koyarak tam kapanmak; nihai teslimiyet. | ركع kökünden daha ileri bir teslimiyet ve tam yok oluş halini ifade eder. |
| خضع | Komşu | İtaat ve Tevazu | Boyun kırarak alçalmak; içsel ve dışsal boyun eğiş. | ركع fiziki beden formuyla öne çıkarken, خضع ses, bakış ve boyun bükümünü içeren daha genel zillet halidir. |
| قنت | Komşu | İbadet ve İtaat | Huşu içinde kıyamda durmak, kesintisiz itaat etmek. | ركع eğilme hareketi iken, قنت ayakta ve sükûnet içinde devam eden kulluk tavrıdır. |
| كبر | Zıt | Büyüklenme ve İsyan | Kendini büyük görmek, dikleşmek, boyun bükmeyi reddetmek. | ركع eğilmeyi ve küçülmeyi simgelerken, كبر diklenmeyi ve benlik iddiasını simgeler. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ركع | Öne eğilmek, rükû etmek | Beli bükerek başı öne doğru indirmek ve teslimiyet göstermek. | Kesin |
| Latince | inclinare, incurvare | Eğilmek, bükülmek | Maddi eğilmeyi tam karşılar; ancak ibadete dayalı ritüel derinliği kapsamaz. | Güçlü |
| İngilizce | bow, bend down | Eğilmek, baş eğmek | Saygı ve boyun eğme hareketini verir; namazdaki özel rükû formunu tek başına yansıtmaz. | Güçlü |
| Almanca | sich beugen, verneigen | Eğilmek, reverans yapmak | İradi boyun eğişi ifade eder; cemaatle ibadet boyutunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Fransızca | s'incliner, courber | Eğilmek, boyun bükmek | Duruşun bükülmesini aktarır; İslami ritüel bağlamını doğrudan taşımaz. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Cambridge English Dictionary.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| ارْكَعُوا / الرَّاكِعِينَ | Namazdaki rükû rüknü ve cemaatle ibadet | Namaz ibadetinin ikamesi ve müminler cemaatine fiili katılım emri (Bakara 2:43, Hac 22:77). |
| رَاكِعًا | Tevbe, istiğfar ve mahcubiyet boyun eğişi | Davud peygamberin imtihan karşısında derhal hatasını anlayıp Hakk'a eğilmesi (Sâd 38:24). |
| الرَّاكِعُونَ / رُكَّعًا | Sürekli kulluk niteliği ve teslimiyet sıfatı | Gerçek müminlerin temel ahlaki vasfı ve ibadet ehli olmaları (Tevbe 9:112, Fetih 48:29). |
| وَالرُّكَّعِ | İbadet mekânına saygı ve mabedin arındırılması | Beytullah'ın arındırılma gayesi ve ibadet edenlerin hürmeti (Bakara 2:125, Hac 22:26). |
| لَا يَرْكَعُونَ | Hakikati inkâr ve kibir sebebiyle itaatsizlik | İlahi çağrı karşısında eğilmeyi reddeden inkârcı kibrin kınanması (Mürselât 77:48). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kibir ve teslimiyet ilişkisi | Rükû etmenin imanın ameli göstergesi olup olmadığı; şeytanın ve inkârcıların eğilmeyi reddedişindeki ontolojik isyan. | İlahi kudrete karşı diklenmeyi terk edip mutlak acziyeti ikrar etme. |
| Fıkıh | Namazın farzları (erkan) | Rükûun farziyeti, belin düz tutulması, ellerin dizlere konulması ve rükûda tadil-i erkan ile tuma'nîne şartı. | Belirli bir geometrik açıyla eğilmenin hukuki geçerlilik şartı sayılması. |
| Tefsir | Sâd 38:24 ve Âl-i İmrân 3:43 tahlili | Davud kıssasındaki eğilmenin rükû mu yoksa secde mi olduğu; Meryem'e cemaatle rükû emrinin kadınların ibadetteki yeriyle bağı. | Boyun eğme halinin kalbi istiğfarla ve cemaat bilinciyle bütünleşmesi. |
| Hadis | Namaz adabı ve zikir | Rükû halinde Kur'an okunmasının yasaklanması; bu makamın yalnız azamet zikrine tahsis edilmesi. | Kulun bedenen alçaldığı yerde sadece Rabbin yüceliğini haykırması gerektiği. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk | Ameli tevazu | Benlik tasfiyesi | Kulun yaradılış gayesini bedeniyle itiraf edip Rabbin azameti karşısında iki büklüm olması. | Kesin |
| İlmi | Hakikat karşısındaki tutum | Zihinsel teslimiyet | Dogmatizm ve kibrin reddi | Bilginin mutlak sahibine hürmet ederek delil karşısında eğilmek, hakikate karşı diklenmemek. | Güçlü |
| Siyasi | Otoriteye itaat ve eşitlik | Kamusal hiyerarşide eşitlenme | Zorbalığın kırılması | Yöneticinin ve yönetilenin aynı safta yan yana eğilerek yeryüzü otoritelerinin görecelileşmesi. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet bilinci | Emanetçi duruşu | Mal kibrinin tasfiyesi | Zekât ve infak eylemlerinde (Mâide 5:55) mülkün gerçek sahibine boyun eğerek servet şımarıklığını kırmak. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Doğrusal formun esneyerek bükülmesi (elastik deformasyon) | Bir çubuğun veya taşıyıcı eksenin kırılmadan, üzerine binen harici kuvvet etkisiyle kontrollü olarak bükülmesi ve potansiyel enerji depolaması; dik eksenin () açı değiştirerek eğim kazanması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal deferans ve otoriteye uyum | Bireyin ait olduğu grubun veya üst hukuki normun meşruiyetini kabul ederek kendi özerk dikbaşlılığını gönüllü şekilde sınırlandırması. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | ركع kökünü yalnızca namaz ibadeti sırasında yapılan otomatik, spor benzeri bir fiziki hareketten ibaret görmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün; kibri kırma, toplumsal haksızlığa karşı Hakk'ın hükmüne razı olma, cemaatle ortak vicdanda birleşme ve hakikate boyun eğme tutumunun bütünü olması. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Bedenen eğildiği halde zihnen ve ahlaken mütekebbir kalan, hakka ve adalete boyun eğmeyen, namazı ahlaki bir dönüştürücü olmaktan çıkaran şekilcilik. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın kibir (كبر) ve dikbaşlılık (عتو) eleştirisinin karşısına yerleştirdiği ameli ve ahlaki teslimiyetin somutlaştığı anahtar kavramdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Namazın emredildiği fıkhi ayetlerde, peygamber kıssalarındaki tevbe ve yöneliş sahnelerinde ve inkârcıların itaatsizliğini yeren mekkî uyarılarda. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İbadetin sadece zihinsel bir tasdik olduğu zannını yıkarak bedenin, cemiyetin ve kalbin ortaklaşa eğilmek zorunda olduğunu açıkça gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBedenin bel kısmından öne doğru kırılarak başın aşağıya indirilmesi, devenin yorgunluktan başını yere sarkıtması, çukura bakmak için bükülme.
- Soyut anlamKibrin ve benlik davasının terk edilerek ilahi irade, adalet ve hakikat karşısında gönüllü ve toplumsal bir boyun eğiş sergilenmesi.
- Sistematik karşılıkİbadet sisteminde kıyam ile sücud arasındaki dengeleyici köprü; ahlak ve siyaset sisteminde ise eşitlikçi ve mütevazı cemaat duruşu.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde bireyin zamana bağlı duruş açısını temsil eder. dik duruşu ve insanın tabii doğruluğunu simgeler. eğilme (rükû) miktarını gösterir. kulun karşılaştığı ilahi azamet ve tecelli yoğunluğunu, ise nefsin içsel direnç ve kibir katsayısını ifade eder. Kibir azaldıkça (), duruş açısı kırılarak mutlak tevazu ve teslimiyet yönünde eğilir.