سبغ

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: س-ب-غ2 sîga, 20 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.نورظهرقدررأيسبغسردصلحبطنغيرسَابِغَاتٍسخرسمونعمهدي

KökSîga 2Ayet 2Sure 2Mücavir 20

▶ Ağı aç (3B)

سبغ

س - ب - غ

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 11 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Bol olanlar

Notlarım

Sözlükler(11)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR491 harf
باب الغين والسين والباء معهما غ ب س، س ب غ، س غ ب مستعملات غبس: الغَبَسُ: لون الرماد والذئب. وأَغْبَسَ الليل وأغَبَش واحد. سبغ: سَبَغ الشَّعَرُ سُبُوغاً، وسَبَغَتِ الدرع، وكل شيء طال إلى الأرض فهو سابغٌ. وسَبَّغَتِ النّاقةُ تَسبيغاً إذا كانت كلما نبت الشعر على ولدها أجهضته. وإِسباغُ الوضوء: المبالغةُ فيه. والتَّسْبَغَةُ: شيء من حلق الدرع توصل به البيضة فيستر العنق، والبيضة يقال لها: سابغٌ. ويقال:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR520 harf
شيءٌ سابِغٌ، أي كاملٌ وافٍ. وسَبَغَتِ النعمةُ تَسْبُغُ بالضم سُبوغاً: اتسعتْ. وأَسْبَغَ الله عليه النعمة، أي أتمَّها. وإسْباغُ الوضوءِ: إتمامُه. وسَبَّغَتِ الناقةُ تَسْبيغاً: ألقت ولدها وقد أشعَرَ. وذَنَبٌ سابِغ، أي وافٍ. والسابِغَةُ: الدرعُ الواسعةُ. ورجلٌ مُسْبِغٌ: عليه درعٌ سابِغَةٌ. وتَسْبِغَهُ البَيضةِ: ما توصل به البيضةُ من حَلَقِ الدرعِ فتستُر العنق، لأنَّ البيضة به تَسْبُغُ، ولولاه لكان
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR1.803 harf
غ س ب غبس ، سبغ ، شغب : ( مستعملة ) . غبس : قال الليث : الغَبَسُ : لون الرّماد ، يقال : ذئبٌ أَغبَسُ . وقال اللحياني يقال : غبَسٌ وغبَشٌ لوقت الغَلَسِ ، وأصله من الغُبْسَةِ لونٌ بين السواد والصُّفرةِ وحمارٌ أغبَسُ إذا كان أدْلَمَ . أبو عبيد عن الأموي : لا آتيكَ ما غَبَا غُبَيْسٌ ، وأنشد : وفي بني أُمِّ زُبَيْرٍ كيْسُ على المتاع ما غبا غبَيْسُ وقال ابن الأعرابي : معنى ما غبا غبَيْسٌ أي : ما بقي
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.637 harf
(باب السين والباء وما يثلثهما) (سبت) السين والباء والتاء أصلٌ واحد يدلُّ على راحةٍ وسكون. يقال للسَّير السهل اللّين. سَبْتٌ. قال: ومطوِيّة الأقرابِ أمّا نَهارُها *** فسَبْتٌ وأما ليلُها فَذَمِيل([1])ثمّ حُمل على ذلك السَّبْت: حلق الرّأس. ويُنشَد في ذلك ما يصحح هذا القياسَ، وهو قولُه: * يُصبح سكرانَ ويُمسِي سَبْتَا([2]) * لأنَّه يكون في آخر النهار مُخْثِراً([3]) قليلَ الحركة فلذلك يقال للمتحيِّر
Maddenin bağlantısı

(باب السين والباء وما يثلثهما) (سبت) السين والباء والتاء أصلٌ واحد يدلُّ على راحةٍ وسكون. يقال للسَّير السهل اللّين. سَبْتٌ. قال: ومطوِيّة الأقرابِ أمّا نَهارُها *** فسَبْتٌ وأما ليلُها فَذَمِيل([1])ثمّ حُمل على ذلك السَّبْت: حلق الرّأس. ويُنشَد في ذلك ما يصحح هذا القياسَ، وهو قولُه: * يُصبح سكرانَ ويُمسِي سَبْتَا([2]) * لأنَّه يكون في آخر النهار مُخْثِراً([3]) قليلَ الحركة فلذلك يقال للمتحيِّر مَسْبُوت. وأمَّا السَّبْت بعد الجمعة، فيقال إنَّه سمِّيَ بذلك لأنَّ الخلْق فُرغ منه يومَ الجمعة وأكمل، فلم يكن اليومُ الذي بعد الجمعة يوماً خُلِق فيه شيء. والله أعلم بذلك. هذا بالفتح. فأمَّا السِّبْت فالجلود *المدبوغة بالقَرَظِ، وكأنَّ ذلك سمِّي سِبْتاً لأنّه قد تناهى إصلاحُه، كما يقال للرُّطَبَة إذا جرى الإرطابُ فيها: مُنْسَبِتة. (سبج) السين والباء والجيم ليس بشيء ولا لـه في اللغة العربيَّة أصلٌ. يقولون السُّبْجة: قميصٌ لـه جَيب. قالوا: وهو بالفارسية "شَبِي([4])". والسَّبج: أيضاً ليس بشيء. وكذلك قولهم إنَّ السَّبَج حجارةُ الفضّة. وفي كل ذلك نظر. (سبح) السين والباء والحاء أصلان: أحدهما جنسٌ من العبادة، والآخر جنسٌ من السَّعي. فَالأوَّل السُّبْحة، وهي الصَّلاة، ويختصّ بذلك ما كان نفلاً غير فَرض. يقول الفقهاء: يجمع المسافرُ بينَ الصَّلاتين ولا يُسبِّح بينهما، أي لا يتنفَّل بينهما بصلاةٍ. ومن الباب التَّسبيح، وهو تنْزيهُ الله جلَّ ثناؤه من كلِّ سوء. والتَّنْزيه: التبعيد. والعرب تقول: سبحان مِن كذا، أي ما أبعدَه. قال الأعشى: أقولُ لمّا جاءني فخرُهُ *** سُبحانَ مِنْ علقمةَ الفاخِر([5]) وقال قوم : تأويلُهُ عجباً لـه إِذَا يَفْخَر. وهذا قريبٌ من ذاك لأنَّه تبعيدٌ له من الفَخْر. وفي صفات الله جلَّ وعز: سُبَّوح. واشتقاقه من الذي ذكرناه أنّه تنَزَّه من كل شيء لا ينبغي لـه. والسُّبُحات الذي جاء في الحديث([6]): جلال اللّه جلَّ ثناؤه وعظمته. والأصل الآخر السَّبْح والسِّباحة: العَوم في الماء. والسّابح من الخيل: الحَسَنُ مدِّ اليدين في الجَرْي. قال: فولَّيْتَ عنه يرتَمِي بِكَ سابحٌ *** وقد قابَلَتْ أذْنَيه منك الأخادعُ([7]) يقول : إنّك كنتَ تلتفتُ تخافُ الطّعنَ، فصار أخْدَعُك بحذاء أذُن فرسِك. (سبخ) السين والباء والخاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خفّة في الشَّيء. يقال للذي يسقط مِنْ ريش الطّائرِ السَّبِيخ. ومنه الحديث: أنّ رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم سمِع عائشة تدعو على سارقٍ سَرَقَها، فقال: "لا تُسبِّخي عنه بدعائك عليه"، أي لا تخفِّفي. ويقال في الدّعاء: "اللهمَّ سَبِّخْ عنه الحُمَّى"، أي سُلَّها وخَفِّفْها. ويقال لما يتطاير من القُطن عند النَّدْف: السَّبِيخ. قال الشاعر يصف كِلاباً: فأرسلوهُنَّ يُذْرِينَ التُّرَابَ كما *** يُذْرِي سَبائخَ قُطْنٍ نَدْفُ أوتَارِ([8]) وقد رُوِيَ عن بعضهم([9]) أنَّه قرأ: ﴿إِنَّ لَكَ فِي النَّهَارِ سَبْخَاً طَوِيلاً﴾ [المزمل 7]، قال: وهو معنى السَّبْخ، وهو الفَراغ؛ لأنَّ الفارغ خفيف الأمر. (سبد) السين والباء والدال عُظْمُ بابِهِ نبات شعرٍ أو ما أشبهه. وقد يشذُّ الشيء اليسير. فالأصلُ قولُهم: "ماله سَبَدٌ ولا لَبَدٌ". فالسَّبَد: الشعر. واللَّبَد: الصوف. ويقولون: سَبَّدَ الفَرْخُ، إذا بدا رِيشُهُ وشَوَّكَ. ويقال إنَّ السُّبدَة العانة. والسُّبَد: طائر، وسمِّيَ بذلك لكثرة ريشه. فأمَّا التَّسبيد فيقال إنَّه استئصال شَعر الرأس، وهو من الباب لأنَّه كأنّه جاء إلى سَبَدِهِ فحلَقَه واستأصَله. ويقال إنَّ التسبيد كثرةُ غَسْل الرأس والتدهُّن. والذي شذَّ عن هذا قولُهم: هو سِبْدُ أسبادٍ، أي داهٍ مُنْكَر. وقال: * يعارض سِبْدا في العِنانِ عَمَرَّدا([10]) * (سبر) السين والباء والراء، فيه ثلاث كلماتٍ متباينةُ القياس، لا يشبهُ بعضُها بعضاً. فالأوَّلُ السَّبْر، وهو رَوْزُ الأمْرِ وتعرُّف قدْرهِ. يقال خَبَرْتُ ما عند فلان وسَبَرْتُهُ. ويقال للحديدة التي يُعرف بها قدرُ الجِراحة مِسْبار. والكلمة الثانية: السِّبْر، وهو الجمال والبهاء. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "يخرج من النار رجلٌ قد ذهَبَ حِبره وسِبْرُهُ"، أي ذهب جمالُهُ وبهاؤُه. وقال أبو عمرو: أتيتُ حيّاً من العرب فلمَّا تكلّمتُ قال بعضُ مَنْ حضر: "أما اللسانُ فبدويٌّ، وأما السِّبْر فحضريّ". وقال ابنُ أحمر: لبِسنا حِبْرهُ حتى اقتُضِينا *** لأعمالٍ وآجالٍ قُضِينا([11]) وأما الكلمة الثالثة فالسَّبْرَة، وهي الغَدَاة الباردة. وذكر رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم فَضْلَ إسباغ الوُضوء في السَّبَرَات([12]). (سبط) السين والباء والطاء أصلٌ يدلُّ على امتداد شيء، وكأنه مقاربٌ لباب الباء والسين والطاء، يقال شعر سَبْط وسَبَِطٌ، إذا لم يكن جَعداً. ويقال أَسْبَطَ الرَّجلُ إِسباطاً، إذا امتدَّ وانبسط بعدما يُضرَب. والسُّباطة: الكُناسة، وسمِّيت بذلك لأنَّها لا يُحتَفَظُ بها ولا تحْتَجن. ومنه الحديث: "أتى سُبَاطَةَ قومٍ فبال قائماً؛ لوجعٍ كان بمأبِضه"([13]). والسَّبَط: نباتٌ في الرمل، ويقال إنَّه رَطب الحَلِيِّ؛ ولعلَّ فيه امتداداً. (سبع) السين والباء والعين أصلان مطردان صحيحان: أحدهما في العَدَد، والآخر شيءٌ من الوحوش. فالأوّل السَّبْعة. والسُّبْع: جزءٌ من سبعة. ويقال سَبَعْت القومَ أسْبَعُهم إذا أخذت سُبْع أموالهم أو كنتَ لهم سابعاً. ومن ذلك قولهم: هو سُباعيُّ البدَن، إذا كان تامَّ البدن. والسِّبع: ظمءٌ من أظماء الإبل، وهو لعددٍ معلوم عندهم. وأما الآخر فالسَّبُع واحدٌ من السّباع. وأرض مَسْبَعَةٌ، إذا كثُر سِباعُها. ومن الباب سَبعْتُهُ، إذا وقَعتَ فيه، كأنه شبّه نفسه بسبُع في ضرره وعَضّه. وأسبعته: أطعمته السَّبع. وسَبعتِ الذّئابُ الغنَم، إذا فرستْها وأكلَتْها. فأمّا قول أبي ذؤيب: صَخِبُ الشَّواربِ لا يزالُ كأنَّهُ *** عبدٌ لآلِ أبي ربيعةَ مُسْبَعُ([14]) ففيه أقاويل: أحدهما المُتْرَف، كأنَّه عبد مترف، له ما يتمتَّعُ به، فهو دائم النَّشاط. ويقال إنَّه الرَّاعي، ويقال هو الذي تموت أمُّه فيتولى إرضاعَهُ غيرُها. ويقال المُسبَع مَنْ لم يكن لِرشْدة. ويقال هو الراعي الذي أغارت السباع على غنمه فهو يصيحُ بالكلاب والسِّباع. ويقال هو الذي هو عبدٌ إلى سبعة آباء. ويقال هو الذي وُلد لسبعة أشهر. ويقال المُسبَع: المُهمَل. وتقول العرب: لأفعلنَّ به فِعْل سَبْعة؛ يريدون به المبالغة في الشر. ويقال أراد بالسَّبعة اللَّبُؤة، أراد سَبعةٍ فَخَفّف. (سبغ) السين والباء والغين أصلٌ واحد يدلُّ على تمامِ الشيء وكماله. يقال أَسْبَغْتُ الأمر، وأسْبَغَ فلان وضوءَه. ويقال أسبغ الله عليه نِعَمَه. ورجل مُسْبِغ، أي عليه درعٌ سابغة. وفحل سابغٌ: طويل الجُرْدَان([15])، وضدُّه الكَمْش. ويقال سَبَّغَت الناقةُ، إذا ألقت ولدَها وقد أَشْعَرَ. (سبق) السين والباء والقاف أصل واحد صحيح يدل على التقديم. يقال سَبَقَ يَسْبِق سَبْقاً. فأما السَّبَق فهو الخَطَر الذي يأخذه السَّابق. (سبك) السين والباء والكاف أُصَيلٍ يدل على التناهي في إمهاء الشيء([16]). من ذلك: سَبَكْتُ الفضة وغيرَها أَسْبِكُها سَبْكَاً. وهذا يستعار في غير الإذابة أيضاً. [والسُّنبُك: طرف الحافر([17])]. فأما السُّنْبُك من الأرض فاستعارةٌ، طَرفٌ غليظٌ قليل الخير. (سبل) السين والباء واللام أصلٌ واحد يدلُّ على إرسال شيءٍ من عُلو إلى سُفل، وعلى امتداد شيء. فالأوّل من قِيلِكَ: أسبلتُ السِّتْرَ، وأسبلَتِ السَّحابةُ ماءَها وبمائِها. والسَّبَل: المطر الجَوْد. وسِبال الإنسان من هذا، لأنّه شعر منسدل. وقولهم لأعالي الدَّلو أسبْال، من هذا، كأنَّها شُبِّهَت بالذي ذكرناه من الإنسان. قال: إِذْ أرسَلوني ماتحاً بدلائهمْ *** فملأْتُها عَلَقَاً إلى أسبالِها([18])والممتدُّ طولاً: السّبيل، وهو الطَّريق، سمِّي بذلك لامتداده. والسَّابلة: المختلِفَةُ في السُّبُل جائيةً وذاهبة. وسمِّي السُّنْبُل سُنْبُلا لامتداده. يقال أَسبَلَ الزّرعُ، إذا خَرَج سُنبله. قال أبو عبيد: سَبَلُ الزَّرعِ وسُنْبُلُه سواء. وقد سَبَلَ([19]) وأَسْبَلَ. (سبه) السين والباء والهاء كلمةٌ، وهي تدلُّ على ضعف العقل أو ذَهابه. فالسبَه: ذهاب العقل من هَرَم، يقال رجل مَسْبُوهٌ ومُسَبَّه، وهو قريب من المسبوت، والقياس* فيهما واحد. (سبي) السين والباء والياء أصلٌ واحد يدلُّ على أخذِ شي من بلد إلى بلد آخر كرْهَاً([20]). من ذلك السَّبْيُ، يقال سَبَى الجاريَةَ يَسبيها سبْياً فهو سابٍ، والمأخوذة سَبِيَّة. وكذلك الخمرُ تُحمَل من أرضٍ إلى أرض. يَفْرِقُونَ بين سَبَاهَا وسَبَأها. فأما سِباؤها فاشتراؤُها. يقال سَبَأْتها، ولا يقال ذلك إلاَّ في الخمر. ويسمون الخَمَّار السَّبَّاء. والقياس في ذلك واحد. ومما شذَّ عن هذا الأصل السَّابياء، وهي الجِلْدة التي يكون فيها الولد. والسَّابِيَاء: النِّتَاج([21]). يقال إنَّ بني فلان ترُوح عليهم من مالهم سَابِياء. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "تسعة أعشارِ الرِّزق في التجارة. والجزء الباقي في السَّابياء". ومما يقرب من الباب الأوّل الأسابيّ، وهي الطرائق. ويقال أسابيُّ الدِّماء، وهي طرائقها، قال سلامة: والعادِيَاتُ أسابيُّ الدِّماء بها *** كأنَّ أعناقَها أنصابُ ترجيبِ([22])وإذا كان ما بعدَ الباء من هذه الكلمة مهموزاً خالف المعنى الأوَّل، وكان على أربعةِ معانٍ مختلفة: فالأول سبأت الجِلد، إذا محَشْته حتى أُحرِق شيئاً من أعاليه. والثّاني سبأت جلده: سلختُهُ. [والثالث سَبَأَ فلانٌ([23])] على يمين كاذبةٍ، إذا مرَّ عليها غير مكترث. ومما يشتق من هذا قولهم : انْسبَأ اللّبن، إذا خَرج من الضَّرع. والمَسبْأ: الطَّريق في الجبل. والمعنى الرابع قولهم: ذهبوا أيادي سبأ، أي متفرِّقين. وهذا من تفرُّقِ أهل اليمن. وسبأ: رجل يجمع([24]) عامّة قبائل اليمن، ويسمَّى أيضاً بلدُهم بهذا الاسم. والله أعلم بالصواب. --------------ـــ ([1]) كلمة "ليلها" ساقطة من الأصل، وإثباتها من اللسان (سبت)، حيث نسب البيت إلى حميد بن ثور. ([2]) في اللسان: "يصبح مخمورا". ([3]) المخثر: الذي يجد الشيء القليل من الوجع والفترة. ([4]) فسرت هذه الكلمة في معجم استينجاس 732 بأنها قميص يلبس في المساء. ([5]) ديوان الأعشى 106 واللسان (سبح). ([6]) هو حديث : "إن لله دون العرش سبعين حجاباً لو دنونا من أحدها لأحرقتنا سبحات وجه ربنا". ([7]) أنشده في المجمل أيضاً. ([8]) البيت للأخطل في ديوانه 115 واللسان والتاج (سبخ). ([9]) هي قراءة يحيى بن يعمر، كما في اللسان. ([10]) للمعذل بن عبد الله. وصدره كما في اللسان (سبد): * من السح جوالا كأن غلامه * ([11]) في الأصل: "وآل قضينا". ([12]) في الأصل: "فضل له سباغ الوضوء في السبرات"، تحريف. وفي اللسان: "وفي الحديث: فيم يختصم الملأ الأعلى يا محمد؟ فسكت. ثم وضع الرب تعالى يده بين كتفيه فألهمه. إلى أن قال: في المضي إلى الجمعات، وإسباغ الوضوء في السبرات". ([13]) المأبض: بكسر الباء: باطن الركبة والمرفق. ([14]) ديوان أبي ذؤيب: 4 واللسان (سبع). ([15]) الجرادن بضم الجيم وبعد الراء دال مهملة: قضيبه. في الأصل: "الجرذان"، تحريف. ([16]) الإمهاء: الإسالة. وفي الأصل: "إنهاء الشيء". ([17]) التكملة من المجمل. ([18]) البيت لباعث بن صريم اليشكري، كما في اللسان (سبل). ([19]) وكذا في المجمل، والمعروف بدلها "سنبل". ([20]) بعدها في الأصل: من "المأخوذة" مقحمتان. ([21]) في الأصل: "السباج"، صوابه ما أثبت من اللسان. ([22]) ديوان سلامة 8 واللسان (سبي). ([23]) تكملة استضأت بالمجمل في إثباتها. ([24]) في الأصل: "بجميع"، صوابه في المجمل.

ـ

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR427 harf
س ب غ ثوب سابغ‏.‏ وخرج وعليه سابغة وهو صنع السوابغ‏.‏ وسالت تسبغته على سابغته وهي رفرف البيضة‏.‏ قال مزرد‏:‏ وتسبغة في تركـة حميريـة دلامصـة يرفـض عنهـا الجنادل وقال‏:‏ وتسبغة يغشى المناكب ريعها لداود كانت نسجها لـم يهلهـل وكميّ مسبغ‏:‏ عليه سابغة‏.‏ ومن المجاز‏:‏ أسبغ الله تعالى علينا النعم والحمد لله على سبوغ نعمته وضفو نيله‏.‏ وأسبغ وضوءه‏.‏ وقد سبغ شعره وله شعر سابغ وعجيزة سابغة وهو
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.390 harf
شيء سابغٌ أَي كامِلٌ وافٍ. وسَبَغَ الشيءُ يَسْبُغُ سُبُوغاً: طالَ إلى الأَرض واتَّسَعَ، وأَسْبَغَه هو وسَبَغَ الشعرُ سُبُوغاً وسَبَغَتِ الدِّرْعُ، وكلُّ شيءٍ طالَ إلى الأَرض، فهو سابِغٌ. وقد أَسْبَغَ فلان ثَوْبَه أَي أَوسَعَه. وسَبَغَتِ النِّعْمةُ تَسْبُغُ، بالضم، سُبُوغاً: اتسعت. وإِسْباغُ الوُضوءِ: المُبالَغة فيه وإتْمامُه. ونعمة سابِغةٌ، وأَسْبَغَ الله عليه النِّعْمةَ: أَكْمَلَها وأَتَمَّها
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR195 harf
* س ب غ * شيء * سَابِغٌ * أي كامل واف و * سَبَغَتِ * النعمة اتسعت وبابه دخل و * أسْبَغَ * الله عليه النعمة أتمها و * إسْباغُ * الوضوء إتمامه وذنب * سابِغٌ * أي واف و * السَّابِغةُ * الدرع الواسعة
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.946 harf
سبغ الشيء سبوغا، بالضم طال إلى الأرض، قاله الليث، كالثوب، والشعر، والدرع ونحوها. ومن المجاز: سبغت النعمة: اتسعت ويقال: الحمد لله على سبوغ النعمة. وسبغ لبلده سبوغا: مال إليه ووصله، ونص أبي عمرو نوادره: سبغت لبغداد، وسبغت للكوفة: أي: ملت إليهما سبوغا، وبلغتهما أيضا. ومن المجاز: ناقة سابغة الضلوع، قاله الليث، أي: وافرتها. وعجيزة سابغة، وألية سابغة، ونعمة سابغة، وفي بعض النسخ: عمة، ومطرة
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR6.493 harf
سَبَغَ 1 سَبَغَ ذ , (Msb, K, &c.,) aor. سَبُغَ (MA, Msb) and سَبَغَ , (MA,) inf. n. سُبُوغٌ, (Msb, K, &c.,) It (a garment [&c.]) was complete, full, ample, or without deficiency: (MA, Msb:) it (a thing, Lth, Msb, of any kind, JK, Msb, such as a garment, TA, a coat of mail, JK, Msb, TA, and the like, TA, and hair, JK, TA) was long, (JK, Msb, K,) from above to below, (Msb,) or reaching to, or
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR467 harf
سَبَغَ سَبَغَ U ( n. ac. سُبُوْغ 27 ), a. Was long, flowing, ample. b. Was pleasant, easy ( life ). c. [ La ], Tended towards ( his country ). أَسْبَغَ أَسْبَغَ IV , a. Made long, flowing, ample; performed with thoroughness ( ablution ). b. [ acc. & 'Ala ], Gave to, in abundance; provided for amply. c. Put on a coat of mail. سَبْغَة سَبْغَة 1t , a. Ampleness; plentifulness; ease,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR12.003 harf
سبغ سَبَغَ - يَسْبُغُ - سَابِغ - سَابِغَة - سَابِغَات - أَسْبَغَ - يُسْبِغُ سَبَغ َ - يَسْبُغُ + شيء + على شيء أو كائن: تدلى على الشيء تحته وشمله من جميع جوانبه سَابِغ: اسم فاعل صفة مشبهة من " سَبَغَ - يَسْبُغُ ": الشيء الذي يغطي كائناً من جميع جوانبه فلا يظهر منه شيء دروع سابغات: دروع تتدلى على جوانب الجسم فتستره كله سَابِغَة: مؤنث " سَابِغ
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler20 mücavir (29 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. سرد

    1 ortak ayet · Biz, delici alettir

  2. بطن

    1 ortak ayet · Batın karın demektir

  3. جدل

    1 ortak ayet · Cedle havan tokmağı demektir

  4. سخر

    1 ortak ayet · Sahr kayalık sahadır

  5. ظهر

    1 ortak ayet · Arka demektir

  6. قدر

    1 ortak ayet · Kıdr kazandır

  7. نعم

    1 ortak ayet · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır

  8. بصر

    1 ortak ayet · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…

  9. غير

    1 ortak ayet · Ğayr, Ğayr dışında demektir

  10. صلح

    1 ortak ayet · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir

  11. نور

    1 ortak ayet · Ateş demektir

  12. هدي

    1 ortak ayet · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…

Geçtiği ayetler(2)

  1. أَنِ اعْمَلْ سَابِغَاتٍ وَقَدِّرْ فِي السَّرْدِ وَاعْمَلُوا صَالِحًا إِنِّي بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

    Bol olanlarGeniş zırhlar yap ve dokumasını sağlam tut, diye. Ve salih ameller işleyin. Muhakkak ki Ben; yapmakta olduğunuz şeyi görenim.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökسبغ
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerتمم, وسع, وفر
Zıt Kökقتر
Çekirdek Özet 1Bir şeyin zemine ulaşacak, açığı kapatacak ve boşluk bırakmayacak derecede bol, tam ve dökümlü olması
Çekirdek Özet 2İlahi nimetlerin ve koruyucu zırhların insanı tam anlamıyla kuşatıp hiçbir açık nokta bırakmayacak şekilde cömertçe genişletilmesi
Çekirdek Özet 3Bir sistemin veya görevin asgari sınırla yetinilmeyip kemal ve tamlık derecesinde ikmal edilerek güvence altına alınması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir «bolluk» veya «çokluk» sayıp koruyucu kuşatıcılık, tam örtme ve dökümlü yetkinlik boyutunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
سبBir doğrultuda uzama, çekilme, salınma ve kesintisiz devam etme; سبب bağ veya ipin uzanması, سبل yağmur ve saçın aşağıya doğru dökülmesi, سبق öne doğru uzanıp geçme, سبح suda veya boşlukta boylu boyunca akıp gitmeغUzama ve salınma hareketine ağırlık, dolgunluk, fazlalık ve kuşatıcı bir yayılma katarak dökümlü bir tamlığa ve örtücülüğe ulaştırmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
سDiken, destekBir zemine tutunma, dik durma ve yapıyı taşıyan sağlam bir zemin kurma
بEv, çadırİçine alma, sığınak sağlama, barındırma ve çevrelenmiş koruma
غGöz imgesinden türetme (yoğunlaşma, derinlik ve perdeleme)Gözün görebileceği alanı aşan derinlik, buğu, örtü ve kuşatıcı yoğunlaşma
سبغSağlam bir destekten başlayıp sığınağın içini ve çevresini dökümlü bir örtüyle tamamen kuşatma hareketiKoruyucu ve taşıyıcı bir yapının, örtülen şeyi hiçbir açık bırakmayacak şekilde dökümlüce sarıp tamamlaması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamYere kadar uzanıp dökülen geniş elbise veya savaşçının bedenini baştan ayağa örten, açık yer bırakmayan geniş halkalı zırh gömleği
Cahiliye şiiri kullanımıŞair Müzerrid b. Dırâr zırh ve miğfer bağlantısını anlatırken kökü zırh eteğinin dökümlülüğü ve koruyuculuğu bağlamında kullanır: وتسبغة في تركة حميرية / دلامصة يرفض عنها الجنادل
Erken Arapça kullanımSu kabının dibe kadar erişmesi için kovaya uzatılan ip ve bol dökümlü sağanak yağmur için سابغ nitelendirmesi yapılmıştır; İbn Manzûr’un aktardığı erken şiir şahidinde: دلوك دلو يا دليح سابغه / في كل أرجاء القليب والغه

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça سبغ kökü, merkezi ve güneybatı Sami dillerinde örtme, taşma, dökümlü olma ve cömertçe yayılma semantik alanıyla irtibatlıdır. Kökün ilk iki harfi olan سب çekirdeği İbranice ve Aramicede de uzanma, akma veya dinlenme/salınma türevleriyle fonetik denkliğe sahiptir. Ancak üçüncü harf olan غ sesinin eklenmesiyle oluşan özelleşmiş anlam, özellikle Arap yarımadasının zırh dokuma, dökümlü giysi ve bol su tasvirlerinde en belirgin, kurallı ve zengin biçimine kavuşmuştur. Bazı Doğu Sami metinlerinde görülen taşma ve bolluk bildiren köklerle kavramsal paralellik taşısa da kelimenin hem bedeni örten zırhı hem de ilahi nimetin kesintisiz akışını ifade eden morfolojik olgunluğu klasik Arapça havzasında merkezileşmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab, Lane’s Arabic-English Lexicon.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönسبغ kökünden türeyen سابغ ve إسباغ formlarıGiysinin veya zırhın bedeni tam örtüp yere dökülmesi fiziksel temelinden hareketle nimetin ve amelin kemale erdirilmesine genişlemiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüneybatı Sami ve Kuzeybatı Sami dillerindeki uzama ve bollaşma çekirdekleriسب ikili çekirdeğinin uzanma ve serbestçe akma kökleriyle paylaştığı ortak arka plan Arapçada zırh ve nimet doluluğuna hasredilmiştirGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik katmanda örtü ve dökümlülük bildiren yansımalarSemantik düzeyde örtme ve fazlasıyla yetme kavramlarıyla paralellik gösterse de doğrudan ses denkliği gösteren somut kök tespit edilmemiştirMuhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, HALOT.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
سبغAnlamlıTam, dökümlü ve bol olmakBir şeyin boylu boyunca uzanıp örtmesi ve noksansız hale gelmesiHedef kök; Kur'an'da geçer
سغبAnlamlıAçlık ve meşakkat çekmekAçlık sebebiyle karnın büzülmesi, takatsizlik ve gıda eksikliğiKur'an'da geçer; zıt anlam yönü taşır (mahrumiyet)
بسغKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel olarak kaydedilmiştirKur'an'da geçmez
بغسKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel olarak kaydedilmiştirKur'an'da geçmez
غسبKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel olarak kaydedilmiştirKur'an'da geçmez
غبسAnlamlıAlacakaranlık ve kül rengi olmakGecenin sonundaki karaltı, grilik, kurt tüyü veya kül rengiKur'an'da geçmez; Arapçada müsta‘meldir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
سبغMerkezDökümlü tamlık ve koruyucu bollukÖrtücülük, sarkma ve fazlasıyla kuşatma içeren tamlıkHem zırh gibi koruyucu hem de nimet gibi eksiksiz ve bol olma
تممKomşuBir şeyin parçalarının bütünlenmesiParça eksikliğinin giderilmesiyle sonuca ulaşmayı ifade eder; dökümlülük içermezBir işin, sayının veya yapının nihai sınırına varması
وسعKomşuGenişlik ve hacimce ferahlıkSınırların dar olmaması ve içine alma kapasitesinin büyüklüğüBedenin üzerine sarkıp örtmesinden ziyade mekan ve imkan ferahlığı
وفرKomşuArtıklık ve zenginlikNiceliksel birikim ve zedelenmemiş çoklukTüketilmeyen, eksilmeyen, bolca bir arada bulunan miktar
قترZıtDaraltma ve kısmakİhtiyacın altında bırakma, sıkma ve örtemeyecek kadar daraltmaNimetin veya örtünün yetersiz kılınması, darlık

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaسبغBol, dökümlü ve tam olmakBedenin veya ihtiyacın tamamını dökümlü biçimde sarıp hiçbir açık bırakmayan bollukKesin
Latinceredundare, exuberareTaşmak, bolca dökülmekSuyun veya nimetin kabını aşacak derecede bol olmasını karşılar; zırh gibi örtücülük yönünü dışarıda bırakırGüçlü
İngilizceample, lavish, flowingBol, dökümlü, cömertçe kuşatanHem ihtiyacı fazlasıyla karşılayan genişliği hem de dökümlü giysi/örtü hissini verirGüçlü
Almancareichlich, vollauf genügenBol, eksiksiz yeten, taşanBolluk ve eksiksiz karşılama boyutunu verir; fiziksel sarkma ve örtme imgesini tam içermezGüçlü
Fransızcaample, prodiguerBol, dökümlü, cömertçe saçmakGiysinin dökümlü genişliğini ve nimetin esirgenmeden bolca verilmesini karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Grand Robert.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
سَابِغَاتٍVücudu baştan ayağa örten geniş, sağlam ve dökümlü zırhlarHz. Davud'a zırh yapımının öğretilmesi ve savaşta tam koruma sağlayan teçhizat bağlamı (Sebe 34:11)
وَأَسْبَغَNimetleri açık ve gizli her yönden tam, bol ve kuşatıcı kılmakİnsana sunulan kevni ve ilahi ikramların hiçbir eksik bırakılmaksızın cömertçe yayılması bağlamı (Lokmân 31:20)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi in'am ve lütuf meselesiAllah'ın insana verdiği nimetlerin yetecek miktardan fazla, lütuf ve kemal derecesinde olmasıNimetin hem zahiri (duyular, beden) hem batıni (akıl, hidayet) boyutlarıyla tam kuşatıcılığı
FıkıhAbdestin tam ve mükemmel alınmasıAbdest azalarının asgari sınırla yetinilmeyip suyun cömertçe ve hiçbir kuru yer bırakmadan ulaştırılmasıHükmi temizlikte farz olan sınırın kemale erdirilip fazlasıyla yıkanması (إسباغ الوضوء)
TefsirSebe ve Lokmân surelerindeki bağlamZırhın dökümlülüğü ile nimetin kuşatıcılığı arasındaki anlamsal bağın tevil edilmesiMaddi korunma zırhı ile manevi ilahi nimet zırhı arasındaki kavramsal paralellik
HadisZor şartlarda ibadete devam etmeSoğuk ve zahmetli anlarda dahi abdesti eksiksiz ve bol suyla almakMeşakkate rağmen ameli yarım bırakmayıp dökümlü ve tam bir titizlikle ifa etmek

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi lütuf ve kulluk ameliKuşatıcı in'am ve kamil ibadetAçık nokta bırakmayan korumaNimet insanın her ihtiyacını örterken, insanın ameli de dini vecibeyi eksiksiz kuşatırKesin
İlmiMetodolojik bütünlük ve delil yetkinliğiDelillerin ve tezin tam kapsamlılığıBoşluk ve kuşku bırakmamaBir ilmi araştırmanın veya delilin konuyu her yönden sarıp açık kapı bırakmamasıGüçlü
SiyasiKamu güvenliği ve savunma doktriniTam koruma sağlayan stratejik zırhToplumu dış tehditlerden bütünüyle muhafazaHz. Davud'un zırhı gibi siyasi ve askeri yapının zafiyet noktası barındırmayan donanımıGüçlü
İktisadiRefah seviyesi ve temel güvencelerBollaşma, genişleme ve tam güvenceSosyal ve iktisadi açıkları kapatmaEkonomik imkanların toplumun en alt tabakasını dahi aç ve açıkta bırakmayacak şekilde yayılmasıGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKüme örtüsü ve tam kapsama (Full Coverage / Compact Support)Bir kümenin veya yüzeyin alt kümeler tarafından hiçbir açık ve yalıtılmış nokta kalmaksızın fazlasıyla örtülmesiGüçlü
Beşeri bilimlerKapsayıcı sosyal güvenlik ağı (Comprehensive Social Welfare)Toplumsal yapıda bireylerin tüm risklere karşı hiçbir boşluk kalmayacak şekilde tam bir koruma zırhı altına alınmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca tüketim fazlalığı, lüks ve salt sayısal çokluk anlamında bir «bolluk» olarak anlamak
Kur'an içi daha geniş anlamBir bedeni baştan ayağa örten zırh gibi, hem maddi güvenliği hem manevi nimetleri hiçbir savunmasız alan bırakmayacak şekilde kuşatan dökümlü tamlık
Yanlış anlamanın doğuracağı hataLokmân 31:20'deki nimeti salt maddi konfor zannetmek ve Sebe 34:11'deki teknolojik imalatı alelade bir zanaat görüp zırhın sağladığı bütüncül koruma hikmetini ıskalamak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İlahi koruma (zırh/sabigat) ile ilahi ikram (in'am/isbağ) arasındaki yapısal paralelliği göstererek, Allah'ın yaratılış ve teşride eksik iş bırakmadığını açıklar
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberlerin zanaat ve askeri donanımını anlatan ayetlerde (Sebe 34:11) ve insanın üzerindeki açık-gizli nimetlerin sayıldığı tevhid ve şükür ayetlerinde (Lokmân 31:20)
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Nimetin sadece görünür refahtan ibaret olduğu yanılgısını ve amellerde asgari şekilcilikle yetinip dökümlü ihsan ve tamlık bilincini terk etme zafiyetini düzeltir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamYere kadar uzanan, bedeni açık yer bırakmaksızın örten dökümlü ve geniş zırh gömleği veya giysi.
  • Soyut anlamBir ameli, nimet veya korumayı asgari gereksinimin ötesine taşıyarak kusursuz bir tamlığa ve kuşatıcı yetkinliğe ulaştırmak.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin zafiyet ve açık barındırmayacak biçimde tam koruma ve fazlasıyla yeten bir ikmal kapasitesiyle donatılması.
  • LaTeX modeliS⊆⋃iCiileμ(⋃iCi∖S)≥0ve∂S∩(⋃iCi)c=∅
  • LaTeX açıklamasıFormülde S korunması veya doyurulması gereken hedef alanı (beden veya insan ihtiyacı), Ci bu alanın üzerine dökülen örtücü koruma ve nimet parçalarını, ⋃iCi bu parçaların birleşik örtüsünü temsil eder. Örtünün sınır farkının boş küme olması (∂S∩(⋃Ci)c=∅), S üzerinde hiçbir açığın ve korunmasız sınırın kalmadığını; ölçüm şartı (μ≥0) ise örtünün sadece sıfıra sıfır yetmeyip dökümlü bir fazlalıkla hedefi aştığını sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: س