سمد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: س-م-د1 sîga, 0 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.سمدسَامِدُونَ

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 0

▶ Ağı aç (3B)

سمد

س - م - د

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 13 sözlük

“Semt” başın en üstü, “semed” zıplayıp oynamak demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Semt” başın en üstü, “semed” zıplayıp oynamak demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.904 harf
باب السين والدال والميم معهما د س م، د م س، س د م، س م د، م س د مستعملات دسم: الدَّسَمُ كلُّ شيءٍ له وَدَكٌ من اللَّحم والشَّحْم، والنعت دَسِمٌ، والفعلُ دَسِمَ يَدْسَمُ. والدِّسامُ سِدادُ كلِّ خَرْقٍ أو حُجرٍ، ودسَمْتُه أدسُمُه دَسْماً والدَّيْسم: الثعلب. سدم: السَّدَمُ هَمٌّ في نَدَم، وتقول: رأيتُه سادماً، ورأيتُه سَدْمانَ نَدْمانَ. وقَلَّما يُفرَدُ السَّدَم. وماءٌ سُدُم: وقَعَتْ فيه الأقمشة
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR421 harf
سَمَدَ سُموداً: رفع رأسَه تكبُّراً. وكلُّ رافعٍ رأسهُ فهو سامِدٌ. وقال ابنُ الأعرابيّ: سَمَدْتُ سُموداً: عَلَوْتُ. وسَمَدَتِ الإبل في سيرها: جَدَّتْ. والسُمودُ: اللهوُ. والسامِدُ: اللاهي والمغنِّي. والسامِدُ: القائمُ، والساكتُ. والسامِدُ: الحزينُ الخاشع. يقال للقَيْنَة: أَسْمِدِينا، أي أَلْهينا بالغناء وغنِّينا. وتَسْميدُ الأرض: أن يُجعل فيه السَمادُ، وهو سِرْجينٌ ورماد. وتسميدُ الرأس: استئصالُ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR9.830 harf
س د م سدم ، سمد ، دسم ، دمس ، مسد : مستعملة . سدم : قال الليث : السَّدَمُ : همٌّ ونَدَمٌ ، تقول : رأيته سادِماً ، ورأيته سَدْمانَ نَدْمانَ . وقلَّما يُفرَد السَّدَمُ من النّدم . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : السَّدِيمُ : الضَّباب . والسَّدِيمُ : التَّعبُ . والسديم : السّدِر . والسديم : الماء المندفقُ . والسدِيمُ : الكثير الذِّكْرِ . الدَّسيمُ : القليلُ الذكر . قال : ومنه قوله : لا يَذْكُرون اللَّهَ
Maddenin bağlantısı

س د م سدم ، سمد ، دسم ، دمس ، مسد : مستعملة . سدم : قال الليث : السَّدَمُ : همٌّ ونَدَمٌ ، تقول : رأيته سادِماً ، ورأيته سَدْمانَ نَدْمانَ . وقلَّما يُفرَد السَّدَمُ من النّدم . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : السَّدِيمُ : الضَّباب . والسَّدِيمُ : التَّعبُ . والسديم : السّدِر . والسديم : الماء المندفقُ . والسدِيمُ : الكثير الذِّكْرِ . الدَّسيمُ : القليلُ الذكر . قال : ومنه قوله : لا يَذْكُرون اللَّهَ إلاّ سَدْماً وقال الليث : ماءٌ سُدُم ، وهو الذي وقعت فيه الأقمشة والجَوْلانُ حتى يكاد يندفن ، وقد سَدَم يَسْدُم ، ومياهٌ أسْدام . قال : ويقال : مَنْهَلٌ سَدُوم في موضع سُدُمٍ ، وأنشد : ومَنْهَلاً ورَدْتَهُ سَدُوما قال : وسَدُوم : مدينة من مدائن قوم لوط ، كان قاضيها يقال له : سدُوم . قلت : قال أبو حاتم في كتاب ( المُزال والمُفْسَد ) : إنّما هو سَذُوم بالذال ، والدال خطأ . قلتُ : وهذا عندي هو الصحيح . أخبرَني المنذريُّ عن ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : المَسْدومُ : المَمْنوعُ من أن يَضرِب الإبلَ ، يعني الفحلَ . قال : وسدمتُ البابَ وسَطَمْتُه واحدُ وهو باب مَسْطُوم ومَسْدُوم ، أي : مَرْدوم . وقال ابن الأنباري : رجلٌ نادِمٌ سادِمٌ . قال قوم : السادِم : معناه : المتغيِّر من الغَمِّ ، وأَصلُه من قولهم : ماءٌ مُسْدم ، ومياهٌ سُدْم وأَسْدام : إذا كانت متغيرة . قال ذو الرمّة : أَوَاجِنُ أَسْدامٌ وبعْضٌ مُعوَّرُ وقال قومٌ : السّادمُ : الحزين الّذي لا يُطيق ذَهاباً ولا مجيئاً . من قولهم بَعيرٌ مَسْدوم : إذا مُنع من الضِّراب . وأَنشَد : قَطَعْتَ الدّهرَ كالسَّدِم المُعَنَّى والمُسدَّم من فُحول الإبِل . والسَّدِمُ : الّذي يُرغَب عن فَحْلتِه فيُحالُ بينه وبين أُلاَّفِه ، ويقيَّد إذا هاج فيَرعَى حَوالَي الدّار ، وإن صالَ جُعل له حِجامٌ يمنَعهُ عن فتح فمِه ، ومنه قوله : قَطَعْتَ الدَّهْرَ كالسَّدِم المعنَّى يُهدِّد في دِمَشقَ وما تَرِيمُ وقال ابن مُقْبل : وكلّ رَباعٍ أو سَديسٍ مُسدَّمٍ يَمُدُّ بذِفْرَى حُرّةٍ وجِرَانِ ويقال للبعير إذا دَبِر ظهرُه فأُعْفِيَ عن القَتَب حتى صلَح دَبَرُه : مسدَّم أيضاً ، وإيّاه عنَى الكُمَيت بقوله : قد أَصبَحتْ بكَ أَحْفاضِي مسدَّمةً زُهْراً بلا دَبَرٍ فيها ولا نَقَبِ أي : أَرحتها من التَّعب فابيضّتْ ظهورُها ودَبرُها وصلحت . والأُحْفاض جمع حَفَض ، وهو البَعير الّذي يُحمَل عليه خُرَثيُّ المَتاع وسَقَطُه . وقال ابن هانىء : قال أبو عُبيدة : بعيرٌ سَدِمٌ ، وعاشِقٌ سَدِمٌ : إذا كان شديدَ العِشْق ، ورجُلٌ نَدِمٌ سَدِم . ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال للنَّاقة الهَرِمة : سَدِمَة وسَدِرة وسادَّةٌ وسَلَّة وكافَّة . دسم : ثعلب عن ابن الأعرابي : الدَّسِيمُ : القليلُ الذِّكْر ، قال : ومنه قولُه : لا يَذكُرون الله إلاّ دَسْماً قال ابن الأعرابيّ : يكون هذا مَدْحاً ويكون هذا ذَمّاً ، فإذا كان مَدْحاً فالذِّكْر حَشْوُ قلوبهم وأفواههم ، وإذا كان ذَمّاً فإنما هُمْ يَذكرون الله ذكْراً قليلاً : من التَّدسِيم ، وهو السّواد الذي يُجعَل خَلْفَ أُذُنِ الصبيّ كَيْلاَ تُصيبَه العَينُ . قال : ومثلُه أنّ رجلاً ذُكر بين يَدَيْ رسولِ الله ( صلى الله عليه وسلم ) فقال : ( ذاكَ رجلٌ لا يتَوَسَّد القرآن ) يكون هذا أيضاً مَدْحاً وذَماً ، فالمَدح أنّه لا يَنام اللّيل ولا يتوسَّد ، فيكون القرآن متوسَّداً معه ، والذَّمّ أنه لا يَحفظ من القرآن شيئاً ، فإذا نام لم يتوسَّدْ معه القرآنَ . قلت : والقولُ هو الأول . ورُوِي في حديثٍ : ( إنّ للشيطان لَعُوقاً ودِساماً ) ، فالدِّسام : ما تُسَدّ به الأُذُن فلا يَعي ذِكْراً ولا مَوْعظة . وكلُّ شيء سَدَدْته فقد دَسَمْتَه دَسْماً ، ويقال للرجل إذا غَشِيَ جاريتَه قَدْ دَسمَها . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الدُّسْمةُ : السَّوادُ . ومنه قيل للحَبَشيّ : أبو دُسْمة ، وقال رؤبةُ يصف سَيْحَ ماءٍ : مُنفَجَرَ الكَوْكَب أو مَدْسُوماً فَخَمْنَ إذْ هَمَّ بأنْ يَخيمَا المنفَجِر : المنفَتح الكثيرُ الماء . وكَوكَبُ كلِّ شيء : مُنظمه . والمَدْسُوم : المَسْدود . والدَّسم : حَشْوُ الجَوْف . قال : وقال ابن الأعرابي : لا يذكرون الله إلاَّ دَسْماً ما لَهمْ هَمُّ إلاّ الأكْل ، ودَسْم الأجواف . قال : ونَصب دَسْماً على الخِلاف ، وفلانٌ أَدسَمُ الثَّوبِ ، وأَطلَسُ الثَّوْب ودَنسُ الثَّوبِ : إذا لم يكن زاكياً . وقال : أوجب حَجاً في ثِيابٍ دُسم . والدَّيسَم : الظُّلمة . ويقال : ما أنتَ إلاّ دَسْمَة ، أي : لا خير فيه . ورأى رجلٌ غلاماً مليحاً فقال : دَسِّموا نُونَته ، أي : سوِّدوها لئلاّ تُصيبَه العَين . قال : ونُونَتُه : الدائرةُ المليحة التي في حَنَكِه . ورُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( أنه خطَب وعلى رأسِه عمامة دَسماء ) ، أي : سَوْداء . وقال ابن الأعرابي : الدَّيْسَمُ : الدُّبّ وأنشد : إذا سَمِعْتُ صوت الوَبيل تَشَنعَتْ تَشَنُّعَ فُدْسِ الغَارِ أو دَيْسَمٍ ذَكَر قال عمرو : الدّيْسَم : ولَدُ الذِّئب من الكَلبة . وسألتُ أبا الفَتْح صاحبَ قُطْرُب واسم أبي الفَتْح دَيْسَم فقال : الدَّيْسَم : الذُّرَة . وأخبرَني المنذريُّ عن المبرّد أنه قال : الدَّيْسَم : ولدُ الكَلبة من الذِّئب . والسِّمْع : ولَدُ الضَّبُع من الذِّئب . وقال اللّيث : الدَّيْسَم : الثعلب . والدَّسم : كل شيء له وَدَكٌ من اللَّحم والشَّحْم ، والفعلُ دسمَ يَدْسَم فهو دَسِم . ويقال للرّجل إذا تَدَنَّس بمذامّ الأخلاق : إنه لدَسِم الثوب . وأَنشَد أبو عُبَيدة : لا هُمَّ إن عامرَ بنَ جَهْم أوذَمَ حَجّاً في ثِيابٍ دُسْم وهو كقولهم : فلانٌ أطلَسُ الثَّوب . سمد : قال الله جلّ وعزّ : ( تَبْكُونَ وَأَنتُمْ سَامِدُونَ ) ( النجم : 61 ) . قال المفسِّرون في قوله : ( وَأَنتُمْ ( : لاهُون . ورُوِي عن ابن عباس أنه قال : ( تَبْكُونَ وَأَنتُمْ سَامِدُونَ ( : مستكبرون . ويقال للفَحل إذا اغْتَلم : قد سمَدَ ، رواه شَمِر عنه بإسنادٍ له . وقال اللَّيث : ( وَأَنتُمْ ( : لاهون ، والسُّمود في الناس : الغَفْلة والسّهْوُ عن الشيءِ . ورُوِي عن عليّ رضي الله عنه أنه خرج إلى المسجد والناسُ ينتظرونه للصّلاة قياماً ، فقال : ( ما لي أراكم سامِدِين ؟ ) . قال أبو عُبَيد : قوله : ( وَأَنتُمْ ( : يعني القُيَّام وكل رافعٍ رأسه فهو سامِد ، وقد سَمَد يَسمَد ويسمُد سُموداً . وروِي عن عِكرمَة عن ابن عباس أنه قال : السُّمود : الغناءُ في لغة حِميَر ، يقال : اسْمُدي لنا ، أي : غني لنا . وقال المبرّد : السّامدُ : القائم في تحيُّر . وأَنشد : قِيل قُمْ فانظر إليهمْ ثم دَعْ عنكَ السُّمُودا وقال الليث : السَّمَادَ : تُرابٌ يُسمَّدُ به النّبات . قال : وسَمَّد شَعْرَه : إذا أَخَذه كلّه . شَمِر عن ابن الأعرابيّ قال : السَّمَد من السَّير : الدَّأَب . يقال : سَمَدت الإبلُ سمُوداً : إذا لم تَعرِف الإعياءُ . وأَنشَد : سَوامِد اللَّيل خِفافُ الأزْوادْ أي : دوائبُ ليس في بطونها كبير عَلَف . وقال اللّحياني : هو لك سَمْداً سَرْمداً بمعنى واحد . وقال : السُّمود يكون سروراً وحُزْناً ، وأنشد : رَمَى الحِدْثانُ نِسْوَةَ آلِ حَرْبٍ بأمرٍ قد سَمَدْنَ له سُمُودَا فَردَّ شُعُورَهُنّ السُّود بِيضاً ورَدَّ وُجوهُهَنّ البيضَ سودَا ثعلب عن ابن الأعرابي : اللاهي ، والسامد : الغافل . والسامد : السّاهي . والسامد : المتكبِّر ، والسامد : القائم . أبو زيد : المُسْمَئدّ : الوارِم ، وقد اسمأدّ الجُرْح : إذا وَرِم . والسامد : المتحيِّر بَطَراً وأَشراً . والسامد : المُغَنِّي . دمس : قال الليث : ادمَس الظلامُ وأدمَس : وليلٌ دامس : إذا اشتدّ ظلامُه . والتَّدْميسُ : إخْفاء الشيء تحتَ الشيء ، ويقال بالتخفيف ، وأنشد : إذا ذُقْتَ فاهَا قلتَ عِلْقٌ مُدمس أريدَ به قَيلٌ فغُودِرَ في سأبِ وقال أبو عُبَيْد : دَمَسْتُ الشيءَ : غطّيْتُه . والدَّمَس : ما غُطِّي . وقال الكميت : بلا دَمَسٍ أَمْر الغَرِيبِ ولا غَمْلِ قال : والدَّمِيس : المغطّى . أبو زيد : تقول : أتاني حيثُ وَارَى دَمَسٌ دَمْساً . حيث وارَى رُؤْيٌ رُؤْياً ، والمعنى واحد ، وذلك حينَ يُظلم أولُ اللَّيل شيئاً . ومِثلُه : أتاني حين يقول أخوك أم الذِّئب . ورَوَى أبو تراب لأبي مالك : المدمَّسُ والمُدنَّس بمعنًى واحد ، وقد دَنس ودمِس . وقال أبو زيد : المُدَمَّس : المخبوء . وقال أبو تراب : المدمَّس : الذي عليه وَضَر العَسل ، وأَنكر قولَ أبي زيد . وقال أبو عمرو : دَمَسَ الموضعُ ، ودَسم وسَمَد : إذا درَس . وقال : الدُّوْدَمسُ : الحيّة . وقال الليث : وهو ضرْبٌ من الحَيّات مُحْرَنْفِش الغَلاصيم ، يقال : إنه ينفُخ نَفْخاً فيحرِقَ ما أصابه ، والجميع الدَّوْدَمسَات والدَّواميس . وقال أبو زيد : دَمَسْتُه في الأرض دَمْساً : إذا دَفَنْتَه ، حيّاً كان أو مَيّتاً . وفي حديث الدجّال : كأنه خَرج من الدِّيماس ، وقال بعضهم : الدِّيماسُ : الكِنّ ، أراد كأنه مُخْدَرٌ لم يرَ شيئاً ، شَمْساً ولا ريحاً . وقال بعضهم : الدِّيماس : الحمّام ، وكان لبعض المُلوك حبْسٌ سماه دِيماساً لِظُلْمته . وقال ابن الأعرابي : الدِّيماس : السَّرَب . ومنه : دَمَستُه : قَبَرْتُه . مسد : قال الله جلّ وعزّ : ( ( الْحَطَبِ فِى جِيدِهَا حَبْلٌ ) ( المسد : 5 ) ، قال المفسِّرون : هي السِّلسِلة التي ذكرها الله تعالى في كتابه فقال : ( سِلْسِلَةٍ ذَرْعُهَا سَبْعُونَ ) ( الحاقة : 32 ) ، يعني جل اسمه أن امرأة أبي لهب تسلك في النار في سلسلة طولها سبعون ذراعاً . وقال الزَّجّاج : المَسَدُ في اللُّغة : الحَبْل إذا كان من لِيف المَقْل . ويقالُ لما كان من وَبَر الإِبلِ مِن الحِبال : مَسَد . وقال ابن السكّيت : الْمَسْدُ : مصدَر مَسَدَ الحبلَ يَمْسُده مَسْداً : إذا أجاد فَتْلَه . ورَجلٌ مَمْسُودٌ : إذا كان مَجدولَ الخَلْق . وجاريةٌ ممسودةٌ : إذا كانت حسنةَ طيّ الخَلْق . قال : والمَسَدُ : حبْل من جُلُود الإبل ، أو من لِيف ، أو من خُوص . وأنشد : ومَسَدٍ أُمِرَّ من أَيَانِقِ أراد من جُلُودِ أَيَانِق ؛ وأَنشد : يا مَسَدَ الخُوصِ تَعَوَّذْ مِنِّي إنْ تَكُ لَدْناً ليِّناً فإنِّي ما شِئْتَ مِنْ أَشْمَطَ مُقْسَئِنِّ ويقال : حَبْلٌ مَسَد ، أي : مَمسود ، قد مُسِد ، أي : أُجِيد فَتْلُه مَسْداً . فالْمَسْدُ : المصْدَر . والْمَسَد : بمنزلة الممْسُود ؛ كما يقال : نَفَضْتَ الشَّجَر نَفْضاً ؛ وما نُفِض فهو نَفَض . ودلّ قولُ الله جلّ وعزّ : ( جِيدِهَا حَبْلٌ مِّن ) ( المسد : 5 ) أَنَّ السِّلسلة التي ذَكَرها الله تعالى فُتِلَتْ من الحديد فَتْلاً مُحْكَماً ، كأنه قيل : في جِيدِها حَبل حديدٍ قد لُوِيَ لَيّاً شديداً . وقال اللّيث وغيرُه : المِسادُ : نِحْيٌ يُجْعَلُ فيه سَمْن وعَسَل ، ومنه قولُ أبي ذُؤَيْب : غَدَا في خافَةٍ مَعَهُ مِسادٌ فَأَضْحَى يَقْتَرِي مَسَداً بِشِيقِ والخافَة : خريطةٌ يَتَقَلَّدُها المُشْتارُ ليَجعل فيها العَسَل . وقال الليث : الْمَسْدُ : إدْآب السَّيْر في الليل ، وأنشَد : يُكابِدُ الليلَ عليها مَسْدا وقال العَبْديّ يَذكر ناقةً شبّهَها بثوْرٍ وَحْشِيّ : كَأَنّها أَسْفَعُ ذو جُدّةٍ يَمْسُدُه القَفْرُ وليْلٌ سَدِي كأنما يَنظرُ من بُرْقُعٍ من تحت روْقٍ سَلِبٍ مِذْوَدِ قولُهُ : يَمْسُده : يعني الثورَ ، يَطوِيه ليلٌ سَدِيٌّ ، أي : نَدِيٌّ ، ولا يزال البَقْلُ في تمامٍ ما سقط من النَّدَى عليه ، أراد أنه يأكل البقل فيجزأ به عن الماء فيطويه ذلك . وشبّه السُّفعة التي في وجه الثّور ببرقُع . وجعل اللّيث الدَّأَبَ مَسْداً ، لأنه يمسَدُ خَلق من يَدأبُ فيَطْوِيه ويُضَمّرُه . أبو عُبَيد عن الأصمعي : الممسودة من النساء : المطوِية الممشُوقة ، وأنشدنا : يَمسُدُ أعْلى لحمه ويَأرِمُه أي : يشده . عَمْرو عن أبيه قال : المِسَاد : الرِّق الأسود . وفي ( النوادر ) : فلانٌ أحسَنُ مِسَاد شِعْرٍ من فلان ، يريد : أحسنَ قِوامَ شِعر من فلان .

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.453 harf
(باب السين والميم وما يثلثهما) (سمن) السين والميم والنون أصلٌ يدل على خلاف الضُّمْر والهزال. من ذلك السِّمَن، يقال هو سمين. والسَّمْن من هذا. ومما شذَّ عن هذا الأصل كلامٌ يقال إن أهل اليمن يقولونه دونَ العرب، يقولونَ: سَمّنْتُ الشّيءَ، إِذا بَرّدْتَه. والتَّسْمِين: التَّبْريد. ويقال إنَّ الحجّاج قُدِّمت إليه سمكة فقال للذي عمِلها: "سَمِّنْها" يريد بَرِّدْها([1]). (سمه) السين والميم والهاء أصلٌ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR166 harf
- السامد: اللاهي الرافع رأسه؛ من قولهم: سمد البعير في سيره. قال: ﴿وأنتم سامدون﴾ [النجم/61]، وقولهم: سمد رأسه وسبد (انظر: ديوان الأدب للفارابي 2/349) أي: استأصل شعره).
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR477 harf
س م د رجل سامد وقد سمد سمودا إذا قام رافعاً رأسه ناصباً صدره كما يسمد الفحل إذا هاج ومنـه قيـل للغافـل الساهـي‏:‏ سامـد ‏"‏ وأنتـم سامـدون ‏"‏‏.‏ ورجـل سميدع من قوم سمادع وسمادعة‏.‏ قال الراعي‏:‏ قليلاً ثم قام إلى المطايـا سمادعة يجـرّون الثنايـا وقال عويف القوافي‏:‏ لعمري لقد فارقت من آل مالك سمادع سادات ومرداً خضارما وهو يأكل السميد والسميد وهو الحواري‏.‏ ومن المجاز‏:‏ وطب سامد‏:‏ ملآن
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR2.791 harf
سَمَدَ يَسْمُد سُموداً: علا. وسَمَدت الإِبل وتَسْمُدُ سُموداً: لم تعرِف الإِعياء. ويقال للفحل إِذا اغتلم. قد سمَد. والسَّمْد من السَّير: الدأْب. والسَّمْدُ: السير الدائم. وسَمَدت الإِبل في سيرها: جَدَّت. وسَمَدَ: ثبت في الأَرض ودام غليه. وهو لك أَبداً سَمْداً سَرْمَداً؛ عن ثعلب بمعنى واحد. ولا أَفعل ذلك أَبداً سمداً سرمداً.والسُّمود: اللهو. وسَمَد سُمُوداً: لها. وسمَّده: أَلهاه. وسمَد سُموداً:
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR89 harf
* س م د * * السَّامِدُ * اللاهي بفتح السين السيد الموطأ الأكناف ولا تقل السميدع بضم السين
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.042 harf
سمد سمودا، من حد كتب: رفع رأسه تكبرا، وكل رافع رأسه فهو سامد. وسمد يسمد سمودا: علا. وسمدت الإبل: جدت في السير ولم تعرف الإعياء. وسمد يسمد سمودا دأب في السير والعمل. والسمد: السير الدائم. وسمد سمودا: قام متحيرا. قال المبرد: السامد: القائم في تحير، وأنشد لهزيلة بنت بكر تبكي عادا: قيل قم فانظر إليهم ثم دع عنك السمودا وبه فسرت الآية: وأنتم سامدون . وفي حديث علي: أنه
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR8.655 harf
سَمَدَ 1 سَمَدَ ذ , (S, M, &c.,) aor. سَمُدَ , (M, L,) inf. n. سُمُودٌ, He (a man, IAar) was, or became, high, or elevated. (IAar, S, M, L, K. [عَلاءً in the CK is a mistake for عَلا.]) ― -b2- He raised his head; (L; [and the same is implied in the S; see سَامِدٌ;]) and so سَمِدَ: (M, L:) [and] he raised his head in pride. (S, L, K.) And in the former sense it is said of a camel, in his going
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR545 harf
سَمَدَ سَمَدَ U ( n. ac. سُمُوْد 27 ), a. Raised, tossed his head. b. Was confused, perplexed, bewildered; was amazed, confounded. c. Amused himself; sported, played. d. [ Fī ], Applied himself to, laboured, toiled at. سَمَّدَ سَمَّدَ II , a. Manured ( land ). b. Shaved off ( hair ). اِسْمَدَّ اِسْمَدَّ IX , اِسْمَاْدَّ XI , a. Swelled with rage. سَاْمِد سَاْمِد 21 , a. Heedless.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR9.788 harf
سمد سَمَدَ - يَسْمُدُ - سَامِد - سَامِدُوْن سَمَدَ - يَسْمُدُ + الكائن + في أمر+ عن أمر: يستغرق فيه فيغفل عما سواه سامِد: اسم فاعل صفة مشبهة من " سَمَدَ - يَسْمُدُ ": المستغرق في شيء يجعله يغفل عما سواه سَامِدُوْن: جمع " سَامِد" واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الغفلة ونقص وضوح الوعي، وتشوش الذهن وسوء التركيز "، وهي: ذَهِلَ - يَذْهَلُ (ذَهَلَ
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler0 mücavir (1 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

Edatlar gizli; bu kökün yalnızca edat mücavirleri var.

Geçtiği ayetler(1)

  1. وَأَنْتُمْ سَامِدُونَ

    Tepinerek eğlenenlerVe siz, habersiz oyalanmaktasınız.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökسمد
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerلهو, سهو, لعب
Zıt Kökخشع
Çekirdek Özet 1Başını yukarı dikerek, etrafına aldırmadan ve duraksamadan körü körüne ilerlemek
Çekirdek Özet 2İlahi uyarılar karşısında başını dikip gerçeğe kulak tıkamak, umursamaz bir eğlence ve kibirle oyalanmak
Çekirdek Özet 3Gerçekliği inkâr eden kibirli bir kayıtsızlığın bireyi ve toplumu hakikatten koparan bir oyalanmaya sürüklemesi
Kritik Hata RiskiKelimeyi yalnızca sıradan bir şarkı söyleme veya eğlence zannedip kökteki dik başlılık, kibir ve şaşkınlık boyutunu ıskalamak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
سمYükseklik, belirginleşme, yukarı doğru yönelme veya içeriye nüfuz ederek üstte kalma; سمو, سمك, سمر, سمع köklerinde olduğu gibi yukarı kalkma ve algıda öne çıkma boyutuدKapı, sınır ve itici hareket bildiren ses unsuru eklenerek, yukarı kalkmış halin (baş dikliği) kesintisiz bir hareket ve pervasız bir doğrultuda durmaksızın ileriye doğru sürdürülmesi anlamı pekişmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
سDiken, destek; tutunma ve dikilmeDik bir duruş alma, yukarıya doğru sertleşme ve dikleşme hareketini kurar.
مSu; akış, yayılma, kesintisiz hareketBaşlayan dikilme halinin bir dalga veya akış gibi duraksamadan devam etmesini sağlar.
دKapı; geçiş, sınır, itilerek ilerlemeDış etkenlere çarpmadan veya onları umursamadan sınırları aşıp dosdoğru geçip gitme eğilimi katar.
سمدDikilip kesintisiz bir hat boyunca geçip gitmeBaşını yukarı dikerek, önüne ve ardına bakmaksızın, çevreden gelen uyarılara kapalı biçimde körü körüne akıp gitme hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDevenin yorulmaksızın, yem aramaksızın başını havaya dikip dosdoğru ve alabildiğine hızlı yürümesi; erkeğin veya aygırın böbürlenerek başını ve göğsünü dikleştirmesi
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye ve erken dönem recezinde aç ve yorgun develerin gece boyunca başlarını dikip durmaksızın yürümesini anlatan kullanım: سَوَامِدُ الليلِ خفافُ الأزوادْ
Erken Arapça kullanımHimyer lehçesinde başı dikip şarkı söylemek ve oyalanmak anlamında قيل قُمْ فانظر إليهم / ثمّ دَع عنكَ السُّمودا kullanımı; ayrıca Hz. Ali'nin kendisini beklerken cemaatin dikilip donakalmasını niteleyen مالي أراكم سامِدين rivayeti

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça سمد kökü, Semitik dillerin ortak leksik mirasında doğrudan 'başını dikmek, kayıtsızca yürümek veya şarkıyla oyalanmak' biçiminde dar bir alanda Arapçaya (ve özellikle Güney Arapçası/Himyerî zeminine) özgü görünmekle birlikte, ikili çekirdek düzeyindeki سم matrisi üzerinden semitik 'yükseklik, göğe/yukarıya yönelme' (Akatça šamû, İbranice šāmayim/šāmāh) kök ailesiyle semantik bir kesişme taşır. Süryanice ve İbranice katmanında doğrudan s-m-d ses denkliği kök düzeyinde çoğunlukla gübreleme, bağlama veya sessizce durma gibi ikincil anlamlarla kayıtlıdır; fakat Arapçadaki 'başını dikip pervasızca gitme ve şarkı söyleyerek oyalanma' anlamı, Güney Sami dil havzasında müziğin, şarkının ve kayıtsızca dikilmenin getirdiği ritmik oyalanmayı ifade eden yerel bir genişleme olarak kristalleşmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönÇöl hayatında devenin başını dikip yorulmaksızın yürümesinden insanın dik başlılıkla gaflete dalmasına geçişFiziksel dikilme ve durmaksızın yürüme hali, zihinsel olarak öğütlere aldırmama ve eğlenceyle oyalanma anlamına evrilmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİkili çekirdek olan سم boyutuyla yükseklik ve baş kaldırma alanında ortaklıkÜçlü kök formu Arapçada ve özellikle Himyer lehçesinde şarkı, musiki ve dik başlı oyun anlamında özelleşmiştir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıBelirgin ve güvenilir bir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
سمدAnlamlıBaşını dikmek, oyalanmakDik başlı bir kayıtsızlıkla eğlenmek, durmaksızın dosdoğru gitmekHedef kök; Kur'an'da geçer
سدمAnlamlıPişmanlık, keder, durgun suKişinin içine kapanıp çaresizce üzülmesi, suyun bozulup hareketsiz kalmasıKur'an'da geçmez; hedef kökteki dışa dönük dikliğin zıddına içe dönük çöküşü anlatır
مسدAnlamlıBükmek, liften ip örmekBir şeyi sağlamca burup uzatmak, gece boyu aralıksız yürütmekKur'an'da geçer; kesintisizlik ve gerilim yönüyle semantik akrabalık taşır
مدسAnlamlıDüzeltmek, cilalamakDeriyi tabaklayıp yumuşatmak veya ayağı yere sağlam basmakKur'an'da geçmez
دسمAnlamlıYağlamak, tıkamak, örtmekBir deliği veya yarığı yağ ya da bezle kapamak, kir ve yağ katmanıKur'an'da geçmez
دمسAnlamlıKaranlığa bürünmek, gizlemekGecenin örtmesi, bir şeyi yer altına veya karanlığa gömmekKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
سمدMerkezKibirli kayıtsızlık ve oyalanmaBaşını yukarı dikerek, uyarıları küçümseyip eğlenceyle yola devam etme haliHem fiziksel duruşu (baş dikliği) hem zihinsel tavrı (gaflet ve eğlence) birleştiren özel bir durumdur.
لهوKomşuKalbi meşgul eden oyalanmaAsıl yapılması gereken mühim işi unutturan her türlü nefsi meşguliyetسمد kökünde mevcut olan fiziksel dikbaşlılık ve gurur unsuru لهو kökünde her zaman bulunmaz; sırf meşguliyet öne çıkar.
سهوKomşuDalgınlık ve unutkanlıkDikkat ve hafızanın bir anlık kaybolmasıyla oluşan gafletسهو istem dışı veya pasif bir gaflet iken, سمد içinde bilinçli bir diklenme, şarkı ve cüret barındırır.
لعبKomşuGayesiz ve kuralsız oyunCiddiyetten yoksun, somut bir fayda üretmeyen fiillerلعب pratik bir eylemi ve çocuksu hareketi anlatırken, سمد hakikate karşı takınılan kibirli bir zihniyet duruşudur.
خشعZıtBoyun bükme, sükûnetHakikatin azameti karşısında başı öne eğme, organların ve kalbin hareketsizleşmesiسمد başı dikip aldırışsızca eğlenmek iken, خشع başı ve bakışı tevazu ile yere indirip teslim olmaktır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaسمدBaş dikerek oyalanmakBaşını kaldırıp kibre kapılarak gerçeğe karşı lakayt kalma ve eğlenmeKesin
Latinceinsolenter ludere, obstupescereKibirle eğlenmek, dik başlı kayıtsızlıkKökün hem kibre dayalı taşkınlığını hem de uyarılara karşı donuklaşan duyarsızlığını karşılar; şarkı nüansını dışarıda bırakır.Güçlü
İngilizcehaughty indifference, frivolous distractionKibirli umursamazlık, anlamsız eğlenceHakikate karşı başı dik tutarak sergilenen alaycı kayıtsızlığı ve havai oyalanmayı verir.Güçlü
Almancahochmütiger Leichtsinn, VergnügungssuchtKibirli havailik, dik başlı eğlenceKişinin tehlike ve ciddiyet karşısında başını dikip hafifmeşrep biçimde eğlenmesini karşılar.Güçlü
Fransızcainsouciance hautaine, distraction frivoleMağrur kayıtsızlık, lakayt eğlenceGururla karışık bir duyarsızlığı ve zihni boş şeylerle meşgul etmeyi ifade eder.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
سَامِدُونَBaş dikerek, kibir ve şaşkınlıkla hakikatten yüz çevirip alaycı bir eğlenceye dalanlarVahyin kıyamet, hesap ve ilahi azap uyarıları karşısında ağlamak yerine gülen, başını dikip şarkı ve lakaytlıkla gerçeği boğan Mekke müşriklerinin tavrını kınayan bağlam; Necm 53:61

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİnkâr psikolojisi ve hidayetten mahrumiyetKafirlerin hakikati inkâr ederken sergiledikleri istikbar ve kalbi taşlaşma halinin epistemik değeriGerçeğin delilleri karşısında aklı işletmek yerine bilinçli bir kayıtsızlık ve hafiflikle oyalanma hali.
FıkıhNamaz ve ibadet adabıNamaz kılarken veya cemaatle beklerken başı havaya dikip put gibi durmanın (sumûd) mekruh oluşuİbadet esnasında tevazu ve huşûa aykırı olan kibirli veya anlamsız baş dikmesi duruşu.
TefsirKur'an dinleme ahlakıAyetler okunurken ağlamak ve huşû duymak yerine gülüp şarkıyla ayetleri bastırmaya çalışma eylemiAyetteki ifadenin Himyer lehçesinde şarkı söylemek, diğer lehçelerde ise kibirle dikilmek manasına gelmesi.
HadisMescid adabı ve huşû rivayetleriHz. Ali'nin mescitte kendisini beklerken kıyamda başlarını dikip bekleyen cemaate yaptığı uyarıİbadet ortamında şuursuzca, kaskatı ve başı yukarı dikerek beklemeyi meneden tavır.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve ibadet karşısındaki tavırHuşû zıddı dikbaşlılıkİlahi çağrının kalbe ulaşmasını engelleyen alaycı kayıtsızlıkİnsanın yaratıcısı karşısında aczini unutup mağrur bir aldırışsızlığa sığınmasıdır.Kesin
İlmiHakikat ve delil metodolojisiEpistemik körlük ve kasti lakaytlıkSomut kanıtlar ve uyarılar karşısında tefekkürden kaçıp dikkati dağıtmaDelili çürütmek yerine konuyu ciddiyetsizleştirerek ve alaya alarak bilgi zeminini yok etme işlevi görür.Güçlü
SiyasiOtorite ve toplumsal kriz anlarıYozlaştırıcı eğlence ve dikte edilen duyarsızlıkToplumsal çöküş veya kriz anlarında halkın dikkatini sahte gösterilerle uyutmaİktidarların veya elitlerin hakiki tehlikeleri örtmek için kitleleri kasti bir eğlenceye sevk etmesi tavrıdır.Muhtemel
İktisadiTüketim ve kaynak kullanımıLüks, israf ve üretimsiz tüketim çılgınlığıKıtlık veya üretim krizi varken lüks ve gösterişe dayalı sahte refah gösterisiGerçek iktisadi dengeleri görmezden gelip başı yukarı dikerek savurgan eğlencelerle avunma durumu.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDoğrusal sönümsüz atalet ve geri besleme kapalılığıBir sistemin dışarıdan gelen frenleyici veya yönlendirici sinyalleri algılamayarak mevcut vektörü boyunca durmaksızın gitmesi ve dış uyarıya karşı kapalı devre kalmasıGüçlü
Beşeri bilimlerPsikolojik inkâr ve hedonik körleşmeBireyin veya topluluğun varoluşsal bir tehdit veya kriz karşısında anksiyeteyi bastırmak amacıyla kasti olarak hafifmeşrep bir eğlenceye ve dik başlı bir vurdumduymazlığa sığınmasıKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi yalnızca sıradan bir 'boş zaman eğlencesi' ya da 'müzik dinlemek' derekesine indirgeyerek, kökteki ontolojik meydan okuma ve kibri göz ardı etmek
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an bu kökle; yaklaşan dehşetli akıbet (kıyamet ve hesap) karşısında insanın titremesi gerekirken, başını dikip gerçeğe meydan okuyan ve bunu yapay bir neşe/eğlence perdesiyle gizleyen derin inkâr psikolojisini kasteder
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetin muhataplara yönelttiği ağır ahlaki ve teolojik suçlamayı basit bir vakit geçirme tenkidine indirgemek; böylece kibrin ve hakikati tiye almanın oluşturduğu manevi yıkımı görememek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın muhatabında inşa etmek istediği huşû, tefekkür ve sorumluluk bilincinin tam karşısında duran 'alaycı umursamazlığı' ve 'kibirli eğlenceyi' tek bir kelimede teşhir ettiği için hayatidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Ahiret sahnelerinin, ilahi azap tehditlerinin, vahyin ciddiyetinin ve buna karşılık müşrik tavrının nitelendiği sure ve ayetlerde (özellikle Necm Suresi'nin son ayetlerinde) eksen belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnkârın yalnızca zihinsel bir kanaatsizlikten ibaret olmadığını; bilakis baş dikme, hakikati alaya alma ve kasıtlı bir eğlenceyle vicdanı susturma gibi ahlaki ve psikolojik kökleri bulunduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBaşını havaya dikerek, önüne ve sağına soluna bakmaksızın, uyarıları duymadan alabildiğine dosdoğru ve pervasızca ilerlemek.
  • Soyut anlamİlahi ihtarlar ve gerçekler karşısında kibrinden ötürü dikleşmek, ciddiyetten kaçarak zihnini şarkı, oyun ve laubali bir umursamazlıkla uyuşturmak.
  • Sistematik karşılıkVaroluşsal kriz anlarında birey veya toplumun gerçeğe teslim olmak yerine bilinçli ve mağrur bir körleşmeyle eğlenceye sığınması tavrı.
  • LaTeX modeliS={(v,θ)∣θ>0∧dvdt≠0}  ⟹  lim⁡δ→0R(δ)=0
  • LaTeX açıklamasıModelde v öznenin kendi doğrultusundaki hareket hızını, θ başın yukarıya dikilme açısını (kibri ve yukarı yönelmeyi) temsil eder. dvdt≠0 ifadesi eylemin duraksamaksızın sürdürüldüğünü; θ>0 ise başın ve göğsün dik tutulduğunu gösterir. Sağ taraftaki limit ifadesinde δ dış dünyadan gelen uyarı ve hakikat sinyalini, R(δ) ise sistemin bu sinyale verdiği tepkiyi ve duyarlılığı gösterir. Baş dikilip pervasızca gidildikçe dış uyarıya duyarlılık sıfıra yaklaşmakta, yani tam bir tepkisizlik ve epistemik lakaytlık oluşmaktadır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: س