سمم
س - م - م
KÖK- 4 geçiş
- 4 ayet
- 3 sîga
- 10 sözlük
Arı iğnesi demektir. İğne deliği ve zehir anlamları kazanmıştır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(10)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Arı iğnesi demektir. İğne deliği ve zehir anlamları kazanmıştır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.126 harfباب السين والميم
س م، م س يستعملان
سم:
جَمْعُ السَّمِّ القاتل سِمامٌ.
والسَّم: خَرْتُ الإبرة.
وكل مَشاقّ الرَّجُلِ والدّابَّةِ سُموم، واحدها سُمٌّ.
والسُّمُومُ: الثُّقُوبُ كلُّها: المِسْمَعانِ والمَنْخِرانِ والفَمُ.
والسَّمّانِ: عِرْقانِ في خَيشُوم الفَرَس، ويُجمَعُ السَّوامُّ.
وسامُّ أبرَصَ: ضَربٌ من كِبار الوَزَغ، وتقول: سامّا أَبرَصَ وسَوامُّ أَبرَصَ.
والسّامُّ والسّامَّةُ: الموت.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.044 harfالسَمُّ: الثَقْبُ، ومنه سَمُّ الخِياطِ. وسُمومُ الإنسان وسِمامُهُ: فَمُهُ ومَنْخِرُهُ وأُذُنُهُ، الواحد سَمٌّ وسُمٌّ. وكذلك السَُمُّ القاتل يضم ويفتح، ويجمع على سُمومٍ وسِمامٍ. ومَسامُّ الجسد: ثُقَبه. والسَمُّ: كلُ شيء كالوَدع يخرج من البحر. قال الفراء: ما له سَمٌّ ولا حَمٌّ غيرك، وقد يضمّان أيضاً. والسَمَّانُ: عِرْفان في خيشوم الفرس. وسَمَّهُ، أي سقاه السَمَّ. وسَمَّ الطعام، أي جعل فيه السَمَّ.
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR545 harf- السم والسم: كل ثقب ضيق كخرق الإبرة، وثقب الأنف، والأذن، وجمعه سموم. قال تعالى: ﴿حتى يلج الجمل في سم الخياط﴾ [الأعراف/40]، وقد سمه، أي: دخل فيه، ومنه: السامة (في اللسان: والسامة: الخاصة، يقال: كيف السامة والعامة؟) للخاصة الذين يقال لهم: الدخلل (انظر: البصائر 3/256)، الذين يتداخلون في بواطن الأمر، والسم القاتل، وهو مصدر في معنى الفاعل، فإنه بلطف تأثيره يدخل بواطن البدن، والسموم: الريح الحارة التي
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR198 harfس م م
" أضيق من سم الإبرة ".
وسد سمي أنفه.
وعرف ذلك السامة والعامة.
وسلاح مسمـوم ومسمـم.
وتقـول: فلان بهيّ السمامه ظاهر الوسامه وهي الشخص.
ورجل مسمسم الوجه: به نقط كالسمسم.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR8.704 harfالسَّمُّ والسِّمُّ والسُّمُّ: القاتلُ، وجمعها سِمامٌ. وفي حديث عليّ، عليه السلام، يذُمُّ الدنيا: غذاؤها سِمام، بالكسر؛ هو جمع السَّمِّ القاتل. وشيءٌ مَسْمُوم: فيه سَمٌّ. وسَمَّتْه الهامَّة: أَصابَتْه بسَمِّها. وسَمَّه أَي سقاه السمَّ. وسَمَّ الطعام: جعل فيه السُّمَّ. والسَّامَّةُ: الموتُ، نادر، والمعروف السَّامُ، بتخفيف الميم بلا هاء. وفي حديث عُمير بن أَفْصَى: تُورِدُه السَّامَّةَ أَي الموت،
السَّمُّ والسِّمُّ والسُّمُّ: القاتلُ، وجمعها سِمامٌ. وفي حديث عليّ، عليه السلام، يذُمُّ الدنيا: غذاؤها سِمام، بالكسر؛ هو جمع السَّمِّ القاتل. وشيءٌ مَسْمُوم: فيه سَمٌّ. وسَمَّتْه الهامَّة: أَصابَتْه بسَمِّها. وسَمَّه أَي سقاه السمَّ. وسَمَّ الطعام: جعل فيه السُّمَّ. والسَّامَّةُ: الموتُ، نادر، والمعروف السَّامُ، بتخفيف الميم بلا هاء. وفي حديث عُمير بن أَفْصَى: تُورِدُه السَّامَّةَ أَي الموت، قال: والصحيح في الموت أَنه السَّامُ، بتخفيف الميم. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: قالت لليهود عليكم السَّامُ والدَّامُ. وأَما السَّامَّةُ، بتشديد الميم، فهي ذواتُ السُّمومِ من الهوامِّ، ومنه حديث ابن عباس: اللهم إِني أَعوذُ بك من كل شيطان وهامَّه، ومن كلِّ عَيْنٍ لامَّه، ومن شرِّ كل سامَّه. وقال شمر: ما لا يَقْتُل ويَسُمُّ فهي السَّوامُّ، بتشديد الميم، لأَنها تَسُمُّ ولا تبلغ أَن تقتُل مثل الزُّنْبور والعَقْرب وأَشباههما. وفي الحديث: أُعِيذُكُما بكَلِمات الله التامَّه من كل سامَّه. والسَّمُّ: سَمُّ الحية. والسامَّةُ: الخاصَّة؛ يقال: كيف السَّامَّةُ والعامَّةُ. والسُّمَّةُ: كالسامَّةِ؛ قال رؤبة: ووُصِلَتْ في الأَقْربينَ سُمَمُهْ وسَمَّه سَمّاً: خصَّه. وسَمَّتِ النِّعْمَةُ أَي خصَّت؛ قال العجاج: هو الذي أَنْعَمَ نُعْمى عَمَّتِ، على البِلاد، رَبُّنا وسَمَّتِ وفي الصحاح: على الذين أَسْلَموا وسَمَّتِ أَي بَلَغت الكلَّ. وأَهل المَسَمَّةِ: الخاصَّةُ والأَقارب، وأَهلُ المَنْحاة: الذين ليسُوا بالأَقارب. ابن الأَعرابي: المَسَمَّةُ الخاصَّةُ، والمَعَمَّةُ العامَّةُ. وفي حديث ابن المسيّب: كنا نقول إِذا أَصبَحْنا: نعوذُ بالله من شر السامَّة والعامَّة؛ قال ابن الأَثير: السَّامَّة ههنا خاصَّة الرجل، يقال: سَمَّ إِذا خَصَّ. والسَّمُّ: الثَّقْبُ. وسَمُّ كلِّ شيء وسُمُّه: خَرْتُه وثَقْبُه، والجمع سُمُومٌ، ومنه سَمُّ الخِيَاط. وفي التنزيل العزيز: حتى يَلِجَ الجمَلُ في سَمِّ الخِياطِ؛ قال يونس: أَهل العالية يقولون السُّمُّ والشُّهْدُ، يَرْفَعُون، وتميم تفتح السَّمَّ والشَّهْدَ، قال: وكان أَبو الهيثم يقول هما لغتان سَمٌّ وسُمٌّ لخرق الإِبْرة. وسُمَّةُ المرأَة: صَدْعُها وما اتَّصل به من رَكَبِها وشُفْرَيْها. وقال الأَصمعي: سُمَّةُ المرأَة ثَقْبة فَرْجِها. وفي الحديث: فَأْتُوا حَرْثَكُمْ أَنَّى شِئتم سِماماً واحداً؛ أَي مَأْتىً واحداً، وهو من سِمام الإِبرة ثَقْبِها، وانْتَصَب على الظرف، أَي في سِمام واحد، لكنه ظرف مخصوص، أُجري مُجْرى المُبْهَم. وسُمومُ الإِنسانِ والدابة: مَشَقُّ جِلْده (* قوله «مشق جلده» الذي في المحكم: مشاق). وسُمُوم الإِنسانِ وسِمامُه: فَمُه ومَنْخِرُه وأُذنُه، الواحد سَمٌّ وسُمٌّ؛ قال: وكذلك السُّمُّ القاتل، يضم ويفتح، ويجمع على سُموم وسِمام. ومَسامُّ الجسد: ثُقَبُه. ومَسامُّ الإنسان: تَخَلْخُل بشرته وجلْده الذي يبرُزُ عَرقُهُ وبُخار باطنه منها، سمِّيت مَسامَّ لأَن فيها خُروقاً خفيّة وهي السُّموم، وسُمومُ الفَرس: ما رقَّ عن صَلابة العظْم من جانبي قصَبة أَنفه إِلى نَواهِقه، وهي مَجاري دموعه، واحدها سَمٌّ. قال أَبو عبيدة: في وجه الفرس سُمومٌ، ويستحب عُرْيُ سُمومِه، ويستدلّ به على العِتْق؛ قال حُمَيْدُ بن ثور يصف الفرَس: طِرْف أَسِيل مَعْقِد البَرِيمِ، عارٍ لَطيف موضع السُّمُومِ وقيل: السَّمَّانِ عِرْقان في أَنف الفرس. وأَصاب سَمَّ حاجتِه أَي مطلَبَه، وهو بصير بسَمِّ حاجته كذلك. وسَمَمْت سَمَّك أَي قصدت قَصْدَك. ويقال: أَصبت سَمَّ حاجتك في وجهها. والسَّمُّ: كل شيء كالوَدَعِ يخرُج من البحر. والسُّمَّةُ والسَّمُّ: الوَدَع المنظومُ وأَشباهُه، يستخرَجُ من البحر يُنْظَم للزينة، وقال الليث في جمعه السُّموم، وقد سَمَّه؛ وأَنشد الليث: على مُصْلَخِمٍّ ما يكاد جَسِيمُه يَمُدُّ بِعِطْفَيْه الوَضِينَ المُسَمَّما أَراد: وَضِيناً مزيَّناً بالسُّموم. ابن الأَعرابي: يقال لِتَزاويقِ وجهِ السَّقْف سَمَّان، وقال غيره: سَمُّ الوَضِينِ عُرْوَتُه، وكل خَرْق سَمٌّ. والتَّسْمِيمُ: أَن يتخذ للْوَضينِ عُرىً؛ وقال حميد بن ثور: على كلِّ نابي المَحْزِمَيْنِ تَرى له شَراسِيفَ، تَغْتالُ الوَضِينَ المُسَمَّما أَي الذي له ثلاث عُرىً وهي سُمُومُه. وقال اللحياني: السَّمَّانُ الأَصْباغُ التي تُزَوَّقُ بها السقُوف، قال: ولم أَسمع لها بواحدة. ويقال لِلْجُمَّارة: سُمَّة القُلْب. قال أَبو عمرو: يقال لِجُمَّارة النخلة سُمَّة، وجمعها سُمَم، وهي اليَقَقَةُ. وسَمَّ بين القوم يَسُمُّ سَمَّاً: أَصْلَح. وسَمَّ شيئاً: أَصلحه. وسَمَمْت الشيءَ أَسُمُّه: أَصلحته. وسَمَمْت بين القوم: أَصْلَحْت؛ قال الكميت: وتَنْأَى قُعُورُهُمُ في الأُمُور على مَنْ يَسُمُّ، ومَن يَسْمُل وسَمَّه سَمّاً: شدَّه. وسَمَمْت القارورةَ ونحوَها والشيءَ أَسُمُّه سَمّاً: شدَدْتُه، ومثله رَتَوْتُه. وما له سَمٌّ ولا حَمٌّ، بالفتح، غيرُك ولا سُمٌّ ولا حُمٌّ، بالضم، أَي ما له هَمٌّ غيرك. وفلان يَسُمُّ ذلك الأَمر، بالضم، أَي يَسبُره وينظُر ما غَوْرُهُ. والسُّمَّةُ: حصير تُتَّخذ من خوص الغَضف، وجمعها سِمامٌ؛ حكاه أَبو حنيفة. التهذيب: والسُّمَّةُ شِبْه سفرة عريضة تُسَفُّ من الخوص وتبسط تحت النخلة إِذا صُرِمت ليسقُط ما تَناثَر من الرُّطَب والتمر (* قوله «والتمر» الذي في التكملة: والبسر) عليهما، قال: وجمعها سُمَمٌ. وسامُّ أَبْرَصَ: ضرب من الوَزَغ. وفي التهذيب: من كبار الوَزَغ، وسامَّا أَبرصَ، والجمع سَوامُّ أَبْرصَ. وفي حديث عِياض: مِلْنا إِلى صخرة فإِذا بَيْض، قال: ما هذا؟ قال: بيض السامِّ، يريد سامَّ أَبْرصَ نوع من الوَزَغ. والسَّمُومُ: الريحُ الحارَّة، تؤنث، وقيل: هي الباردة ليلاً كان أَو نهاراً، تكون اسماً وصفة، والجمع سَمائم. ويومٌ سامٌّ ومُسِمٌّ؛ الأَخيرة قليلة عن ابن الأَعرابي. أَبو عبيدة: السَّمومُ بالنهار، وقد تكون بالليل، والحَرُور بالليل، وقد تكون بالنهار؛ يقال منه: سُمَّ يومُنا فهو مَسْمومٌ؛ وأَنشد ابن بري لذي الرمَّة: هَوْجاء راكِبُها وَسْنانُ مَسْمُومُ وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: كانت تصوم في السفَر حتى أَذْلَقَها السَّمُومُ؛ هو حرُّ النهار. ونَبْتٌ مَسْمُومٌ: أَصابتْه السَّمومُ. ويومٌ مَسْمُومٌ: ذو سَمومٍ؛ قال: وقد عَلَوْت قُتودَ الرَّحْل، يَسْفَعُني يوم قُدَيْدِمُهُ الجَوْزاء مَسْموم التهذيب: ومن دوائر الفرس دائرة السَّمامةِ، وهي التي تكون في وَسَط العُنُق في عَرضها، وهي تستحبُّ، قال: وسُمومُ الفَرس أَيضاً كل عظْم فيه مُخٌّ، قال: والسُّمومُ أَيضاً فُروجُ الفَرس، واحدها سَمٌّ، وفُروجُه عَيناه وأُذناه ومَنْخِراه؛ وأَنشد: فنَفَّسْتُ عن سَمَّيْه حتى تَنَفَّسا أَراد عن مَنْخِريه. وسُمومُ السيف: حُزوزٌ فيه يعلَّمُ بها؛ قال الشاعر يمدح الخَوارج: لِطافٌ بَراها الصومُ حتى كأَنَّها سُيوف يَمانٍ، أَخْلَصَتْها سُمُومُها يقول: بَيَّنَت هذه السُّموم عن هذه السيوف أَنها عُتُق، قال: وسُموم العُتُق غير سُموم الحُدْث. والسَّمام، بالفتح: ضَرْب من الطير نحو السُّمانى، واحدته سَمامَة؛ وفي التهذيب: ضرب من الطير دون القَطَا في الخِلْقَة، وفي الصحاح: ضرب من الطير والناقة السريعة أَيضاً؛ عن أَبي زيد؛ وأَنشد ابن بري شاهداً على الناقة السريعة: سَمام نَجَتْ منها المَهارَى، وغُودِرَتْ أَراحِيبُها والمَاطِلِيُّ الهَمَلَّعُ وقولهم في المثَل: كلَّفْتَني بَيْضَ السَّماسِم؛ فسرَّه فقال: السَّماسِمُ طير يُشْبه الخُطَّاف، ولم يذكر لها واحداً. قال اللحياني: يقال في مثَل إِذا سُئل الرجل ما لا يَجِد وما لا يكون: كلَّفْتني سَلَى جَمَلٍ، وكلفتني بَيْضَ السَّماسِم، وكلفتني بيض الأَنُوق؛ قال: السَّماسِم طير مثل الخَطاطيف لا يُقْدَر لها على بيض. والسَّمامُ: اللواء، على التشبيه. وسَمامَةُ الرجُلِِ وكلِّ شيء وسَماوتُه: شخصُه، وقيل: سَماوتُه أَعلاه. والسَّمامَةُ: الشخص؛ قال أَبو ذؤيب:وعادِيَة تُلْقِي الثِّيابَ كأَنَّما تُزَعْزِعُها، تحت السَّمامةِ، ريحُ وقيل: السَّمامة الطَّلْعة. والسَّمامُ والسَّمْسامُ والسُّماسِم والسُّمْسُمانُ والسُّمْسُمانيُّ، كله: الخفيف اللطيفُ السريعُ من كل شيء، وهي السَّمْسَمةُ. والسَّمْسامةُ: المرأَة الخفيفة اللطيفة. ابن الأَعرابي: سَمْسَمَ الرجلُ إِذا مَشى مَشْياً رفِيقاً. وسَمسَمٌ وسَمْسامٌ: الذِّئب لخِفَّته، وقيل: السَّمْسَم الذئب الصغير الجسم. والسَّمْسَمَةُ: ضرب من عَدْوِ الثَّعْلب، وسَمْسَمٌ والسَّمْسَمُ جميعاً من أَسمائه. ابن الأَعرابي: السَّمْسَمُ، بالفتح، الثَّعْلب؛ وأَنشد: فارَقَني ذَأْلانُه وسَمْسَمُه والسَّمامةُ والسمْسُمة والسِّمْسِمة: دُوَيْبَّة، وقيل: هي النملة الحمراء، والجمع سَماسِم. الليث: يقال لدُّوَيْبَّة على خِلْقة الآكِلَة حمراء هي السِّمْسِمة؛ قال الأَزهري: وقد رأَيتها في البادية، وهي تَلْسع فتُؤلم إِذا لَسَعَت؛ وقال أَبو خيرة: هي السَّماسِم، وهي هَناتٌ تكون بالبصرة تَعَضُّ عَضّاً شديداً، لَهُنَّ رؤوس فيها طول إِلى الحمرة أَلوانُها.وسَمْسَم: موضع؛ قال العجاج: يا دارَ سَلْمَى، يا اسْلَمِي ثم اسْلَمِي بسَمْسَمٍ، أَو عن يمين سَمْسَمِ وقال طُفَيل: أَسَفَّ على الأَفلاجِ أَيمنُ صَوْبهِ، وأَيْسَره يَعْلو مَخارِمَ سَمْسَمِ وقال ابن السكيت: هي رَمْلة معروفة؛ وقول البَعِيث: مُدامِنُ جَوعاتٍ، كأَنَّ عُروقَه مَسَارِبُ حَيَّات تَشَرَّبْنَ سَمْسَمَا قال: يعني السَّمَّ، قال: ومن رواه تَسَرَّبْنَ جعل سَمْسَماً رملة، ومساربُ الحيات: آثارها في السهل إِذا مرَّت، تَسَرَّبُ: تجيء وتذهب، شبَّه عروقه بمَجارِي حَيَّاتٍ لأَنها مُلْتوية. والسِّمْسِمُ: الجُلْجُلانُ؛ قال أَبو حنيفة: هو بالسَّراة واليَمَنِ كثير، قال: وهو أَبيض. الجوهري: السِّمْسِمُ حَبُّ الحَلِّ. قال ابن بري: حكى ابن خالويه أَنه يقال لبائعِ السِّمْسِمِ سَمَّاسٌ، كما قالوا لبائع اللُّؤلؤ لأْ آلٌ. وفي حديث أَهل النار: كأَنهم عِيدانُ السَّماسِمِ؛ قال ابن الأَثير: هكذا يروى في كتاب مُسْلِمٍ على اختلاف طُرْقِهِ ونُسَخِه، فإِن صحَّت الرواية فمعناه أَن السَّماسِم جمع سِمْسِم، وعيدانُه تَراها إِذا قُلِعت وتُرِكَتْ ليؤخذ حَبُّها دِقاقاً سُوداً كأَنَّها محترقة، فشبه بها هؤلاء الذين يخرجون من النار، قال: وطالما تَطَلَّبْتُ معنى هذه اللفظة وسأَلت عنها فلم أَرَ شافياً ولا أُجِبْتُ فيها بِمُقْنِعٍ، وما أَشبه ما تكون مُحَرَّفةً، قال: وربما كانت كأَنهم عيدان السَّاسَمِ، وهو خشب كالآبنوس، والله أعلم.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR482 harf* س م م * * السُّمُّ * الثقب ومنه سم الخياط بفتح السين وضمها وكذا السم القاتل يفتح ويضم ويجمع على * سُمومٍ * و * سِمَامٍ * و * مَسامُّ * الجسد ثقبه و * سَمَّهُ * سقاه السم و * سَمَّ * الطعام جعل فيه السم وبابهما رد و * السَّامَّةُ * الخاصة يقال كيف السامة والعامة والسامة أيضا ذات السم و * سامُّ * أبرص من كبار الوزع و * السَّمُومُ * الريح الحارة تؤنث وجمعها * سَمَائِمُ * قال أبو عبيدة * السَّمُومُ
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR13.772 harf| | ( *!السَّمُّ : الثُّقْب ) الضَّيِّق كخَرْق | الإِبْرة وثَقْب الأَنْف والأُذُن . ومنه | قَولُ اللهِ عَزّ وجل : ! 2 < حتى يلج الجمل في *!سم الخياط > 2 ! ( و ) السَّمُّ ( هذا | القاتِلُ المَعْرُوف ، وَيُثَلَّث فِيهِما ) ، | قال شيخُنا : صرح بالتَّثْلِيث غَيرُه ، | إلا أَنهم قالوا : المَشْهُور في الثَّقْب | الفَتْح كما في التَّنْزِيل ، والأفصَح | في القَاتِل الضّم . اْنتهى . قُلتُ : | قال يُونُس
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.319 harfسَمَّ
سَمَّ U ( n. ac. سَمّ 1 ),
a. Poisoned.
b. [ coll. ], Irritated, exasperated, embittered.
c. Stopped up ( bottle ).
d. Rectified.
e. Appropriated.
f. Was special, peculiar.
g. Perforated; transpierced.
h. ( n. ac. سُمُوْم 27 ), Was hot, sultry, scorching.
أَسْمَمَ
أَسْمَمَ IV ,
a. see I (h) .
اِنْسَمَمَ
اِنْسَمَمَ VII ,
a. Was irritated, exasperated, embittered.
سَمّ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR26.354 harfسمم
سَمَّ - يَسُمُّ - سَمّ - سَمُوْم
سَمَّ - يَسُمُّ + كائن + كائناً أو شيئاً: يخرمه أو يثقبه ثقباً صغيراً: يفتح ويخرق في جداره فتحة دائرية ليتمكن من أن يُدْخِلَ منها إلى جوفه شيئاً: يلدغه أويزرقه ويحقنه بشيء: يجعل فيه " سُمَّاً " يولج فيه شيئاً: يحفر أو يتقب أو يخرم جداره أو جلده ويُدْخِل منه إلى الكائن شيئاً
سَمّ :على وزن " فـَـعـْل": اسم
Mücavir kökler20 mücavir (31 toplam)
- خيط
1 ortak ayet · Hayt iplik demektir
- ولج
1 ortak ayet · Arı kovanının giriş çıkış deliğidir
- جنن
2 ortak ayet · Bahçe demektir
- جمل
1 ortak ayet · Erkek deve demektir
- حمم
1 ortak ayet · Hümem kömür demektir
- بوب
1 ortak ayet · Bab kapı demektir
- منن
1 ortak ayet · “Mülle” içi dolu kapatılmış torba, “imla” içine koymak…
- فتح
1 ortak ayet · Feth, kapının açılması demektir
- جرم
1 ortak ayet · Cürame hurma döküntüsü demektir
- جزي
1 ortak ayet · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
- دخل
1 ortak ayet · Dahl: Kuytu yer demektir
- كبر
1 ortak ayet · Yaşlı adamdır
Geçtiği ayetler(4)
وَالْجَانَّ خَلَقْنَاهُ مِنْ قَبْلُ مِنْ نَارِ السَّمُومِ
Sıcak havaDaha önce de cinnleri alevli ateşten yarattık.
فَمَنَّ اللَّهُ عَلَيْنَا وَوَقَانَا عَذَابَ السَّمُومِ
Sıcak havaAllah; bize, lutfetti de bizi gözeneklere işleyen o Semum azabından korudu.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سمم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer |
| Bağlamsal Yakın Kökler | خرق, ثقب, ولج, نفذ |
| Zıt Kök | سدد |
| Çekirdek Özet 1 | İğne deliği, gözenek veya dar kanaldan derine doğru işleme ve sızma |
| Çekirdek Özet 2 | İncelik ve darlık sınırını aşma, bedenin gözeneklerine nüfuz eden yakıcı ve eritici tesir |
| Çekirdek Özet 3 | Madde veya mananın dış çeperi aşarak sistemin en kılcal yapısına sızıp yapıyı dönüştürmesi veya felç etmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca öldürücü kimyasal zehir veya sıradan sıcak hava olarak daraltıp gözenek ve nüfuz edici darlık boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سم | Yüzeyden içeriye doğru açılan dar geçit, yükselme veya derine nüfuz etme odağı; bu çekirdek سمو kökünde yükseklik ve işarete, سمك kökünde boy ve tavan kalınlığına, سمع kökünde sesin kulak deliğinden içeri sızmasına işaret eder. | م | Çekirdeğe eklenen ikinci mim harfiyle birlikte nüfuz etme ve darlık hali yoğunlaşmış, maddenin gözeneklerden içeriye zerk edilmesi, ince bir delikten geçiş ve tesirin en derin noktalara yayılması anlamı somutlaşmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Batma, tutunma, ince bir uçla yüzeyi delme ve sabitlenme hareketi. |
| م | Su | Akışkanlık, yayılma, sızma, kuşatıcı derinlik ve geçirgenlik. |
| م | Su | İkinci akış katmanı; sızmanın kesintisizliği, kılcal kanallarda ilerleyiş ve süreklilik. |
| سمم | Dikenin açtığı yoldan akışkanın derine işlemesi | İnce ve sivri bir odaktan (delik/iğne) giren akıcı ve nüfuz edici unsurun bünyenin tamamına sızarak yayılması hareketi. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İğne deliği, kulak, burun ve derideki kılcal gözenekler; bu gözeneklerden içeri işleyen yakıcı çöl rüzgârı veya kana karışıp bedeni içten çökerten sıvı. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şiirinde kargı ve ok uçlarının sürüldüğü zehir veya içe işleyen zehirli mızrak darbeleri bu kökle ifade edilmiştir; şair Antere b. Şeddâd bir beytinde düşmana karşı hazırladığı silahın nüfuz ediciliğini ve ölümcüllüğünü kökün türevleriyle tasvir eder. |
| Erken Arapça kullanım | Bedendeki tüm gözenek ve menfezlere سُمُوم denilmesi; havanın derideki deliklerden içeri işlemesi sebebiyle gündüz esen kuru ve kavurucu sıcak rüzgâra السَّمُوم adı verilmesi. |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, el-Müfredât, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça سمم kökü, Sami dillerinde hem dar bir menfezden geçme, işaretleme ve adlandırma çizgisiyle fonetik temas kuran hem de bedene nüfuz eden zehir, acılık ve kavurucu etkiyle birleşen köklerle örtüşür. İbranicede sam (סַם) baharat, koku maddesi ve aynı zamanda tıp/zehir maddesi olarak yer alır; benzer biçimde Süryanicede samma (ܣܡܐ) ilaç, merhem, boyar madde veya zehirli kimyevi maddeyi ifade eder. Akadca šammu ise bitki, ot veya tıbbi amaçlı drog anlamına gelir. Kökün Sami semantik matrisinde, bitkisel veya kimyasal bir maddenin kılcal temasla bünyeye tesir etmesi ve onun niteliğini değiştirmesi esastır; Arapçada ise bu anlam fiziksel olarak iğne deliği, gözenek ve bu gözeneklere işleyen rüzgâr ile birleşerek mekanik ve termik bir boyut kazanmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Dar delik, iğne gözü ve gözenekten derine işleyiş | Kökün aslı olan iğne deliği ve menfez anlamı, gözeneklerden içeri sızan zehir ve yakıcı rüzgâr türevlerinin ortak zeminini oluşturur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice sam ve Süryanice samma formları | İlaç, kimyasal öz, iksir ve zehir anlamları Sami dillerinde ortak tıbbi/biyolojik tabana oturur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Belirgin dış akrabalık tespit edilmedi | Afro-Asyatik çerçevenin ötesinde doğrudan ve fonetik olarak kanıtlanmış bir ödünçleşme ilişkisi bulunmamaktadır. | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سمم | Anlamlı | Delik, gözenek, zehir, kavurucu sıcak | İğne deliğinden geçmek, gözeneklere nüfuz etmek, derine işleyen rüzgâr veya zehir. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| مسم | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimi müstakil bir kök maddesi olarak işlenmemiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| ممس | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde bu kök dizilimi kullanım dışı kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سمم | Merkez | İnce menfezden kılcal nüfuz | Dar bir delikten geçerek bünyenin derinliklerine kadar sızma ve eritme. | Mekanik geçiş ile kimyasal/termal tesiri birleştiren yapı. |
| خرق | Komşu | Yırtma, delik açma | Bir engeli kaba güçle yırtarak, parçalayarak delik açma eylemi. | سمم kökündeki tabii kılcallık veya önceden var olan hassas delik yerine tahribat öne çıkar. |
| ثقب | Komşu | Delip geçme, ışıldama | Sivri bir aletle delik açma veya karanlığı yarıp ortaya çıkan parlaklık. | ثقب kökünde tekil ve net bir delme odaklılık varken سمم gözenekli yapıyı ve içe yayılmayı içerir. |
| ولج | Komşu | Bir şeyin içine girme | Bir nesnenin diğer bir nesne veya ortamın içine bütünüyle dahil olması. | Gece ile gündüzün birbirine girmesi gibi geniş kapsamlı dahil oluşu anlatır; kılcal darlık şart değildir. |
| نفذ | Komşu | Bir uçtan girip diğerinden çıkma | Maddi veya hükmi bir engeli aşıp sonuca ulaşma, delip öteye geçme. | نفذ eyleminde çıkış ve aşma esasken سمم kökünde içe hapsolup derinden etkileme belirgindir. |
| سدد | Zıt | Tıkama, kapatma, sağlamlaştırma | Açıklığı kapatma, deliği tıkama ve sızıntıyı engelleme. | Menfez ve gözeneklerin açık olması ve içeri sızılması durumunun doğrudan zıddıdır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سمم | Delik, zehir, kavurucu rüzgâr | Dar menfezden kılcal sızma ve içe işleme halinin bütün yönleri. | Kesin |
| Latince | Pori, venenum, penetrare | Gözenek, zehir, içine işlemek | Pori bedensel gözenekleri, venenum kimyasal zehri, penetrare ise derine sızmayı karşılar fakat tek kelime bu alanları birleştirmez. | Güçlü |
| İngilizce | Pore, venom, scorching wind | Gözenek, zehir, kavurucu rüzgâr | Terimler kökün morfolojik bütünlüğünü ayrı ayrı karşılar; iğne gözü için eye of a needle ifadesi kullanılır. | Güçlü |
| Almanca | Pore, Gift, Glutwind | Gözenek, zehir, kavurucu sam yeli | Almanca karşılıklar kavramın fiziksel ve biyolojik etkilerini bölünmüş olarak aktarır. | Güçlü |
| Fransızca | Pore, venin, vent brûlant | Gözenek, zehir, yakıcı rüzgâr | İçeri işleyen zehir ve rüzgâr tesirini ayrı kelimelerle ifade eder. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سَمِّ | İğne deliği, aşırı dar geçit | İmkânsızlığı ifade eden temsil bağlamında, kibrinden dolayı ayetleri yalanlayanların cennete giremeyeceğini bildiren ayet: A'râf 7:40. |
| السَّمُومِ / سَمُومٍ | Gözeneklere işleyen yakıcı sıcaklık, ateş rüzgârı | Can türünün (cinlerin) yaratıldığı öz bağlamında: Hicr 15:27; cehennem azabının deriye ve gözeneklere işleyen kavurucu niteliği bağlamında: Tûr 52:27, Vâkıa 56:42. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Cinlerin ve cehennem azabının mahiyeti | Nâr-ı semûm terkibi üzerinden cinlerin latif, nüfuz edici ve gözeneklerden sızabilen bir ateş enerjisinden yaratılışı meselesi. | Yoğun, kütlesel ateş yerine içe işleyen, dumansız ve eritici sıcaklık boyutu. |
| Fıkıh | İğne deliği temsili ve zararlı maddeler | A'râf 7:40 ayetindeki ifadenin ta'lik-i bi'l-muhâl (imkânsıza bağlama) kuralı çerçevesinde akitlerde ve cezada delil değeri. | Bir şeyin gerçekleşmesinin mutlak imkânsızlığını anlatan dilsel ölçü. |
| Tefsir | A'râf 7:40 ve es-Semûm ayetleri | Deve veya kalın urganın iğne deliğinden geçmesi tasviri ile azabın derideki gözeneklere nüfuz etmesi arasındaki semantik bağ. | Kibrin katılığının cennetin darlık eşiğinden geçememesi; azabın ise her gözenekten bedene sızması. |
| Hadis | Ölüm, şifa ve korunma duaları | Hadislerde geçen السام (ölüm) ve السامة (zehirli haşerat) kelimelerinin kök bağlantısı ve bedene tesir eden illetler. | Bedenin hayati merkezlerine ani ve gizli biçimde sirayet eden ölümcül faktörler. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kibir ve teslimiyet dengesi | İnce geçit ve arınma eşiği | Hacmi sıfırlama şartı | Kibirli nefsin kesafetinden arınmadıkça ilahi rahmet menfezinden geçemeyeceğini gösteren ontolojik bariyer. | Kesin |
| İlmi | Fiziksel ve biyolojik geçirgenlik | Gözenek ve kılcal transfer | Maddenin derine nüfuzu | Hücresel ve mikroskobik kanallardan enerjinin veya zehrin dokulara doğrudan sirayet etmesi mekanizması. | Güçlü |
| Siyasi | Güvenlik duvarları ve sızma | Kılcal deliklerden iç tehdit | Yapısal zaafiyet | En korunaklı yapay sınırların dahi en küçük ihmal veya gözenekten sızan yıkıcı unsurlarla içeriden çökertilmesi. | Güçlü |
| İktisadi | Vergi ve kaçak yollar | Gizli sızıntı ve sermaye erimesi | Sistematik kayıp | Mali bünyedeki mikroskobik açıkların, ana sermayeyi içten içe tüketen bir zehir işlevi görmesi. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kılcallık ve osmoz (ozmotik basınç) | Yarı geçirgen zarlardan veya son derece dar kanallardan bir sıvının ya da ısının dengelenemez biçimde içeri süzülmesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal yozlaşma (mikro dejenerasyon) | Büyük kuralların değil, denetlenemeyen mikro gediklerin zamanla sistemin bütününe zehir gibi yayılarak kurumu felç etmesi. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca laboratuvar ortamındaki kimyasal zehre veya meteorolojik sıradan bir sıcak rüzgâra indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün asıl mihveri olan darlık, gözenek ve bu gözeneklerden en iç katmanlara kadar işleyen dönüştürücü/yakıcı tesir bütünlüğüdür. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | A'râf 7:40 ayetindeki iğne deliği tabiri ile diğer surelerde geçen semûm rüzgârı arasındaki organik bağı koparıp, ayetleri birbirinden bağımsız rastlantısal metaforlar sanmak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın imkânsızlık ve ceza tasvirlerinde kullandığı somut fiziksel ayrıntıların (iğne gözü, derideki gözeneklere işleyen ateş) ardındaki ortak kılcal nüfuz dinamiğini keşfetmeyi sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kibrin manevi körlüğünü anlatan tehdit ayetlerinde (A'râf 7:40), yaratılışın enerji boyutuna işaret eden ayetlerde (Hicr 15:27) ve ahiret azabının kuşatıcılığını tasvir eden sahnelerde (Tûr 52:27, Vâkıa 56:42). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Cehennem azabının yalnızca dıştan kuşatan alevler olduğu zannını tashih eder; azabın derinin en ufak gözeneklerinden içeri sızıp iç organlara işleyen nüfuz edici bir yapıda olduğunu fark ettirir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamİğne deliği, bedendeki gözenek veya dar menfezden içeriye doğru kesintisiz sızma ve yayılma.
- Soyut anlamBir engelin darlığı karşısında kesafetin elenmesi veya bir gücün en korunaklı bünyelere mikro düzeyde nüfuz ederek sistemi içeriden dönüştürmesi.
- Sistematik karşılıkSistemin dış çeperindeki gözeneklerin, iç dinamikleri tahrip edecek akışlara açık hale gelmesi; arınmamış büyük kütlelerin dar eşiklerden geçişinin imkânsızlığı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde geçidin veya gözeneğin yarıçapını temsil eder ve sıfıra doğru yaklaşarak darlık eşiğini oluşturur; bu delikten içeri doğru zorlanan akıyı gösterir. Eşiğin darlığı azaldıkça birim alana düşen basınç ve nüfuz şiddeti sonsuza yaklaşırken, terimi içeri sızan tesirin zamanla bünyenin derinliklerine yayılarak sistemi içten çökertişini simgeler. Kaba ve hacimli kütleler için sınırı aşılamaz bir engel üretirken, latif ve yakıcı unsurlar için mikro düzeyde mutlak bir geçirgenliğe dönüşür.