سهل
س - ه - ل
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
Sehl, ova demektir. Kolayca yürünmesine benzetilerek kolaylık anlamında kullanılmıştır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Sehl, ova demektir. Kolayca yürünmesine benzetilerek kolaylık anlamında kullanılmıştır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR553 harfباب الهاء والسين واللام معهما
ه ل س، سهل، لهس مستعملات هلس: الهُلاسُ: شِبْهُ السُّلالِ من الهُزال. وامرأة مَهْلوسة: مَهزولة.
سهل: السَّهْلُ: كلُّ شيءٍ إلى اللَّين، وذَهابِ الخشونة، وقد سَهُل سُهُولةً.
والسَّهْلة: تُرابٌ كالرّملِ يَجيءُ به الماء.
وأرضٌ سَهِلةٌ، فإذا قلت: سَهْلَة فهي نقيضُ حَزْنة
وأَسْهَلَ القوم: نزلوا عن الجبل إلى السَّهْل.
وإسهالُ البطن: أن يُسْهِلَه دواءٌ وسُهَيل: اسم كوكبٍ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR393 harfالسَهْلُ: نقيض الجبَل. وأرضٌ سَهْلَةٌ، والنسبة إليه سُهْلِيُّ بالضم على غير قياس. وأَسْهَلَ القومُ: صاروا إلى السَهْلِ. ورجلٌ سَهْلُ الخُلُقِ. والسِهْلَةُ، بكسر السين: رملٌ ليس بالدُقاق. ونَهْرٌ سَهْلٌ: ذو سِهْلَةٍ. والسُهولَةُ: ضدُّ الحزونةِ. وقد سَهُلَ الموضع بالضم. وأَسْهَلَ الدواءُ الطبيعة. والتَسْهيلُ: التيسيرُ. والتَساهُلُ: التسامحُ. واسْتَسْهَلَ الشيءَ: عدّه سَهْلاً. وسُهَيْلٌ: نجمٌ.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR2.349 harfه س ل
هلس ، لهس ، سهل ، سله : مستعملة .
هلس : قال الليث : الهُلاسُ : شِدّة السُّلاَل من الهزَال ، وامرأةٌ مهْلوسةٌ : ذاتُ رَكَبٍ مهلوس كأنما جُفِل لحمه جَفْلاً .
أبو عبيد : الهَلْسُ : مِثلُ السُّلال ، رجل مَهلوس .
وقال الكُميت :
يعَالِجْنَ أَدْوَاءَ السُّلالِ الهَوَالِسَا
وقال غيره : الهُلاَسُ في البَدَن ( وهو ) السُّلاَل ، و ( أمّا ) : السُّلاسُ في العقل .
أبو عبيد ، عن الأمويِّ : أَهْلَسَ في
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR5.485 harf(باب السين والهاء وما يثلثهما)
(سهو) السين والهاء والواو معظم الباب [يدلّ] على الغفلة والسُّكون. فالسَّهْو: الغفلة، يقال سَهَوْتُ في الصلاة أسهو سَهْواً. ومن الباب المساهاة: حُسْن المُخَالَقَة، كأنَّ الإنسانَ يسهو عن زَلَّةٍ إن كانت من غيره. والسَّهْو: السُّكون. يقال جاء سَهْواً رَهْواً.
ومما شَذَّ عن هذا الباب [ السَّهْوَة([1])]، وهي كالصُّفَّة تكون أمامَ البيت.
وممّا يبعُد عن هذا وعن قياس
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR177 harf- السهل: ضد الحزن، وجمعه سهول، قال تعالى: ﴿تتخذون من سهولها قصورا﴾ [الأعراف/74]، وأسهل: حصل في السهل، ورجل سهلي منسوب إلى السهل، ونهر سهل، ورجل سهل الخلق، وحزن الخلق، وسهيل نجم.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR358 harfس ه ل
أمر سهل وقد سهل بعد صعوبته وسهله الله تعالى وما تسهل لي أن أفعـل ذلـك وتساهـل الأمر عليه: ضد تعاسر عليه.
وأسهل الدواء بطنه.
والأرض سهل وحزن وسهول وحزون وسهولة وحزونة وقد أسهلوا إذا نزلوا من الجبل إلى السهل.
وجاء السيل بالسهلة وهي الرمل ليس بالدقاق.
ومن المجاز: رجل سهل الخلق: سهل المقادة والقياد.
وكلام فيه سهولة وهو سهل المأخذ.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR2.996 harfالسَّهْلُ: نَقيضُ الحَزْن، والنسبة إِليه سُهْلِيٌّ. ونَهَرٌ سَهِلٌ: ذو سِهْلَةٍ. والسُّهولة: ضد الحُزُونة، وقد سَهُل الموضعُ، بالضم. ابن سيده: السَّهْلُ كل شيء إِلى اللِّين وقِلة الخشونة، والنسب إِليه سُهْلِيٌّ، بالضم، على غير قياس. والسَّهِلُ: كالسَّهْل؛ قال الجعدي يصف سحاباً:
حتى إِذا هَبَط الأَفْلاحَ وانْقَطَعَتْ
عنه الجَنوبُ، وحَلَّ الغائطَ السَّهِلا
وقد سَهُلَ سُهولةً. وسَهَّله: صَيَّره
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR360 harf* س ه ل * * السَّهْلُ * ضد الجبل وأرض * سَهْلَةٌ * والنسبة إلى السهل * سَهْلِيٌّ * بالضم على غير قياس و * أسْهَلَ * القوم صاروا إلى السهل ورجل * سَهْلُ * الخلق و * السُّهُولةُ * ضد الحزونة وقد * سَهُلَ * الموضع بالضم * سُهُولةً * و * أسْهَلَ * الدواء طبيعته و * التَّسْهيلُ * التيسير و * التَّسَاهل * التسامح و * اسْتَسْهَلَ * الشيء عده سهلا و * سُهَيْلٌ * نجم
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR6.019 harfالسهل، بالفتح، والسهل، ككتف: كل شيء إلى اللين، وقلة الخشونة، كما في المحكم، وأنشد للجعدي يصف سحابا:
حتى إذا هبط الأفلاج وانقطعـت عنه الجنوب وحل الغائط السهلا قال: والنسبة إليه سهلي، بالضم، على غير قياس، وقد سهل، ككرم، سهالة. وسهله، تسهيلا: يسره، وصيره سهلا، وفي الدعاء: سهل الله عليك الأمر، ولك، أي حمل مؤنته عنك، وخفف عليك. والسهل: الغراب. والسهل من الأرض: ضد
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR11.726 harfسَهُلَ
1 سَهُلَ ذ , said of a place, (S,) or of a thing, and, accord. to IKtt, they said also سَهَلَ and سَهِلَ, (Msb,) and سَهُلَتْ, said of land, (أَرْضٌ,) aor. سَهُلَ , (K,) inf. n. سُهُولَةٌ, (S, Msb, K, KL,) It was, or became, smooth or soft, plain or level, or smooth and soft; (S, Msb, K, KL, TA;) i. e. contr. of حَزُنَ and حَزُنَتْ, (S, * K, * TA,) inf. n. حُزُونَةٌ. (TA.) ― -b2- And
سَهُلَ 1 سَهُلَ ذ , said of a place, (S,) or of a thing, and, accord. to IKtt, they said also سَهَلَ and سَهِلَ, (Msb,) and سَهُلَتْ, said of land, (أَرْضٌ,) aor. سَهُلَ , (K,) inf. n. سُهُولَةٌ, (S, Msb, K, KL,) It was, or became, smooth or soft, plain or level, or smooth and soft; (S, Msb, K, KL, TA;) i. e. contr. of حَزُنَ and حَزُنَتْ, (S, * K, * TA,) inf. n. حُزُونَةٌ. (TA.) ― -b2- And سَهُلَ, (MA, Msb, K,) inf. n. سُهُولَةٌ, (MA, KL,) or سَهَالَةٌ, (K,) [but the former is the more common,] It (a thing, Msb) was, or became, easy. (MA, Msb, * K, * KL.) ― -b3- One says كَلَامٌ فِيهِ سُهُولَةٌ (tropical:) [Language, or speech, in which is smoothness, or easiness]. (TA.)
سِهّلهُ 2 سِهّلهُ ذ , (Msb, K,) inf. n. تَسْهِيلٌ, (S, K,) i. q. صَيَّرَهُ سَهْلًا [which may mean He rendered it smooth or soft, plain or level, or smooth and soft; namely, a place &c.: or what next follows]. (TA.) ― -b2- He made it easy; he facilitated it; (S, K;) namely, a thing; said of God (Msb) [and of a man]. ― -b3- One says, سَهَّلَ سَبِيلَ المَآءِ [He smoothed, made easy, or prepared, the way, course, passage, or channel, of the water], (S and K in art. اتى,) in order that it might pass forth to a place. (S in that art.) And سهّل مَسِيلًا لِمَآءٍ [He smoothed, made easy, or prepared, a channel for water]. (M in that art.) ― -b4- And سهّل اللّٰهُ عَلَيْكَ الأَمْرَ, and لَكَ, a form of prayer, meaning May God [make easy, or facilitate, to thee the affair; or] take upon Himself, for thee, the burden of the affair; and lighten [it] to thee. (TA.) [And in like manner سهّل اللّٰهُ عَلَيْكَ is often said with الأَمْرَ or أَمْرَكَ understood.] ― -b5- [And أَهَّلَ بِهِ وَسَهَّلَ, or أَهَّلَهُ وَسَهَّلَهُ, inf. ns. تَأْهِيلٌ and تَسْهِيلٌ, He said to him ↓ أَهْلًا وَسَهْلًا, meaning (as expl. in the Msb in art. اهل) أَتَيْتَ قَوْمًا أَهْلًا وَمَوْضِعًا سَهْلًا, i. e. Thou hast come to a people who are like kinsfolk, and to a place that is smooth, plain, or not rugged: see أَهَّلَ and أَهْلٌ: and see also Ham p. 184.]
ساهلهُ 3 ساهلهُ ذ , (MA, K,) inf. n. مُسَاهَلَةٌ, (TA,) He was easy, or facile, with him; (MA, K *) or gentle with him; syn. يَاسَرَهُ: (K:) and ↓ تساهل عَلَيْهِ [has a similar meaning, i. e. he acted, or affected to act, in an easy, or a facile, manner towards him; or gently]. (S and K in art. غمض: see 4 in that art.) [See also the paragraph here following.]
اسهلوا 4 اسهلوا ذ They descended to the سَهْل [i. e. smooth or soft, or plain or level, or smooth and soft, tract]: (JK, Msb:) or they betook themselves to the سَهْل: (S:) or they became in the سَهْل: (K:) and they alighted and abode in the سَهْل, after they had been alighting and abiding in the حَزْن [i. e. rugged, or rugged and hard, or rugged and high, ground]. (TA.) Hence, in a trad. respecting the throwing of the pebbles [at Minè], يُسْهِلُ occurs as meaning He betakes himself to the interior of the valley. (TA.) ― -b2- Also They used smoothness, or easiness, (سُهُولَة,) with men: opposed to أَحْزَنُوا. (TA.) [See also 3.] -A2- اسهل is also trans., signifying He found [a thing, a place, &c.,] to be smooth or soft, plain or level, or smooth and soft. (Ham p. 675.) ― -b2- اسهل الطَّبِيعَةَ (S) or البَطْنَ, (Msb, K,) said of medicine, (S, Msb, K,) It relaxed, or loosened, the bowels; syn. أَلَانَ, (K,) or أَطْلَقَ. (Msb.) And أُسْهِلَ الرَّجُلُ [The man was relaxed in his bowels]: and أُسْهِلَ بَطْنُهُ [His bowels were relaxed]. (K.) [Hence the inf. n. اـِسْهَالٌ signifies A diarrhœa. And اسهل, likewise said of medicine, signifies also It attenuated a humour of the body.] ― -b3- اسهلت بِهِ She brought it forth (i. e. her fœtus, or offspring,) prematurely; i. q. أَمْلَصَتْ بِهِ [q. v.] &c. (Abu-l-'Abbلs [i. e. Th], TA in art. ملص.)
تسهّل 5 تسهّل ذ [It was, or became, rendered easy, or facilitated;] quasi-pass. of 2: (Msb:) or [like سَهُلَ] it was, or became, easy. (KL.) You say, تسهّل لَهُ الأَمْرُ [The affair was, or became, rendered easy to him]. (Msb in art. اتى.) And تسهّلت طَرِيقُ الأَمْرِ [The way of accomplishing the affair was, or became, rendered easy]. (TA in that art.) ― -b2- And تسهّل فِى أُمُورِهِ, said of a man, (K in art سنى,) He found, or experienced, ease, or facility, in his affairs. (TK in that art.)
تَسَاهُلٌ 6 تَسَاهُلٌ ذ is syn. with تَسَامُحٌ. (S, K.) You say تساهلوا meaning They acted in an easy, or a facile, manner, one with another; (MA, TA in art. يسر;) or gently; syn. تَيَاسَرُوا. (TA in that art.) ― -b2- See also 3. ― -b3- [In the present day it is used as meaning The being negligent, or careless, فِى أَمْرٍ in an affair.] ― -b4- [As a conventional term in lexicology, or in relation to language, it means A careless mode of expression occasioning] a deficiency in the language of a [writer or] speaker without reliance upon the understanding of [the reader or] the person addressed: (KT: [in one of my copies of that work, this explanation is omitted in the text, but written in the margin; and it is there added that it is what commonly obtains:]) or it means [sometimes such a mode of expression] that a phrase is not correct if held to be used according to the proper meaning, but is correct if held to be used according to a tropical meaning: or the mention of the whole when meaning a part. (Marginal notes in the copy of the KT above mentioned.) [See also تَسَامُحٌ, for which it is often used.]
استهل 8 استهل ذ , of the measure اِفْتَعَلَ from السَّهْلُ, occurs in a trad., where it is said, مَنْ كَذَبَ عَلَىَّ فَقَدِ اسْتَهَلَ مَكَانَهُ فِى جَهَنَّمَ, meaning [He who lies against me] takes for himself easily his place of abode in Hell. (TA.)
استسهلهُ 10 استسهلهُ ذ He reckoned it سَهْل, (S, K,) i. e. easy, or facile. (TK.) [See an ex. in a verse cited voce أَوْ, p. 123.]
سَهْلٌ سَهْلٌ ذ Smooth or soft, plain or level, or smooth and soft: (Msb:) or anything inclining to smoothness or softness, plainness or levelness, or smoothness and softness; (JK, M, K;) inclining to have little roughness, or ruggedness and hardness; (JK, M, TA;) and ↓ سَهِلٌ signifies the same. (K.) You say أَرْضٌ سَهْلَةٌ, [meaning the same as سَهْلٌ used as a subst., expl. in what follows,] (S, Msb,) contr. of حَزْنَةٌ. (TA.) See also 2, last sentence. ― -b2- Also Easy, or facile; (MA, Mgh, KL;) contr. of صَعْبٌ. (Mgh.) You say رَجُلٌ سَهْلُ الخُلُقِ [A man easy of disposition]: (S, Msb, * TA:) [and] سَهْلُ المَقَادَةِ [easy to be led]. (TA.) And كَلَامٌ سَهْلُ المَأْخَذِ (tropical:) [Language easy in respect of the source of derivation]. (TA.) رَجُلٌ سَهْلُ الوَجْهِ, (K, TA,) a phrase mentioned, but not explained, by Lh, (TA,) means A man having little flesh in the face, (K, TA,) in the opinion of ISd: and [it is said that] سَهْلُ الخَدَّيْنِ, in a description of the approved characteristics of the Prophet, means having expanded cheeks, not elevated in the balls thereof. (TA.) -A2- [As a subst.,] A smooth or soft, plain or level, or smooth and soft, tract of land; [generally meaning a soft tract, or a plain;] (IF, S, MA, Mgh, Msb, K, TA;) i. e. contr. of جَبَلٌ, (S, Msb,) or of حَزْنٌ: (IF, Mgh, Msb, K, TA:) it is one of the nouns that are used as adv. ns. [of place]: (TA:) [for ex. you say, نَزَلُوا سَهْلًا, (a phrase occurring in the TA,) meaning They alighted and abode in a سهل:] pl. سُهُولٌ (MA, Msb, K) and سُهُولَةٌ [of which latter an ex. occurs in a verse cited voce رَأْسٌ.] (MA.) -A3- Also The crow; i. e. raven, carrion-crow, rook, &c.; syn. غُرَابٌ. (K.)
سَهِلٌ سَهِلٌ ذ : see سَهْلٌ, first sentence. ― -b2- نَهْرٌ سَهِلٌ, (S, K,) and أَرْضٌ سَهِلَةٌ, (K,) [A river, and a land,] having, (S,) or abounding with, (K,) what is termed سِهْلَةٌ [q. v.]. (S, K.)
سِهْلَةٌ سِهْلَةٌ ذ Sea-sand: (IAar, TA:) or sand such as is not fine: (S:) or coarse sand, such as is not fine and soft: (IAth, TA:) or a sort of earth like sand, (JK, K,) brought by water: (K:) or sand of a conduit in which water runs: (S in art. رض:) سِهْلَةُ الزُّجَاجِ is sea-sand that is made an ingredient in the substance of glass: (Mgh:) Az says that he had not heard the word سِهْلَة except on the authority of Lth. (TA.) [And Coarse sand that comes forth from the bladder; (Golius on the authority of Meyd;) what we commonly term gravel.]
سُهْلِىٌّ سُهْلِىٌّ ذ , with damm, [Of, or relating to, and growing in, and pasturing in, the kind of tract termed سَهْل;] a rel. n. from سَهْلٌ, (S, Msb, K,) or from أَرْضٌ سَهْلَةٌ, (Aboo-'Amr Ibn-El-'Alà, TA,) irregularly formed. (S, Msb.) You say نَبْتٌ سُهْلِىٌّ [A plant growing in the سَهْل]. (The Lexicons passim.) And بَعِيرٌ سُهِلىٌّ A camel that pastures in the سَهْل. (K.)
سَهُولٌ سَهُولٌ ذ Laxative to the bowels; syn. مَشُوٌّ; (O, K; in the CK [erroneously] مُشُوّ;) as also ↓ مُسْهِلٌ; applied to a medicine. (Msb, TA.)
سُهَيْلٌ سُهَيْلٌ ذ A certain star [well known; namely, Canopus]; (T, S, K;) not seen in Khurلsلn, but seen in El-'Irلk; (T, TA;) as Ibn-Kunلseh says, seen in El-Hijلz and in all the land of the Arabs, but not seen in the land of Armenia; and between the sight thereof by the people of ElHijلz and the sight thereof by the people of El- 'Irلk are twenty days: (TA:) it is said that سهيل was a tyrannical collector of the tithes on the road to El-Yemen, and God transformed him into a star: (Lth, TA:) [it rose aurorally, in Central Arabia, about the commencement of the ear of the Flight, on the 4th of August, O. S.: the place where it rises, in that latitude, is S. 29 degrees E.; and the place where it sets, in the same latitude, S. 29 degrees W.: (see 10 in art. حب: and see جَنُوبٌ:)] at the time of its [auroral] rising, the fruits ripen, and the قَيْظ [q. v., here meaning the greatest heat,] ends. (K.) [بَالَ سُهَيْلٌ, which is a prov., and the saying of a poet, بَالَ سُهَيْلٌ فِى الفَضِيخِ فَفَسَدْ have been expl. in art. بول.] 'Omar Ibn-'AbdAllah Ibn-Abee-Rabeea says respecting Suheyl Ibn-'Abd-Er-Rahmلn Ibn-'Owf, and his taking in marriage Eth-Thureiyà El-'Ableeyeh of the Benoo-Umeiyeh, deeming their coming together to be a strange thing by likening them to the stars named Eth-Thureiyà and Suheyl, أَيُّهَا المُنْكِحُ الثُّرَيَّا سُهَيْلًا عَمْرَكَ اللّٰهَ كَيْفَ يَلْتَقِيَانِ هِىَ شَامِيَّةٌ اـِذَا مَا اسْتَقَلَّتْ وَسُهَيْلٌ اـِذَا اسْتَقَلَّ يَمَانِى [O thou marrier of Eth-Thureiyà to Suheyl, by thine acknowledgment of the everlasting existence of God, (or, as it sometimes means, I ask God to prolong thy life,) tell me, how can they meet together? She is of the northern region when she rises, and Suheyl, when he rises, is of the southern region]. (Har p. 276. [But I have substituted اللّٰهَ for اللّٰهُ, and يَمَانِى for يَمَانٍ. See also the notice of the poet above named in the work of Ibn-Khillikلn: (I have the express authority of the TA for thus writing this name:) and De Sacy's Anthol. Gramm. Arabe, p. 139.]) [Freytag states that قَدَمَا سُهَيْلٍ is the name of Two stars which are behind Canopus; on the authority of Meyd: and also mentions the name of سهيل الشام, and سهيل الفرد, as given to Certain stars in the constellation Anguis; adding that Canopus is distinguished from سهيل الشام by the name of سهيل اليمن.] The name of أُخْتَاسُهَيْلٍ [The two sisters of Canopus] is applied to الشِّعْرَى العَبُورُ [or Sirius] and الشِّعْرَى الغُمَيْصَآءُ [or Procyon], together. (S and K in art. شعر.) [See also حَضَارِ and الوَزْنُ.]
أَكْذَبُ مِنْ سُهَيْلَةَ أَكْذَبُ مِنْ سُهَيْلَةَ ذ is a prov., (O, K,) said to mean [More lying than] the wind: (O:) or سهيلة was a certain liar. (K.)
مُسْهَلٌ مُسْهَلٌ ذ Relaxed, or loosened, by medicine; applied to the belly: no credit is to be given to people's saying مَسْهُولٌ, unless an express authority be found for it. (Msb.)
مُسْهِلٌ مُسْهِلٌ ذ : see سَهُولٌ. [Also an attenuant medicine.]
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.138 harfسَهُلَ
سَهُلَ U ( n. ac. سَهَاْلَة 22t , سُهُوْلَة 27t ),
a. Was easy.
b. ( n. ac. سُهُوْلَة 27t ), Was smooth, level, even.
سَهَّلَ
سَهَّلَ II
a. [ acc. & La or 'Ala ], Facilitated; made easy for.
b. Smoothed, levelled.
سَاْهَلَ
سَاْهَلَ III ,
a. Was obliging, accommodating to; was conciliatory with.
أَسْهَلَ
أَسْهَلَ IV ,
a. Descended into, settled in the plain.
b. Purged,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR15.926 harfسهل
سَهُلَ - يَسْهُلُ - سَهْل - سُهُوْل
سَهُلَ - يَسْهُلُ + المكان أو الأمر: يصير سهلاً: يصير المرور منه وعبوره ليناً من غير عقبات أو عوائق: يكون خالياً من النتوءات والخشونة والعوائق التي تعيق السير عليه
سَهُلَ - يَسْهُلُ + المكان: تكون الأرض منبسطة مستوية لا جبل ولا مرتفعات فيها ولا وديان، فيصير عبورها ممكناً من غير مشقة أو نصب
سَهُلَ -
Sîgalar(1)
Mücavir kökler15 mücavir (20 toplam)
- نحت
1 ortak ayet · Yontulmuş taş demektir
- عثو
1 ortak ayet · Sopa, değnek demektir
- قصر
1 ortak ayet · Kusare, anız demektir
- بوأ
1 ortak ayet · Bve bye’den dönüşmüştür
- عاد
1 ortak ayet · Âd
- جبل
1 ortak ayet · Dağ anlamındadır
- فسد
1 ortak ayet · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…
- بيت
1 ortak ayet · Beyt ev demektir
- خلف
1 ortak ayet · Half : Ense demektir
- بعد
1 ortak ayet · Baid uzak demektir
- أخذ
1 ortak ayet · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
- ذكر
1 ortak ayet · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
Geçtiği ayetler(1)
… مِنْ بَعْدِ عَادٍ وَبَوَّأَكُمْ فِي الْأَرْضِ تَتَّخِذُونَ مِنْ سُهُولِهَا قُصُورًا وَتَنْحِتُونَ الْجِبَالَ بُيُوتًا فَاذْكُرُوا آلَاءَ اللَّهِ وَلَا …
Onun ovalarıDüşününüz ki; O, sizi Ad kavminden sonra halifeler yaptı, yeryüzüne sizi yerleştirdi. Ovalarından köşkler yapıyor, dağlarından evler yontuyorsunuz. Artık Allah’ın nimetlerini anın. Yeryüzünde fesadçılar olarak taşkınlık yapmayın.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سهل |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | يسر, هون, لين |
| Zıt Kök | حزن |
| Çekirdek Özet 1 | Sertlik, pürüz ve tümseği bulunmayan düz, yumuşak, gevşek zemin ve akıcı ince kum |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın üzerine yerleşip bina kurmasını, ziraat yapmasını ve engelsiz hareket etmesini sağlayan elverişli ova |
| Çekirdek Özet 3 | Fiziksel zeminin engelsiz oluşundan zihinsel ve ahlaki eylemlerdeki sürtünmesizliğe, müsamahaya ve kolaylığa geçiş |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca zihinsel veya ahlaki bir kolaylık zannedip ayetteki somut coğrafi ve kentsel inşa zeminini (ova/düzlük) gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سه | Bir yöne doğru engelsizce akma, salınma, yoğunlaşmanın dağılması veya gevşeme; bu hareket سهر kökünde uykunun dağılması ve gözün açık kalmasında, سهم kökünde hedefe doğru düz hatla salınan payda, سهو kökünde ise zihnin dikkat yoğunluğunu yitirip kaymasında görülür | ل | Çoban değneği imgesinin getirdiği yönelim, sınır boyu uzanma ve serilme etkisiyle gevşeklik hareketini geniş bir yeryüzü düzlüğüne, sürtünmesiz yumuşak bir zemine ve engelsiz yürüyüşe has kılar |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Zeminin yayılışı boyunca taşıyıcı bir taban oluşturması ve alttan destek vermesi |
| ه | Kollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefes | Açıklık, ferahlık, engellerin kalkmasıyla nefes alacak geniş bir ufkun belirmesi |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Bir hat boyunca uzanma, akışkan yöneliş ve yürüyüşün dirençsizce devam etmesi |
| سهل | Desteklenen bir tabanda ferah bir açıklığın belirmesi ve yönelişin sürtünmesizce akması | Yeryüzünün pürüzsüz, sarp kayalıklardan arınmış, ayak basıldığında zorlamayan ve hareketi akıcı kılan düzlük zemin hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Dağlık ve taşlık sarp arazinin (حزن) zıddı olarak ayak basması kolay, yumuşak, taşsız, akıcı ince kumlu veya alüvyonlu düz arazi; sel sularının sürükleyip getirdiği ince silt/kum tabakası (السهلة) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye döneminde dağdan ovaya inme, pürüzsüz toprakta rahatça yol alma ve düz vadilerde konaklama tasvirlerinde kullanılmıştır; Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Muhadram şair en-Nâbiğa el-Ca‘dî bulut ve yağmur tasvirinde suyun aktığı yumuşak ve düz vadi tabanını şu mısra ile anar: حَتَّى إِذَا هَبَطَ الأَفْلاَحَ وَانْقَطَعَتْ / عَنْهُ الجَنُوبُ، وَحَلَّ الغَائِطَ السَّهِلا |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça سهل kökü, Sami dillerinde özellikle Batı ve Güney Sami kollarında topografik nitelik ve yumuşaklık matrisiyle temsil edilir. Kökün İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan birebir aynı kök harfleriyle ve tam ova anlamıyla kullanımı yaygın olmamakla birlikte, kök içi fonetik kaymalar ve bölgesel morfolojik varyantlar gözlemlenir; Arapçada kök, topoğrafyanın sertliği anlamına gelen ح-ز-ن kökünün eksiksiz zıddı olarak özelleşmiştir. Arap yarımadasının coğrafi yapısında dağlık-sarp bölgeler (حزن) ile kervanların ve yerleşimin rahatladığı killi-kumlu vadi tabanları ve ovalar (سهل) arasındaki keskin ayrım, bu kelimenin somuttan ahlaki ve zihinsel alana (karakter yumuşaklığı, müsamaha) genişlemesini sağlamıştır. Güney Arap dillerinde de vadi tabanındaki alüvyonlu düzlükleri ifade eden paralel türevlerin varlığı kökün ilksel çöl ve vadi morfolojisine dayandığını göstermektedir.
Güven Güçlü
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Lane’s Lexicon.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sarp ve taşlık arazinin (حزن) zıddı olan düz, yumuşak arazi; sel kumu | Toprağın ayak ve tekerlek altında direnç göstermemesinden yola çıkılarak her türlü sürtünmesiz, engelsiz ve külfetsiz duruma ad olmuştur | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Arapça ekseninde topografik nitelik | Çöl ve vadi jeomorfolojisinde suyun taşıdığı ince siltli düzlüklerle ilişkili yerel Sami çekirdeği | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışındaki Afro-Asyatik kollarda doğrulanmış güvenilir bir eşasıl tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lane’s Lexicon, David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سهل | Anlamlı | Düzlük zemin, yumuşaklık, kolaylık | Taş ve engebesi olmayan ova; zahmetsiz ve dirençsiz süreç | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| سله | Anlamlı | Bir şeyi çekip çıkarmak, arındırmak | Kılıcı kınından veya tüyü hamurdan çeker gibi yumuşakça sıyırmak | سل ve سلل kökleriyle anlamdaş; Kur'an'da geçmez |
| هسل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| هلس | Anlamlı | Zayıflamak, incelmek, tükenmek | Hastalık veya açlıktan bedenin erimesi, zayıf düşmesi | Direncin kırılması yönüyle hedef kökle zayıf semantik bağ; Kur'an'da geçmez |
| لسه | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| لهس | Anlamlı | Hırsla üşüşmek, itişmek | Yemeğe veya bir nesneye açgözlülükle üşüşüp sıkıştırmak | Sürtünmesizliğin zıddı olan sıkışma hali; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سهل | Merkez | Düzlük ve sürtünmesizlik | Zemin pürüzsüzlüğünden doğan doğal ve dirençsiz elverişlilik | Taş ve tümsekten arınmış ova; eylemin önünde sürtünme oluşturmayan ortam |
| يسر | Komşu | Kolaylık ve imkân bolluğu | Önceden hazırlanmışlık, pay alma ve çabasız sonuca ulaşma kolaylığı | سهل fiziki düzlük ve dirençsizlikken, يسر imkânın hazır ve bereketli olmasıdır |
| هون | Komşu | Hafiflik ve ağırlıksızlık | Yükün, değerin veya baskının azalarak zahmetsiz hale gelmesi | سهل yolun engebesizliği iken, هون yükün hafifliği ve yerçekiminin azalmasıdır |
| لين | Komşu | Esneklik ve yumuşaklık | Maddenin bükülebilir, katılktan uzak ve temas anında sert olmaması | سهل geniş topografik akıcılık iken, لين dokunun içsel yumuşaklığıdır |
| حزن | Zıt | Sarp, taşlık ve sert arazi | Yürümeyi ve inşaatı zorlaştıran engebeli, çetin ve kırıcı zemin | سهل kökünün dilsel tam karşıtı; hem sarp arazi hem de keder ve zorluk demektir |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سهل | Ova, düzlük, yumuşak zemin, kolaylık | Dağ ve sarplığın karşıtı olan topoğrafik ve ahlaki sürtünmesizlik | Kesin |
| Latince | Planities, Facilis | Düzlük ova, kolayca yapılabilen | Planities topografik düzlüğü, facilis ise eylemin zahmetsizliğini karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Plain, Facility | Ova, düzlük, kolaylık, elverişli zemin | Plain coğrafi düzlüğü ve ovayı verirken facility eylemin sürtünmesiz akışını verir | Güçlü |
| Almanca | Ebene, Leichtigkeit | Düzlük alan, hafiflik ve kolaylık | Ebene coğrafi ovayı, Leichtigkeit ise dirençsizliği ve ağırlıksızlığı niteler | Güçlü |
| Fransızca | Plaine, Facilité | Düzlük, ova, kolaylık | Plaine geniş vadi ve ovayı, facilité eylemdeki engebesizliği karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سُهُولِهَا | Şehirleşmeye, saray ve köşk inşasına elverişli geniş, düz ve pürüzsüz vadi ovaları | Semûd kavmine verilen yeryüzü nimetleri; dağları oyup sığınak yaparken ovalarda saraylar yükseltmelerinin anlatıldığı imar bağlamı (A‘râf 7:74) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi lütuf ve teklifin mahiyeti | Teklifte zorlama olmaması ve yeryüzünün insanın hilafet ve imar görevine elverişli bir zemin olarak yaratılması | Dünyanın ontolojik olarak iskâna dirençli değil elverişli kılınması |
| Fıkıh | Hac menasiki ve arazi hukuku | İhramlıyken veya cemre atarken düz vadiye inme eylemi (أسهل); düz arazilerin ziraat ve mülkiyet rejimi | Sarp dağ arazisi ile ziraata ve bayındırlığa elverişli ova arazisinin statü farkı |
| Tefsir | A‘râf 7:74 tefsiri | Dağların korunak ve kale, ovaların ise ziraat, ticaret ve refah sarayları için kullanılmasının medeniyet boyutu | Doğal topoğrafyanın iki zıt unsuru olan dağ (جبال) ve ova (سهول) dengesi |
| Hadis | Ahlak ve muamele hükümleri | İnsanlarla ilişkilerde müsamahalı, sertlikten uzak ve geçimi kolay karakter (رجل سهل) | İletişimde direnç ve pürüz üretmeyen, uzlaşmacı ve esnek mizaç |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Teklif ve kulluk zemini | Elverişlilik | Dini vecibelerin insanın fıtratına uygun bir zeminde icra edilmesi | Dinin zorluk ve tıkanma değil, yürünebilir düz bir hat sunması | Güçlü |
| İlmi | Yöntem ve kavram inşası | Pürüzsüz aksiyom | Düşüncenin önündeki mantıksal engebelerin giderilerek bilginin akıcı kılınması | Teorisiz karmaşanın giderilip açık ve anlaşılır modeller kurulması | Güçlü |
| Siyasi | Şehir planlaması ve imar | İskân sahası | İdarenin halkı barındıracağı, kamu binalarını kuracağı topoğrafik düzlük | Siyasi otoritenin bayındırlık ve denetim kurduğu kentsel vadi | Kesin |
| İktisadi | Ziraat ve ticaret hatları | Lojistik ve üretim alanı | Ulaşım maliyetini düşüren, sürtünmeyi azaltan verimli tarım ve ticaret havzası | Dağlık sarp arazinin aksine taşıma ve ekim maliyetini sıfırlayan ova | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sürtünmesiz yüzey ve potansiyel gradyan sıfırlığı | Fizikte bir cismin hareketine karşı koyan pürüzlülük katsayısının minimuma inmesi; matematikte düzlem gradyanının türevinin düzgün akışı | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal işlem maliyetinin düşüklüğü | Hukuk ve sosyolojide bürokratik engellerin kalkmasıyla toplumsal aktörlerin eylemlerini pürüzsüzce ve düşük maliyetle gerçekleştirebilmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | سهل kökünü yalnızca zihinsel bir çabasızlık, gevşeklik veya yüzeysel bir kolaylık olarak anlamak; kökün topografik ve mekânsal zemin boyutunu terk etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, medeniyet inşasına, saraylar yükseltmeye ve toplumsal refahın mekânı olmaya elverişli geniş yeryüzü düzlüğü anlamında kullanılır; medeniyet inşa zeminidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | A‘râf 7:74 ayetindeki teknolojik, mimari ve kentsel imkânı kavrayamamak; ayeti soyut bir kolaylık temennisine indirgeyerek coğrafi zemin ve yerleşim sosyolojisini yok saymak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın yeryüzü topoğrafyası ile beşeri medeniyet üretimi arasındaki ilişkiyi nasıl kurduğunu gösterir; insan sarayları dağlara değil ovalara kurarak şehirleşir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Geçmiş kavimlerin medeniyet, mimari ve bayındırlık kudretlerini anlatan kıssa ayetlerinde, özellikle Semûd kıssasının geçtiği yerleşim bağlamlarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Medeniyetin dağlara kaçarak değil ovalara yayılarak kurulduğu gerçeğini vurgular; sarp kayalıkların sığınak, ovaların ise üretim ve ikamet alanı olduğu ayrımını netleştirir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamAyak basıldığında direnç göstermeyen, pürüzsüz, yumuşak, alüvyonlu geniş vadi düzlüğü ve ova.
- Soyut anlamEylemlerin ve süreçlerin önündeki engellerin, sürtünmelerin ve çatışma noktalarının ortadan kalkmasıyla doğan akıcılık ve elverişlilik hali.
- Sistematik karşılıkMekânsal ve toplumsal altyapının insan eylemine karşı koymayıp onu taşıması, imar ve yerleşime zemin hazırlaması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde sürtünmesiz elverişli zemini ve akıcılığı (سهل) temsil eder. yüzey pürüzlülüğü ve direnç katsayısı olup sıfıra yaklaştığında zemin direncini yitirir. uygulanan beşeri eylemi ve imar gücünü gösterir; direnç sıfırlandıkça eylemin etki alanı genişler. topografik veya yapısal eğim ve engebe gradyanını simgeler; bu terimin tersi () arazinin dağlık ve sarp engebelerden arınmış pürüzsüz düzlük haline işaret eder. Böylece formül, engebe ve sürtünmenin sıfırlandığı yerde imar ve hareket potansiyelinin en üst düzeye çıkmasını sembolize eder.