يسر
ي - س - ر
KÖK- 44 geçiş
- 40 ayet
- 18 sîga
- 13 sözlük
“Yüsr” sol kol; “u’sr”, yanın ayna dönüşmesi ile solak anlamı kazanmıştır. “Yüsr“ kolaylık için “u’sr” zorluk için kullanılmıştır. Sol elle bile yapılacak işler olduğu için “yüsr”; sol elle iş yapmak zor olduğu için de “u’sr” olmuştur.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
“Yüsr” sol kol; “u’sr”, yanın ayna dönüşmesi ile solak anlamı kazanmıştır. “Yüsr“ kolaylık için “u’sr” zorluk için kullanılmıştır. Sol elle bile yapılacak işler olduğu için “yüsr”; sol elle iş yapmak zor olduğu için de “u’sr” olmuştur.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.583 harfباب السين والراء و و ا ي ء معهما
س ر و، س و ر، ر س و، و ر س، س ر ي، س ي ر، ي س ر، س ر أ، س أ ر، أ س ر، ر أ س، أ ر س مستعملات
سرو:
السَّرْوُ: سَخاء في موءة سَرُوَ يسرو، وسرا يسرو، وسَرِيَ يَسْرَى، فهو سَرِيٌّ من قومٍ سَراة، ولم يَجِئْ على فَعَلةٍ غيرها.
والسَّرِيُّ: النّهرُ فوقَ الجدول، ودونَ الجَعفر. والسّريّة: خيل تبلغ أربع مئة أو نحوه.
والسُّرْوَةُ: سَهْمٌ صغير قصير، وجمعه: سِراء قال أبو
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR2.252 harfاليُسْرُ: نقيض العسرِ. وكذلك اليُسُرُ والمَيْسورُ: ضد المعسورِ. وقد يَسَّرَهُ الله لليُسْرى، أي وفَّقه لها. ويقال أيضاً: يَسَّرَتِ الغنمُ، إذا كثر ألبانها ونسلها. قال الشاعر:
هما سيِّدانا يزْعُمانِ وإنَّمـايَسودانِنا إنْ يَسَّرَتْ غَنْماهُما
ومنه قولهم: رجلٌ مُيَسِّرٌ بكسر السين، وهو خلاف المُجَنِّبِ. وقعدَ فلانٌ يَسرَةً، أي شأْمَةٌ. واليَسْرُ: الفتلُ إلى أسفل، وهو أن تمدَّ يمينك نحو جَسَدك.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok26.343 harfس ر ( و ا ي ء )
سير ، سري ، سأر ، سور ، رسا ، روس ، ريس ، رأس ، ورس ، أرس ، أسر ، يسر .
( سير ) : أبو عبيد عن أبي زيد : سارَ البعيرُ وسِرتُه ، وقال خالد :
فلا تَغضَبَنْ مِنْ سُنّةٍ أنت سِرْتَها
وأوّلُ راضٍ سُنّةً مَن يَسيرُهَا
وقال ابن بُزرج : سِرْتُ الدَّابة : إذا ركبتَها ، فإذا أردتَ بها المرعَى قلتَ : أَسَرْتُها إلى الكلأ . وأسارَ القومُ أهلَهم ومواشِيَهم إلى الكلأ وهو أن يُرسِلوا فيها
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR9.246 harf(باب الياء وما بعدها مما جاء على ثلاثة أحرف وكتبت ذلك كلّه باباً واحداً لقلّته([1]))
(يأس) الياء والهمزة والسين. كلمتان: إحداهما اليأس: قَطْعُ الرَّجاء. ويقال إنَّه ليست ياء في صَدرِ كلمةٍ بعدها همزة إلاّ هذه. يقال منه: يَئِس يَيْأَس ويَيْئِس، على يَفْعَل ويَفْعِل.
والكلمة الأخرى: ألم تَيْأَس، أي ألم تَعْلَم. وقالوا في قوله تعالى: ﴿أفَلَمْ يَيْأَسِ الَّذِينَ آمَنُوا﴾ [الرعد 31]، أي أفلم يَعلَمْ.
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.085 harf- اليسر: ضد العسر. قال تعالى: ﴿يريد الله بكم اليسر ولا يريد بكم العسر﴾ [البقرة/185]، ﴿سيجعل الله بعد عسر يسرا﴾ [الطلاق/7]، ﴿وسنقول له من أمرنا يسرا﴾ [الكهف/88]، ﴿فالجاريات يسرا﴾ [الذاريات/3] وتيسير كذا واستيسر أي: تسهل، قال: ﴿فإن أحصرتم فما استيسر من الهدي﴾ [البقرة/ 196]، ﴿فاقرءوا ما تيسر منه﴾ [المزمل/20] أي: تسهل وتهيأ، ومنه: أيسرت المرأة، وتيسرت في كذا. أي: سهلته وهيأته، قال تعالى: {ولقد يسرنا
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.562 harfي س ر
يسر الأمر ويسر وتيسّر واستيسر ويسّره الله تعالى وياسره: ساهله.
وأمر يسير: غير عسير " إن مع العسر يسرا " ويقال في الدعاء للحبلى: أيسرت وأذكرت أي يسّرت عليها الولادة.
وتيسّر له الخروج.
وتيسّر له فتح جليل.
وخذ بميسوره ودع معسوره.
ويسر الأمر فهو ميسور " قولاً ميسوراً ".
ورجل وفرس يسر: لين الانقياد.
قال: إنّي على تحفّظي ونزري أعسر إن مارستني بعسر ويسر لمن
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR yok14.716 harfاليَسْرُ
(* قوله« اليسر» بفتح فسكون وبفتحتين كما في القاموس) :
اللِّينُ والانقياد يكون ذلك للإِنسان والفرس، وقد يَسَرَ ييْسِرُ. وياسَرَه: لايَنَهُ؛ أَنشد ثعلب:
قوم إِذا شُومِسُوا جَدَّ الشِّماسُ بهم
ذاتَ العِنادِ، وإِن ياسَرْتَهُمْ يَسَرُوا
وياسَرَه أَي ساهَلَه. وفي الحديث: إِن هذا الدّين يُسْرٌ؛ اليُسْرُ ضِدُّ العسر، أَراد أَنه سَهْلٌ سَمْح قليل التشديد. وفي الحديث: يَسِّرُوا ولا تُعَسِّرُوا.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR880 harf* ي س ر * * اليُسْرُ * بسكون السين وضمها ضد العسر و * المَيْسُور * ضد المعسور وقد * يَسَّرَهُ * الله * لليُسْرَى * أي وفقه لها وقعد * يَسْرَةً * أي شأمة و * تَيَسَّر * له كذا و * اسْتَيْسَرَ * له بمعنى أي تهيأ و * الأَيْسَرُ * ضد الأيمن و * المَيْسَرَة * ضد الميمنة و * المَيْسَرُة * بفتح السين وضمها السعة والغنى وقرأ بعضهم ﴿فنظرة إلى ميسرة﴾ بالإضافة قال الأخفش وهو غير جائز لأنه ليس في الكلام
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR20.371 harfاليسر، بالفتح، ويحرك: اللين والانقياد، يكون ذلك للإنسان والفرس، قد يسر ييسر، من حد ضرب. وياسره: لاينه، أنشد ثعلب:
قوم إذا شومسوا جد الشماس بهم ذات العناد وإن ياسرتهم يسروا وفي الحديث: من أطاع الإمام وياسر الشريك ، أي ساهله. واليسر، محركة: السهل اللين الانقياد، يوصف به الإنسان والفرس، قال:
إني على تحفظي ونزري أعسر إن مارستني
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR yok22.826 harfيَسَرَ
1 يَسَرَ ذ , aor. يَيْسِرُ, [respecting the form of which see the same verb in a different sense below,] inf. N. يَسْرٌ and يَسَرٌ [and مَيْسُورٌ (see يُسْرٌ below)], He was, or became, gentle, and tractable, submissive, manageable, or easy; (M, K;) said of a man, and of a horse: (M:) and يُسِرَ [app. Signifies the same: and] is said of speech, and of a thing or an affair; signifying,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR3.360 harfيَسَرَ
يَسَرَ I ( n. ac. يَسْر 1 , يَسَر 4 ),
a. Was gentle, kind.
b. Had an easy confinement ( woman ).
c. Approached on the left.
d. ( n. ac. يَسْر 1 ), Cast lots with arrows.
يَسِرَ
يَسِرَ A ( n. ac. يَسَر 4 ),
a. Was easy, feasible.
يَسُرَ
يَسُرَ U ( n. ac. يُسْر 3 ),
a. see ( يَسِرَ ).
b. Was little, scanty.
يَسَّرَ
يَسَّرَ II
a. [ acc. & La ], Facilitated, made easy for.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR55.778 harfيسر
يَسَرَ - يَيْسِرُ - يُسْرٌ - مَيْسَرَة - يَسيْر- أَيْسَر - يُسْرى - مَيْسُوْر - يَسَّرَ - يُيَسِّرُ - تَيَسَّرَ - يَتَيَسَّرُ - اسْتَيْـَرَ - يَسْتَيْسِرُ
يَسَرَ - يَيْسِرُ + الشيء أو الأمر + لكائن أو على كائن: يكون هيناً سهلاً ليناً طوعاً مهيئاً موفوراً من غير عسر أو ضيق
يَسَرَ - يَيْسِرُ + الأمر + على كائن: يسير الفعل من غير معوقات:
Sîgalar(18)
- يَسِيرًاKolay(فَعِيلًا)×7
- يَسِيرٌKolay(فَعِيلٌ)×7
- يُسْرًاKolaylık(فُعْلًا)×6
- يَسَّرْنَاKolaylaştırdık(فَعَّلْنَا)×4
- اسْتَيْسَرَKolay oldu(اسْتَفْعَلَ)×2
- تَيَسَّرَKolaylaştı(تَفَعَّلَ)×2
- فَسَنُيَسِّرُهُYakında ona kolaylaştıracağız(فَسَنُفَعِّلُهُ)×2
- لِلْيُسْرَىEn kolay için(لِلْفُعْلَى)×2
- وَالْمَيْسِرِVe kumar(وَالْمَفْعِلِ)×2
- يَسَّرْنَاهُOna kolaylaştırdık(فَعَّلْنَاهُ)×2
Mücavir kökler52 mücavir (221 toplam)
- عسر
6 ortak ayet · Zorluk
- خمر
3 ortak ayet · Hamr (hı) : Üzümden yapılan içki, şarap demektir
- قرأ
6 ortak ayet · “Karye”, kaynar veya kuyu suyunun bulunduğu, halkın…
- كمل
2 ortak ayet · Tam
- مرض
3 ortak ayet · “Bürde” gocuk demektir
- لسن
3 ortak ayet · Dil demektir
- ثلث
3 ortak ayet · Sülle çokluk demektir
- صوم
2 ortak ayet · “Sume” damga demektir
- شهر
2 ortak ayet · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir
- ذكر
6 ortak ayet · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
- عمر
2 ortak ayet · “U’mare” katlı bina demektir
- وضع
2 ortak ayet · Koyar
Geçtiği ayetler(40)
وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ عُدْوَانًا وَظُلْمًا فَسَوْفَ نُصْلِيهِ نَارًا وَكَانَ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرًا
KolayKim, zulüm ve düşmanlıkla bunu yaparsa; yakında onu cehenneme sokacağız. Bu Allah’a kolaydır.
إِلَّا طَرِيقَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا وَكَانَ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرًا
KolayAncak cehennem yoluna. Onlar orada temelli kalıcıdırlar. Bu ise Allah’a pek kolaydır.
ثُمَّ قَبَضْنَاهُ إِلَيْنَا قَبْضًا يَسِيرًا
KolaySonra onu yavaş yavaş kendimize çekmişizdir.
وَلَوْ دُخِلَتْ عَلَيْهِمْ مِنْ أَقْطَارِهَا ثُمَّ سُئِلُوا الْفِتْنَةَ لَآتَوْهَا وَمَا تَلَبَّثُوا بِهَا إِلَّا يَسِيرًا
KolayŞayet onlara onun çevrelerinden varılmış olsaydı da fitne çıkarmaları istenseydi, hemen buna girişirler ve derhal yapmaktan geri durmazlardı.
… يُؤْمِنُوا فَأَحْبَطَ اللَّهُ أَعْمَالَهُمْ وَكَانَ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرًا
KolaySize karşı cimridirler. Korku geldiği zaman, görürsün ki onlar üstüne ölüm baygınlığı çökmüş gibi gözleri dönerek sana bakarlar. Korku gidince de iyiliğinizi çekemeyerek, sivri dilleriyle sizi incitirler. İşte onlar, inanmamışlardır. Bunun için de Allah yaptıklarını boşa çıkarmıştır. Bu, Allah için pek kolaydır.
يَانِسَاءَ النَّبِيِّ مَنْ يَأْتِ مِنْكُنَّ بِفَاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ يُضَاعَفْ لَهَا الْعَذَابُ ضِعْفَيْنِ وَكَانَ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرًا
KolayEy peygamber kadınları; sizlerden her kim, apaçık bir hayasızlıkla gelecek olursa, ona azab iki kat katlanır. Bu, Allah’a pek kolaydır.
فَسَوْفَ يُحَاسَبُ حِسَابًا يَسِيرًا
KolayKolayca bir hesab ile muhasebe edilecektir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | يسر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Misâl-i yâî (ilk harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سهل, طوع, هون |
| Zıt Kök | عسر |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin önündeki engelin kalkmasıyla açılması, hafiflemesi, sürtünmesiz ve uysalca akması |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi tekliflerin fıtrata uygunluğu, vahyin anlaşılma ve hayata geçirilme kolaylığı, darlık ve kriz anlarında ferahlığa çıkış |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık düzeninde ve ahlaki eylemlerde direncin kırılması; meşru kolaylaştırma ilkesi ile emeksiz kazanç (kumar) sapması arasındaki ayrım |
| Kritik Hata Riski | Kökün anlamını yalnızca «kolaylık ve zahmetsizlik» olarak daraltıp, kökten türeyen meysir (kumar) ve istisâr (kurbanlık) kavramlarındaki bedelsizleşme ve boyun eğiş dinamiklerini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| يس | Açılma, yayılma, bolluk ve darlığın zıddı olarak serbestçe hareket etme potansiyeli; nitekim aynı çekirdeği taşıyan يسع kökünde de kuşatma, genişlik ve takat bolluğu esastır | ر | İnsan başı, süreklilik ve yönelim imgesi eklenerek; soyut genişliğin eyleme dökülmesi, hareketin sürtünmesiz, akıcı ve pürüzsüz bir hatta intizamla akması sağlanmıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma, etkin müdahale | Eylemin başlangıcı, failin işe el atması ve işlevsel uzanımı temsil eder |
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Direncin aşılması, omurga bulma, desteğin devreye girmesiyle sağlamlaşma hareketini kurar |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst, yöneliş | Eylemin bir hedefe doğru bilinçle, pürüzsüzce ve kesintisiz biçimde akmasını sağlar |
| يسر | Elin dirençle karşılaşmadan desteği bularak başa doğru akıcı ve engelsiz hareketi | Bir işe el atıldığında direnç noktalarının kendiliğinden çözülmesi, eylemin zahmetsizce ve doğal bir akışla hedefine ulaşması durumudur |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir binek hayvanının (özellikle atın) adımlarını yumuşak, uysal ve hafif atması (farasun hasenu't-teysûr); devenin veya koyunun sütünün ve dölünün bollaşarak kolay sağılır hale gelmesi; el ayasındaki çizgilerin birbirinden açık ve engelsiz olması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi Evs b. Hacer veya dönemin kasidelerinde atın adımlarının hafifliği ve seyrinin akıcılığı bu kökle tasvir edilir; ayrıca İbn Düreyd ve Lisân'da zikredilen şahitte zorluk çıkaran hasımlara karşı dikbaşlılık, yumuşak davranana karşı ise uysallık kastedilerek şöyle denir: قوم إذا شومسوا جد الشماس بهم / ذات العناد وإن ياسرتهم يسروا |
| Erken Arapça kullanım | Cahiliye Araplarında kışın kıtlık günlerinde toplanıp deve keserek etini kura oklarıyla paylaştıran zümreye eysâr (tekili yeser), bu kumar ve paylaşım fiiline de el-meysir denilmiştir; ayrıca sol ele bedenin daha serbest veya zayıf tarafı olması cihetiyle el-yedü'l-yüsrâ denilerek tefe'ül yapılmıştır |
Kaynak Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, el-Müfredât.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinde يسر kökü, zayıf/yâî başlangıçlı kökler sınıfında yer alır ve proto-Semitik *w-š-r veya *y-š-r («düz olmak, doğru gitmek, pürüzsüz ve engelsiz olmak») köküyle doğrudan irtibatlıdır. İbranicede yāšār (יָשָׁר) «düz, doğru, engelsiz, dürüst», yōšer (יֹשֶׁר) «doğruluk, dürüstlük, pürüzsüzlük» anlamındadır; Aramice ve Süryanicede îšar (ܐܝܫܪ) biçimi «doğrulamak, sabit ve pürüzsüz kılmak» kök manasını korur. Akadca ešēru(m) fiili «doğru gitmek, düzelmek, başarılı ve engelsiz olmak, doğumun kolay gerçekleşmesi» anlamlarını karşılar ve Arapçadaki «kolaylık, doğallık, akışkanlık» semantik alanıyla birebir örtüşür. Arapçada kök, «eğrilik ve engebenin bulunmaması» şeklindeki somut-geometrik zeminden, «eylemin önünde sürtünme olmaması, hafiflik, zenginlik ve bolluk» yönündeki soyut-hukuki zemine doğru semantik bir kayma yaşamıştır. Sol el için kullanılan el-yesâr kelimesi ise zayıflık ve uğursuzluk algısını bertaraf etmek üzere eylemin kolaylaşması dileğiyle (tefe'ül yoluyla) yahut sağ elin yanında ona yardım eden «uysal organ» vasfıyla adlandırılmıştır.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, HALOT, Payne Smith Syriac Dictionary, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | يسر çekirdeği | Bineğin yürüyüşündeki hafiflik, el ayasındaki açık çizgiler ve sağılan hayvanın memesinden sütün engelsiz gelmesi fiziksel çekirdeğidir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice yāšār, Aramice îšar, Akadca ešēru(m) | «Düz, doğru, engelsiz, pürüzsüz olma ve işin rast gitmesi» ekseninde proto-Semitik ortak miras devam eder | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik bağlam | Bazı Berberi ve Çad dillerinde «düzlük, açıklık ve hafiflik» ifade eden zayıf konsonantlı köklerle tipolojik benzerlikler kurulabilir | Muhtemel |
Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques; Gesenius Hebrew Grammar and Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| يسر | Anlamlı | Kolaylık, hafiflik, uysallık, bolluk | Direnç ve sürtünmenin kalkmasıyla işin pürüzsüz akması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| يرس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde mühmeldir, kullanılmaz | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kaydı |
| سير | Anlamlı | Yürümek, hareket etmek, yol almak | Bir mekana veya hedefe doğru kesintisiz akış ve intikal | Ortak çekirdek; akışkanlık ve hareket ortaklığı vardır; Kur'an'da geçer |
| سري | Anlamlı | Geceleyin yürümek, gizlice yayılmak | Karanlıkta veya engeller altında nüfuz edip yol bulma | Pürüzsüz akışın gizli ve derin boyutunu yansıtır; Kur'an'da geçer |
| ريس | Anlamlı | Üstün gelmek, başkan olmak | Re'ese kökünün illetleşmiş veya hafifletilmiş kullanımıyla reislik | Kur'an'da geçmez |
| رسي | Anlamlı | Sabit olmak, demir atmak, durulmak | Hareketin durulup yerine oturması, sağlamlaşması | Kolaylığın getirdiği istikrar haliyle zıt-tamamlayıcı ilişki; Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| يسر | Merkez | Kolaylık, akışkanlık, sürtünmesizlik | Engellerin kalkmasıyla işin tabii, uysal ve dirençsiz akmasıdır | Maddi ve manevi her alanda zorluğun karşıtıdır |
| سهل | Komşu | Düzlük, yumuşak zemin | Zeminin engebeli olmayıp düz, yumuşak ve ayak kaydırmaz olmasıdır | يسر eylemin ve fıtratın akıcılığına, سهل ise dış mekanın ve zeminin elverişliliğine odaklanır |
| طوع | Komşu | İtaat, uysallık, gönüllü boyun eğiş | İradenin zorlama olmaksızın kendi rızasıyla boyun eğmesidir | يسر işin kendi doğasındaki engelsizliği, طوع ise failin psikolojik teslimiyet ve itaatini bildirir |
| هون | Komşu | Hafiflik, değersizlik, sükunet | Yükün ağırlığının bulunmaması yahut vakarla yavaş hareket etmektir | هون bazen zillete veya ağırlıksızlığa varabilir; يسر ise her zaman yapıcı bir genişlik ve bolluktur |
| عسر | Zıt | Zorluk, darlık, sıkışma | Çıkış yolunun kapanması, şiddet, pürüz ve şiddetli direnç halidir | Kur'an'da doğrudan يسر kökünün zıddı olarak ontolojik ve ahlaki bir kutup kurar |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | يسر | Kolaylık, uysallık, bolluk | Engelin kalkmasıyla işin dirençsiz akması ve zenginlik | Kesin |
| Latince | Facilitas, commoditas | Kolaylık, elverişlilik, rahatlık | Facilitas eylemin yapılabilirlik kolaylığını karşılar ancak meysir (kumar) ve cömertlik çağrışımlarını taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | Ease, facility, fluency | Zahmetsizlik, akıcılık, rahatlık | Ease zihinsel ve bedensel rahatlığı, facility teknik kolaylığı verir; kökteki zenginlik (yesâr) manası eksik kalır | Güçlü |
| Almanca | Leichtigkeit, Erleichterung | Hafiflik, kolaylaşma, ferahlama | Leichtigkeit yükün olmamasını vurgular; Arapçadaki sürtünmesiz akış ve uysallık nüansı tam aktarılamaz | Güçlü |
| Fransızca | Aisance, facilité | Rahatlık, akıcılık, refah | Aisance hem hareket rahatlığını hem de maddi varlıklılığı karşılayarak Arapçadaki çifte manaya oldukça yaklaşır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Grand Robert.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يُسْر / الْيُسْر | Şeriatın hafifliği, darlık sonrası gelen genişlik ve fıtrata uygunluk | Dini hükümlerin (oruç, sefer ruhsatı) insan gücüne denkliği ve kriz sonrası gelen ilahi ferahlık; Bakara 2:185, İnşirâh 94:5-6 |
| يَسِير / يَسِيرًا | Allah'a nispetle son derece önemsiz, zahmetsiz ve kudretine hafif gelen iş | Mahşerde yeniden diriltme, hesap sorma ve kainatı sevk etme kudreti; Nisa 4:30, Hac 22:70, Ankebût 29:19 |
| يَسَّرْنَا / فَنُيَسِّرُهُ | Vahyin anlaşılmasını, ezberlenmesini ve hidayet yolunu engelsiz kılma | Kur'an'ın öğüt alınması için zihne ve dile kolaylaştırılması; Meryem 19:97, Kamer 54:17, Leyl 92:7 |
| الْمَيْسِر | Cahiliye dönemi kumarı ve haksız, emeksiz kura paylaşımı | İçkiyle birlikte zikredilen, aklı ve malı ifsat eden haram kazanç yolu; Bakara 2:219, Mâide 5:90-91 |
| اسْتَيْسَرَ / تَيَسَّرَ | Elde bulunması kolay olan, imkan dahilindeki asgari miktar | Hacda kurbanlık temini ve gece ibadetinde Kur'an tilavetinin imkan ölçüsü; Bakara 2:196, Müzzemmil 73:20 |
| مَيْسَرَة | Borçlunun ödeme gücüne kavuşacağı maddi ferahlık ve genişlik vakti | İflas veya darlık halindeki borçluya mühlet tanınması bağlamı; Bakara 2:280 |
| لِلْيُسْرَى | İyilik, infak ve takva sahiplerinin sevk edildiği en hayırlı ve pürüzsüz akıbet | Cennet yolu, amellerin fıtrata denk gelerek kolayca icra edilmesi; A'lâ 87:8, Leyl 92:7 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İstitaat ve ilahi kudret | Allah'ın kainatı yaratması ve diriltmesinin O'na göre «yesîr» olması; teklif-i mâ lâ yutâkın (güç yetirilemeyenin yüklenmesinin) nefyi | Kudretin karşısında hiçbir ontolojik direncin bulunmaması ve ilahi iradenin sürtünmesiz tahakkuku |
| Fıkıh | Ruhsatlar ve meşakkat kaidesi | «Meşakkat teysiri celbeder» (المشقة تجلب التيسير) külli kaidesi; ibadetlerdeki hafifletmeler ve borçluya mühlet | Şer'î tekliflerin insanın takat sınırları içine çekilerek zorluğun sistemli biçimde giderilmesi |
| Tefsir | Teshîl ve i'câz ilişkisi | Kur'an'ın zikir için kolaylaştırılması (Kamer 54:17); lafzın fesahatle akması ve mananın kalbe engelsiz nüfuzu | Vahyin anlaşılabilirlik düzeyinin mucizevi bir açıklıkla beşer idrakine sunulması |
| Hadis | Tebliğ ve ahlaki tutum | «Kolaylaştırınız, zorlaştırmayınız» (يسروا ولا تعسروا) emri; dinin fıtri doğasının «yusr» olarak tanımlanması | İnsan ilişkilerinde ve dini tebliğde katılık ve aşırılıktan kaçınıp tabii akışı tercih etme |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fıtrata uygun şeriat ve teklif dengesi | Teysîr (kolaylaştırma) | Ruhsatlar yoluyla dini hayatın sürdürülebilirliğini sağlamak | Dinin temel gayesi insanı tüketmek değil, fıtratla ilahi irade arasındaki sürtünmeyi yok etmektir | Kesin |
| İlmi | İdrak ve metodoloji | El-fehmü'l-yesîr (anlaşılabilirlik) | Bilginin karmaşıklıktan arındırılarak eyleme dönüştürülmesi | Teori ile pratik arasındaki pürüzlerin giderilerek hakikatin zihne doğrudan intikali sağlanır | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve kamu hukuku | Siyâsetün yesîra (uysal ve adil yönetim) | Vatandaş ile otorite arasındaki bürokratik ve hukuki direnci azaltmak | İdarenin halka zorluk çıkarmaması, adaletin erişilebilir ve pürüzsüz işlemesi hedeflenir | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet, ticaret ve kumar yasağı | Yesâr (zenginlik) ve Meysir (kumar) | Emek-sermaye dengesini korumak, bedelsiz servet transferini engellemek | Kolaylık ilkesi helal kazançta genişlik (yesâr) üretirken; emeksiz ve kumara dayalı sahte kolaylık (meysir) sistemi yıkar | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sürtünmesizlik, minimum direnç prensibi ve süperiletkenlik | Fizikte bir parçacığın veya akışkanın sıfıra yakın dirençle hareket etmesi; elektrik akımının dirençsiz bir iletkende enerji kaybı olmadan akmasıdır | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Akış hali (flow state), sosyal sermaye ve işlem maliyetlerinin düşüklüğü | Psikolojide bireyin eylemi zorlanmadan, kendiliğinden icra ettiği odaklanma anı; iktisatta kurumlar arasındaki güven sayesinde sürtünme ve maliyetlerin asgariye inmesidir | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca «hiçbir emek sarf etmeden elde edilen konfor, gevşeklik veya disiplinsizlik» olarak algılamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; fıtratın ilahi yasayla tam bir rezonansa girmesi, direncin kırılması, kurban (istisâr) ve sadaka ile amellerin pürüzsüzleşmesi ve hakiki refah (yesâr) demektir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Dinî sorumlulukların «kolaylık dini» adı altında tahrif edilerek içinin boşaltılması yahut kumarın (meysir) vaat ettiği emeksiz kazancın meşru kolaylık zannedilerek sistemin ifsad edilmesi |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın vazettiği ontolojik ve ahlaki nizamın temel karakterini (usrun zıddı olan yusru) belirler; vahyin anlaşılabilirliğini ve dinin insanın fıtri kabiliyetleriyle mutlak uyumunu açıklar |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hüküm ve ruhsat ayetlerinde (Bakara 2:185), Kur'an'ın indiriliş hikmetini açıklayan nasslarda (Kamer 54:17), kıyamet ve kudret tasvirlerinde ve kumarın yasaklandığı iktisadi/toplumsal sınırlarda |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dinin insanı ezmek için indirildiği yönündeki katı ve marazi yaklaşımları bertaraf eder; aynı zamanda kolaylığın bir sorumsuzluk veya kumar gibi haksız kazanç yolu değil, fıtrata uygun meşru bir akış olduğunu gösterir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBineğin adımlarını hafif ve dirençsiz atması, sütün engelsiz sağılması ve el çizgilerinin açıklığı gibi engelsiz, sürtünmesiz ve uysal fiziksel hareket.
- Soyut anlamEylemlerin, varoluşsal yasaların ve ilahi vahyin insan fıtratıyla tam bir uyum içinde dirençle karşılaşmadan akması, darlıktan sonra gelen ferahlık ve bolluk.
- Sistematik karşılıkBir sistemde işleyen süreçlerin önündeki sürtünme ve engebelerin kaldırılarak potansiyelin en az kayıpla hedefine ulaşması; kumarın sahte kolaylaştırmasına karşı meşru akışkanlık.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde uygulanan kuvveti veya eylem potansiyelini, karşılaşılan iç veya dış direnci ve sürtünmeyi, ise ortaya çıkan akış ve eylemin etkililiğini temsil eder. Direncin sıfıra yaklaşması durumunda (), sistemdeki enerji kaybı ve zorluk ortadan kalkar ve eylem tam bir kolaylık, fıtri intizam ve selamet fazına () ulaşır; bu durum يسر kökünün semantik çekirdeğini matematiksel olarak tasvir eder.