سهل

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: س-ه-ل1 sîga, 15 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.أخذعادأرضسهلسُهُولِهَانحتبعدعثوخلفبوأفسدألهذكر

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 15

▶ Ağı aç (3B)

سهل

س - ه - ل

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 13 sözlük

Sehl, ova demektir. Kolayca yürünmesine benzetilerek kolaylık anlamında kullanılmıştır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Sehl, ova demektir. Kolayca yürünmesine benzetilerek kolaylık anlamında kullanılmıştır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR553 harf
باب الهاء والسين واللام معهما ه ل س، سهل، لهس مستعملات هلس: الهُلاسُ: شِبْهُ السُّلالِ من الهُزال. وامرأة مَهْلوسة: مَهزولة. سهل: السَّهْلُ: كلُّ شيءٍ إلى اللَّين، وذَهابِ الخشونة، وقد سَهُل سُهُولةً. والسَّهْلة: تُرابٌ كالرّملِ يَجيءُ به الماء. وأرضٌ سَهِلةٌ، فإذا قلت: سَهْلَة فهي نقيضُ حَزْنة وأَسْهَلَ القوم: نزلوا عن الجبل إلى السَّهْل. وإسهالُ البطن: أن يُسْهِلَه دواءٌ وسُهَيل: اسم كوكبٍ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR393 harf
السَهْلُ: نقيض الجبَل. وأرضٌ سَهْلَةٌ، والنسبة إليه سُهْلِيُّ بالضم على غير قياس. وأَسْهَلَ القومُ: صاروا إلى السَهْلِ. ورجلٌ سَهْلُ الخُلُقِ. والسِهْلَةُ، بكسر السين: رملٌ ليس بالدُقاق. ونَهْرٌ سَهْلٌ: ذو سِهْلَةٍ. والسُهولَةُ: ضدُّ الحزونةِ. وقد سَهُلَ الموضع بالضم. وأَسْهَلَ الدواءُ الطبيعة. والتَسْهيلُ: التيسيرُ. والتَساهُلُ: التسامحُ. واسْتَسْهَلَ الشيءَ: عدّه سَهْلاً. وسُهَيْلٌ: نجمٌ.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR2.349 harf
ه س ل هلس ، لهس ، سهل ، سله : مستعملة . هلس : قال الليث : الهُلاسُ : شِدّة السُّلاَل من الهزَال ، وامرأةٌ مهْلوسةٌ : ذاتُ رَكَبٍ مهلوس كأنما جُفِل لحمه جَفْلاً . أبو عبيد : الهَلْسُ : مِثلُ السُّلال ، رجل مَهلوس . وقال الكُميت : يعَالِجْنَ أَدْوَاءَ السُّلالِ الهَوَالِسَا وقال غيره : الهُلاَسُ في البَدَن ( وهو ) السُّلاَل ، و ( أمّا ) : السُّلاسُ في العقل . أبو عبيد ، عن الأمويِّ : أَهْلَسَ في
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.485 harf
(باب السين والهاء وما يثلثهما) (سهو) السين والهاء والواو معظم الباب [يدلّ] على الغفلة والسُّكون. فالسَّهْو: الغفلة، يقال سَهَوْتُ في الصلاة أسهو سَهْواً. ومن الباب المساهاة: حُسْن المُخَالَقَة، كأنَّ الإنسانَ يسهو عن زَلَّةٍ إن كانت من غيره. والسَّهْو: السُّكون. يقال جاء سَهْواً رَهْواً. ومما شَذَّ عن هذا الباب [ السَّهْوَة([1])]، وهي كالصُّفَّة تكون أمامَ البيت. وممّا يبعُد عن هذا وعن قياس
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR177 harf
- السهل: ضد الحزن، وجمعه سهول، قال تعالى: ﴿تتخذون من سهولها قصورا﴾ [الأعراف/74]، وأسهل: حصل في السهل، ورجل سهلي منسوب إلى السهل، ونهر سهل، ورجل سهل الخلق، وحزن الخلق، وسهيل نجم.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR358 harf
س ه ل أمر سهل وقد سهل بعد صعوبته وسهله الله تعالى وما تسهل لي أن أفعـل ذلـك وتساهـل الأمر عليه‏:‏ ضد تعاسر عليه‏.‏ وأسهل الدواء بطنه‏.‏ والأرض سهل وحزن وسهول وحزون وسهولة وحزونة وقد أسهلوا إذا نزلوا من الجبل إلى السهل‏.‏ وجاء السيل بالسهلة وهي الرمل ليس بالدقاق‏.‏ ومن المجاز‏:‏ رجل سهل الخلق‏:‏ سهل المقادة والقياد‏.‏ وكلام فيه سهولة وهو سهل المأخذ‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR2.996 harf
السَّهْلُ: نَقيضُ الحَزْن، والنسبة إِليه سُهْلِيٌّ. ونَهَرٌ سَهِلٌ: ذو سِهْلَةٍ. والسُّهولة: ضد الحُزُونة، وقد سَهُل الموضعُ، بالضم. ابن سيده: السَّهْلُ كل شيء إِلى اللِّين وقِلة الخشونة، والنسب إِليه سُهْلِيٌّ، بالضم، على غير قياس. والسَّهِلُ: كالسَّهْل؛ قال الجعدي يصف سحاباً: حتى إِذا هَبَط الأَفْلاحَ وانْقَطَعَتْ عنه الجَنوبُ، وحَلَّ الغائطَ السَّهِلا وقد سَهُلَ سُهولةً. وسَهَّله: صَيَّره
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR360 harf
* س ه ل * * السَّهْلُ * ضد الجبل وأرض * سَهْلَةٌ * والنسبة إلى السهل * سَهْلِيٌّ * بالضم على غير قياس و * أسْهَلَ * القوم صاروا إلى السهل ورجل * سَهْلُ * الخلق و * السُّهُولةُ * ضد الحزونة وقد * سَهُلَ * الموضع بالضم * سُهُولةً * و * أسْهَلَ * الدواء طبيعته و * التَّسْهيلُ * التيسير و * التَّسَاهل * التسامح و * اسْتَسْهَلَ * الشيء عده سهلا و * سُهَيْلٌ * نجم
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.019 harf
السهل، بالفتح، والسهل، ككتف: كل شيء إلى اللين، وقلة الخشونة، كما في المحكم، وأنشد للجعدي يصف سحابا: حتى إذا هبط الأفلاج وانقطعـت عنه الجنوب وحل الغائط السهلا قال: والنسبة إليه سهلي، بالضم، على غير قياس، وقد سهل، ككرم، سهالة. وسهله، تسهيلا: يسره، وصيره سهلا، وفي الدعاء: سهل الله عليك الأمر، ولك، أي حمل مؤنته عنك، وخفف عليك. والسهل: الغراب. والسهل من الأرض: ضد
Maddenin bağlantısı

السهل، بالفتح، والسهل، ككتف: كل شيء إلى اللين، وقلة الخشونة، كما في المحكم، وأنشد للجعدي يصف سحابا: حتى إذا هبط الأفلاج وانقطعـت عنه الجنوب وحل الغائط السهلا قال: والنسبة إليه سهلي، بالضم، على غير قياس، وقد سهل، ككرم، سهالة. وسهله، تسهيلا: يسره، وصيره سهلا، وفي الدعاء: سهل الله عليك الأمر، ولك، أي حمل مؤنته عنك، وخفف عليك. والسهل: الغراب. والسهل من الأرض: ضد الحزن، وهو من الأسماء التي أجريت مجرى الظروف. ج: سهول، قال الله تعالى: تتخذون من سهولها قصورا ، وأرض سهلة، وقد سهلت، ككرم، سهولة، جاءوا به على بناء ضده، وهو قولهم: حزنت حزونة. وبعير سهلي، بالضم: يرعى فيه، قال أبو عمرو بن العلاء: ينسب إلى الأرض السهلة: سهلي، بضم السين، وأسهلوا: صاروا فيه، ونزلوه بعد ما كانوا نازلين بالحزن، ومنه حديث رمي الجمار: ثم يأخذ ذات الشمال، فيسهل، فيقوم مستقبل القبلة أراد أنه يصير إلى بطن الوادي.

ورجل سهل الوجه، عن اللحياني، ولم يفسره، قال ابن سيده: وعندي أنه يعني بذلك قليل لحمه، وهو مما يستحسن، وفي صفته صلى الله عليه وسلم: أنه سهل الخدين، صلتهما، أي سائل الخدين، غير مرتفع الوجنتين. والسهلة، بالكسر: تراب كالرمل يجيء به الماء، وأرض سهلة، كفرحة: كثيرتها، فإذا قلت: سهلة فهي نقيض حزنة، قال الأزهري: لم أسمع سهلة لغير الليث. وقال ابن الأعرابي: يقال لرمل البحر: السهلة، هكذا قال، بكسر السين. وقال الجوهري: السهلة، بالكسر: رمل ليس بالدقيق، وفي حديث أم سلمة، في مقتل الحسين، رضي الله عنهما: إن جبريل عليه السلام أتاه بسهلة، أو تراب أحمر. قال ابن الأثير: السهلة: رمل خشن، ليس بالدقاق الناعم. ونهر سهل، ككتف: ذو سهلة. وأسهل الرجل، بالضم، وأسهل بطنه، وأسهله الدواء: ألان بطنه، وهذا دواء مسهل. وساهله، مساهلة: ياسره، واستسهله: عده سهلا. وسهيل، كزبير: حصن بالأندلس، إليه نسب الإمام أبو القاسم عبد الرحمن بن عبد الله بن أبي الحسن الخثعمي السهيلي، مؤلف الروض الأنف وغيره، وقال ابن الأبار: بالقرب من مالقة، سمي بالكوكب، لأنه لا يرى جميع الأندلس إلا منه، مات بمراكش سنة 481. وسهيل: واد بها أيضا. وسهيل: نجم يماني، عند طلوعه تنضج الفواكه، وينقضي القيظ، وقال الأزهري: سهيل كوكب لا يرى بخراسان، ويرى بالعراق، وقال الليث: بلغنا أن سهيلا كان عشارا على طريق اليمن ظلوما، فمسخه الله كوكبا، وقال ابن كناسة: سهيل يرى بالحجاز، وفي جميع أرض العرب، ولا يرى بأرض أرمينية، وبين رؤية أهل الحجاز سهيلا وبين رؤية أهل العراق إياه عشرون يوما، قال الشاعر: إذا سهيل مطلع الشمس طلع فابن اللبون الحق والحق جذع ويقال: إنه يطلع عند نتاج الإبل، فإذا حالت السنة تحولت أسنان الإبل. وسهيل بن رافع بن أبي عمرو بن عائذ بن ثعلبة بن غنم بن مالك بن النجار الأنصاري: بدري. وسهيل بن عمرو بن عدي الأنصاري، قال ابن الكلبي: بدري، قتل مع علي بصفين، رضي الله عنهما.

وسهيل بن بيضاء، وهي أمه، وأبوه وهب بن ربيعة القرشي الفهري. وسهيل بن عامر بن سعد الأنصاري، قتل يوم بئر معونة. وسهيل بن عمرو بن عبد شمس بن عبد ود العامري أبو يزيد القرشي أحد أشراف قريش، وخطبائهم، وكان أعلم الشفة. وسهيل بن عدي الأزدي، حليف بني عبد الأشهل، قتل يوم اليمامة. صحابيون، رضي الله عنهم. وفاته: سهيل بن الحنظلية العبشمي، وسهيل بن خليفة أبو سوية المنقري، وسهيل بن عبيد بن النعمان: لهم صحبة. وسبق للمصنف: سهيل بن عمرو الجمحي في المؤلفة قلوبهم، تبعا للصاغاني، ولم أجد له ذكرا في معاجم الصحابة، وتقدم الكلام عليه هناك. وسهيل بن أبي حزم مهران القطيعي، أبو بكر، عن أبي عمران الجوني وثابت، وعنه بشر بن الوليد وهدبة، قال أبو حاتم، وجماعة: ليس بالقوي، و سهيل بن أبي صالح السمان أبو يزيد، عن أبيه، وابن المسيب، وعنه شعبة، والحمادان، وعلي بن عاصم، قال ابن معين: ليس بحجة، وقال أبو حاتم: لا نحتج به، ووثقه ناس، أخرج حديثه مسلم، والبخاري مقرونا، توفي سنة 124: محدثان ضعيفان.

وفاته في الضعفاء: سهيل بن خالد العبدي، وسهيل بن بيان، وسهيل بن ذكوان، وسهيل بن أبي فرقد، وسهيل ابن عمير، الأخير مجهول. وسهل: عشرون صحابيا، وهم: سهل بن سعد، وسهل بن بيضاء، وسهل بن الحارث، وسهل بن أبي حثمة، وسهل بن حمان، وسهل بن الحنظلية، وسهل بن حنيف، وسهل ابن رافع بن خديج، وسهل بن رافع بن أبي عمرو، وسهل بن الربيع، وسهل ابن رومي، وسهل بن سعد بن مالك، وسهل بن أبي سهل، وسهل بن صخر، وسهل بن أبي صعصعة، وسهل مولى بني ظفر، وسهل بن عامر، وسهل بن عتيك الأنصاري، وسهل ابن عدي الأنصاري، فهؤلاء عشرون. وفاته: سهل بن عدي الخزرجي، وسهل بن عمرو النجاري، وسهل بن عمرو القرشي، وسهل بن عمرو الحارثي، وسهل بن قرظة، وسهل بن قيس الأنصاري، وسهل بن قيس المزني، وسهل بن مالك، وسهل بن منجاب، وسهل بن يوسف، فهؤلاء أحد عشر نفسا، لهم صحبة أيضا، رضي الله عنهم أجمعين. وسهل: مائة محدث: فمن التابعين: سهل بن أبي أمامة، وسهل بن معاذ، وسهل أبو محجن، وسهل أبو الأسد، وسهل بن ثعلبة، وسهل بن حارثة. ومن أتباعهم: سهل بن عقيل، وسهل بن أسد، وسهل بن محمد، وسهل بن صدقة، وسهل بن أبي الصلت، وسهل بن أسلم، وسهل ابن أبي سهل، وسهل بن يوسف. ومن دونهم من المحدثين: سهل بن بكار أبو بشر البصري المكفوف، وسهل بن تمام بن بزيع، وسهل بن حماد الدلال، وسهل بن زنجلة الرازي، وسهل بن صالح الأنطاكي، وسهل بن صقير الخلاطي، وسهل بن عثمان العسكري الحافظ، وسهل بن محمد العسكري، وسهل بن محمد أبو حاتم السجستاني، وسهل بن هاشم بدمشق، وسهل بن عبد الله التستري. وممن تكلم فيه: سهل بن عامر البجلي، وسهل بن عمار، وسهل بن قرين، وسهل بن يزيد، وسهل الفزاري، وسهل أبو حريز، وسهل الأعرابي، وسهل بن خاقان، وسهل ابن علي، وسهل بن تمام. وغير هؤلاء ممن اسم أبيه أو جده سهل أو سهيل أو سهلة، ممن لهم تراجم في التواريخ وكتب الحديث، ليس هذا محل استقصائهم. وسهيلة، كجهينة: كذاب، وفي المثل: أكذب من سهيلة، قال ألص أغاني: وقيل: هي الريح. والسهول: كصبور: المشو، كما في العباب. وسهلة: حصن بأبين. وسهلة: اسم رجل. وباليمن، ناحية تعرف بالسهلين. وبنو سهل: ة، بصنعاء، في نواحيها. والتساهل: التسامح. ومما يستدرك عليه: أسهلوا: استعملوا السهولة مع الناس، وأحزنوا: استعملوا الحزن مع الناس، قال لبيد رضي الله تعالى عنه: فإن يسهلوا فالسهل حظي وطرقتيوإن يحزنوا أركب بهم كل مركب وفي الحديث: من كذب علي فقد استهل مكانه في جهنم. ورجل سهل الخلق: سهل المقادة. وكلام فيه سهولة، وهو سهل المأخذ، وهو مجاز. وسهلويه: جد أبي بكر محمد بن أحمد بن سعد السرخسي السهلوي المحدث. وأبو سهل البرساني، اسمه: كثير ابن زياد، روى عن مسة الأزدية، وعنه علي بن عبد الأعلى. وأبو سهل، عن ابن عمر، وعنه داود بن سليك السعدي.

وأبو سهلة الأنصاري، له صحبة. وأبو سهلة، مولى عثمان، عنه، وعنه قيس بن أبي حازم. وأبو سهيل بن مالك الأصبحي، اسمه: نافع، عم سيدنا مالك بن أنس، روى عن أبيه، وعنه مالك. والسهليون، بالضم: جماعة في طيء، ذكرهم الرشاطي. وأما قول عمر بن أبي ربيعة: أيها المنكح الثريا سهيلا عمرك الله كيف يلتقيان فهو سهيل بن عبد الرحمن بن عوف.

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR11.726 harf
سَهُلَ 1 سَهُلَ ذ , said of a place, (S,) or of a thing, and, accord. to IKtt, they said also سَهَلَ and سَهِلَ, (Msb,) and سَهُلَتْ, said of land, (أَرْضٌ,) aor. سَهُلَ , (K,) inf. n. سُهُولَةٌ, (S, Msb, K, KL,) It was, or became, smooth or soft, plain or level, or smooth and soft; (S, Msb, K, KL, TA;) i. e. contr. of حَزُنَ and حَزُنَتْ, (S, * K, * TA,) inf. n. حُزُونَةٌ. (TA.) ― -b2- And
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.138 harf
سَهُلَ سَهُلَ U ( n. ac. سَهَاْلَة 22t , سُهُوْلَة 27t ), a. Was easy. b. ( n. ac. سُهُوْلَة 27t ), Was smooth, level, even. سَهَّلَ سَهَّلَ II a. [ acc. & La or 'Ala ], Facilitated; made easy for. b. Smoothed, levelled. سَاْهَلَ سَاْهَلَ III , a. Was obliging, accommodating to; was conciliatory with. أَسْهَلَ أَسْهَلَ IV , a. Descended into, settled in the plain. b. Purged,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR15.926 harf
سهل سَهُلَ - يَسْهُلُ - سَهْل - سُهُوْل سَهُلَ - يَسْهُلُ + المكان أو الأمر: يصير سهلاً: يصير المرور منه وعبوره ليناً من غير عقبات أو عوائق: يكون خالياً من النتوءات والخشونة والعوائق التي تعيق السير عليه سَهُلَ - يَسْهُلُ + المكان: تكون الأرض منبسطة مستوية لا جبل ولا مرتفعات فيها ولا وديان، فيصير عبورها ممكناً من غير مشقة أو نصب سَهُلَ -
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler15 mücavir (20 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نحت

    1 ortak ayet · Yontulmuş taş demektir

  2. عثو

    1 ortak ayet · Sopa, değnek demektir

  3. قصر

    1 ortak ayet · Kusare, anız demektir

  4. بوأ

    1 ortak ayet · Bve bye’den dönüşmüştür

  5. عاد

    1 ortak ayet · Âd

  6. جبل

    1 ortak ayet · Dağ anlamındadır

  7. فسد

    1 ortak ayet · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…

  8. بيت

    1 ortak ayet · Beyt ev demektir

  9. خلف

    1 ortak ayet · Half : Ense demektir

  10. بعد

    1 ortak ayet · Baid uzak demektir

  11. أخذ

    1 ortak ayet · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…

  12. ذكر

    1 ortak ayet · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır

Geçtiği ayetler(1)

  1. … مِنْ بَعْدِ عَادٍ وَبَوَّأَكُمْ فِي الْأَرْضِ تَتَّخِذُونَ مِنْ سُهُولِهَا قُصُورًا وَتَنْحِتُونَ الْجِبَالَ بُيُوتًا فَاذْكُرُوا آلَاءَ اللَّهِ وَلَا …

    Onun ovalarıDüşününüz ki; O, sizi Ad kavminden sonra halifeler yaptı, yeryüzüne sizi yerleştirdi. Ovalarından köşkler yapıyor, dağlarından evler yontuyorsunuz. Artık Allah’ın nimetlerini anın. Yeryüzünde fesadçılar olarak taşkınlık yapmayın.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökسهل
YapıÜçlü (sülâsî)
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerيسر, هون, لين
Zıt Kökحزن
Çekirdek Özet 1Sertlik, pürüz ve tümseği bulunmayan düz, yumuşak, gevşek zemin ve akıcı ince kum
Çekirdek Özet 2İnsanın üzerine yerleşip bina kurmasını, ziraat yapmasını ve engelsiz hareket etmesini sağlayan elverişli ova
Çekirdek Özet 3Fiziksel zeminin engelsiz oluşundan zihinsel ve ahlaki eylemlerdeki sürtünmesizliğe, müsamahaya ve kolaylığa geçiş
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca zihinsel veya ahlaki bir kolaylık zannedip ayetteki somut coğrafi ve kentsel inşa zeminini (ova/düzlük) gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
سهBir yöne doğru engelsizce akma, salınma, yoğunlaşmanın dağılması veya gevşeme; bu hareket سهر kökünde uykunun dağılması ve gözün açık kalmasında, سهم kökünde hedefe doğru düz hatla salınan payda, سهو kökünde ise zihnin dikkat yoğunluğunu yitirip kaymasında görülürلÇoban değneği imgesinin getirdiği yönelim, sınır boyu uzanma ve serilme etkisiyle gevşeklik hareketini geniş bir yeryüzü düzlüğüne, sürtünmesiz yumuşak bir zemine ve engelsiz yürüyüşe has kılar

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
سDiken, destek; tutunma, dayanma, korumaZeminin yayılışı boyunca taşıyıcı bir taban oluşturması ve alttan destek vermesi
هKollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefesAçıklık, ferahlık, engellerin kalkmasıyla nefes alacak geniş bir ufkun belirmesi
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaBir hat boyunca uzanma, akışkan yöneliş ve yürüyüşün dirençsizce devam etmesi
سهلDesteklenen bir tabanda ferah bir açıklığın belirmesi ve yönelişin sürtünmesizce akmasıYeryüzünün pürüzsüz, sarp kayalıklardan arınmış, ayak basıldığında zorlamayan ve hareketi akıcı kılan düzlük zemin hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDağlık ve taşlık sarp arazinin (حزن) zıddı olarak ayak basması kolay, yumuşak, taşsız, akıcı ince kumlu veya alüvyonlu düz arazi; sel sularının sürükleyip getirdiği ince silt/kum tabakası (السهلة)
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye döneminde dağdan ovaya inme, pürüzsüz toprakta rahatça yol alma ve düz vadilerde konaklama tasvirlerinde kullanılmıştır; Veri bulunamadı
Erken Arapça kullanımMuhadram şair en-Nâbiğa el-Ca‘dî bulut ve yağmur tasvirinde suyun aktığı yumuşak ve düz vadi tabanını şu mısra ile anar: حَتَّى إِذَا هَبَطَ الأَفْلاَحَ وَانْقَطَعَتْ / عَنْهُ الجَنُوبُ، وَحَلَّ الغَائِطَ السَّهِلا

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça سهل kökü, Sami dillerinde özellikle Batı ve Güney Sami kollarında topografik nitelik ve yumuşaklık matrisiyle temsil edilir. Kökün İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan birebir aynı kök harfleriyle ve tam ova anlamıyla kullanımı yaygın olmamakla birlikte, kök içi fonetik kaymalar ve bölgesel morfolojik varyantlar gözlemlenir; Arapçada kök, topoğrafyanın sertliği anlamına gelen ح-ز-ن kökünün eksiksiz zıddı olarak özelleşmiştir. Arap yarımadasının coğrafi yapısında dağlık-sarp bölgeler (حزن) ile kervanların ve yerleşimin rahatladığı killi-kumlu vadi tabanları ve ovalar (سهل) arasındaki keskin ayrım, bu kelimenin somuttan ahlaki ve zihinsel alana (karakter yumuşaklığı, müsamaha) genişlemesini sağlamıştır. Güney Arap dillerinde de vadi tabanındaki alüvyonlu düzlükleri ifade eden paralel türevlerin varlığı kökün ilksel çöl ve vadi morfolojisine dayandığını göstermektedir.

Güven Güçlü

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Lane’s Lexicon.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSarp ve taşlık arazinin (حزن) zıddı olan düz, yumuşak arazi; sel kumuToprağın ayak ve tekerlek altında direnç göstermemesinden yola çıkılarak her türlü sürtünmesiz, engelsiz ve külfetsiz duruma ad olmuşturKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami ve Arapça ekseninde topografik nitelikÇöl ve vadi jeomorfolojisinde suyun taşıdığı ince siltli düzlüklerle ilişkili yerel Sami çekirdeğiGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışındaki Afro-Asyatik kollarda doğrulanmış güvenilir bir eşasıl tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lane’s Lexicon, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
سهلAnlamlıDüzlük zemin, yumuşaklık, kolaylıkTaş ve engebesi olmayan ova; zahmetsiz ve dirençsiz süreçHedef kök; Kur'an'da geçer
سلهAnlamlıBir şeyi çekip çıkarmak, arındırmakKılıcı kınından veya tüyü hamurdan çeker gibi yumuşakça sıyırmakسل ve سلل kökleriyle anlamdaş; Kur'an'da geçmez
هسلKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıSözlüklerde mühmel kabul edilir
هلسAnlamlıZayıflamak, incelmek, tükenmekHastalık veya açlıktan bedenin erimesi, zayıf düşmesiDirencin kırılması yönüyle hedef kökle zayıf semantik bağ; Kur'an'da geçmez
لسهKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıSözlüklerde mühmel kabul edilir
لهسAnlamlıHırsla üşüşmek, itişmekYemeğe veya bir nesneye açgözlülükle üşüşüp sıkıştırmakSürtünmesizliğin zıddı olan sıkışma hali; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
سهلMerkezDüzlük ve sürtünmesizlikZemin pürüzsüzlüğünden doğan doğal ve dirençsiz elverişlilikTaş ve tümsekten arınmış ova; eylemin önünde sürtünme oluşturmayan ortam
يسرKomşuKolaylık ve imkân bolluğuÖnceden hazırlanmışlık, pay alma ve çabasız sonuca ulaşma kolaylığıسهل fiziki düzlük ve dirençsizlikken, يسر imkânın hazır ve bereketli olmasıdır
هونKomşuHafiflik ve ağırlıksızlıkYükün, değerin veya baskının azalarak zahmetsiz hale gelmesiسهل yolun engebesizliği iken, هون yükün hafifliği ve yerçekiminin azalmasıdır
لينKomşuEsneklik ve yumuşaklıkMaddenin bükülebilir, katılktan uzak ve temas anında sert olmamasıسهل geniş topografik akıcılık iken, لين dokunun içsel yumuşaklığıdır
حزنZıtSarp, taşlık ve sert araziYürümeyi ve inşaatı zorlaştıran engebeli, çetin ve kırıcı zeminسهل kökünün dilsel tam karşıtı; hem sarp arazi hem de keder ve zorluk demektir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaسهلOva, düzlük, yumuşak zemin, kolaylıkDağ ve sarplığın karşıtı olan topoğrafik ve ahlaki sürtünmesizlikKesin
LatincePlanities, FacilisDüzlük ova, kolayca yapılabilenPlanities topografik düzlüğü, facilis ise eylemin zahmetsizliğini karşılarGüçlü
İngilizcePlain, FacilityOva, düzlük, kolaylık, elverişli zeminPlain coğrafi düzlüğü ve ovayı verirken facility eylemin sürtünmesiz akışını verirGüçlü
AlmancaEbene, LeichtigkeitDüzlük alan, hafiflik ve kolaylıkEbene coğrafi ovayı, Leichtigkeit ise dirençsizliği ve ağırlıksızlığı nitelerGüçlü
FransızcaPlaine, FacilitéDüzlük, ova, kolaylıkPlaine geniş vadi ve ovayı, facilité eylemdeki engebesizliği karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
سُهُولِهَاŞehirleşmeye, saray ve köşk inşasına elverişli geniş, düz ve pürüzsüz vadi ovalarıSemûd kavmine verilen yeryüzü nimetleri; dağları oyup sığınak yaparken ovalarda saraylar yükseltmelerinin anlatıldığı imar bağlamı (A‘râf 7:74)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi lütuf ve teklifin mahiyetiTeklifte zorlama olmaması ve yeryüzünün insanın hilafet ve imar görevine elverişli bir zemin olarak yaratılmasıDünyanın ontolojik olarak iskâna dirençli değil elverişli kılınması
FıkıhHac menasiki ve arazi hukukuİhramlıyken veya cemre atarken düz vadiye inme eylemi (أسهل); düz arazilerin ziraat ve mülkiyet rejimiSarp dağ arazisi ile ziraata ve bayındırlığa elverişli ova arazisinin statü farkı
TefsirA‘râf 7:74 tefsiriDağların korunak ve kale, ovaların ise ziraat, ticaret ve refah sarayları için kullanılmasının medeniyet boyutuDoğal topoğrafyanın iki zıt unsuru olan dağ (جبال) ve ova (سهول) dengesi
HadisAhlak ve muamele hükümleriİnsanlarla ilişkilerde müsamahalı, sertlikten uzak ve geçimi kolay karakter (رجل سهل)İletişimde direnç ve pürüz üretmeyen, uzlaşmacı ve esnek mizaç

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTeklif ve kulluk zeminiElverişlilikDini vecibelerin insanın fıtratına uygun bir zeminde icra edilmesiDinin zorluk ve tıkanma değil, yürünebilir düz bir hat sunmasıGüçlü
İlmiYöntem ve kavram inşasıPürüzsüz aksiyomDüşüncenin önündeki mantıksal engebelerin giderilerek bilginin akıcı kılınmasıTeorisiz karmaşanın giderilip açık ve anlaşılır modeller kurulmasıGüçlü
SiyasiŞehir planlaması ve imarİskân sahasıİdarenin halkı barındıracağı, kamu binalarını kuracağı topoğrafik düzlükSiyasi otoritenin bayındırlık ve denetim kurduğu kentsel vadiKesin
İktisadiZiraat ve ticaret hatlarıLojistik ve üretim alanıUlaşım maliyetini düşüren, sürtünmeyi azaltan verimli tarım ve ticaret havzasıDağlık sarp arazinin aksine taşıma ve ekim maliyetini sıfırlayan ovaKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSürtünmesiz yüzey ve potansiyel gradyan sıfırlığıFizikte bir cismin hareketine karşı koyan pürüzlülük katsayısının minimuma inmesi; matematikte düzlem gradyanının türevinin düzgün akışıGüçlü
Beşeri bilimlerKurumsal işlem maliyetinin düşüklüğüHukuk ve sosyolojide bürokratik engellerin kalkmasıyla toplumsal aktörlerin eylemlerini pürüzsüzce ve düşük maliyetle gerçekleştirebilmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiسهل kökünü yalnızca zihinsel bir çabasızlık, gevşeklik veya yüzeysel bir kolaylık olarak anlamak; kökün topografik ve mekânsal zemin boyutunu terk etmek
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, medeniyet inşasına, saraylar yükseltmeye ve toplumsal refahın mekânı olmaya elverişli geniş yeryüzü düzlüğü anlamında kullanılır; medeniyet inşa zeminidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataA‘râf 7:74 ayetindeki teknolojik, mimari ve kentsel imkânı kavrayamamak; ayeti soyut bir kolaylık temennisine indirgeyerek coğrafi zemin ve yerleşim sosyolojisini yok saymak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın yeryüzü topoğrafyası ile beşeri medeniyet üretimi arasındaki ilişkiyi nasıl kurduğunu gösterir; insan sarayları dağlara değil ovalara kurarak şehirleşir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Geçmiş kavimlerin medeniyet, mimari ve bayındırlık kudretlerini anlatan kıssa ayetlerinde, özellikle Semûd kıssasının geçtiği yerleşim bağlamlarında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Medeniyetin dağlara kaçarak değil ovalara yayılarak kurulduğu gerçeğini vurgular; sarp kayalıkların sığınak, ovaların ise üretim ve ikamet alanı olduğu ayrımını netleştirir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamAyak basıldığında direnç göstermeyen, pürüzsüz, yumuşak, alüvyonlu geniş vadi düzlüğü ve ova.
  • Soyut anlamEylemlerin ve süreçlerin önündeki engellerin, sürtünmelerin ve çatışma noktalarının ortadan kalkmasıyla doğan akıcılık ve elverişlilik hali.
  • Sistematik karşılıkMekânsal ve toplumsal altyapının insan eylemine karşı koymayıp onu taşıması, imar ve yerleşime zemin hazırlaması.
  • LaTeX modeliS=lim⁡μ→0(Fμ)⋅∇Φ−1
  • LaTeX açıklamasıModelde S sürtünmesiz elverişli zemini ve akıcılığı (سهل) temsil eder. μ yüzey pürüzlülüğü ve direnç katsayısı olup sıfıra yaklaştığında zemin direncini yitirir. F uygulanan beşeri eylemi ve imar gücünü gösterir; direnç sıfırlandıkça eylemin etki alanı genişler. ∇Φ topografik veya yapısal eğim ve engebe gradyanını simgeler; bu terimin tersi (∇Φ−1) arazinin dağlık ve sarp engebelerden arınmış pürüzsüz düzlük haline işaret eder. Böylece formül, engebe ve sürtünmenin sıfırlandığı yerde imar ve hareket potansiyelinin en üst düzeye çıkmasını sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: س