شري
ش - ر - ي
KÖK- 25 geçiş
- 23 ayet
- 15 sîga
- 11 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Satın aldılar
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: شرى
Notlarım
Sözlükler(11)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.656 harfباب الشين والراء و و ا ي ء معهما
ش و ر، ر ش و، و ش ر، و ر ش، ش ر ي، ر ي ش، ر ش أ، ر أ ش، أ ش ر، أ ر ش مستعملات
شور:
المشارُ: المجتنى للعسل. شرتُ العسل أشوره شوراً ومشارةً. وأشرتهُ، أشيره إشارة، واشترته أشتاره اشتياراً، قال الأعشى:
كأنّ جنيّاً من الزَّنـجـبـي ل خالط فاها وأرياً مُشوراً
من شُرت. وقال عديّ بن زيد:
في سماعٍ يأذن الشيخُ لـه وحديث مثل ما ذيٍّ مُشارِ
من أشرتُ.
والشَّورةُ: الموضع
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.272 harfMadde başı: شرىالشِراءُ يمدّ ويقصر. يقال منه: شرَيْتُ الشيء أَشْرِيهِ شِراءً، إذا بعته وإذا اشتريته أيضاً وهو من الأضداد، قال الله تعالى: "ومِن الناس مَنْ يَشْرِي نفسَه ابتغاءَ مَرضاةِ الله" أي يبيعها. وقال تعالى: "وشَرَوْهُ بثمنٍ بَخْسٍ دَراهِمَ مَعدودة" أي باعوه. ويجمع الشِرا على أَشْرِيَةٍ، وهو شاذٌّ لأن فِعَلاً لا يجمع على أَفْعِلَةٍ. والشَرْيُ بالتسكين: الحنظل. ويقال: لفلانٍ طعمان: أَرْيٌ وشَرْيٌ.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR12.879 harfMadde başı: شرىش ر ( و ا ي ء )
شرى ، شار ، وشر ، ورش ، رشا ، راش ، أرش ، أشر .
شري : قال الليث : شَرِيَ البرقُ يَشْرَى ، إذا تَفَرَّقَ في وَجْهِ الغَيْم .
وقال غيره : شَرِيَ البرق يَشْرَى ، إذا تَتَابَعَ لمعَانُه ، واسْتشرى مثله ، ومن هذا يُقال للرجل إذا تَمَادَى في غَيِّه وفساده : شرِيَ شَرًى .
واسْتَشرَى فلانٌ في الغيّ إذا لجَّ فيه ، والمُشارَاة : المُلاَجَّة ، يقال : هو يُشارِي فلاناً ، أي يُلاَجُّه .
وقال
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR14.182 harf(باب الشين والراء وما يثلثهما)
(شرز) الشين والراء والزّاء أصلٌ يدلُّ على خلافِ الخَير، في جميع فروعهِ: من هلاك، ومنازَعة وغير ذلك. ومن ذلك قول العرب للعدوّ: أَشْرزَه الله، أي أهلكَه. ورماه بِشَرْزةٍ، أي مَهلكة. ويقال إنَّ المشارَزة كالمصاحبة والمنازعة. والمشارِز: الرجل السيِّئ الخلُق، الشَّديد الخَلْق.
ومن الباب : أَشْرزت [الشيء([1])]، إِذا قطعتَه فلم تصلْه.
(شرس) الشين والراء والسين أصلٌ قريبٌ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR960 harfMadde başı: شرى- الشراء والبيع يتلازمان، فالمشتري دافع الثمن، وآخذ المثمن، والبائع دافع المثمن، وآخذ الثمن. هذا إذا كانت المبايعة والمشاراة بناض وسلعة، فأما إذا كانت بيع سلعة بسلعة صح أن يتصور كل واحد منهما مشتريا وبائعا، ومن هذا الوجه صار لفظ البيع والشراء يستعمل كل واحد منهما في موضع الآخر. وشريت بمعنى بعت أكثر، وابتعت بمعنى اشتريت أكثر، قال الله تعالى: ﴿وشروه بثمن بخس﴾ [يوسف/20]، أي: باعوه، وكذلك قوله:
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR11.642 harfشَرى الشيءَ يَشْريه شِرىً وشِراءً واشْتَراه سَواءٌ، وشَراهُ واشْتَراهُ: باعَه. قال الله تعالى: ومن الناس من يَشْري نفسَه ابْتِغاءَ مَرْضاةِ اللهِ، وقال تعالى: وشَرَوْهُ بثمَنٍ بَخْسٍ دَراهِمَ مَعْدودةٍ؛ أَي باعوه. وقوله عز وجل: أُولئكَ الذين اشْتَرَوُا الضلالة بالهُدى؛ قال أَبو إسحق: ليس هنا شِراءٌ ولا بيعٌ ولكن رغَبتُهم فيه بتَمَسُّكِهم به كرَغْبة المُشْتري بماله ما يَرغَبُ فيه، والعرب تقول لكل
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR533 harf* ش ر ي * * الشِّرَاءُ * يُمد ويُقصر وقد * شَرَى * الشيء يشريه * شِرىً * و * شِرَاءً * إذا باعه وإذا * اشْتراهُ * أيضا وهو من الأضداد قال الله تعالى ﴿ومن الناس من يشري نفسه ابتغاء مرضاة الله﴾ أي يبيعها وقال تعالى ﴿وشروه بثمن بخس﴾ أي باعوه ويُجمع * الشِّرَى * على * أشْرِيَةٍ * وهو شاذ لأن فِعلا لا يُجمع على أفعلة و * شَرِيَ * جِلده من باب صدِيَ من * الشَّرَى * وهو خُراج صغار لها لذع شديد فهو *
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR15.230 harf: ( ى ( *!شَراهُ *!يَشْرِيهِ ) *!شِراً *!وشِراءً ، بالقَصْر والمدِّ ، كما في الصِّحاح ، المدُّ لُغَةُ الحِجازِ ، والقَصْرُ لُغَةُ نجْدٍ وهو الأَشْهَرُ .
في المِصْباح : يُحْكَى أنَّ الرَّشيدَ سألَ اليَزيِدي والكِسائي عن قَصْرِ *!الشِّراءِ ومَدِّه ، فقالَ الكسائي : مَقْصورٌ لا غَيْر ؛ وقالَ اليَزيدِي : يُمَدُّ ويُقْصَرُ ، فقالَ له الكِسائي : مِن أَيْن لكَ ؛ فقالَ اليَزِيدي : من المَثَلِ السَّائِرِ
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR18.145 harfMadde başı: شرىشَرَاهُ
1 شَرَاهُ ذ , (S, Mgh, Msb, K, &c.,) aor. شَرِىَ , (S, Msb, K,) inf. n. شِرًى (S, Mgh, Msb, TA) and شِرَآءٌ, (S, * Mgh, Msb, * TA,) the former inf. n. the more in repute, (Msb, TA,) and this is of the dial. of Nejd, the latter being of the dial. of El-Hijلz, or the latter may be said to be with medd for the purpose of assimilating it to a preceding word, accord. to El-Munلdee, or it may
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.811 harfشَرَى
شَرَى I ( n. ac. شِرًى [ 7 ] , شِرَآء [ 23A ] ),
a. Bought, purchased; sold.
b. Mocked, derided, ridiculed, scoffed at, flouted.
c. Spread out to dry.
d. [ Bi & 'An ], Devoted, jeoparded ( himself ) for; spoke for, championed, advocated the cause of.
شَرِيَ
شَرِيَ A ( n. ac. شَرًى [ 4 ] ),
a. Flashed, gleamed, played, darted about ( lightning ); was, became angry; ran at great
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR35.159 harfشري
شَرَى - يَشْرِي - اشْتَرى - يَشْتَرِي
شَرَى - يَشْرِي + كائن + شيئاً + بـِ ثَمَن: يعرضه للبيع طالباً فيه ثمن كذا: يقدم متاعاً أو منفعة ويعرضها لكي تُشْتَرى، أي للمبادلة لمن يريد أن يحصل عليها، ويحدد لهذا المعروض ثمناً. ويتعدى الفعل لحرف الجر الباء، والذي يفيد دلالة: مقابل أو بدلاً من:
فيكون البناء: شَرَى - يَشْرِي: أي يعرض شيئاً للبيع
Sîgalar(15)
- اشْتَرَوُاSatın aldılar(افْتَعَلُوا)×4
- يَشْتَرُونَSatın alırlar(يَفْتَعِلُونَ)×4
- تَشْتَرُواSatın almayın(تَفْتَعِلُوا)×3
- اشْتَرَاهُOnu satın aldı(افْتَعَلَهُ)×2
- اشْتَرَوْاSatın aldılar(افْتَعَلُوا)×2
- اشْتَرَىSatın aldı(افْتَعَلَ)×1
- شَرَوْاSattılar(فَعَلُوا)×1
- لِيَشْتَرُواSatın almaları için(لِيَفْتَعِلُوا)×1
- نَشْتَرِيSatın alırız(نَفْتَعِلُ)×1
- وَاشْتَرَوْاVe satın aldılar(وَافْتَعَلُوا)×1
Mücavir kökler50 mücavir (180 toplam)
- ثمن
11 ortak ayet · Essemnu (Sin’ le) sade yağ demektir
- قلل
9 ortak ayet · Az
- أله
17 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- كتم
3 ortak ayet · Su sızdırmayan sağlam tulumdur
- عذب
7 ortak ayet · Su yosunudur
- عهد
3 ortak ayet · Söz
- نزل
6 ortak ayet · “Nezle” konaklama yeri demektir
- سبل
5 ortak ayet · Biribirini kesen yoldur
- كتب
6 ortak ayet · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
- أنس
6 ortak ayet · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
- تور
2 ortak ayet · Tevr suyu dökmek için kullanılan kapdır
- أخر
5 ortak ayet · Uhur ense demektir
Geçtiği ayetler(23)
أُولَئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الضَّلَالَةَ بِالْهُدَى فَمَا رَبِحَتْ تِجَارَتُهُمْ وَمَا كَانُوا مُهْتَدِينَ
Satın aldılarOnlar; hidayet karşılığı sapıklığı satın almış kimselerdir. Ticaretleri kendilerine kar sağlamamıştır. Ve onlar hidayete ermişlerden değildirler.
أُولَئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الْحَيَاةَ الدُّنْيَا بِالْآخِرَةِ فَلَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ
Satın aldılarİşte onlar, ahirete karşı dünya hayatını satın almış olanlardır. Bu yüzden kendilerinden azab kaldırılıp, hafifletilmeyecek, yardım da yapılmayacaktır.
أُولَئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الضَّلَالَةَ بِالْهُدَى وَالْعَذَابَ بِالْمَغْفِرَةِ فَمَا أَصْبَرَهُمْ عَلَى النَّارِ
Satın aldılarOnlar, hidayet karşılığında dalaleti, mağfiret karşılığında azabı satın almışlardır. Onlar, ateşe karşı ne de sabırlıdırlar.
إِنَّ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الْكُفْرَ بِالْإِيمَانِ لَنْ يَضُرُّوا اللَّهَ شَيْئًا وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ
Satın aldılarİman karşılığı küfrü satın alanlar; Allah’a hiç bir şey ile zarar veremezler. Onlar için elem verici bir azab vardır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شري |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nâkıs (son harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | بيع, بدل, عوض |
| Zıt Kök | بيع |
| Çekirdek Özet 1 | İki taraf arasında bir şeyi verip karşılığını alma, bedel mukabili elden çıkarma veya sahiplenme, yayılma ve galeyan |
| Çekirdek Özet 2 | Geçici dünya menfaati ile ebedi ahiret kazancı arasında bilinçli bir takas, tercih ve varoluşsal adanmışlık |
| Çekirdek Özet 3 | Değerler hiyerarşisinde bir varlığı veya ilkeyi feda ederek diğerini ikame etme, mutlak mülkiyetin tescili |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca piyasadaki ticari "satın alma" işlemine indirgeyerek, kökün hem satma hem satın alma anlamını barındıran ezdâd karakterini ve Kur'an'daki varoluşsal takas boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شر | Yayılma, saçılma, açığa çıkma, parçalanarak etrafa dağılma ve şiddetlenme; شرر (kıvılcım saçılması), شرع (yolun açılması, yayılması), شرح (açma, yarma), شرق (ışığın yayılması) köklerinde olduğu gibi | ي | Yayılma ve açılma hareketini iki yönlü bir mübadeleye, denklik arayışına, karşıt iki unsur arasında karşılıklı alıp verme ve bedel ilişkisine dönüştürerek somut takas anlamı kazandırmıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş; keskinlik, parçalama, kavrama ve enerjinin dışa vurumu | Bir şeyden kopma, kararlılıkla bir bağı kesme ve iradi bir tercihle tutunma gücünü temsil eder |
| ر | İnsan başı; başlangıç, üst, öncelik ve irade merkezi | Tercih ve bilinçli yönelişin merkezini, değer biçme ve öncelik tayin etme iradesini gösterir |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma, verme ve alma | Karşılıklı uzanma, mülkiyeti elden ele devretme ve fiili mübadeleyi icra etme hareketini sağlar |
| شري | Diş, baş ve el hareketlerinin birleşimi | Bir irade ve değer biçme (baş) neticesinde, eski bağı kesip (diş) yeni bir nesneye veya değere el uzatarak mübadeleyi tamamlama hareketidir |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Şimşeğin bulutlar arasında yayılıp dağılması, deride kızarıklık ve kabarcıkların patlak vererek yayılması, yabani acı kavunun (hantal) ve yay yapılan ağacın adı; bedensel ve nesnel düzlemde ise iki nesnenin birbirine denk kılınarak karşılıklı el değiştirmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Hansâ mersiyesinde kökün denklik ve benzerlik anlamını şöyle ifade eder: أخوين كالصقرين لم / ير ناظر شرواهما |
| Erken Arapça kullanım | Klasik sözlüklerde şimşeğin bulut içinde yayılması شري البرق في السحاب ibaresiyle, bir kişinin hakkı olan yayın kırılması üzerine hakem Şüreyh'in onun tam bir denginin verilmesine hükmederken شرواها (onun bir dengi) demesiyle kaydedilmiştir |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça شري kökü, Sami dil ailesinin Güney-Batı kolunda belirgin bir semantik özelleşme gösteren köklerdendir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) mübadele ve ticaret genellikle farklı köklerle (örneğin Aramice ve İbranice zbn veya qnh) ifade edilirken, Arapçada شري kökü hem yayılma, kabarma ve taşma (fiziksel/fizyolojik) hem de iki taraf arasında denk bir bedel üzerinden karşılıklı alıp verme (hukuki/iktisadi) matrisini muhafaza etmiştir. Kökün ezdâd (zıt anlamları kendinde toplayan) niteliği, eylemin özünün "mülkiyetin yer değiştirmesi ve iki şeyin denk tutulması" olmasından kaynaklanır. Klasik Arap filologlarının dikkat çektiği "şervâ" (denk, misil) kelimesi, kökün erken dönemde değerlerin birbirine eşitlenmesi fikriyle doğrudan bağlantılı olduğunu gösterir.
Güven Güçlü
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, Lane’s Lexicon.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Yayılma ve galeyandan mübadeleye geçiş | Kök bir yandan şimşeğin ve hastalığın yayılması, diğer yandan değerlerin karşılıklı eşitlenerek el değiştirmesini ifade eden ikili bir kökene dayanır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami alanında özelleşmiş ticaret ve değer terimi | Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan ses ve anlam denkliği sınırlı olup Arapçada mübadelenin iki yönünü (satma/satın alma) üstlenmiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik katmanda bu üçlü morfem üzerinden doğrudan kanıtlanmış ortak bir kök tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شري | Anlamlı | Satmak, satın almak, yayılmak | İki değer arasında takas yapmak, canını veya malını bir gaye uğruna elden çıkarmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| شير | Anlamlı | İşaret etmek, semirtmek, danışmak | İşaret etmek, istişare etmek, balı kovanından çıkarmak (شور) | Kur'an'da türevleri geçer; hedef kökle zihni takas ve istişare bağı vardır |
| رشي | Anlamlı | Rüşvet vermek, ip uzatmak | Bir işi gördürmek veya hakkı iptal etmek için gayrimeşru bedel ödemek | Kur'an'da geçmez; menfaat karşılığı bedel ödeme yönüyle yakınlaşır |
| ريش | Anlamlı | Tüy, kanat, süs, zinet | Kuş tüyü, güzellik, elbise, refah ve zenginlik unsuru | Kur'an'da geçer (A'râf 7:26); örtünme ve bedel gücü |
| يشر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız üçlü kök olarak işlenmemiştir | Kitābü'l-ʿAyn mühmel kaydı |
| يرش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız üçlü kök olarak işlenmemiştir | Kitābü'l-ʿAyn mühmel kaydı |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شري | Merkez | Mübadele, takas, fedakarlık | Hem satmayı hem satın almayı kapsayan, değerler arası bilinçli yer değiştirme | Bir şeyi verip karşılığını elde etme iradesi |
| بيع | Komşu | Ticari akit, mülkiyet devri | بيع daha çok satıcının mülkiyeti devretmesi ve el sıkışma (bey'at) üzerine kuruluyken, شري karşılıklı denklik ve fedakarlık boyutuna odaklanır | Akdin karşılıklı bağlanması ve el sıkışılması |
| بدل | Komşu | İkame, değiştirme | Bir şeyin yerine fiziksel veya mahiyet olarak başka bir şeyi koymaktır; mülkiyet veya değer akdi şart değildir | Bir nesne veya vasfın yerini diğerinin alması |
| عوض | Komşu | Telafi, bedel | Kaybedilen veya verilen bir şeyin boşluğunu doldurmak üzere sonradan verilen karşılıktır | Zararın veya eksikliğin telafisi |
| بيع | Zıt | Satma / Elden çıkarma | Genel kullanımda اشترى (satın aldı) formunun zıddı olarak باع (sattı) kullanılır; ancak شري tek başına her iki anlamı da içerir | Mülkiyeti bedel karşılığı elden çıkarma fiili |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شري | Satmak / Satın almak | Hem vermek hem almak; değerleri birbirine feda ederek takas etmek | Kesin |
| Latince | emere, commutare | Satın almak, takas etmek | Latince emere başlangıçta "almak, temin etmek" iken ticari satın alma olmuş; commutare ise karşılıklı değişimi karşılar | Güçlü |
| İngilizce | to purchase, to barter, to redeem | Satın almak, takas etmek, bedelini ödeyip almak | Purchase ticari alımı, barter doğrudan takası karşılar; Kur'an'daki canını feda etme boyutunu redeem kısmen tamamlar | Güçlü |
| Almanca | kaufen, eintauschen, hingeben | Satın almak, değiş tokuş etmek, feda etmek | Kaufen mülkiyet alımını, eintauschen değer değişimini, hingeben ise bir gaye uğruna terk etmeyi karşılar | Güçlü |
| Fransızca | acheter, troquer, échanger | Satın almak, takas etmek | Acheter bedel karşılığı almayı, troquer ve échanger karşılıklı değişimi ifade eder; ezdâd derinliğini tek başına vermez | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| اشترى / اشتروا | Hidayeti verip delaleti tercih etmek | Hakikati ve hidayeti terk edip sapkınlığı veya azabı tercih etme bağlamı (Bakara 2:16, Bakara 2:175) |
| لا تشتروا / يشرون | İlahi hükümleri dünya menfaatine satmak | Allah'ın ayetlerini, ahitlerini az bir pahaya feda etme, ucuza elden çıkarma bağlamı (Bakara 2:41, Âl-i İmrân 3:77, Mâide 5:44) |
| شرى / يشري | Canını Allah rızası için satmak / feda etmek | Müminin kendi nefsini ve varlığını Allah yolunda bedel olarak sunması bağlamı (Bakara 2:207, Nisâ 4:74) |
| اشترى | Allah'ın müminlerden canlarını ve mallarını cennet karşılığı satın alması | Allah ile kul arasındaki nihai ahit ve mükellefiyet bağı (Tevbe 9:111) |
| شروه | Değersiz bir fiyata satmak / elden çıkarmak | Hz. Yusuf'un kervancılar tarafından az bir paraya satılması bağlamı (Yûsuf 12:20) |
| اشتراه | Köle veya nesne olarak satın almak | Mısır Azizi'nin Hz. Yusuf'u himayesine almak üzere satın alması bağlamı (Yûsuf 12:21) |
| يشتري | Oyalamak ve saptırmak için söz satın almak | İnsanları haktan alıkoymak için bâtıl ve boş sözleri (lehve'l-hadîs) edinme ve yayma bağlamı (Lokmân 31:6) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hidayet-dalalet seçimi ve kader | İnsanın kendi iradesiyle küfrü veya imanı tercih etmesi (istibdâl); Allah'ın canları satın almasının (Tevbe 9:111) mecaz ve adalet yönü | İradî seçim, değer takası ve ahirete taalluk eden sorumluluk |
| Fıkıh | Bey' ve şirâ akitleri | Alışverişte icap ve kabul, semenin belirlenmesi, gabn-i fâhiş (aşırı aldanma) ve rızâ şartı; batıl akitlerin geçersizliği | Mülkiyetin ivaz (bedel) karşılığında nakledilmesi |
| Tefsir | İstiare-i temsiliyye analizleri | Ayetlerdeki "satın alma" ifadelerinin lafzi değil, hakikati bırakıp batıla sarılmayı anlatan bediî bir istiare oluşu | Tercih, sarılma, rağbet ve bir şeyi feda edip diğerini tutma |
| Hadis | Nefsin kurtarılması veya helaki | Kişinin her sabah nefsini satılığa çıkardığı, ya onu azat ettiği ya da helak ettiği yönündeki rivayetler | Varlığın ahlaki ve ebedi akıbeti için bedel kılınması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kul ile Yaratıcı arasındaki ahit | Nefsi feda edip rızayı ve cenneti alma | Kurtuluşun ve imanın tescili | Varlık mülkiyetini Allah'a devredip karşılığında ebedi selameti elde etme akdidir | Kesin |
| İlmi | Hakikat ile sübjektif algı tercihi | İlim yerine zan ve vehmi satın alma | Epistemik tercihin yönü | Hakikatin kesin delillerini terk edip geçici tatmin sağlayan boş laflara sarılma zaafıdır | Güçlü |
| Siyasi | Meşruiyet ve sadakat bağı | Din ilkelerini iktidar gücüne feda etme | Otorite türetme aracı | İlahi ilkelerin dünyevi güç, makam ve nüfuz elde etmek amacıyla taviz konusu yapılmasıdır | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve pazar mübadelesi | Eşdeğer kabul edilen malların değişimi | Kaynak dağılımı ve dolaşım | İki mülkiyet hakkının rıza ve adil denklik temelinde el değiştirmesini sağlayan dolaşımdır | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Korunum yasaları ve enerji dönüşümü (termodinamik) | Bir sistemde bir enerji biçiminin yoktan var olmaması, ancak başka bir enerji biçiminin kaybı veya dönüşümü karşılığında ortaya çıkabilmesi ilkesiyle tam bir yapısal eşleşme gösterir | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Fırsat maliyeti ve rasyonel tercih teorisi | Bir kararın veya eylemin maliyetinin, o karar uğruna vazgeçilen en değerli alternatifle ölçülmesi esasıdır; insan bir şeyi seçtiğinde diğerini kaçınılmaz olarak feda eder | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece modern para ekonomisindeki nakit karşılığı bir eşyayı marketten "satın alma" işlemine hapsetmek; fiilin "satmak" anlamına geldiğini ve varoluşsal adanmışlığı anlattığını unutmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir inancı, değeri, ilkeyi veya bizzat canı ortaya koyarak başka bir gaye ile yer değiştirme; iki dünya, iki akıbet arasındaki nihai tercih mekanizması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Tevbe 9:111 veya Bakara 2:207 gibi ayetlerdeki tevhidi ve ahlaki sözleşmeyi mekanik bir pazar metaforu sanmak; yahut Bakara 2:16'daki "ticaretleri kazanç sağlamadı" uyarısını salt iktisadi bir başarısızlık gibi yüzeysel okumak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan hayatını ve ahlaki sorumluluğu bütünüyle bir "mübadele ve kazanç/kayıp alanı" olarak tanımlayan merkezi metaforunu kurar; insan ya dünyayı verip ahireti alır ya da ahireti verip dünyayı satın alır |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ehl-i Kitab'ın ilahi kelamı dünya menfaatine satmasını kınayan ayetlerde, münafıkların sapkınlık tercihlerinde ve müminlerin canlarını Allah yolunda adamalarını konu edinen cihat ve infak bağlamlarında belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dini hayatın sadece edilgen bir kabulden ibaret olduğu yanılgısını yıkar; imanın ve ahlakın fiili bir fedakarlık, bedel ödeme ve vazgeçiş gerektiren bir akit olduğunu ortaya koyar |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamİki şeyin birbirine denk kılınarak karşılıklı el değiştirmesi, bir nesneyi verip diğerini alma veya bir gaye uğruna elden çıkarma.
- Soyut anlamBir değer veya varlık durumundan vazgeçerek onun yerine başka bir değer veya varlık durumunu ikame etme, bilinçli ve bağlayıcı tercih.
- Sistematik karşılıkVaroluşsal kaynakların (can, mal, ilke) ebedi veya geçici hedefler doğrultusunda tahsis edildiği ilahi ve ahlaki sözleşme sistemi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , elden çıkarılan veya feda edilen değeri (örneğin can, mal veya hidayet); , bunun karşılığında elde edilen veya hedeflenen yeni değeri (örneğin cennet, rıza veya dünyalık menfaat) temsil eder. Karşı tarafta feda edilen ile iktisap edilen arasındaki denklik takas () bağıntısını oluşturur. ise bu iradi mübadele sonucunda öznenin maruz kaldığı net değer değişimini ifade eder; Kur'anî bağlamda bu değişim ya nihai bir kazanç (felah) ya da telafisi imkansız bir iflastır (hüsran).